Tegenlicht - Waar is de woede?

Alternatieve geldsystemen in Nederland

In de Tegenlicht-uitzending Waar is de woede? kwamen alternatieve geldsystemen in Oost-Europa en Azië aan de orde. Maar ook in Nederland zijn mensen actief op zoek naar alternatieven voor ons financiële systeem. Tegenlicht trok het land in en vroeg initiatiefnemers van deze alternatieve systemen en ontwikkelaars van ideeën voor een betere (financiële) toekomst: wat zou er volgens u moeten gebeuren?

Bas van Drooge - schrijver van het boek Jai & Eno

Op zoek naar ideeën over alternatieve manieren om de wereld, de economie en het financiële systeem vorm te geven, ging de Tegenlicht-redactie op bezoek bij Bas van Drooge, schrijver van het boek Jai & Eno in gesprek over de toekomstige inrichting van de wereld. In het filmpje vertelt hij waarom hij het boek heeft geschreven en wat er volgens hem moet veranderen.

Bas van Drooge is ingenieur en politicoloog en vervulde diverse leidinggevende posities in private en publieke sector. Voor de KLM woonde en werkte hij in Europa en Azië, als directielid van Kenya Airways verbleef hij in Afrika. Als raadslid was hij actief in de Amsterdamse politiek. Nu leidt Van Drooge een overheidsbedrijf dat mensen naar werk begeleidt.

Ad broere en Rob van Hilten hebben een financiele innovatie ontwikkeld waarmee werkloosheid structureel kan worden aangepakt.

Het door hen gesignaliseerde probleem: het liquiditeitsprobleem in het MKB. Bedrijven moeten hun leveranciers direct betalen, terwijl hun grote klanten vaak pas na maanden betalen. Tussen het moment dat een aankoop wordt gedaan (inkopen, grondstoffen), het product gefabriceerd wordt en de klant het ontvangen eindproduct betaalt, zit soms wel een half jaar, waardoor het bedrijf in deze tijd niet genoeg liquide middelen heeft om het bedrijf draaiende te houden. Banken en kredietverzekeraars zien deze sector van kleine en middelgrote zelfstandigen ook niet als hun verantwoordelijkheid.

Heeft u na het zien van de uitzending van tegenlicht ook het onstuimige gevoel  iets te willen doen? Wilt u ook in actie komen, een tegengeluid bieden?  Maar heeft u geen idee waar te beginnen, wat de mogelijkheden zijn en waar die te vinden? Om u enigszins op weg te helpen heeft Tegenlicht een korte handleiding samengesteld met daarin een overzicht van diverse mogelijkheden en initiatieven in binnen- en buitenland. Hieronder een aantal stappen die u kunt ondernemen. 

Lees verder »

Move Your Money is een project, gestart door Adrianna Huffington en Rob Johnson , van het Amerikaanse nieuwsblog, Huffington Post,  dat rekeninghouders wil stimuleren hun geld weg te halen bij grote banken en te verplaatsen naar kleine en lokale kredietbanken. In het bovenstaande filmpje is te zien dat zelfs een hele staat (New Mexico) besloot haar geld te verplaatsen. Lees meer over Move Your Money of kijk dit filmpje over het initiatief en het idee erachter.

We legden verslaggevers van Metropolis vragen voor over de economische crisis, woede en verzet. Jaak Kilmi vertelt het verhaal van twee vrouwen die de Bank of Happiness op hebben gericht in Estland, met Goede Daden als valuta.

Recession was in full effect in Estonia in the spring of 2009. On the way to the abyss. The real-estate bubble had just burst. The army of the unemployed grew each day. The Estonians, newcomers to the capitalist world, were suddenly in a situation where tempting facades came crushing down and many families found they had lost everything that had seemed so certain before. Profit-greedy banks had irresponsibly boosted the lending boom, therefore a large number of Estonians had lost all self-criticism and borrowed over their heads. The government made budget cuts and money melted like snow in the spring in all fields. As always, the people who were already close to the poverty line suffered the most. From now on their future lives were determined by the banks’ merciless loan programs that even death cannot help with. The air was thick with desperation and rage.

