‘Je moet zorgen dat je niet denkt’

Stipt om half 4 begint Wifried de Jong het gesprek met trompettist Eric Vloeimans, want, aldus Wilfried: ‘televisie begint altijd op tijd en muzikanten zijn altijd te laat. - door Sakti Khedoe, Koorzaal

Beluister het gesprek tussen Wilfried de Jong en Eric Vloeimans hier: hier

De altijd goed geklede presentator Wilfried de Jong vraagt aan de trompettist met de meest bizarre schoenen, waarom hij net, vlak voor het interview, lag te slapen. Eric steekt van wal over hoe vandaag alles mis ging: het begon met de trein die te laat was, zijn medespeler, pianist Florian Maier was nergens te bekennen. Langzaam groeide de stress, want ze moesten nog doorspreken wat ze in de Yakultzaal aan het publiek zouden presenteren.

Wilfried vraagt in alle oprechtheid hoe lang Eric dit nog denkt vol te houden, want hij wordt er niet jonger op. Geenszins beledigd of verontwaardigd verteld de trompettist over dat hij alleen maar rustiger is geworden naarmate hij ouder wordt. Hij heeft geen behoefte meer om mensen te overtuigen van zijn gelijk.

Hoe belangrijk is Vrijdenken eigenlijk voor een muzikant? Helemaal niet, luidt het antwoord van Eric Vloeimans. Zodra je nadenkt ben je eigenlijk al te laat. Zeker wat betreft improviseren. Dat is heel erg in een bepaald moment als je dat niet reageert op je gevoel ben je te laat.

Het grootste doel in Erics leven is toch wel Eric Vloeimans worden. Door zijn muziek, samenwerking met anderen en succes komt hij steeds dichter tot de persoon Eric Vloeimans.
Gelukkig is hij dat nog niet, want anders zou hij moeten/kunnen sterven.

Vooraf sprak onze verslaggever de harpiste over hun perspectief:
100521_11-trio-quintet-jong-klassiek

Daarna bewezen zij hun kunnen:

Het gespeelde werk is: Quintette pour flute, violon, alto, violoncelle et harpe van Jean Cras.

Tot onze vreugde hield hij even in zodat we de schoonheid van zijn kostuum en de getergde blik in zijn ogen konden vastleggen. En jawel, hij sprak ook nog enige wijze woorden, waarvoor wij hem enorm dankbaar zijn.

podcast-100521_03-maarten-w

Even één minuutje in de zaal meeluisteren…….
100521_04-lunapark

Radioprogramma De Avonden (Radio 6) presenteert in de Koorzaal van de Beurs van Berlage: een tot de nok toe gevuld programma met klinkende namen.

Beluister hier Uur 1 Uur 1 (o.a. Roosbeef, Connie Palmen, K. Schippers) en hier Uur 2 Uur 2 (Dazzled Kid, Nanouk Leopold, Urszula Antoniak)

De Avonden, het dagelijks cultuurprogramma op Radio 6, maakt in de Koorzaal van de Beurs van Berlage een programma vol interviews, lezingen, muziek en debat. Vertegenwoordigers van alle kunstdisciplines hun licht schijnen over het thema Vrij Denken. Ook zijn er twee optredens: Roosbeef om 16.05 uur en Dazzled Kid om 17.05 uur.

Programma-onderdelen: Jeroen van Kan interviewt Connie Palmen en Maureen Sie over vrije geest en vrije wil, dichter K. Schippers draagt voor, regisseur Thibaud Delpeut (TA2/Toneelgroep Amsterdam) met een speciaal geschreven stuk over vrij denken en Anton de Goede in een tweegesprek met Pek van Andel en Matthijs van Boxsel over serendipiteit en domheid als leidraad voor de vrije geest.

Lotje IJzermans in gesprek met filmmakers Urszula Antoniak en Nanouk Leopold over het vrije denken op het witte doek, dichteres Bianca Boer draagt voor, auteur Iris Koppe levert een bijdrage en Maarten Westerveen in gesprek met beeldend kunstenaars Ap Verheggen en Joost Conijn over de vrije geest en het creëren van een eigen realiteit.

In  de Zijl Kamer bracht op Digitaal niveau de Patching Zone een vrij geluid: Plantas Parlantes. Nu eens geen bomen die naar ons luisteren, maar levende potplanten van Stelen en Bladeren met Bloemen en Sap die ons deelachtig maken van hun zieleroerselen. Het fysieke contact en de uitwisseling van energie levert inzichten op omtrent de karakterologische diversiteit in het plantenrijk!

De plantas zijn klaar voor contact met de androide reuzen op de gang……

die nu naar binnenkomen:

100521_02-planten-1

Zie hieronder een aantal portretten met ondertiteling van hen die hun voetafdruk plaatsten op de vrije denkvloer, in vrije volgorde:

Rudi Boon, redacteur

Jan Haasbroek, em. Vrije Geluiden Gids, hoofd Radio

Jannie Langbroek, em. producer en chef  aankoop films

Jan en Lenie Vermaas, Jan regelde van alles zoals Radio Bergeijk ook op TV!

Peter Schrurs, em. directeur

Pim Budding, em. boekhouder (ook van de meetlat voor de A-Status)

Redmond O’Hanlon, Beagle vaarder

Wim Noordhoek, vanaf de blues, langs literatuur naar alle kunst

Fieneke Diamant, redacteur buitenland

Aad van Nieuwkerk, eindredacteur Radio 4 en meer, steeds meer

Anneke van Dulken, ooit van Paradiso naar Radio4 en verder

Drie man aan één tafel: Wim T.Schippers, Maxim Hartman en Wim Brands

Djoeke Veeninga, Marathoninterviews in de hele wereld

Joop van Pelt, winkelman en Ellen Jens, onder meer en onder andere Boeken.

Fons Dellen, na de geschiedenis terug in de popmuziek

Erik Zuyderhoff, cameraman

Frank Wiering, 40 jaar in TVdienst van Jonge held tot hoofdredacteur

Gerard Walhof, van hoofdredacteur Vinyl tot hoofd VPRO-Radio

Henk Weltevreden, leeft naar de regel van zijn naam

Helen van Schelven, haar thema is “Aan de slag”

Hugo Blom, hoofdredacteur gids, denk nog even na

Lex Runderkamp, na de Beagle weer terug naar het Journaal

Twee scherpe colberts: Leoniek Verhoog en Wilfired de Jong

Lennart van der Meulen, directeur

Lotje IJzermans, scenario’s en Avonden

Nienke Feis, archivaris van de Radio

Fred Hermsen, eindredactie onder totale concentratie

en niet te vergeten onze hoog geëerde kabouters die ooit lidje werden………

Deze lijst staat open voor uw aanvulling, in beeld en commentaar!

100521_12-dorst-theater-doet-joplin

We wisten al dat Andrew boeken leest maar nu blijkt dat hij zich ook wel vastbijt in partituren. Hij betrapte een bassist op “uit het hoofd” spelen en presenteerde een 74-koppig gezelschap op gepaste wijze:

100521_07-aankondiging-drew-koor

Bravo, Bravo, Bravissimo!

en iedereen mocht meedoen:

100521_16-dorst-quiz

presenteren Hugo Hoes en Elja Looijestijn, gidsredacteuren

voor een talrijk, uitgelaten en laaiend enthousiast publiek

er moesten zelfs mensen op de gang wachten, zo vol werd het

de Gids Quidz die  toen het eenmaal begon…….

duidelijk maakte dat het quidzmaster talent ook bij de schrijvende kant der VPRO aanwezig en werkelijk groot is!

podcast-100521_00-hugo-gids-quiz

QuizzMiss Odette

Quizmasters Erik en Melchior

Webmaster Sakti doet de techniek

” Wat is de stand Odette?”

” Eh, even kijken, die meneer achteraan, zei die ook Blokker?”

VOLGENDE VRAAG:

wat-is-het-favoriete-instrument-van-toonmeesters-regisseur-cherry-duyns

Melchior Huurdeman anders om

wie-componeerde-deze-muziek-die-gedirigeerd-werd-door-reiziger

VPRO-hoofdredacteur televisie Karen de Bok sprak met reizigers Adriaan van Dis, Bram Vermeulen, Jan Leyers en Jelle Brand Corstius over het vrije denken in het buitenland. Dit vrije denken wordt veelal moeilijk gemaakt door harde regimes en politieke structuren. De vier reizigers presenteren fragmenten van aangrijpende televisie die zij maakten voor de VPRO, in de Grote Zaal tijdens Het Vrij Denken Festival.

Bram Vermeulen las in Armenië voor uit het omstreden werk van de Nobelprijswinnende auteur Orhun Pamuk. In dit boek wordt de Armeense genocide niet besproken, maar spreekt het thema onderliggend. Bram Vermeulen kreeg opgelaten reacties op straat. Gastvrij als de Armenen zijn, werd hij echter toch uitgenodigd om thee te drinken.

Adriaan van Dis gaat binnenkort op reis naar Indonesië, maar op het Vrij Denken Festival praat hij over het ‘overdreven aanpassen’. We zagen een fragment waarin een zwarte vrouw uit Afrika uitlegt niet het gevoel te hebben in Afrika te wonen. Doordat ze een goed, luxe leven wil genieten, is ze genoodzaakt zich onder te dompelen in ‘white knowledge’. Van Dis pleit: we moeten niet helemaal niet trots zijn op de aanpassingscultuur.

Jan Leyers liet zich verbazen door corruptiecultuur in Egypte. De totale afwezigheid van verontwaardiging over de omkoopsystemen daar doet hem versteld staan. Zo zien we hem in de taxi, waar de chauffeur uitlegt hoe de corruptie geregeld is in zijn land. ‘Eigenlijk best makkelijk, om precies te weten hoe de corruptie werkt’.

Ten slotte was reiziger Jelle Brandt Corstius in tranen geroerd na het zien van zijn interview met een 80-jarige Russin. Zij zat tien jaar in een kamp als ‘vijand van het volk’. Aan het eind van het gesprek excuseert zij zich ‘voor haar geklets’. In delen van Rusland waar het merendeel van de bevolking in een kamp zat, is het niet gebruikelijk je te beklagen over het leed dat je ontging.

