Tegenlicht - Waar is de woede?

Alternatieve geldsystemen in Nederland

In de Tegenlicht-uitzending Waar is de woede? kwamen alternatieve geldsystemen in Oost-Europa en Azië aan de orde. Maar ook in Nederland zijn mensen actief op zoek naar alternatieven voor ons financiële systeem. Tegenlicht trok het land in en vroeg initiatiefnemers van deze alternatieve systemen en ontwikkelaars van ideeën voor een betere (financiële) toekomst: wat zou er volgens u moeten gebeuren?

Bas van Drooge - schrijver van het boek Jai & Eno

Op zoek naar ideeën over alternatieve manieren om de wereld, de economie en het financiële systeem vorm te geven, ging de Tegenlicht-redactie op bezoek bij Bas van Drooge, schrijver van het boek Jai & Eno in gesprek over de toekomstige inrichting van de wereld. In het filmpje vertelt hij waarom hij het boek heeft geschreven en wat er volgens hem moet veranderen.

Bas van Drooge is ingenieur en politicoloog en vervulde diverse leidinggevende posities in private en publieke sector. Voor de KLM woonde en werkte hij in Europa en Azië, als directielid van Kenya Airways verbleef hij in Afrika. Als raadslid was hij actief in de Amsterdamse politiek. Nu leidt Van Drooge een overheidsbedrijf dat mensen naar werk begeleidt.

Ad broere en Rob van Hilten hebben een financiele innovatie ontwikkeld waarmee werkloosheid structureel kan worden aangepakt.

Het door hen gesignaliseerde probleem: het liquiditeitsprobleem in het MKB. Bedrijven moeten hun leveranciers direct betalen, terwijl hun grote klanten vaak pas na maanden betalen. Tussen het moment dat een aankoop wordt gedaan (inkopen, grondstoffen), het product gefabriceerd wordt en de klant het ontvangen eindproduct betaalt, zit soms wel een half jaar, waardoor het bedrijf in deze tijd niet genoeg liquide middelen heeft om het bedrijf draaiende te houden. Banken en kredietverzekeraars zien deze sector van kleine en middelgrote zelfstandigen ook niet als hun verantwoordelijkheid.

De tentoonstelling OH CRISIS! is een reflectie op de huidige economische crisis en een onderzoek naar nieuwe perspectieven op ons economische systeem. De vraag wat de aanleiding van de crisis is, staat hierbij centraal.
De meningen in de media en van deskundigen blijven verschillen, daarom wordt door middel van kunst naar onverwachte invalshoeken in de discussie gezocht. Omdat kunst in staat is de wereld op een andere, vaak treffende wijze bloot te leggen.

OH CRISIS! is open op zaterdagen van
10 – 14 uur en op zondagen van 11– 17 uur.
Foundation Frankendael

Morgen (16 februari) wijdt Arte twee documentaires en een discussietje aan kredietcrisis en directe slachtoffers, in Duitsland en Frankrijk welteverstaan. In Angst vor dem Absturz gaat het over de lijdende voorwerpen, in Kredithaie auf Beutejagd om de kredietverstrekkers met woekerrentes, vanouds florerend in moeilijke tijden. In het nogal kort uitgevallen aansluitende discussieprogramma staat de vraag centraal of en hoe er in een voortschrijdend globale zakenwereld adequaat tegen nieuwe malaise kan worden opgetreden.

Misschien moet eerst het recht eindelijk eens zegevieren? Want hoe kan het dat in de vs honderdduizenden gezinnen uit hun huis zijn gezet en het verzamelde banken- en speculantengeboefte van Wall Street de grootste bonuskas ooit te verdelen heeft? Hoe kan het dat de PvdA-staatsman Wim Kok in zijn politieke loopbaan tegen de ‘rechtse’ bonuscultuur tekeerging en vervolgens als ING-commissaris tot het ‘inzicht’ kwam dat hij het altijd bij het verkeerde eind had gehad? Anders, argumenteerde Wim in al zijn marktconforme wijsheid, vertrok het puikje van het managerstalent immers naar betere beloningslanden. Ja, datzelfde talent dat de door de overheid onder het mom van ‘meer efficiency’ aan de markt verramsjte nutsbedrijven, post en spoorwegen op een alarmerend laag servicepeil en beschamend hoog prijsniveau heeft gebracht. Waarom, vraagt de werkloos geworden sappelaar die zijn maandelijkse lasten nauwelijks nog kan opbrengen, zijn er geen torenhoge bonusboetes, lijfstraffen en werkkampen voor het toptuig dat met miljarden uit de staatskas is gesteund en doodleuk op de oude voet verder gaat?

Themenabend: Die Opfer derKrise
arte, 20.14-22.05 uur
Tekst: Oliver Kerkdijk

Langzaam verliezen we de controle, verslechtert onze economische positite en komen we in persoonlijke rampen en conflicten terecht… Het Deense collectief Superflex maakte vier filmpjes waarin de crisis vanuit een therapeutisch perspectief benaderd wordt.