In this situation, a group of activists who had had enough of the money-centered society came together. They founded a new bank in Estonia. The Bank of Happiness.

The people who joined the Bank of Happiness group felt that there is a gap in the society between human care and economic well-being. They are convinced that people have an innate desire to help others. And that there are people who need help in solving their everyday practical questions, but they do not know whom to turn to for help. Hence the idea to bring these two parties together.

In the autumn of 2009 the bank of happiness, born from the idea of a group of volunteers, regular people, was finally ready to start. The goal of the Bank of Happiness is to promote non-monetary values in order to help fellow citizens return to humane values. The precondition for the functioning of the bank of happiness are real needers of help and helpers or benefactors, people from amongst us.

Instead of the usual money, the functioning of the Bank of Happiness is based on a Good Deed.  Each good deed is a good deed and each good deed is worth one Token of Gratitude.

Lees verder »

Een reactie op onze oproep van Stefan Finken over het huidige geldsysteem en alternatieven.

Fractioneel Reserve Bankieren

Het moderne bankieren kent eigenlijk zijn oorsprong bij de goudsmeden. Geld bestond toen nog gewoon uit munten van goud en zilver en deze werden vaak uit veiligheidsoverwegingen in bewaring gegeven bij een goudsmid.

De goudsmid gaf deze mensen een ticket dat als bewijs diende voor het goud dat in bewaring werd gegeven. Met dit ticket kon men steeds terugkeren naar de goudsmid en het goud weer ophalen.
Maar al snel gingen mensen deze tickets gebruiken als betaalmiddel. Ieder ticket was een perfect alternatief voor goud, dus waarom niet? Het papiergeld was geboren.
Onze goudsmid zag het allemaal gebeuren en kreeg een geniaal idee. Hij merkte dat mensen zelden hun tickets kwamen omruilen voor goud. Het was dus voldoende om een bepaalde hoeveelheid goud in “reserve” te houden. De rest was beschikbaar om tegen rente uit te lenen. Het FRB systeem was geboren.
De goudsmid schreef nu tickets uit als lening en hij deed goede zaken. Maar voor ieder lening werd er eigenlijk een ticket gecreëerd zonder dat de tegenwaarde aan goud aanwezig was. Hoe meer er geleend werd, hoe meer “geld” er in omloop kwam. Maar de hoeveelheid goud was niet veranderd. Het geld dat op deze manier in omloop kwam was eerder virtueel geld. Schuldpapier en geld waren plots hetzelfde.

Maar een aantal aandachtige en kritische burgers zagen meer en meer “geld” circuleren en werden wantrouwig. Zou de goudsmid wel voldoende goud in de kluis hebben liggen voor al die extra biljetten die circuleren? Ze namen het zekere voor het onzekere en ruilden hun eigen tickets om naar goud.
Hier had de goudsmid niet op gerekend. Een groot aantal mensen kwamen op hetzelfde moment hun goud ophalen waardoor hij door zijn reserves goud heen dreigde te raken. Er ontstond een bankrun. De eerste in de geschiedenis. Maar helaas niet de laatste.

FRB is een beleid dat door de meeste banken wereldwijd gehandhaafd word. In tegenstelling tot ‘Full Reserve Banking’ waarin al het geld dat mensen en bedrijven storten bij een bank in reserve moeten worden gehouden, hoeven banken binnen een fractioneel systeem maar een fractie van het geld als reserve ‘liquide’ te houden. Het percentage dat als reserve moet worden gehouden word bepaald door de centrale bank. De DSB bank die een aantal weken geleden in Nederland failliet is gegaan hoefde bijvoorbeeld maar 8% als reserve achter te houden. De overige 92% kan worden gebruikt voor investeringen zoals leningen.
Een van de duidelijke risico’s van het FRB systeem is dat als de consument het vertrouwen in een bank verliest, er een zogenaamde ‘bank-run’ ontstaat. Dit wil zeggen dat iedereen die geld bij de bank op een rekening heeft staan zijn geld wil opnemen of verplaatsen naar een andere bank. Vaak blijkt echter dat een bank niet genoeg reserve heeft om iedereen uit te betalen.