De wereld zoals je hem nergens anders ziet. Roland Duong interviewt Stan van Engelen en Stef Biemans van Metropolis - door Nicolette Akerboom, Glazen Zaal

De Glazen Zaal is half gevuld. Mensen hebben zich waarschijnlijk laten afschrikken door de temperatuur waar een sauna jaloers op is. De doorgewinterde Metropolis-aanhangers laten zich in ieder geval niet afschrikken door de warmte. Ze zitten klaar voor het interview met Metropolis-presentator Stef Biemans en Metropolis-eindredacteur Stan van Engelen. Zij vertellen over hun programma’s waarin andere culturen centraal staan.

Jakarta. Een vrouw wast haar kleren in bruin water. Ze zit op een houten vlot dat daar bekend staat als ‘de badkamerboot’.  Een andere vrouw doet schaamteloos haar behoefte in hetzelfde water terwijl er op de achtergrond ‘Somebody’s watching me’ van Michael Jackson klinkt. De verslaggever vraagt aan een derde vrouw, die haar tanden poetst, of ze wel eens poep heeft opgeschept met haar tandenborstel. Zomaar een fragment uit Metropolis waarin ditmaal het thema hygiëne centraal staat.
Na het zien van het fragment vraagt een van de Metropolis-fans zich ernstig af waarom ‘Somebody’s watching me’ eronder is gemonteerd. ‘Dat vinden we gewoon grappig,’ lacht Stan. ‘We zijn geen moraalridders. Er moet om gelachen kunnen worden. Humor en relativering zijn belangrijke onderdelen in ons programma. Ik denk dat die vrouw die haar behoefte doet in het water ook wel eens denkt: ‘Wat zit je nou te kijken?’
De intimiteit, die in het fragment duidelijk zichtbaar naar voren komt, vormt ook een belangrijke waarde in het programma. ‘We houden niet van gesprekken met deskundigen. We willen altijd echte mensen, mensen die iets meemaken. Hoe intiemer, hoe dichter op de huid, hoe beter,’ aldus Stan. Het intieme karakter ontstaat door de manier waarop Metropolis te werk gaat. Het programma werkt met lokale verslaggevers in alle uithoeken van de wereld. Zij gaan iedere week op zoek naar opvallende verhalen uit het dagelijks leven in hun land. Vanuit Hilversum probeert de redactie hen te coachen, waardoor deze jonge correspondenten ook de kans krijgen om zich te ontwikkelen. ‘Neem nou de maker van het badkamerboot-fragment. Zijn allereerste filmpje rammelde aan alle kanten. Nu stelt hij gewoon doodleuk de vraag of de vrouw op de badkamerboot wel eens poep heeft opgeschept uit het water. En dat zijn toch de vragen die wij willen horen. Daarnaast bieden wij ze de kans om een reportage te maken over een onderwerp dat ze normaal nooit zouden kunnen behandelen in hun eigen land. Bijvoorbeeld een reportage uit Kenia over menstruatie. Dat krijg je niet verkocht op de Keniaanse televisie’.

De verhalen over maandverband en de daarbij behorende genante momenten worden interviewer Roland Duong (Keuringsdienst van Waarde) iets te veel en hij schakelt gauw over naar een ander onderwerp. ‘Ja laten we dat alsjeblieft doen,’ grapt de energieke Stef.  En dus gaan we van menstruatie over naar het nieuwe programma Stef op reis. Voor Villa Achterwerk bezocht hij tien landen waar hij op zoek ging naar de meest bijzondere kinderen in dat land. Clichés vormen de basis van het programma. ‘Ik ben naar de Bahamas geweest,’ vertelt Stef. ‘Het wordt beschouwd als het paradijs op aarde, maar is dit voor een kind ook zo?’ Stef belandt in zijn zoektocht in een Haïtiaanse sloppenwijk waar vluchtelingen zwaar worden gediscrimineerd. ‘Uiteindelijk is niets wat het lijkt, daar komt het op neer. In iedere aflevering ga ik daar naar op zoek. Ik wil kinderen leren dat ze op verschillende manieren naar de wereld kijken.’ Stef op reis is vanaf februari 2012 te zien.

Eerst kunnen we nog genieten van Metropolis. Met onder andere een pickup artist in de VS, een lilliputter in China, en natuurlijk de badkamerboot. Vanaf 16 juni is een nieuwe reeks Metropolis elke donderdagavond te zien.

Stelt u zich eens voor dat alle televisiezenders zouden besluiten voortaan geen drama meer uit te zenden. Geen films meer op de buis, geen soaps, geen politieseries, allemaal weg. Nee, voortaan alleen maar praatprogramma’s afgewisseld met slecht nieuws en videoclipjes vol middelmatige muziek. Onvoorstelbaar, zult u zeggen. Toch is dat sinds de teloorgang van het hoorspel precies wat er met de radio gebeurd is.

VPRO’s Instituut Idzerda nodigde enkele hooggeëerde gasten uit voor een stoomcursus hoorspel: Hero Muller (gevierd hoorspelregisseur in de gouden jaren van het hoorspel), Donald de Marcas (voormalig nieuwslezer, zanger maar ook hoorspelakteur) en Jack Mulder (voormalig leraar die hoorspelen maakte met dyslectische kinderen en Rick Steggerda (scenarioschrijver van o.a. hoorspelen).

Beluistert u de hele workshop hier: Hoorspel workshop (mp3)

Tekst: Louise Fresco

Wie honger heeft, kan niet denken. Wie honger heeft, kan alleen maar dààr aan denken, aan die knagende pijn, die angst voor de leegte, aan het gevecht om een handvol rijst, een broodkorst. Wie honger heeft, gaat slapen gevuld door de zorg voor het eten van morgen. Honger vult het brein, ook letterlijk: als de maag leeg is, maakt de maagwand het hormoon ghreline aan dat door de bloedbaan naar de hersenen wordt vervoerd waar het signaal ‘honger’ wordt gegeven.Wie arm is, kan niet vrij denken. Omdat er geen tijd is voor iets anders dan werk. Armoede betekent ook sociale uitsluiting, geen geld om mee te doen, geen zelfvertrouwen om een volwaardig lid van de samenleving te zijn. En wie niet mee doet, denkt niet mee. Wie niet kan lezen, kan niet vrij denken. Omdat er geen school is, geen boeken, geen leraar. En wie niet leert om vragen te stellen, heeft wel vragen, maar weet de weg niet naar de antwoorden.Wie geen stem heeft, kan misschien wel denken, maar denkt alleen. Denken gaat het beste als je je gedachten slijpt aan die van anderen, als je dat hoort wat je zelf niet bedenkt of niet wilt denken. Wie bang is, verlamt zijn brein. Ook dat is weer letterlijk zo, op de automatische piloot van onze stresshormonen, rennen we voor ons leven en denken we niets. Wie bang is, vermijdt risico’s, àlle risico’s, want het leven lijkt gevaarlijk genoeg. Wie bang is denkt aan het heden en vergeet de toekomst. Maar zonder risico’s ontstaan geen vernieuwingen en geen fouten waar we van kunnen leren. Vrij denken is altijd riskant.Wie protesteert, laat zijn stem horen, maar is vaak te geabsorbeerd door zijn protest om verder te denken dan aan zijn eigen eisen. Steeds vaker is protest behoudzuchtig, tegen verandering. Verontwaardiging, hoe legitiem ook, is iets anders dan denken. En wie zijn protest tot het uiterste doordrijft, verliest het perspectief. Dan zie je alleen maar spoken en uitzichtloze tegenstellingen.Maar dat geldt allemaal niet voor ons in Nederland. Wij hebben geen honger, zijn niet arm, kunnen lezen, hebben een stem en we zijn niet bang. Zelfs niet voor een risicootje hier en daar. En als we al protesteren, dan zijn we mild en redelijk. Toch? Maar hoe vrij denken wij echt? Zitten wij met onze vrije denkbeelden niet even goed gevangen in een onzichtbare kooi van aannames en vooroordelen, van goed en kwaad: kunst is altijd goed, vlees, kernenergie en auto’s zijn slecht? Heel vaak overheerst bij ons de somberheid, een vaag idee dat het allemaal alleen maar ‘erger’ kan worden. Dat komt omdat de meeste mensen niet zien wat er in de laatste eeuw is bereikt. Wat we nu hebben lijkt zo vanzelfsprekend voor wie nooit armoede en honger heeft gekend. Wie zo comfortabel leeft als wij in Nederland, heeft veel te verliezen. Die wordt conservatief, ziet alleen gevaren en wantrouwt vooruitgang. Dan lijkt alle economische groei een ecologisch drama. Wie niet beseft wat er is bereikt in de laatste decennia, die wantrouwt de technologie van het heden, en nog meer die van de toekomst. In hun hart verlangen veel Nederlanders naar de harmonie van vroeger (toen het overigens helemaal niet zo harmonieus was).Dat er de afgelopen decennia zoveel is bereikt, komt omdat wij van onze fouten leren. Daar kunnen we hoop uit putten. Hoop is een harde statistiek: een kwart meer calorieën voor twee keer zoveel mensen, levens die twee keer zo lang worden, steden die groen worden en schoon. Hoop is technologie, ijskasten, medicijnen en ja, de media.Vrij denk je alleen zonder vooringenomenheid, in dialoog, met besef van de complexiteit van onze wereld. Vrij denk je alleen vanuit twijfel, niet vanuit zeker weten. Vrij denken is dwars denken, ongeduldig omdat er zoveel is waarover we nog willen denken.Vrij denken doe je in meer dan een taal, in de taal van de wetenschap en de poëzie, van de kunst en de wiskunde, van boeken, muziek en cijfers. Wie meer dan een taal kent, leert zich aanpassen en betrapt zich op nieuwe gedachten. Ook letterlijk, want een taal is een venster naar een nieuwe wereld waar woorden hangen aan begrippen die net even anders zijn, die je op het verkeerde been zetten.Maar juist bij degenen die zich als verlichte vrijdenkers afficheren, ligt de behoudzucht op de loer, de onwil om vaste ideeen aan kritiek te onderwerpen. We zakken langzaam weg in een zelfgenoegzaam anti-technologisch, anti-economisch denken, waar vooruitgang, schaalvergroting en markt per definitie slecht zijn, omdat wij er geen baat bij lijken te hebben. Vrij denken is beseffen dat ons comfort afhankelijk is van de armoede van anderen en dat zij alleen maar minder arm kunnen worden als we de gedachte aan economische en technologie groei in werkelijkheid durven omzetten. Dat duurzaamheid daarbij leidend moet zijn, staat buiten kijf.