64 % van de Nederlanders vindt dat bankiers die onverantwoorde risico’s nemen gestraft moeten worden met een geldboete. Een kwart vindt zelfs dat gevangenisstraf gepast is.

In de week waarin de commissie-De Wit begon met de verhoren van de top van het Nederlandse bankwezen peilde VPRO’s Tegenlicht de opinies ten aanzien van de crisis en het vrijemarktkapitalisme voor de uitzending Waar is de woede? (22 februari Nederland 2, 20.55u). Deze uitzending maakt deel uit van de vierdelige serie ‘Crisis als Kans’, vanaf maandag 25 januari in Tegenlicht.

Nederlanders, zo blijkt uit het onderzoek, voelen zich vooral machteloos (45%) en woedend (20%) over de bankdebacles afgelopen jaar. Bijna de helft van de respondenten (47%) houdt de bankmanagers verantwoordelijk voor de problemen bij de banken, terwijl een kwart de schuld legt bij ‘het financieel economisch systeem’. 60% van de respondenten vindt het slecht dat commerciële banken met belastinggeld overeind gehouden worden. Ruim tweederde (67%) vindt het noodzakelijk dat de banken hun beleid veranderen en 58% van de Nederlanders is ook zelf bereid om actie te ondernemen om daar iets aan te doen.

Lees verder »

Burgemeester Virgil Bernero van Lansing, Michigan haalt uit naar de presentator van Fox nieuws naar aanleiding van aangekondigde ontslagen bij General Motors in de V.S. Volgens Bernero gelden er in de V.S. dubbele standaarden; terwijl er aan de banken ongekende bedragen worden uitgekeerd, moet de werkende klasse, als gevolg van de crisis, inboeten. Bekijk het filmpje via Youtube:

Tijdens de research kregen we interessante berichten van diverse Metropolis correspondenten. De bijdrage van Letland, waar de crisis er werkelijk in heeft gehakt, smaakte naar meer.  Natalija Gnezdova en Jean Counet volgen voor Tegenlicht de ontwikkelingen in het door werkloosheid en criminaliteit geteisterde Letland.

Never walk alone

Everything goes fine here with shooting, we have some really nice stories already!

The situation is Latvia is both storming and calm at the same time.  It is Christmas time, so people try not to think about anything until after all holidays, but there are first signs that it is going to be very bad next year. With the announcement of the budget for 2010, the government is already talking about the need to cut  for more than 700 million. A huge sum for a country as Latvia.

It is the first time since I remember walking anywhere alone, especially in the dark, can end up very badly. People are killed and attacked on the streets by robbers. Today there was an article that lots of Latvians are buying guns and other protections means. There is a rule that you should try never to take cash from the cash machine alone.

No options but protest

We have spent some hours with protesters in the commune in the tents in the center of Riga. It is terrifying that those people are staying and sleeping there while it is almost -20 degrees with an ice cold wind. We have very interesting material from them as well. The guy who started the protest is saying that he has only two options: to stay and protest till something is done or to go abroad. Others are saying that they have no option to go abroad, the only difference for them is to die at home from hunger or to stay and have a hunger strike and die there.

(english report on the protests with a short video)

Interesting enough Latvian media and Russian media in Latvia portray news very differently. In Latvian media everything is kind of fine, they mention things in between the lines. Russian media is very sharp and economic crisis is their main concern and subject. We record news reports from different channels daily and see how much they differ.

Unemployment keeps rising

With every day it gets more and more terrifying of what is happening here. The official unemployment which is above 20% (which means that unofficial is around 35%-40% if not more). In cities like Rezekne the official unemployment is already more than 30%. There are 1000 unemployed registered daily, but people say that this is just because of lack of capacity, you have to make appointment and wait for over a week to be registered as unemployed, state offices are overcrowded and don’t manage to register more than 1000 a day.

Government is pointing on support programs for the unemployed. There are special subsidies, which give you the possibility to work for 100-150 Lats (150-250 Euros) a month for six months, and then for six months you have no right to work. This is really little money: my parents pay the same amount just for heating and water of the apartment. So imagine how it is possible to live for this money. Anyway there is a huge queue of people who are ready to do it.

We also heard a story of how banks are treating people. A woman with two children and an unemployed husband got her unemployment benefit 180 Lats (240 Euros) and the same day the bank took the whole sum away from her account, as she didn’t pay one of the loans she has. The family stayed without any money for a month, they have nothing to feed children with, nowhere to borrow. Lots of stories like this.

Aneways, please let me know if you need any more information. We hope you will like the material we shot. Let’s keep in touch!

Greetings from freezing Latvia,

Natalija

Hier is het eerste verhaal van Natalija Gnezdova en Jean Counet te lezen.

Op zoek naar meer online bronnen over Letland en de crisis, stuitte ik op een blog over de crisis en het protest.

Er staan onder andere berichten over protesten afgelopen zomer op, die de ‘penguin revolution‘ worden genoemd.

