Tegenlicht - Waar is de woede?

Tijdens de research kregen we interessante berichten van diverse Metropolis correspondenten. De bijdrage van Letland, waar de crisis er werkelijk in heeft gehakt, smaakte naar meer.  Natalija Gnezdova en Jean Counet volgen voor Tegenlicht de ontwikkelingen in het door werkloosheid en criminaliteit geteisterde Letland.

Never walk alone

Everything goes fine here with shooting, we have some really nice stories already!

The situation is Latvia is both storming and calm at the same time.  It is Christmas time, so people try not to think about anything until after all holidays, but there are first signs that it is going to be very bad next year. With the announcement of the budget for 2010, the government is already talking about the need to cut  for more than 700 million. A huge sum for a country as Latvia.

It is the first time since I remember walking anywhere alone, especially in the dark, can end up very badly. People are killed and attacked on the streets by robbers. Today there was an article that lots of Latvians are buying guns and other protections means. There is a rule that you should try never to take cash from the cash machine alone.

No options but protest

We have spent some hours with protesters in the commune in the tents in the center of Riga. It is terrifying that those people are staying and sleeping there while it is almost -20 degrees with an ice cold wind. We have very interesting material from them as well. The guy who started the protest is saying that he has only two options: to stay and protest till something is done or to go abroad. Others are saying that they have no option to go abroad, the only difference for them is to die at home from hunger or to stay and have a hunger strike and die there.

(english report on the protests with a short video)

Interesting enough Latvian media and Russian media in Latvia portray news very differently. In Latvian media everything is kind of fine, they mention things in between the lines. Russian media is very sharp and economic crisis is their main concern and subject. We record news reports from different channels daily and see how much they differ.

Unemployment keeps rising

With every day it gets more and more terrifying of what is happening here. The official unemployment which is above 20% (which means that unofficial is around 35%-40% if not more). In cities like Rezekne the official unemployment is already more than 30%. There are 1000 unemployed registered daily, but people say that this is just because of lack of capacity, you have to make appointment and wait for over a week to be registered as unemployed, state offices are overcrowded and don’t manage to register more than 1000 a day.

Government is pointing on support programs for the unemployed. There are special subsidies, which give you the possibility to work for 100-150 Lats (150-250 Euros) a month for six months, and then for six months you have no right to work. This is really little money: my parents pay the same amount just for heating and water of the apartment. So imagine how it is possible to live for this money. Anyway there is a huge queue of people who are ready to do it.

We also heard a story of how banks are treating people. A woman with two children and an unemployed husband got her unemployment benefit 180 Lats (240 Euros) and the same day the bank took the whole sum away from her account, as she didn’t pay one of the loans she has. The family stayed without any money for a month, they have nothing to feed children with, nowhere to borrow. Lots of stories like this.

Aneways, please let me know if you need any more information. We hope you will like the material we shot. Let’s keep in touch!

Greetings from freezing Latvia,

Natalija

Hier is het eerste verhaal van Natalija Gnezdova en Jean Counet te lezen.

Natalija Gnezdova en Jean Counet stuurden ons een uitgebreid artikel over de harde klap van de crisis in Letland en de heftige consequenties. Letland balanceert aan het randje van de afgrond en velen zijn de wanhoop nabij. Maar massaal protest blijft uit.

Lange rijen voor de voedselbank in Riga

The collapse of Latvia

Latvia is one the countries which suffered from the world economic crisis the most in Europe. Its economy was internally overheated by easy possibility to borrow money, overpaid labor force and incredibly overrated real estate prices. So when the world crisis touched Latvia, it was already on its slippery slope down in the spiral of losing its ability to repay debts, productions, competitiveness and attractiveness for investors.