Dit betoog werd oorspronkelijk gepubliceerd op: http://weblogs.nrc.nl/fresco/2011/05/29/echt-vrij-denken/

Vertel ons uw meest dierbare verhalen en wij maken er een minidocumentaire van 60 seconden van. Dat is kort gezegd de opdracht waarmee radiomakers Tjitske Mussche en Katinka Baehr op pad werden gestuurd in de Beurs van Berlage. De vijf opmerkelijkste vindt u hier. De 1 Minuut is een audiodocumentaire van slechts 60 seconden. De serie wordt op Radio 1 uitgezonden en won in 2008 de Special Prix Europa, voor de beste Europese radiodocumentaire.

1 Minuut: Bergpaadje - door Tjitske Mussche 1 Minuut: Bergpaadje - door Tjitske Mussche (mp3)

1 Minuut: Buiten de Muur - door Katinka Baehr 1 Minuut: Buiten de Muur - door Katinka Baehr (mp3)

1 Minuut: Donkere Mensen - door Tjitske Mussche 1 Minuut: Donkere Mensen - door Tjitske Mussche (mp3)

1 Minuut: Dreadlocks - door Katinka Baehr 1 Minuut: Dreadlocks - door Katinka Baehr (mp3)

1 Minuut: Spoedhuwelijk - door Katinka Baehr 1 Minuut: Spoedhuwelijk - door Katinka Baehr (mp3)

Een kleine geschiedenis van 85 jaar VPRO-vormgeving

Onder de vele primeurs op het Vrij Denken Festival was ook de feestelijke presentatie van het boek VPRO Gids Covers. Het boek, dat een dag eerder een paginagrote viersterrenrecensie in de Volkskrant kreeg, is nu te bestellen via de VPRO winkel.  - Door Elja Looijestijn, Glazen Zaal

De afgelopen maanden werkte een select groepje medewerkers van de VPRO Gids aan een heel bijzonder project. Nu de VPRO 85 jaar bestaat, moest het er toch eens van komen: een dik boek met het beste van al die jaren aan VPRO Gids-covers. Art directors Piet Schreuders en Beate Wegloop tekenden voor de samenstelling. Het boek is een goudmijn voor grafisch ontwerpliefhebbers en een feest der herkenning voor gidslezers. Anton de Goede leidde de presentatie in, waarna Piet Schreuders in vogelvlucht een overzicht gaf van de illustere geschiedenis van het programmablad. Hij noemde gezichtsbepalende figuren als Joop Smit, Boudewijn Paans en Nelleke van der Drift. Hoofdredacteur van de VPRO Gids Hugo Blom bedankte de makers van het boek, waarna hij het eerste exemplaar overhandigde aan een bijzondere gast: Marie-Louise Masée, dochter van Lex Barten, de ontwerper van het allereerste VPRO-logo. Hij overleed in 1966, maar enkele van zijn opvolgers zijn gelukkig nog wel onder ons. Willem van den Berg, ontwerper van het bekende logo dat in 1981 tot eind vorig jaar dienst deed, en Thomas van Widdershoven en Nikki Gonissen van ontwerpbureau Thonik, die vorig jaar de VPRO een grondige make-over gaven, schoven aan bij Anton de Goede voor een kort gesprek.

Vorig jaar won de Amsterdamse band Moss van het muzikale broertje van de VPRO de 3VOOR12Award voor het beste Nederlandse album. Vandaag besluit de band de 85-jarige verjaardag van de VPRO in de Yakultzaal. Dat smaken van twee broers een beetje kunnen verschillen, wordt bij dit optreden enigszins duidelijk. Voor een halflege zaal vrijdenkenden doet de band zijn stinkende best, maar bij een verjaardag van de muzikale broer zal het publiek de band hoogst waarschijnlijk op wat meer dansbewegingen trakteren. Door Meindert Bussink, foto’s Daan van der Schroeff, Yakultzaal

De band trapt het optreden af zonder derde gitarist en wellicht daarom maakt frontman Marien Dorleijn gebruik van een repeterende gitaarloop in een van de eerste nummers. De kenmerkende stuwende ritmes van drummer Finn Kruyning, zorgen er na enkele nummers al voor dat de zaal gevuld wordt met mening knikkebollend hoofd. Op meer hoeft de band helaas niet te rekenen. In combinatie met de ijle stem van Dorlijn en de warme daar onderliggende tweede stem van bassist Jasper Verhulst, zorgt dit klankenpalet wel voor dat heerlijke meanderende Moss-geluid.

De band trekt zich verder weinig aan van de wat tamme sfeer in de zaal en zet zijn beste beentje voor. In zijn enthousiasme verliest de voorman verliest zijn bril en schudt vervolgens vrolijk door met zijn hoofd. Bij het volgende nummer verkiest hij deze vrijheid zelf definitief: “Even mijn bril afzetten hoor”. Verder is de frontman niet zo spraakzaam en laat hij het woord vaak over aan Kruyning: ‘We lazen op de VPRO-site dat we vandaag nieuwe liedjes zouden gaan spelen, dus zijn we vorige week maar naar een huisje in Zeeland gegaan om nieuwe nummers te schrijven.” “Van de vijftien zijn er twee gelukt, althans dat vinden wij,” lacht de drummer.

Tijdens een van de laatste nummers pakt gitarist Bob Gibson zijn tamboerijn erbij en gaat hij bevlogen bij de drummer staan om zich met wilde armbewegingen even volledig te wijden aan zijn percussieve taak. Ondertussen hangt Dorleijn zijn tamboerijn om zijn nek en danst hij alsof zijn leven er van afhangt. Een groot contrast met de veelal zittende bezoekers in de weinig gevulde statige zaal. Tot slot voorziet de band ‘I Like the Chemistry’ van een ruig rockjasje dat uitmondt in een enigszins psychedelische jam die dus helaas niet helemaal aanslaat. Opmerkingen over de waardeloze akoestiek van de zaal zullen we op deze feestelijke dag maar achterwege laten, daar de zaal in principe ook niet voor dergelijke bestemmingen bedoeld was.

Zomergasten: Adriaan van Dis, Emile Fallaux en Harmke Pijpers

In een speciale editie van Zomergasten onderzocht Adriaan van Dis met vier VPRO-coryfeeën wat bij de VPRO hoorde en hoort. Frank Wiering: ‘Ze kwamen bij me: waar moet het festival ter ere van 85 jaar VPRO over gaan? Toen riep ik: vrijdenken!’ - door Hellen van Schelven, fot0 Nils Breunese, Berlagezaal

De zaal is zo vol dat dames met kokerrokken hun uiterste best moeten doen zo elegant mogelijk op de vloerbedekking plaats te nemen. De temperatuur is ongeveer 32 graden. Ook Adriaan zelf moet improviseren; uit een hoek vist hij een gebruikt waterglas en vraagt aan zijn eerste gast Harmke Pijpers, oud-presentarice en programmamaakster, of hij haar “iets aan kan bieden?” Gasten moeten hun eigen stoel meenemen naar het podium.

Harmke koos een fragment van een interview met Gerard (Kornelis van het) Reve uit 1969. We horen hem op zijn bekende wijze verzuchten dat hij “met Goed Wonen gelukkig niets heeft!”, om daarna een nummer aan te kondigen van zijn favoriete zangeres:  de Zangeres Zonder Naam. “Die eenvoud, die directheid, van haar werk.. zo prachtig!”.
Waarom Harmke dit fragment heeft gekozen?” vraagt Adriaan. ” Ik herinner me destijds een dolle avond te hebben gehad, samen met mijn ouders voor de tv. Mijn vader vond Gerard een geweldige vent, dat hij gewoon zei dat hij met goede smaak niets te maken wil hebben, geweldig. Want tv-kijken was uit den boze bij ons vroeger: wij moesten lezen of schaken. ’s Avonds keek ik dan stiekem met mijn moeder naar de maanlanding”. Van Dis, oprecht verbaasd: “Keeeek jij daarnaar? Dat mocht ik niet van mezelf, dat vond ik rechts! Dus keek ik de ander kant op. Ik praatte ook al zo netjes, daardoor leek ik ook al rechts”.
Harmke verzucht dat juist dankzij Adriaan netjes destijds gelukkig een beetje in raakte bij de VPRO. “Daardoor mocht ik ook presentere,n ondanks mijn nette spraak”.

Emile Fallaux, die zo veel documentaires maakte voor de VPRO,  schuift aan. Zijn fragment is van precies tien jaar later. “Ik wilde iets laten zien dat duidelijk maakt wat er destijds allemaak mogelijk was bij de VPRO. Wij organiseerden een bijeenkomst in New York waar de meest prominente socialisten met elkaar discusieerden over de toekomst van het socialisme in de VS. We zaten in een legendarische zaal waar ik het prachtige VPRO-logo van Jaap Drupsteen gewoon op die historische muur had  laten schilderen. En dit alles werd niet uitgezonden door een grote Amerikaanse zender, maar door de Nederlandse VPRO-tv. Tot midden jarennegentig kon een programamaker doen wat hij in zijn hoofd had bij de VPRO. Een keer per jaar ging ik uit eten met Jan Blokker, in een bejaardentehuis. Jan zei altijd dat het beleid van de VPRO de optelsom was van wat zich in de hoofden van de programmamakers afspeelde. Ik haatte de VS, dus ik wilde op zoek naar de positieve dingen. Zo ontdekte ik dat de 1 mei-viering daar vandaan komt. Dus ging ik naar New York en organiseerde ik dit debat. Het duurde 101 minuten.. dat kon gewoon in die tijd!.
“Die gekte,” verzucht Harmke, “dat kon toen.” “Klassieke muziek draaien op primetime op radio 1, gekke mannen als Cor Galis.. die gekte heeft plaats gemaakt voor regels.”
“Wat ik vooral jammer vindt, voegt Fallaux toe, ” is dat de VPRO niets meer te maken wil hebben met de actualiteiten, met de waan van de dag. Ze wilen verdieping …maar de wekelijkse Berichten uit de Samenleving van vroeger waren heel erg VPRO; heel scherp, heel goed voorbereid…
“Zijn de intellectuelen van nu misschien braaf geworden?” vraagt Adriaan. “Wij profileerden ons door tegendraads, omafhankelijk denken,” vindt Fallaux. “Mijn handen jeuken als ik nu constateer dat de VPRO niets meer doet aan actualiteiten”.