Een veel groter en moeilijker waarneembaar probleem is het feit dat het systeem van Fractioneel Reserve Bankieren er voor zorgt dat de hoeveelheid geld in omloop toeneemt. Ter illustratie van de achterliggende machaniek een voorbeeld. Voor gemak zal de bank in het voorbeeld een reserve van 10% aanhouden.
Je zit op een eiland met 100 andere bewoners en iedereen bezit 1.000 euro aan biljetten.
Er is ook een bank op het eiland met 10.000 euro eigen vermogen. Inwoners hebben de mogelijkheid om hun biljetten naar de bank te brengen. In ruil krijgen zij jaarlijks interest en blijft hun geld veilig.
Negentig inwoners brengen hun 1.000 euro naar de bank en parkeren het op een spaarrekening. De bank heeft nu 90.000 euro in bewaring. Men houdt 10% van het bedrag liquide voor het geval spaarders een deel van hun tegoeden opnemen. De rest (81.000 euro) is beschikbaar voor leningen.
De 81.000 euro wordt uitgeleend aan 9 inwoners van het eiland. Zij zijn actief in de landbouw en kopen er werktuigen mee om het land te bewerken.
Deze 81.000 euro komt in handen van andere bewoners van het eiland die deze werktuigen produceren. Zij brengen het geld dat ze verdiend hebben opnieuw naar de bank.
De bank heeft nu 171.000 euro aan deposito’s uitstaan. De initiële 90.000 euro die inwoners deponeerden en de 81.000 euro die zopas verdiend werd met de productie van werktuigen.
Op het eiland is de geldhoeveelheid nu gestegen naar 190.000 euro. Dit bestaat uit 10.000 euro eigen vermogen van de bank, 9.000 uit reserves en 171.000 euro aan spaardeposito’s.
De inwoners rekenen zich rijk. Zij bezitten plots 171.000 euro. Tenminste dat is het geld dat zij op spaarrekeningen hebben staan bij de bank.
De bank heeft nu echter 81.000 euro vers geld binnen gekregen waarvan men opnieuw 10% in reserve zal houden. De overige 72.900 euro kan weer worden uitgeleend. Dit bedrag zal uiteindelijk weer in handen komen van andere inwoners van het eiland.
Deze 72.900 euro zal uiteindelijk weer terechtkomen bij de bank … die 10% reserveert … en de rest weer uitleent.
En zo gaat het maar door en door. Uiteindelijk zal er voor iedere euro basisgeld voor ongeveer 10 euro aan leningen verstrekt worden.