Deze post bevat een interessant  interview met een demonstrant. Meer over deze protesten hier en in het NRC.

Overigens vraagt de schrijver van het blog zich in deze post ook af waarom er nog geen massale opstand danwel revolutie is uitgebroken.

Intussen schreven onze correspondenten ons over de ‘tentprotesten‘. Brrrr.

Muziek is vaak een goede uitlaatklep voor woede en verzet. Tegenlicht researcher William de Bruijn over het uitgeblust revolutionair vuur van de rock-’n-roll generatie uit de jaren ‘60  en de nieuwe barricadebestormers Muse.

‘a bold stand against ”the corporate-ocracy”‘

The Guardian, in een recensie van het album ‘The Resistance’ van Muse (sept. 2009)

Welkom in de jaren ‘10. Misschien wel het begin van een historische tijd. Want hoe vaak komt het in de geschiedenis voor dat een economische crisis samenvalt met een wisseling van generaties? Vanaf de jaren 2010 gaan de babyboomers met pensioen en hier en daar wordt in de media al voorzichtig gehint dat een minder casinokapitalistische Angelsakseneconomie toch vooral van een nieuwe jonge generatie ondernemers en bankiers moet komen. Niet voor niets onderwijzen de business schools weer het vak ethiek. In Nederland wordt al gesproken van een ‘young boys network‘  en vandaag vestigde één van hen, Binck bank oprichter Kalo Bagijn, op BNR de hoop op een nieuwe generatie, die het helemaal anders moet gaan doen.  Het einde van de woekerpolis lijkt in zicht en de klant wordt weer koning.

Al gelooft niet iedereen dat: vaste Tegenlicht-klant Jim Rogers mag graag verwijzen naar ‘de jongetjes op Wall Street die op veel te jonge leeftijd al miljoenen verdienen en in Ferrari’s rondrijden’. Rogers, weliswaar vader van twee nog piepjonge dochters, werd vorig jaar zélf 65 jaar (en mag trouwens graag pochen dat hij op z’n 37e al rijk genoeg was om met pensioen te gaan).

Het deed me terugdenken aan wat ik rond oudjaar zoal op televisie zag. Min of meer per ongeluk zapte ik in twee verschillende en elk voor zich toch wel bijzondere televisieregistraties van megapopconcerten. Het eerste bestond uit letterlijk ‘oude bekenden’: Mick Jagger, Bruce Springsteen, Jeff Beck, Aretha Franklin, Crosby Stills & Nash, Patti Smith, Simon & Garfunkel en Stevie Wonder, in enkele gevallen begeleid door U2. De Rock ‘n’ Roll Hall of Fame vierde haar 25 jarig bestaan  in ‘hun’ Madison Square Gardens. Het werd meer rock ‘n’ rollator, wat het live gebodene niet bepaald ten goede kwam. Toen Mick Jagger na afloop van een nummer het publiek tot applaus bewoog met ‘Wat hebben we in U2 vanavond toch een geweldige huisband, nietwaar mensen?’ reageerde Bono venijnig met ‘Ja, we doen sinds kort ook huwelijken, bar mitswa’s en begrafenissen’.

Een heel andere sfeer, nl. eerder die van een geboorte, steeg op uit het megaconcert van stadion(ba-)rockgroep Muse dat ook rond nieuwjaar werd uitgezonden door de BBC. Muse tourde 15 jaar lang en besloot begin september 2009 weer thuis te komen in Teignmouth Devon met ‘A Seaside Rendez Vous‘ . Een wilde menigte zweepte het Britse drietal (gemiddeld zo’n 35 jaar jonger dan Mick Jagger) tot grote hoogten in hun thuiswedstrijd. Eerder in 2009 kwam Muse, de band die bombast nooit schuwt, met het album ‘Resistance’. De teksten lezen als een strijdlustige oproep tot revolutie, met de jonge garde voorop als vlaggedrager.

In de single ‘Uprising’ zingt Matthew Bellamy ‘they will not (…) keep us trapped in greed’. En: ‘the fat cats had a heart attack’. In de clip  rijdt Muse achterop een speelgoed pick-up truck door een verlaten treurige grijze stad in het duister. Een poster op een raam: ‘Going out of Business’. Even verdop reclame voor Luxury Condo’s. Overal in de stad branden vuurtjes (rellen?) en raken dingen in de fik; een brandende lont gaat als een lopend vuur door de grauwe straten.  Het decor doet erg denken aan wat Neo te zien krijgt in de film ‘The Matrix’: de verontrustend trieste werkelijkheid achter de schone illusies (’to keep the truth confined’). Op een billboard staat ‘Building for the Future’; het is omgevallen en beklad.

In de laatste coupletten luidt de tekst: ‘Come let the revolution take its toll (…) Their time is coming to an end, we have to unify and watch oúr flag ascend’. Duizenden armen gingen omhoog in Devon en brulden de tekst luidkeels mee. Een nieuw geluid, een nieuwe (hopelijk linkse) lente? Or are we getting carried away here?