Dan is het tijd voor something completely different: de volgende gast is Arjan Ederveen en wordt door  Adriaan aangekondigd als “acteur, schrijver en tv-maker, met een groot talent om een  kruidenier te spelen”. We gaan er eens goed voor zitten en zien fruitschalen, kamerplanten, snijbloemen en omroepsters. “Deze beelden,” licht Arjan toe, “staan diep in mijn geheugen gegrift. Het is legendarische televisie.  Dit werd uitgezonden als testbeeld, toen er nog  net geen kleuren-tv bestond. Ik vond het fascinerend! dat je kleur op tv zag!
Of hij toen bedacht dat hij later, als hij groot was, ook bij de televisie wilde werken? Nee, dat idee stamt uit de tijd dat de kleine Arjan naar Ja zuster, nee zuster keek. En dat was  nog gewoon in zwart wit.
Dan weet de presentator even niet meer waar het gesprek heen moet. “Ik ben een angsthaas, ik wil dan toch dat het erge’, bekent hij. “Ik wil alijd dat het ergens over gaat …dus dan vraag ik me toch af waarom je dit fragment hebt gekozen..?”

Als laatste gast in deze speciale editie van Zomergasten neemt Frank Wiering plaats. Al veertig jaar werkt bij de VPRO, vele jaren als documentairemaker,  en als eindredacteur stond hij aan de wieg van De nieuwe Wereld, de voorloper van het huidige Tegenlicht, en nu is hij alweer jaren hoofdredacteur tv.
“Eerst dacht ik dat je een beetje wazige man was, maar nu ik zelf met een nieuw programma begin, heb ik aan den lijve ervaren dat je een bezield hoofdredacteur bent,” opent Adriaan. Frank Wiering blijkt het motto voor dit festival te hebben verzonnen. Hij vertelt dat ze bij hem kwamen: ‘Waar moest het festival ter ere van 85 jaar VPRO over gaan?’ Toen riep ik: vrijdenken! Denken buiten God en gebod, denken alsof je alles nog nooit eerder hebt gezien, maar ook en vooral: buiten de tijd denken. Het fragment dat Frank wil laten zien, illustreert wat hij daarmee bedoelt. Brian Eno vertelt in een door Frank zelf gemaakte documentaire hoe de eeuwenoude eikenhouten balken van de Oxford University na een paar eeuwen dringend aan vervanging toe waren. En wat bleek: de ontwerpers van het gebouw hadden dit destijds, in de 14e eeuw voorzien, en eikenbomen geplant. “En dat bedoel ik nou precies,” gebaart Frank enthousiast: “Als je vrij denkt, ga je voorbij de tijd van je eigen leven. Je denkt in een ‘continuum’. Je denkt verder dan de waan van de dag. Vrij denken is niet denken in ‘waar of niet waar’.  De VPRO wil uitnodigen tot onderzoek. Tot serendipity. Vrij denken is gebaseerd op een ingewikkelde wiskundige formule die erop neer komt dat ergens in de eeuwigheid twee paralelle lijnen elkaar altijd kruisen! Op het eind komt alles dus altijd samen! Het VPRO-gebouw nodigt daar ook toe uit: je komt elkaar de hele tijd tegen, zodat je altijd met iedereen ideeën aan het verzinnen bent. Dan gaat het erom steeds maar weer bij nul te beginnen, dus niets af te wijzen als bijvoorbeld “veeel te TROS”, maar alles te onderzoeken. Dan worden creatieve processen bijna een omgangsvorm”. En daar is de rest van de tafel het mee eens. Emille Fallaux herinnert zich hoe zijn vader na een beroerte op de grond lag te zingen dat “de gedachten vrij zijn”.
En wat gaat Adriaan doen in zijn nieuwe programma? “Ik ga naar Indonesië,” vertelt hij, “proberen de zelfgenoegzaamheid te attaqueren… ik vind het doodeng… Zuid Afrika, ja, dat is me ook gelukt, maar dat beheerste ik. Maar over Indonesië hebben al zoveel mensen een mening… dus ben ik als de dood, maar dat is misschien ook wel goed…
Tot slot vragen de vijf corryfeeën zich af of er over vijftig jaar nog een Vpro zal bestaan? Frank Weiring, die binnenkort zelf met pesioen zal gaan, weet zeker van wel: “Als je jezelf maar streng genoeg profileert op een bepaald soort smaak, een bepaald soort toon, een soort kleur!”

Esther Gerritsen

Lekker discussiëren over de vleesindustrie. - Katja de Bruin, Koorzaal

Beluister het Frikandellen debat hier: Frikandellendebat (mp3)

Het begon allemaal met die geweldige column van Esther Gerritsen in de VPRO Gids, waarin ze haar liefde verklaarde aan de frikandel, dat gefrituurde worstje dat door garnalenkroketkopers bij Holtkamp zo hartstochtelijk verguisd wordt.

Gerritsen houdt van frikandellen en als je dat dan een keer opschrijft kun je een paar maanden later zomaar aan tafel belanden met Hugo Brandt Corstius, Dick Veerman, Britta Hosman en Dirk-Jan Verdonk. Dit gezelschap ging onder de enthousiaste leiding van Anton de Goede in discussie over vlees eten. Of niet. Brandt Corstius schreef een pamflet over het eten van vlees, iets wat hij zelf niet doet, al heeft hij een hekel aan het stempel vegetariër, zoals hij aan zoveel dingen een hekel heeft. Zijn imago van wereldvreemde buitenstaander probeerde hij nog eens kracht bij te zetten door het publiek wijs te maken dat hij geen idee had wat een frikandel was. Nooit van gehoord, geen idee hoe zo’n ding eruit ziet. Was het een soort vogeltje?

Het publiek was not amused. Toen Anton de Goede kans zag de Buikhuisen-affaire er nog even bij te halen en te informeren of Brandt Corstius ooit zijn excuses had gemaakt voor zijn opstelling in die zaak, volgde er een krachtig nee. Het kwam hem op boegeroep uit het publiek te staan.

Dick Veerman, kritisch denker en auteur van foodlog.nl maakte zelfverzekerd en welbespraakt gehakt van mensen als Marianne Thieme en Roos Vonk die van vleesloos leven een religie maken. Hij ergerde zich vooral aan de sentimentele en weinig gefundeerde manier waarop dit debat door veel mensen gevoerd wordt.

Historicus Dirk-Jan Verdonk, die promoveerde op de geschiedenis van het vegetarisme in Nederland en zelf al negen jaar veganistisch leeft, verloochende zijn wetenschappelijke achtergrond niet en bleef genuanceerd. Hij tekende aan dat de eerste vegetariërs voorkwamen in kringen vanvrijdenkers.

De discussie waaierde alle kanten op. Het ene moment ging het over wat Hannah Arendt hier allemaal van had gevonden, dan weer over de onlosmakelijke verbintenis tussen plantaardige en dierlijke landbouw en natuurlijk kwam ook de onvermijdelijke vraag of die dieren het eigenlijk wel zo slecht hadden voorbij.

Britta Hosman, maker van de VPRO thema-avond Vis noch vlees bleef eigenlijk het meest praktisch. Volgens haar was het allemaal niet zo ingewikkeld. Als iedereen nu eens begon met veel minder vlees te eten. Niet drie keer per dag, maar eens per drie weken een stukje. Een zinnig en uitvoerbaar advies in een debat dat over van alles ging behalve over frikandellen.

Zomergastenpresentator spreekt VPRO-collega’s

Ook dit jaar presenteert Jelle Brandt Corstius Zomergasten. Op het Vrij Denken Festival kon hij vast oefenen, op medepresentatoren. Zij maakten hem het niet allemaal even makkelijk. - door Elja Looijestijn, foto’s Frank Bosma, Berlagezaal

‘Je mag wel wat agressiever interviewen,’ zegt Maxim Hartman tegen Jelle Brandt Corstius. Hij presenteert deze zomer voor de tweede keer Zomergasten. Op het Vrij Denken Festival speelt hij een thuiswedstrijd, maar wel een pittige. Vier van zijn collega’s schuiven bij hem aan tafel met hun favoriete fragment, natuurlijk onder het thema ‘Vrij denken’. Radiomaker Djoeke Veeninga, die al sinds Brandt Corstius’ geboortejaar bij de VPRO werkt, geeft hem nog een klein geschiedenislesje. Zomergasten is namelijk gebaseerd op haar radioprogramma Marathoninterview.  Tijdens het gesprek met Veeninga gaat plotseling Brandt Corstius’ mobiele telefoon. Hij lost het charmant op: hoofdredacteur televisie Karen de Bok belt om te vertellen dat zijn vader is gearriveerd. Veeninga heeft een videofragment van kunstenares Pipilotti Rist uitgezocht, waarin een vrouw vrolijk over straat loopt, terwijl ze autoruiten in slaat. ‘Ik werd er opgewekt van,’ legt ze uit. ‘En bovendien wilde ik graag iets laten zien over de kracht van vrouwen. De VPRO is helaas nog steeds een vrij mannelijke omroep.’

Dat is een mooi bruggetje naar Brandt Corstius’ volgende gast: zelfbenoemd vrouwendeskundige Maxim Hartman.  De voormalige Rembo heeft momenteel succes met zijn absurde programma Omroep Maxim.  Hij hoopt op een nieuw seizoen en zegt zelfs zendercoordinator Roek Lips te willen bedreigen om dat af te dwingen. Maar bij Hartman weten we dat we het meeste wat hij zegt met een korrel zout moeten nemen. ‘Veel televisiemakers nemen zichzelf veel te serieus,’  zegt hij dan ook. De presentator laat een fragment van Benny Hill zien. Platte humor, maar: ‘Ik vind humor het leukst als je eigenlijk niet wil lachen, maar je moet er toch om lachen.’

Daar is de volgende gast, Anil Ramdas, het duidelijk niet mee eens. De presentator van Z.O.Z. lijkt in een nukkige bui: van het vorige gesprek zegt hij niets gevolgd te hebben en hij bekritiseert meteen Brandt Corstius’ kwaliteiten als gespreksleider. Maar die heeft het advies van Hartman ter harte genomen en laat zich niet uit het veld slaan. ‘Mijn definitie van dom is niet iets niet weten, maar iets niet willen weten,’ zegt hij gedecideerd. Daarna laat hij ook de kans niet onbenut om de zaal te laten weten dat hij een hekel heeft aan La vita è bella, de film die Ramdas heeft uitgezocht.