Banken creëren eigenlijk geld door het verstrekken van leningen. Iedere keer dat er een lening wordt uitgeschreven, stijgt de geldhoeveelheid in omloop. Het geld dat mensen op spaarrekeningen hebben staan zwelt aan maar de hoeveelheid basisgeld is nog altijd het zelfde. Net zoals in de tijd van de goudsmid er meer “tickets” in omloop waren, dan dat er goud in de kluis was.
En aangezien de waarde van het geld niet meer is gebaseerd op de goudstandaard, maar op de waarde van het geld dat al in omloop is, is het logische resultaat van deze toename, inflatie. Stijgende inflatie zorgt voor een daling in de koopkracht en dus een daling in welvaart. De constante stijging in productie die nodig is om inflatie tegen te gaan is niet duurzaam. Met name als we rekening houden met de ontwikkelingen in ons wereldwijde klimaat.
Het grootste probleem van het FRB systeem heb ik echter nog niet besproken. Namelijk het feit dat over elke lening die een bank verstrekt rente betaald moet worden. Met als logisch gevolg, dat de hoeveelheid van ‘totale schuld’ altijd groter is dan het ‘totaal uitgeleende geld’. Je kunt je afvragen, waar moet dit geld vandaan komen? Om dit probleem op te lossen is een constante toename van het geld dat in omloop is nodig.
Er zitten heel wat nadelige gevolgen aan dit systeem. Ten eerste natuurlijk stijgende inflatie en een dalende koopkracht. Tevens kan men zich afvragen of het eerlijk is dat over al het uitgeleende geld rente betaald moet worden. Geld, dat er in eerste instantie nog niet eens is, en al helemaal als men zich realiseerd dat als schulden of renten niet kunnen worden afgelost, de bank bezittingen in beslag kan nemen, zoals je auto of huis.
En omdat het financiele systeem altijd meer geld terug wilt zien dan dat het uitleend, stroomt het geld uiteindelijk altijd naar het bankwezen. Met als logisch gevolg dat de kloof tussen rijk en arm altijd zal groeien.
Buiten deze enorme nadelige economische gevolgen kunnen wij ook nog stilstaan bij de sociale consequenties die als symptomen van dit systeem waargenomen kunnen worden.

· Als ik een meubelzaak zou hebben, maar de kwaliteit van mijn producten is slechter dan die van de meubelzaak aan de overkant van de straat, zal ik dat niet tegen jou, als potentiële klant, vertellen. Als ik dat wel zou doen, zou ik failliet gaan.
Je zou je zelfs kunnen afvragen of dit niet een van de achterliggende (mischien onbewuste) redenen is waarom dat het soms zo moeilijk is om je medemens te vertrouwen.

· Nog een voorbeeld is dat als iemand niet meer financiëel rond kan komen, geen voedsel of dak boven zijn hoofd meer kan veroorloven, er afwijkend gedrag zoals diefstal kan ontstaan. Wat zou jij doen als je geen geld voor eten had?
Kortom, het is een erg gevaarlijk piramide spelletje dat op wereldwijde schaal gespeeld word.

Alternatieve Geld Systemen

LETS:
LETS (van Local Exchange Trading System of Lokaal Economisch Transactie Systeem) zijn lokale, non-profit ruilnetwerken waar goederen en diensten met elkaar geruild kunnen worden, zonder dat daar valuta voor nodig is.

LETS-kringen gebruiken belastingvrije lokale vormen van krediet, zodat er niet direct geruild hoeft te worden. Een lid van een LETS-kring kan bijvoorbeeld krediet verdienen als kinderoppas voor de ene persoon en het later weer uitgeven aan een door een ander persoon uit dezelfde LETS-kring uitgevoerde timmerklus. Het verdiende en uitgeven krediet wordt centraal bijgehouden door de desbetreffende lokale LETS-kring en valt in te zien door alle leden van zo’n LETS-kring. Deze leden stellen ook de hoogte van een krediet voor bepaalde goederen en diensten vast.

De term werd in 1982 bedacht door Michael Linton. Deze beheerde samen met zijn vrouw Shirley een tijd lang de Comox Valley LETSystems in Courtenay in de Canadese provincie Brits-Columbia.

LETS-kringen zijn in een groot aantal landen actief, waaronder Nederland en België. De verschillende LETS-kringen gebruiken als naam voor een kredieteenheid verschillende benamingen, zoals bijvoorbeeld noppes in Amsterdam), sterren in Utrecht en locks in Camden Town (Londen).

LETS wordt gezien als een op het mutualisme gebaseerd kredietsysteem.

Nederland
In Nederland zijn er in ruim tachtig plaatsen lokale LETS-kringen. De bekendste LETS-kring in Nederland is Noppes uit Amsterdam. Noppes startte in 1993 op initiatief van STRO (Strohalm) in Utrecht, dat zich inzet voor een duurzame en eerlijke economie (met name in de Derde Wereld). De diensten en producten worden afgerekend in de complementaire geldeenheid “Noppes”. De vereniging telt ongeveer 500 leden. Een andere grote LETS-kring is het Sterrenstelsel uit Utrecht en omgeving.