Budget cuts for European help: thousands unemployed

In 6 months time the country, which had highest GDP growth in Europe in last years, almost went bankrupt. Europe couldn’t let the devaluation of the Latvian national currency happen - it is seen as a worst case scenario for Europe and specially for Swedish owned Latvian banks. Additionally it could cause national currency devaluation of neighbor countries, Lithuania and Estonia. So Europe came to help saving and supporting the crashing economy with billions of loans. Of course, on certain conditions: mostly cutting national budget. Craving for European help, Latvia signed the agreement and started to cut its budget, on account of pensions, education financing, social programs and trying to cut its governmental programs and institutions.

Thousands of people were losing their jobs overnight with no alternatives to follow. For example thousands of teachers were fired this August, just a month before the new school year began. The best alternative of some were going to be cleaners or night guards in their own schools. Those are dozens, rest are still unemployed.

At the same time in the private sector started feel the crisis. A lack of any financial support from the side of government, increasing taxes and unwillingness of banks to give new loans caused bankruptcies

Foto: Liberato

In a years’  time most export production came to a halt. People lost their jobs. According to official data from November 2009 the unemployment rate is 14%, but the unofficial statistics say that this number is at least 25% and by the end of 2009 will be close to 200,000 people. Municipalities have trouble due to lacking money for social benefits. The number of unemployed grew too rapid and was not predicted to be so high in any forecast.

Lots of people having trouble to find work at home tried to move to the UK or Norway or other countries, where it was possible to earn good money doing ‘dirty’ seasonal jobs. But the economies of those countries are in decline as well, so chances to find good job in the UK are close to zero. Lots of people are coming back home, having lost their jobs in building or production. Airport Riga announced incredible growth of passengers in recent months, mostly with one-way tickets.

Nowhere to go

And then there is a scary part of an underdeveloped social welfare system. In Latvia, if you lose your job, you get unemployment benefit only for 9 months, after that you are on your own.
No support program will give you money. In the best case if you can prove you have no income and can’t pay the bills, you can get some of your bills covered and work for it for free on public work like cleaning the yards.
It is estimated that by the end of 2009, more than 80,000 unemployed will have run out of their unemployment benefit. And there is no work or any prospect of finding work and nowhere to go.

Crime rates are climbing very sharply in Latvia. Organized crime starts to be as well developed as it was in 1990’s after the collapse of the Soviet Union. Additionally, there are more and more news about crimes committed by Eastern Europeans in Western Europe. Easy locks and a general trust in people are very helpfull for traveling thieves. With no other perspective, Western Europe will feel the desperation of its Eastern part very soon in its own crime records.

As the crisis came so unexpectedly, and the possibilities to borrow money to buy flats, cars, houses were so easily available for almost a decade, every fourth person in Latvia has some financial obligations from credit institutions. With no way to repay the loans, banks have no mercy and take away people’s property, which worth is decimated in a year time.

According to Latvian legislation, if somebody’s debt for communal payments equals 300 LVL (450 EUR), which is less than 3 months of regular payments, the case goes to court. The court can take away the property and sell it for debts. People are thrown on the street without any further consideration. So in 6-12 months time you can go from losing your job to becoming an official homeless.

Foto: Romans Kundeckis

Protests: what will it change?

However, though unemployment rates are incredibly high and possibilities to find work close to zero, still people didn’t go for demonstrations or fight for their rights on the streets. There are several reasons for that:

First of all, any protests or demonstration in Latvia should be approved by local municipality, which will then give the order for police to guard it. Any unauthorized gatherings are prohibited and will be prosecuted by police. So in Latvia it is not possible to protest without proper organization and preparation, which requires money and organizers at least.

Another reason is people’s mentality. Nobody will go to demonstrations or protests untill the moment they have absolutely nothing to lose, because they fear to be involved in something what might look bad later. Latvians are not used to take initiative and always need a leader to mobilize them and tell them what to do. As most of the leaders to follow are in the government, there is no one who tells people to get out on the streets and fight for their future. The ones who do that are too weak and have too limited resources to mobilize people.