De gemoederen kalmeren een beetje als de volgende gast,  Roel Bentz van den Berg, aanschuift. We keren weer terug bij het thema. De programmamaker heeft net een marathonradioprogramma over Bob Dylan gemaakt. ‘Hij is een goede dichter en dus per definitie een echte vrijdenker. Met zijn teksten heeft hij de ruiten van mijn geest ingeslagen.’

Tekst ‘Vrij vallen’ van Rob van Kranenburg, Grote Zaal

We all joined in to help run this land - Buffalo Ballet

“Op een dag als deze is het goed wat oude wijsheden van stal te halen. We kennen onze klassiekers. In 1451 ziet de drukpers van Gutenberg het licht. De edelen reageren erg snel. Rond 1500 kan iedereen lezen en schrijven. Daar ligt de basis van de oase van vrijheid, gelijkheid en broederschap waarin we ons nu bevinden. Ik ben heel blij op deze fijne dag in het gezellige Amsterdam met u te praten.

Wat erg is, is dat we ons dit scenario niet eens meer kunnen voorstellen, hooguit dromen.

In 1451 is er inderdaad de mogelijkheid iedereen snel te leren lezen. Maar de eerste Openbare Bibliotheek in Nederland is er pas in 1917. Meer dan 400 jaar bestaat het dat het protocol dat bepaalt wat data is en wat ruis, het schrift, langzamer dan een slak wordt gedistribueerd over alle mensen.

Ik heb me hier lang over verwonderd. Ik ben er ook erg boos over. Dat wantrouwen tegen ‘gewone’ mensen, die traagheid waarmee modellen over de wereld worden vertaald en uitgelegd. Dat protocol van competitie aanjagen dat werkt met ‘need to know‘, hiërachieën van bijelkaar bedachte documenten, rituelen en bijgeloof om laag op laag van incompetentie te verbergen. Dat langzaam opgeven van macht; eerst die wat stemrecht, dan die en dan die en dan die ook nog. En ben je nu niet blij? Je mag stemmen.

Nee, ik ben niet blij.

Ik ben erg boos.

De browser is achttien jaar oud. Een mooie leeftijd. In 1993 ziet de browser van Mosaic het licht. Na achttien jaar is de wereld een kwartslag gedraaid. Onder de browser ligt immers het internetprotocol, tcp/ip, dat mijn mail even snel door het net als die van Obama laat gaan. Deze radicale democratie op content-niveau is al een voldoende aanslag op alle pijlers van de instituten die geboren zijn in het schrift. We zien ze nog wat staan boven de waterlijn maar daaronder is er al niets meer eigenlijk. Niets, wel, er is nog iets natuurlijk. Discipline.

Natuurlijk, de laatste strohalm van de schelm. De camera, het biometrische paspoort, daar roken en daar niet, de politie die verzelfstandigt, de terreurdreiging die ons miljarden kost aan controle en surveillanceapparatuur in onze steden. En waarom? Je kan net zo goed iemand in elk huis in Europe zetten om te voorkomen dat er iemand van de trap valt. Nog geen 500 doden in Europa door bommen in tien jaar tijd. En ook in die tien jaar: 420.000 doden in het verkeer en 580.000 zelfmoorden, een stad als Den Haag die ertussenuit knijpt. Misschien eens wat geld besteden aan vragen hoe het gaat.

Gaat het een beetje met u?

De jeugd die opgroeit in het netwerk zou evengoed van Mars kunnen komen. In zijn roman The Midwich Cuckoos verhaalt John Wyndham van een dorpje waar alle vrouwen tegelijkertijd zwanger zijn. Als de kinderen geboren worden merkt de dorpsfilosoof op dat als de ene iets leert de andere dat ook kan. Hij ziet geen andere uitweg dan ze op te blazen met een vrachtwagen vol dynamiet. Geen maatschappij van stand alone mensen en protocollen kan zo’n genetwerkte realiteit verdragen, stelt hij. Een kwestie van overleven. Helaas kunnen wij de hedendaagse jeugd niet opblazen.

De browser is achttien jaar oud. Zijn invloed is enorm, disruptief en.. nog net uit te zetten. Dat wil zeggen dat we nog steeds een fysieke scheiding hebben tussen ons analoog zijn en de digitale apparaten om ons heen: computers, telefoon, auto’s (boordevol software)….. In het Internet der Dingen gaat dat onderscheid vervagen. In 1999 las ik dat er flesjes van de lopende band zouden rollen die gingen zenden waar ze zouden zijn. Als dichter vond ik dat fascinerend en ik werd er erg bang van. Elk weldenkend mens voelt al een tijdje dat het verlangen zelf aan het verdwijnen is (libido in de terminologie van Stiegler). De ruimte tussen de dingen en de woorden is haast dichtgemetseld. Het is moeilijk te ademen. Ik verdacht deze nieuwe technologiën van het ultiem zichtbaar willen maken van alle mogelijke verbanden en connecties. Een terrein voorbehouden aan psychoten, schilders, dichters, hackers, kunstenaars, dieven en smokkelaars. Nu ging elke handeling, elk moment dat iets ergens is een tegenhanger krijgen in de cloud.

Ik bezocht en bezoek nog steeds conferenties. In 2000 was ik in Jonschoping. In de vroege ochtend ging ik joggen. Het was mistig. Er was een meer. Ik zag het zwaard van Koning Arthur in het zwarte water. Of zo leek het toch. In de conferentiezaal met het kruim van de Europese programmeer top stapt een man het podium op. Hij zegt: over tien jaar heb je een bluetooth ring. Je loopt in een bos. Je wil iets weten over een boom. Je richt je ring op de boom en… een scherm verschijnt aan de voet van de boom. Daarop staat informatie over de boom. Ik keek om me heen. Ik wilde dat ik een geweer had om de man snel dood te schieten, voordat dit denken zich kon voortplanten. Ik was mijn geweer die dag vergeten.

Nu zitten we met de gebakken peren. Het Internet der Dingen is namelijk een realiteit. Er is nog een waterkansje voor de krachten van samenwerking, delen en gezond verstand om en infrastructuur te maken die open is, gedecentraliseerd, gedistribueerd en gebaseerd op lokale samenwerking en initiatieven. De kans is echter iets groter dat de komende tien jaar in Nederland, in Europa en in de wereld een blijvende tweedeling zal worden bewerkstelligd van een select groepje ’slimme’ steden of gated communities en daar tussen een soort nieuwe Middeleeuwen. De hypocrisie van de westerse staten tegenover het schieten op hun eigen bevolking in de Arabische wereld is stuitend. Over tien jaar schieten ze ook hier op de mensen die proberen de smart cities binnen te komen.

In 2005 schreef ik Het einde van Nederland in twaalf stappen. Ik doe het voor u vanmiddag in drie. Nederland bestaat niet meer. Het heeft geen instrumenten meer (allemaal geprivatiseerd), geen guldens meer (euro) en geen eigen wetgeving (zeventig tot tachtig procent komt uit Brussel). De Keizer heeft geen kleren aan. De democratie bestaat alleen nog in het ritueel van een kopje koffie bij het journaal. De mensen in Den Haag zitten daar voor spek en bonen. Ze vragen nog wel de helft van ons geld. Dat leek mij toen toch geen tien jaar meer te duren. Hoe lang gaat de generatie met 4G en energie uitwisselend via Pachube.com met Facebookvrienden vijftig procent van hun geld blijven geven aan een paar mensen die ze niet kennen in een andere stad die zeuren en vertellen waar je wel en niet kan roken?

In de afgelopen vijf jaar ben ik met dit verhaal langs Binnenlandse Zaken, Justitie en Financiën geweest. Ook stuurde ik het naar een Commissaris van Politie, zoals het een welopgevoed en net denker betaamt. Ik zei: ik denk dat jullie beter kunnen stoppen met dat gedisciplineer en dat aanjagen van angst en onzekerheid, want je gaat het op je brood krijgen. Ik betaal namelijk graag vijftig procent van mijn geld voor dit land van melk en honing. Maar ik ben ook nog steeds boos. En ik zie een urgentie.

Het laatste restje publiek geld wordt uit de samenleving gehaald. De markt wil zijn ip, copyright en patenten houden. De staten wilen niet weg en willen nummers aan mensen kunnen blijven uitdelen. Ze vinden elkaar in een strijd om hun naakte bestaan. Ze zullen daar zeer ver in gaan. Ook hier zullen ze op ons gaan schieten. Ze kunnen immers niet anders? Ze kunnen zich niet wegdenken. Het is een oud beest.

We hebben nu een keus. Of we gaan gamend de Matrix in en we hopen dat wij in de gated communities mogen wonen. Maar ik zeg u, dat gaat u daar erg veel geld kosten, daar past geen middenklasse in. Of we breken nu de oude torens en we gaan bouwen aan een netwerk maatschappij; plat, zonder ip, gebouwd vanuit de straat en het net, de rest kan er tussen uit.

Dat lijkt me wel wat.

Er zet evenwel waarschijnlijk wel wat geweld in dit scenario. Torens buigen namelijk niet graag. In Europa en in Nederland kan dat vrij snel gaan. We stoppen met belasting betalen. De gevangenissen zitten vol. Er is geen stok meer. Ahum, in Nederland staan er nog 2500 open. Ik ga wel bij de eersten mee, fijn wat lezen en geen emails. Ik neem wel wat boeken mee.

Of we gaan met zijn allen aan de slag om samen met de torens die slag te maken. Samen met de Belastingsdienst nieuwe vormen uitwerken van directe feedback en een budget maken voor je straat. Internet of Things is immers ook: full traceability (Alessandro Bassi) en dat betekent een transparantie die totaal is. Maar dan ook voor iedereen.