Vlaanderen
In Vlaanderen bestonden op 18 oktober 2009 (Lets-Vlaanderen dag in Brugge) 19 groepen. Er bestaat een overkoepelende organisatie: Lets-Vlaanderen vzw met website, waar de coördinaten van alle groepen op te vinden zijn.

Time Dollars

Time Dollars werken grofweg hetzelfde als LETS, met dat verschil dat in LETSystemen afgerekend wordt in eenheden die dezelfde waarde hebben als de euro. Bij Time-dollars wordt afgerekend, zoals de naam al doet vermoeden, in tijd. Time Dollars en Time Banks zijn vooral groot in de VS, Groot-Brittannië en Japan, en worden daar gezien als instrument om vergrijzing op te vangen.

Regiogeld

In de laatste paar jaar zijn in Duitsland een tiental regiogeld-initiatieven gestart. Regiogeld heeft als doel lokale winkels te steunen in hun bestaansstrijd tegen internationale winkelketens. Consumenten worden verleid om lokale waardebonnen te kopen die alleen bij lokale winkels kunnen worden besteed. Op de bonnen zit een liquiditeitsheffing, een soort belasting op het oppotten van de waardebonnen. Chiemgauer is het bekendste en meest ontwikkelde initiatief, met meer dan 400 winkels en duizenden particulieren. Regiogeld is recent enkele keren in het Nederlandse nieuws geweest.

Barter
Een barter is een commercieel handelsnetwerk gericht op bedrijven. Sommige barters werken mondiaal, maar vele hebben nadrukkelijk een regionale focus. In Nederland zijn er vier barterorganisaties, namelijk Bartering, TradeXchange Nederland, Qoin (deze richt zich op het versterken van de economie in regio’s in Nederland) en YourTrade (deze is een combinatie van een ondernemersnetwerk en het bartersysteem). De oudste barter ter wereld is de WIR Wirtschaftsring in Zwitserland, met ruim 80.000 MKB-leden en een omzet van ongeveer 2 miljard Zwitserse Frank. WIR is ontstaan in het interbellum als reactie op de wereldwijde crisis. Goede voorbeelden van barters uit onze buurlanden zijn het Duitse Euro Barter Business en RES in België. Moderne barters vormen een levendige bedrijfstak met mondiaal 750 spelers en een jaarlijks handelsverkeer met een geschatte waarde van € 200 miljard. Een selecte groep barters is lid van de wereldwijde brancheorganisatie IRTA, die haar leden controleert op integriteit en de naleving van bepaalde standaards. De deelnemers aan een aantal barters kunnen ook kopen bij deelnemers in andere netwerken via een internationaal clearinghouse.

C3-bedrijfsnetwerken

C3 is een monetair model dat de laatste jaren in vooral Zuid-Amerika wordt getest door de ontwikkelingsorganisatie STRO (Social Trade Organisation)] uit Utrecht. In een C3 verrekenen de deelnemers hun onderlinge transacties in een interne gemeenschappelijke administratie, net als in barter. Het verschil met barter is de dekking: die ontstaat binnen een C3 door het geld dat met aankopen het netwerk binnenkomt. Deze financiële reserve wordt o.a. ingezet voor renteloze investeringen binnen het netwerk. Compras in het Braziliaanse landbouwgebied Rio Grande do Sul is de eerste C3. Compras is opgezet in samenwerking met de nationale bank van Brazilië, de kamer van koophandel en de deelstaat. Er zijn momenteel ruim 300 deelnemers.