The last, but most important reason of the lack of protests: what will it change? There is a disbelief that those actions will change anything. Latvia had never experienced socialism, no protests ever lead to change of anything in the political and social arena. Though protests against property nationalization or for minority rights do happen regularly, it never in any way influenced government policy, work or decisions.

Fear of chaos

There are constant rumors circulating that unauthorized protests will start very soon all around the country, as people came close to the final desperation point of ‘nothing else to lose’ and ‘nowhere else to go’. As  situation gets worse and worse, the country is expected to go into chaos sooner or later. And then it will be hard to protect it, as 2000 police units were fired this year due to the budget cut. In my home time Daugavpils, people are talking about creating special teams from the population to guard peace in neighborhoods when the fights start. Authorities deny any  possibility of massive protests and punish strictly the ones who even attempt to do it in any way.

It is hard to predict when the real massive protests start, but most likely after new cuts of budget for 2010 will be announced.

December and January are expected to be very chaotic, as down point of human’s patience is almost reached and desperation is the word that describes general mood in Latvia at the moment.

De komende weken doet documentairemaker Bregtje van der  Haak  verslag van de research voor de Tegenlicht over de crisis.  Hoe komt de uitzending tot stand? Wat zijn de vragen waar de redactie mee worstelt en de keuzes die worden gemaakt?

7 november

Een jaar geleden werd, na de val van Lehman Brothers, nog over een systeemcrisis gesproken, ernstiger dan alle voorgaande. Maar de grote angst voor een complete ineenstorting van het financiële systeem lijkt nu voorbij. Halsstarrige critici worden weggezet als doemdenkers, want de groei trekt alweer aan volgens de nieuwste kwartaalcijfers. Intussen neemt de urgentie toe. Ook mainstream economen als Krugman blijven waarschuwen dat we de kans voorbij laten gaan om de wortels van de crisis aan te pakken en dat we daarom hard op weg zijn naar de volgende. De Belgische topeconoom en hoogleraar De Grauwe wijst op het feit dat de uitgangspunten van de economische wetenschap zelf aan herziening toe zijn. Het idee dat de vrije markt een perfecte optelsom is van het gedrag van individuen die op basis van volledige informatie rationele keuzes maken - en daarom altijd “gelijk” heeft - lijkt niet langer houdbaar. Niet alleen is de informatie vaak niet beschikbaar, ook de keuzes zijn soms verre van rationeel.

Hier en daar klinkt nog wel gemor over het feit dat bij de reddingsacties te weinig eisen zijn gesteld aan de banken over limitering van bonussen en het beschikbaar maken van kredieten voor bedrijven. Het belastinggeld waarmee de banken overeind zijn gehouden blijft nu steken in de balansen van de banken en komt niet terug in de reële economie: de banken zijn vooral bezig met het herstellen van hun eigen winstgevendheid. Dit frustreert het economisch herstel met als gevolg dat de werkloosheid ook volgend jaar verder zal stijgen. Natuurlijk wordt er gesproken over kleinere banken en strengere kapitaaleisen, maar ondertussen vergelijkt de CEO van Goldman Sachs zichzelf en zijn collega’s alweer probleemloos met ‘God’. Hij heeft in zeker zin gelijk, want het geloof in de banken is rotsvast. Een deken van zelfgenoegzaamheid lijkt iedere fundamentele discussie over de maatschappelijke risico’s van dit financieel-economisch systeem keurig af te dekken. Er is tenslotte geen alternatief meer, toch? En wat kun je verwachten van regulering van een systeem dat juist geënt is op het zoeken naar mazen in de wet en zich uitput in creativiteit om iedere vorm van regulering te omzeilen?

De komende weken doet documentairemaker Bregtje van der  Haak  verslag van de research voor de Tegenlicht over de crisis.  Hoe komt de uitzending tot stand? Wat zijn de vragen waar de redactie mee worstelt en de keuzes die worden gemaakt?