En zo herinner ik mij dat ik acht was en op de radio hoorde dat de regering op vakantie ging. Daar schrok ik wel van! De regering? Op vakantie? En wie zorgde er dan voor het land? Wie loste de problemen op en de uitdagingen waar men steeds met zware stem van sprak? Dat ritme van het radio journaal met voorvallen die niet voorzien waren, waar dingen ‘plots’ gebeurden of ‘ineens’, daarmee een werkelijkheid vooropzete waar alles in orde was, op rolletjes liep, volgens plan gehandeld werd en verrassingen geplande momenten waren met Sinterklaas en verjaardagen? Het idee dat er zo’n werkelijkheid mogelijk was en de magische woorden ‘de regering’ waren voor mij synoniem. Dat de regering met vakantie kon, het was alsof de werkelijkheid zich even op een zijspoor zette om een snellere trein voor te laten. Maar erger nog dan dat ze gingen was dat er niets van belang gebeurde terwijl ze er niet waren. En op een dag werd plots weer aangekondigd dat ze er weer waren. En met hen, kwamen ook weer de voorvallen, de tegenvallers, de schandalen, de problemen waar de sterke hand van de regering wel een oplossing voor wist. Alles hernam zijn gewone gangetje. Er was een klein verschil. Ik had begrepen dat de werkelijke wereld en de regering die een orde in die wereld vooropstelde, volstrekt arbitrair met elkaar samengingen. Ik was wat banger nu ik wist dat er geen redding van buiten mogelijk was in de maalstroom van de triljoenen kleine gebeurtenissen in het leven van alledag. Ik voelde me ook vrijer. Ik wist niet zoveel, maar ik wist dat ik uiteindelijk zelf alles in de hand had, tenminste voor wat betreft de wereld dan toch, de wereld die ik zelf kon benoemen en ordenen want uiteindelijk bestond alles toch alleen in mijn hoofd.

Ik heb lang geslapen in de middagzon.

Ik denk dat ik mijzelf maar eens wakker droom.

Ik heb zin om buiten te gaan spelen.

Hé, wie gaat er mee buiten spelen?”

Tekst van toneelregisseur Thibaud Delpeut, Koorzaal

“De heilige vrijheid van de kunst.
De heilige lafbekkerij van de kunst.
Ben je bang, Jan Rosenberg?
Ben je kunstenaar, of boerenlul?

Jan Rosenberg antwoordt:
Ik ben een boerenlul.
Maar laten we het over iets anders hebben.
We kunnen naar muziek luisteren.

Het is een dialoog uit de film Shame waarin Ingmar Bergman twee kunstenaars in oorlogstijd portretteerde. Ik moest aan dit fragment denken toen ik op 24 april een e-mail ontving van een bevriende dramaturg. ‘Lees dit, het is belangrijk,’ schreef ze.

Aangehecht was de tekst van de Willem Arondeus lezing die cultuurhistoricus Thomas von der Dunk schreef op uitnodiging van Provinciale Staten in Noord-Holland. Hij zou hem twee dagen later houden in het provinciehuis in Haarlem. Maar dat ging niet door.

De lezing is vernoemd naar Willem Arondeus; kunstenaar, auteur, vrijdenkend mens en in de Tweede Wereldoorlog actief in het kunstenaarsverzet. In zijn nagedachtenis willen Provinciale Staten, in hun eigen woorden, ‘door middel van de lezing en het debat…aan burgers en politici een podium bieden om vrij, desnoods controversieel, van gedachten te wisselen over actuele en voor de Provincie relevante maatschappelijke thema’s.’

Een CDA- en VVD-lid van de Arondeus-werkgroep legden de tekst van Von der Dunk op voorhand    aan de toen kersverse PVV fractieleider Hero Brinkman voor . Korte tijd later werd Von der Dunk verzocht zijn tekst aan te passen. Men was toch duidelijk geweest? ‘Geen partijpolitieke kwesties.’ Von der Dunk weigerde. En toen gebeurde er iets opmerkelijks. Iets wat ik lang voor on-Nederlands hield: de lezing werd afgelast. Steen des aanstoots was de kritische, soms ronduit vlammende benadering van het handelen en de uitgangspunten van de PVV in zijn lezing met de titel: ‘Het nieuwe taboe op De Oorlog’.

Voor de integrale tekst van de lezing verwijs ik u naar de website van de Volkskrant. Ik citeer hier vrij een aantal passages:

‘Nu er, sinds 1945, meer reden is om waakzaam te zijn dan ooit, wordt eenieder die vandaag, verwijzend naar het verleden, voor bepaalde tendensen, en vooral voor het voor ‘normaal’ verklaren van bepaalde opvattingen waarschuwt, meteen van demonisering beticht: hij zou met zijn kritiek miljoenen kiezers schofferen.’

Later betoogt hij verder: ‘Ideologisch zijn er in elk geval de nodige overeenkomsten tussen het rechtse populisme van de jaren dertig en dat van vandaag: de retrospectieve valse idylle van een zuiver ‘Nederland voor de Nederlanders’ (of Limburg voor de Limburgers), het evidente vijandbeeld, de met haatzaaien jegens minderheden gepaard gaande xenofobie, de gekunstelde zwart-wit-tegenstelling tussen ‘het volk’ en ‘de elite’, een Rousseauniaans idee van een door die elite genegeerde volonté générale, het gebrek aan openbare interne discussie, en de hang naar een sterke leider die in direct contact zou staan met het volk en die ook als enige naar buiten het woord voeren mag.’

Einde citaat. Daar: man en paard, naam en toenaam. Hij benoemt hoe, door de jaren heen, verwijzingen naar de  Tweede Wereldoorlog verworden zijn tot holle reflex, terwijl het leggen van elk verband tussen de weg naar die oorlog toe enerzijds, en huidige, bewuste pogingen tot ondermijning van rechtsprincipes en fundamentele vrijheden anderzijds, verdacht wordt gemaakt. Door de PVV, punt. En omwille van de PVV, die daarbij niet principieel wordt tegengestreefd, maar zelfs wordt gesteund door haar gedoogpartners.

Op de afgelasting volgden enkel de gebruikelijke rituelen. Van opzienbarende politieke reuring was geen sprake. Von der Dunk hield later zijn lezing als hagepreek voor het provinciehuis in Haarlem voor enkele honderden toehoorders. Geen PVV Statenlid was als spreker aanwezig. Toen werd het stil. De waarheid achter deze beslissingen en de tijdslijn die erbij hoort zullen wel een raadsel blijven. Maar dat is niet mijn kwestie. Mijn kwestie is een andere.

De aard, noch de strekking of woordelijke inhoud van de lezing, noch het feit dat Von der Dunk zijn lezing niet mocht houden en hoe dat niet anders uitgelegd kan worden dan als  directe daad van censuur, om welke reden dan ook, hebben geleid tot enige vorm van steun of verzet vanuit mijn omgeving, het domein van de kunsten en de kunstenaars.

Willem Arondeus, spilfiguur in het kunstenaarsverzet in de Tweede Wereldoorlog, kan anno 2011 blijkbaar op geen enkel teken van begrip van kunstenaars voor zijn overtuiging en daden rekenen. En Von der Dunk, de man die in zijn naam een lezing houdt en daarbij, toegegeven: rücksichtslos, maar feilloos durft te benoemen waar de kiem van de bedreiging van onze vrijheid en democratie ligt, pleit voor een waakzaamheid die juist kunstenaars direct aangaat. Maar geen enkele kunstenaar reageert.

Hoe komt dat? Is het een inhoudelijke kwestie? Dat zou kunnen. Men zou in de lezing van Von der Dunk een aantal redeneringen als wat al te ‘cru’ - of iets anders sjieks - kunnen afdoen. Is het een vormelijke kwestie? Ook mogelijk. Von der Dunks schrijfstijl is regelmatig bombastisch of zelfs ijdel te noemen. Een beetje krullerig. Misschien schrikt dat af. Of wist men gewoon niet van de lezing? Heel goed mogelijk. Veel kunstenaars houden zich niet zo bezig met politieke kwesties, laat staan op dat ongrijpbare, provinciale niveau. Maar dat geen enkele kunstenaar ook maar een krimp heeft gegeven in reactie op deze plotse manifestatie van iets wat sinds tientallen jaren niet openlijk in onze maatschappij aanwezig was, namelijk censuur, is toch tekenend en eigenlijk ook schokkend.

Dit gebrek aan protest legt iets anders bloot: Von der Dunk in de kou laten staan is naar mijn idee symbolisch voor het gebrek aan zelfinzicht en verantwoordelijkheidsbesef van kunstenaars op dit moment. Want, wellicht vindt u mij naief, maar: zelfs wie zich er niet geheel of in het geheel niet in kan vinden, zou toch om tal van redenen in verzet hebben kunnen komen tegen het feit dat Von der Dunk geen dingen mocht zeggen die door welke partij dan ook ongemakkelijk, onwenselijk of onwelgevallig worden geacht?

Het tegendeel is nu het geval. Kunstenaars, inclusief ondergetekende, hebben het voorval voorbij laten gaan en daarmee het discours, in klaarblijkelijke lethargie, uitgeleverd aan ‘reaguurders’ op internet, die het daar afbreken en verteren. Reacties op de lezing en het afgelasten ervan op websites als GeenStijl spreken boekdelen. Ik wil ze hier niet herhalen. Niet zozeer omdat ik de inhoud ervan het vermelden niet waard vind. Ik wil ze vooral niet herhalen omdat ik me schaam. Want de manier waarop daar over Von der Dunk wordt gesproken is vergelijkbaar met hoe kunst en kunstenaars worden behandeld: op de pianist schieten als het liedje niet bevalt.

Terwijl de kunsten van overheidswege zwaar onder druk worden gezet en geen enkele partij zich vooralsnog, uit onwrikbaar principe, behalve in woord ook in daad achter de kunsten heeft geschaard, terrwijl Albert Verlinde intussen de gesubsidieerde podiumkunst schaamteloos typeert als: ‘vijf uur lang moeten kijken naar twee gebakken eieren’, zwijgen uitgerekend degenen om wie het gaat: de kunstenaars.

Dat wil zeggen: we schreeuwen moord en brand om redenen van subsidie, maar zijn blijkbaar met stomheid geslagen wanneer de essentie van de kunsten wordt bedreigd. Is dat zwijgen een toestemmen? Nee, lijkt me. En toch geven kunstenaars en kunstinstellingen blijk van een vreemd soort gelatenheid. We graven ons in, zwijgen wanneer het opportuun is en wachten tot de storm gaat liggen. Sterker nog: we hopen dat niet wij, maar de buren getroffen worden. Geen structureel protest. Geen staking. Geen aanhoudende actie.

Als kunstenaars daadwerkelijk, net als ik, vinden dat ze zich kunnen beroepen op zoiets als het   onbetwiste belang van kunst voor een maatschappij en daarmee de collectieve morele plicht van een maatschappij om kunstenaars in haar midden te laten bestaan, zouden zij zich dan niet juist moeten uiten wanneer het nut van hun bestaan te grabbel wordt gegooid? Beseffen zij dan niet dat niet de kunst, het maken van kunstwerken, of het financieren van kunst punt van discussie is? Daaraan wordt niet een dergelijk groot belang toegeschreven. Wat werkelijk en structureel wordt aangetast is iets veel fundamentelers, waarvan kunst niet meer dan een symptoom is: het vrije denken.