Quotes:
Aristoteles:
The trade of the petty usurer is hated with most reason: it makes a profit from currency itself, instead of making it from the process which currency was meant to serve. Their common characteristic is obviously their sordid avarice.
Thomas Jefferson:
“I sincerely believe that banking establishments are more dangerous than standing armies, and that the principles of spending money to be paid by posterity, under the name of funding, is but swindling futurity on a large scale”
Henry Ford:
“It is well enough that people of the nation do not understand our banking and monetary system, for if they did, I believe there would be a revolution before tomorrow morning.”
Josiah Charles Stamp (Director of the Bank of England)
“The modern banking system manufactures money out of nothing. The process is perhaps the most astounding piece of sleight-of-hand that was ever invented. Banking was conceived in inequity and born in sin… But if you want to continue to be slaves of the bankers and pay the cost of your own slavery, then let the bankers continue to create money and control credit .”
Napoleon Boneparte:
When a government is dependent upon bankers for money, they and not the leaders of the government control the situation, since the hand that gives is above the hand that takes. Money has no motherland; financiers are without patriotism and without decency; their sole object is gain.
Johann Wolfgang von Goethe:
None are more hopelessly enslaved than those who falsely believe they are free.

Physical slavery requires people to be housed and fed. Economic slavery required people to feed and house themselves.

Bronnen:
Modern Money Mechanics (pdf)
Money as Debt
Beurs.com
therealnews.com<
wikipedia.com<>
zeitgeistmovement.com
Naomi Klein - No Logo / the shockdoctrine
Persoonlijk ben ik van mening dat ons huidige systeem in zijn fundement corrupt is en corruptie voortbrengt.Een geweldig alternatief waar serieus over na gedacht zou moeten worden is een ‘Resource Based Society’ zoals beschreven doorthe venus project.

Met vriendelijke groet,
Stefan Fincken

1. IJsland

In de zoektocht naar reacties op de crisis hebben we ook het netwerk van VPRO Metropolis verslaggevers ingeschakeld. We mailden hen en vroegen over de crisis, de reacties erop en alternatieven voor het huidige systeem.

We schreven onder andere een verslaggeefster uit het crisis-land bij uitstek, IJsland (zie hier voor de Tegenlicht uitzending ‘De IJsland ervaring‘ over de gevolgen van de crisis).   Halla Kristín Einarsdóttir vertelt in haar mail over de ingrijpende reacteis en veranderingen sinds de crisis: de woede en het verzet, de wisseling van de regering en de zoektocht naar alternatieven. Zoals het interessante verschijnsel van de ‘Þjóðfundur’; een nationale vergadering over de toekomst van IJsland die naar aanleiding van de crisis is georganiseerd. Van onderop, door verschillende ‘grassroots’ organisaties. Meer over dit initiatief natuurlijk op wikipedia.

Foto: en nu naar de bank..maak het goed!
Van Páll Hilmarsson, via flickr.

” The collapse of the banks in Iceland in October 2008 evoked fury among the nation that actively protested for weeks and actually managed to overthrow the government responsible. After that the protests diminished even though the beating of pots and pans resurfaces every now and then when the people do not agree with the steps the new government is taking to patch things up. No need to say the blogs on the internet have also been heated. IMF is also a hated institution right now as well as the rich creators of the collapse seem to be getting off lightly.

Still the same pillars of power and the so called neo-liberal system seem to remain albeit a little shaken and the people want more changes. The new left government is not enviable. And the burden on the families is getting heavier week by week.

As I said we already had a kind of street revolution and the government was overthrown. What is happening now is that other forms of government and living are being discussed.

Tomorrow there is planned a big national meeting called ‘ Þjóðfundur’.

1500 people have been randomly selected from the register and invited to come and discuss the future of Iceland. This is supposed to be a cross-section of the nation, for the nation. Some representatives from the government and grassroots movements will also be there. People will be divided into work groups to discuss the ground values and form strategies as to how to build the society “we” want. It got some government funding but comes from the people themselves. It has gotten a lot of attention abroad and Reykjavik simmers in anticipation of what will come of it. The government will be expected to take notice.

Lees verder »