6 november

Het denken over de uitzending evolueert. Het is moeilijk om een abstractie als ‘het financiële systeem’ of ‘het bankwezen’ zichtbaar te maken in een televisie-uitzending en zeker als je het ook nog eens wil hebben over wat er NIET is gebeurd. Dan verzand je al snel in een reeks gesprekken met geleerde onheilsprofeten in slecht zittende pakken, meestal blanke mannen tussen de 50 en de 60 jaar in een stoel voor een boekenkast. Dat wil ik pertinent niet. Niet alleen omdat ik geen doemdenkers, maar inspirerende openingen in het denken over de economie wil laten zien, maar ook omdat ik het gevoel heb dat die alternatieven er wel zijn, maar niet op de plekken waar we ze meestal gaan zoeken: aan de bekende universiteiten in de westerse wereld en tussen de columnisten van de grote internationale kranten. Die stemmen krijgen al veel ruimte in het debat en juist daar zijn we het afgelopen jaar niet veel verder mee gekomen.

Lees verder »

De komende weken doet documentairemaker Bregtje van der  Haak  verslag van de research voor de Tegenlicht over de crisis.  Hoe komt de uitzending tot stand? Wat zijn de vragen waar de redactie mee worstelt en de keuzes die worden gemaakt?

5 november

Het principe van ‘privatizing gains en socializing losses’ - zolang het goed gaat is de speculatieve winst voor de banken, maar als het misgaat betaalt de gemeenschap de rekening - is voor zoete koek geslikt en is vrijwel nergens fundamenteel ter discussie gesteld. Het lijkt de nieuwe norm waar niemand meer verbaasd van opkijkt. Dit alles onder het mom van handhaving van ‘vertrouwen in het systeem’ tot elke prijs. In welk systeem eigenlijk? vraag ik mij af.
Na meer dan twintig jaar agressieve deregulering en neoliberaal beleid is de staat helemaal terug van weg geweest, eerst met een koppeling van persoonsgegevens naar aanleiding van de veronderstelde terroristische dreiging en nu met een grootscheepse quasi-nationalisatie van het bankwezen. Nogal een ommekeer. Krijgen we hier staatskapitalisme zoals in China?

Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat er het afgelopen jaar - gezien de omvang van de tekorten, de kapitaalinjecties en de malversaties - opvallend weinig is gebeurd. Geen hervormingen, geen opstand, geen grootscheeps verzet of vertoon van collectieve woede. Dat is verrassend, gezien de omvang van het probleem en de aanwijsbare schade. Maar hoe maak je een uitzending over iets wat NIET is gebeurd…?

De komende weken doet documentairemaker Bregtje van der  Haak  verslag van de research voor de Tegenlicht over de crisis.  Hoe komt de uitzending tot stand? Wat zijn de vragen waar de redactie mee worstelt en de keuzes die worden gemaakt?

Barre tijden - maar wat doen we eraan?

3 november 2009

Overleg met Tegenlicht-redacteuren Maren en Gerko over de derde uitzending in de driedelige reeks over de economie, die voor januari gepland staat. Er zijn al twee uitzendingen in voorbereiding: op 18 januari komt er in Tegenlicht een uitzending over de ingrijpende gevolgen van de economische crisis in Detroit, waar duizenden mensen hun baan zijn kwijtgeraakt. Gefilmd op de huid van en in de huizen van de nieuwe werklozen. Een week later, op 25 januari, zal collega Marije Meerman de zogenaamde ‘quants‘ aan het woord laten. Quants zijn de “knappe koppen” die werken aan uiterst ingewikkelde mathematische modellen die het gedrag van financiële markten proberen te voorspellen. In toenemende mate zijn het deze computermodellen, in plaats van mensen van vlees en bloed, die de loop van de financiële wereld sturen. De vraag is wat wij in de derde economie-uitzending op 1 februari nog aan deze reeks willen toevoegen.

Lees verder »