Het opzettelijk ridiculiseren en als elitair wegzetten van kunstenaars, provocateurs en vrije denkers  komt uit precies die sociaal-politieke schaduw voort die Von der Dunk in zijn betoog zo treffend beschrijft. Sterker nog: we zijn getuige van een onverhulde inperking van de vrijheid, spreek- en leefruimte van criticasters die rechtstreeks terug te voeren is tot, inderdaad, het rechtse populisme van de jaren dertig. En voor wie het zich nog afvroeg: dat waren de jaren voor de oorlog, die zich tussen 1940 en 1945 ook in Nederland afspeelde.

Niet de korting op kunst-subsidies, maar het groeiende misprijzen voor het vrije denken vraagt om een reactie. Elke keer. Dat is onze opdracht als kunstenaar: te handelen. Te ageren waar louter gereageerd wordt,  te emotioneren waar slechts geredeneerd wordt en te creëren, wanneer er vernietigd wordt.”

Foto: Jerry den Ambtman

Kun je met een vrije geest over diepgewortelde tegenstellingen stappen? Duik in de wereld van een joodse koloniste en een Palestijn - buren maar gescheiden door geschiedenis, ideologie en toekomstdromen. De makers van Radio 1’s Bureau Buitenland Ellen van Dalen en Jacqueline Maris laten in een workshop fragmenten horen en vertellen over hun werk.

De serie kende een moeizame totstandkoming maar werd dit jaar genomineerd voor de prestigieuze prijs De Tegel.

Beluister de workshop hier: Villa Westbank (mp3)

Tekst van Roos van Ees, Grote Zaal

“De VPRO heeft mij gevraagd iets te doen op dit podium. ‘Iets’ te doen. Het thema is Vrij Denken, dus de onderwerpkeuze is helemaal vrij. Ik sta op hetzelfde podium als Freek de Jonge en Wim de Bie en ben helemaal vrij om… ‘iets’ te doen. Ik zal maar eerlijk zijn: zoveel vrijheid en keuzes, daar kan ik niet goed mee omgaan.

Dus heb ik gedaan wat denk ik dat iedereen van mijn generatie doet als we in paniek zijn: ik ben achter mijn laptop gekropen. Ik kwam terecht bij de website van Metropolis, een van mijn favoriete VPRO-programma’s, omdat het me elke week meeneemt in de levens van mensen van over de hele wereld.

Ik heb ook zo’n netwerk van internationale correspondenten. Mijn Facebookvrienden. Twee jaar geleden deed ik mee aan een Public Speaking wedstrijd in Londen, waar ik meer dan honderd leeftijdsgenoten van over de hele wereld ontmoette. Zoekend naar inspiratie voor vandaag heb ik al deze mensen gemaild, met wat vragen over het begrip Vrij Denken en over onze generatie. Want laten we wel wezen, daarom sta ik hier toch, omdat ik ‘jong’ ben. Meer dan zestig enthousiaste reacties heb ik gekregen.

Anna Kornafeld uit Hongarije schrijft dat haar studiegenoten zo weinig zelfvertrouwen hebben. Ze bevriezen op een examen wanneer de docent ze vraagt hun eigen gedachten op papier te zetten. Ze horen liever van de docent wat ze moeten vinden, leren liever uit het boek wat goed of fout is en vinden het moeilijk hun eigen gedachten te onderzoeken.

Renzo Guinto uit de Filippijnen dacht altijd dat hij medicijnen moest gaan studeren, zijn hele familie bestaat immers uit dokters. Maar toen hij vorig jaar zijn diploma haalde, zei zijn vader dat hij hoopte dat Renzo zijn eigen keuzes zou maken. En nu weet hij het opeens niet meer, want wat hij zelf wil, daar heeft hij nooit over nagedacht.

Vrij Denken blijkt een belangrijk thema voor mijn vrienden. Stuk voor stuk schrijven ze: ‘De enige die je beperkt in je vrije denken, dat ben je zelf. Vrij denken is niet iets wat je zomaar doet, maar iets wat je moet durven. Vrij denken = Durven denken.’ En je zou van mijn generatie verwachten dat wij dat durven. We hebben van jongs af aan alle mogelijkheden, alle vrijheden en zijn jong genoeg om nog flink op ons bek te gaan. Maar vreemd genoeg worden we van al die vrijheden onzeker. We hebben moeite met alle opties, met de prestatiedruk en hebben juist extra behoefte aan duidelijkheid en structuur. Hiervoor dacht ik: ‘Een fenomeen als keuzestress, dat is vast een typisch westers probleem, of misschien zelfs van een specifieke groep in het Westen”. Of nee, eigenlijk dacht ik, dat de angst voor de toekomst mijn persoonlijke probleem is.

Even terug in de tijd. Toen ik dertien was durfde ik niet meer naar school. Ik was te bang. Dacht dat ik niet aan de verwachtingen van anderen en mezelf kon voldoen. Ik ging naar de psychiater en hij vroeg me: Is je toekomstbeeld vaak irreëel? Ga je problemen uit de weg? Heb je moeite met het maken van keuzes? Doe je alsof het beter met je gaat dan het echt gaat? Wil je alles altijd op eigen kracht doen? Geef je veel om wat anderen van je denken? En: Bepaalt angst regelmatig wat je wel en wat je niet doet?Ja, op alles kon ik ja antwoorden. De conclusie: Roos, je hebt faalangst.
Een jaar lang ben ik vijf dagen in de week in therapie geweest. Fulltime. En ook al tekende ik na een jaar mijn ontslagformulier, de angst om te falen verdween niet volledig. Na het behalen van mijn diploma ging het niet meer over mijn examens, maar over het leven zelf.

Ik heb de lijst met stellingen van mijn psychiater ook voorgelegd aan mijn internationale vrienden. En raad eens hoeveel mensen zich hierin herkenden? Allemaal. Iedereen die heeft gereageerd herkende zichzelf in minstens vijf van de stellingen. Ik dacht dat ik de enige was, maar nee hoor, we hebben allemaal last van ‘levensfaalangst’. En of dat nou specifiek iets van onze generatie is, een kenmerk van jong zijn in het algemeen of het luxeprobleem van een bepaald elite, who knows. Maar het zegt wel iets over wat de groei aan vrijheden, de druk om te presteren en ook het vrije denken blijkbaar met ons doet.

Nu lijkt het alsof we een bange, doelloze en verloren generatie zijn, maar dat is niet zo. Mijn mailbox zit vol met inspirerende verhalen. Benedikt Langenbach uit Duitsland stuurde me de tekst van een Duits volkslied, waar hij altijd tranen van krijgt. Het is al meer dan 200 jaar oud, maar wordt nog steeds door Duitse popbands gespeeld. Simpelweg omdat de boodschap over de kracht van vrije gedachten nog altijd actueel is:

Die Gedanken sind frei
Wie kan sie erraten?
Sie fliehen vorbei
Wie nächtliche Schatten

Kein Mensch kan sie wissen,
Kein Jäger erschieβen
Mit Pulver und Blei:
Die Gedanken sind frei

Ich denke, was ich will
Und was mich beglücket
Doch alles in der Still
Und wie es sich schicket

Mein Wunsch und Begehren
Kann niemand verwehren
Es bleibet dabei:
Die Gedanken sind frei.

Tevivi Daniel Jr uit Nieuw-Zeeland ging op zoek naar zijn roots bij de Maori en besloot daar dat hij geen Zevendedagsadventist meer wil zijn.

Ameen Al-Aghil uit Jemen liep deze maand voor het eerst mee met een protestactie door de straten van Sanaa.
Ik zou niet met hen willen ruilen, in een land wonen waar het regime niet deugt, opgroeien in een gezin waar je je niet vrij voelt, maar het heeft er bij hen wel toe geleid dat ze een keuze durven maken, dat ze iets durven te ondernemen en dat bewonder ik, als iemand die nooit zonder vrijheid heeft geleefd.

Op mijn vraag waar mijn vrienden behoefte aan hebben, antwoordde bijna iederen: Inspiratie. Ik weet dat het thema ‘Jong’ binnen de VPRO leeft. Dat er wordt nagedacht over het bereiken of vertegenwoordigen van een jong publiek. Vorig jaar is Dorst opgericht, er liggen plannen voor meer documentaires op Nederland 3 en in december staat een thema-avond over Carrièredwang gepland. Ik denk na over wat ik van de VPRO zou willen. Liever dan dat de VPRO jong is of liever dan dat de VPRO mij vertegenwoordigt, wil ik dat de VPRO mij inspireert. Ik denk dat mijn generatie behoefte heeft aan inspiratie. Om iets van richting te geven in de zee van vrijheden. Ik ben ervan overtuigd dat de VPRO in het verleden veel mensen heeft geïnspireerd en wellicht is het tijd daar nieuwe vormen voor te zoeken.

Want de jonge mensen van nu zijn niet de jonge mensen van vroeger. Wij zijn bijvoorbeeld voorzichtiger. Wat ook logisch is, want het is nog maar de vraag of wij het beter gaan krijgen dan onze ouders en of de sociale stijging zoals die decennialang opgang deed ook de komende tijd doorgaat. Dus misschien moet het lef om te ondernemen bij ons iets meer gestimuleerd worden. Ik ga hier niet verkondigen dat ik jullie kan vertellen hoe de VPRO nieuwe generaties moet inspireren. Maar ik stel wel graag de vraag en open de discussie. Deze week heb ik op skype gesproken met een van mijn grote inspiratiebronnen: Theodore Zeldin. Deze filosoof organiseert Conversation Dinners, waar onbekenden één op één een diepgaand gesprek met elkaar aangaan. Ze krijgen een menukaart, niet met gerechten, maar met vragen. Dat is zijn manier om mensen te inspireren, om mensen uit te dagen ook tegen zichzelf in te blijven denken. Ik nodig jullie graag uit vandaag ook ‘iets’ te doen op dit festival: Try to understand, before trying to be understood. Ik nodig jullie graag uit om om kwart voor zes in de Dorst-kelder deel te nemen aan zo’n Conversation Dinner en te luisteren naar elkaar ideeёn over hoe de VPRO kan blijven inspireren.”

Jungle by Night's Bo Floor

Ze zijn ontzettend up and coming: de negen jongens van Afrobeatband Jungle By Night. In de Yakultzaal lieten de Amsterdammers horen waarom. - Yakultzaal, Bas van Duren.

Presentator Andrew Makkinga kondigt het collectief van Jungle By Night aan zoals het de komende paar jaar wel vaker zal gaan: “Ze zijn ontzettend jong, 16 tot 22 jaar. Sommigen van hen hebben net hun examen erop zitten!” In de zaal staan veel stoelen opgesteld die voor een groot gedeelte bezet zijn. Makkinga roept iedereen op om vooral vooraan te komen dansen. Een oproep waar een handjevol mensen gehoor aan geeft.

Druk is het en daarom best benauwd. Normaliter vervelend, maar het is juist toepasselijk bij de dampende funk die de jongens van Jungle By Night maken. “We zijn beïnvloed door Afrikaanse helden zoals Fela Kuti,” zegt percussionist Tienson Smeets. “Maar als ik voor de rest van de band mag spreken, dan wil ik toch zeggen dat ook Villa Achterwerk een grote invloed was op ons!” Het komt Smeets op een applaus te staan van een publiek dat langzaam begint op te warmen voor de muziek. Meer mensen weten de weg naar de voorkant van het podium te vinden en zelfs het gangpad dat twee groepen stoelen scheidt, wordt inmiddels als dansvloer gebruikt.

Toch blijft het naar de zin van Jungle By Night te rustig vooraan en vraagt Smeets tot twee keer toe om naar voren te komen. “De muziek die we maken is gevaarlijk, maar hiervoor is het leuk,” beweert hij.

Naarmate het concert vordert, stroomt er gelukkig het een en ander toe. Dat is voor een deel toe te schrijven aan de blazerssectie die prominent vooraan staat. Geen stel zoutzakken die plichtmatig wat geluid produceren, maar een trio dat meeswingt en af en toe lekker uit de bocht scheurt. De band kan teren op de jeugdigheid die van ze afstraalt en afklinkt: lange uithalen worden met gemak uitgevoerd en een vervangend lid had weinig tijd om alles te repeteren, maar kan het tempo makkelijk bijhouden. Alleen volgende keer in zo’n zaal niet moeilijk doen: gewoon van het podium klimmen en tussen, onder en op de stoelen spelen.

Live muziek en live radio in het Beurscafé

Een even timide Marike Jager, de jonge honden van Tin Man & The Telephone en Jaap Boots, dj bij Radio 6, die alles aan elkaar praat en nog eens even fijne platen tussendoor draait. Dat is het tafereel in het Beurs van Berlage café, alwaar live de JaBo Gumbo-show wordt uitgezonden. - Beurscafé, tekst Bas van Duren, foto Daan van der Schroeff.

De een heeft de latte macchiato op, de ander moet nog beginnen aan de lunch. Op de grond ligt een waar slagveld aan spaghettislierten die zich goed vermommen als geluidskabels en stroomvoorzieningen. Temidden van dit alles staat singer-songwriter Marike Jager op te treden met alleen haar eigen gitaar als begeleiding. Even verlegen als altijd speelt zij een korte set die op goedkeurende blikken kan rekenen van radiopresentator Jaap Boots.

Zijn JaBo Gumbo-show wordt live uitgezonden vanuit het café. Een gouden combinatie, aangezien dit de plek is waar iedereen de drukte kan ontsnappen en ontspannen bij de niet al te heftige muziek.

Rauw wordt het even als djembe-speler Tienson Smeets van Jungle By Night  langskomt voor een interview. Gevraagd naar zijn grote inspiratie noemt hij The Budos Band. Als Boots daarvan het nummer ‘Black Venom’ klaar heeft staan, nodigt hij  Smeets uit om zelf het nummer aankondigen. “Dit is Budos Band met ‘Black Venom’,” zegt de muzikant droog, die aangenaam verrast is.

De voetjes tikken rustig mee, maar niet zoveel als met de jazzjongens van Tin Man & The Telephone. Het trio (drums, contrabas en Fender Rhodes) speelt een uitstekende mix van onder andere jazz en reggae. De toetsenist bevestigt met wat duct-tape apparatuur aan zijn Rhodes. “Jij hebt veel bij,” merkt Boots op. Overbodig is het allemaal niet: de toetsenist tovert fijne klanken uit zijn apparaat en samen met de overtuiging waarmee de contrabassist en drummer spelen, zorgt het trio voor het ultieme zondagmiddaggevoel.

A case of Joplin en Mitchell uitgevoerd door Jonis tijdens VPRO Vrij Denken.

Jonis doet de hippietijd herleven met Joske Koning en Lotte  Driessen als Janis Joplin en Joni Mitchell. Met enkellange jurken, catsuit en tie-dye shirts is Jonis retro-hippie à la de 21ste eeuw, oftewel emotie, hysterie en drama. VPRO Dorst in de kelder van de Beurs van Berlage,  door Armande Harmsen, foto’s Daan van der Schroeff

Het optreden van Jonis wordt gekenmerkt door de ‘quote’ aankondigingen tussen de liedjes door. De impersonator zangeressen van Joplin en Mitchell dicteren quotes van de dames in het Engels, waarna ze vervolgens in het Nederlands een verhaal om de quote heen vertellen, die veelvuldig opnieuw wordt onderbroken door andere quotes. Vervolgens wordt daarna een nummer ingezet, dat te maken heeft met het besproken onderwerp, wat voor enige verwarring zorgt voorafgaand aan de liedjes.

De sketches en nummers worden met veel emotie en dramatische bewegingen ondersteund, de dames lijken goed in hun Woodstockeske rol te zitten. De bas staat iets te hard voor de akoestiek van de Kelder, maar tegelijkertijd draagt dit bij aan de drama sfeer met meeslepende mimiek van de bijna over-the-top hippie artiesten. Naarmate de set vordert zijn er periodes waarin het geheel iets te schreeuwerig wordt, ookwel kenmerkend voor de twee JJ’s. Emoties van de uitvoerend zangeressen vliegen door de zaal, wat ertoe leidt dat zij een paar keer uit de bocht vliegen qua toonsoort. Een herkenbaar moment (van opluchting) is wanneer het Joplin nummer ‘Mercedes Benz’ wordt ingezet en de bandleden luid stampend op het houten podium het  publiek mee proberen te krijgen. De Joplinzangeres stort zich vervolgens op de grond en de medezangeres creëert als reactie hierop een moment van rust  met Mitchell’s ‘Case of You’. Aan het eind van het nummer zet de op de grond gestorte zangeres ook in en wordt de set snel weer omgegooid naar Joplin’s energieke nummer ‘Mercedes Benz’. Conclusie: de band speelt goed, de dames kunnen zingen, echter nemen de vrije hysterische emoties en drama de overhand - wat tegelijkertijd de dames Joplin en Mitchell wel weer betaamt. Na afloop is de zaal wel doodop van dit hele circus.

Agneta Fisher geeft naar aanleiding van het Groot Nationaal Onderzoek een workshop emoties.Agneta Fisher is hoogleraar Psychologie en Emotieleer aan de Universiteit van Amsterdam. Hoeherken je emoties? En waarom is het beter je somberheid voor jezelf te houden? Tijdens hetVrij Denken Festival vergroten we in de Mendes da Costa kamer onze emotionele intelligentie.

Locatie: Mendes da Costa kamer

Tekst en foto’s: Maartje van Denderen

Fisher legt uit dat emoties overal verspreid in de hersenen zitten. Emoties helpen ons om te overleven. Het is een waarschuwing voor gevaar en het verhoudt ons ervan om fouten nog een keer te maken.We hebben soms moeite om onze emoties onder controle te houden en daardoor gaat het soms mis. Agneta Fisher noemt het een slechte ontwikkeling om emoties een te grote rol laten spelen in belangrijke beslissingen. Volgens Fisher is het beter om eerst te kijken wat het gevoel ons wil vertellen en daarna met de ratio een besluit te nemen.

Emoties moet je niet opkroppen, maar het eruit gooien van emoties wordt volgens Fisher overschat. Gooi je al je boosheid eruit, dan krijg je uiteindelijk alleen maar meer boosheid. Van de omstanders, maar ook van jezelf. Het versterkt alleen maar. “Ben je somber? Zoek dan afleiding. Somberheid delen met de wereld, leidt uiteindelijk alleen maar tot meer somberheid”, zegt Fisher.

Er is een relatie tussen het herkennen van emotie en sociaal vaardig zijn. Dit is onze emotionele intelligentie. Agneta Fisher denkt dat het mogelijk is om het herkennen van emotie te trainen. Met behulp van foto’s laat ze zien wat de kenmerken zijn van bepaalde emoties. Zo lijken verbazing en angst veel op elkaar, omdat in beide gevallen de ogen ver open staan. Het onderste gedeelte van het gezicht reageert echter anders bij beide emoties. Zo valt bij verbazing de mond open en gaan de mondhoeken omlaag bij het hebben van angst. Trotsheid en blijheid zijn soms ook moeilijk te onderscheiden. Het verschil zit vooral in de kin. Bij trotsheid gaat de kin omhoog. Wil je weten of iemand echt lacht? Een oprechte lach -anders dan de sociale lach- kun je herkennen aan lachrimpeltjes onder het oog, die je niet kunt faken.
Nieuwsgierig hoe goed je emoties kunt herkennen? Klik hier om mee te doen aan het Groot Nationaal Onderzoek.

Een tiental dames van rond de veertig en een verdwaalde redacteur verzamelden zich in de Verweyzaal om een tekst van Argos in te spreken - Verweyzaal, tekst Bas van Duren, foto Frank Bosma.

Op een groot scherm achterin de Verweyzaal is te zien dat iemand ergens audioprogramma ProTools aan heeft staan. “Ik heb me laten vertellen dat het door muzikanten vaker wordt gebruikt en het is te ingewikkeld voor ons om het helemaal te begrijpen,” vertelt Kees van den Bosch van radioprogramma Argos. Desondanks lukt het de redactie toch om een tiental belangstellenden een tekst in te spreken die normaal gesproken de presentator voordraagt.” Je mag even mij spelen, grapt hij.

De tekst hoort bij het item over vaatchirurg H. die door onzorgvuldig handelen meerdere patiënten flink heeft benadeeld. Over de woorden struikelt bijna niemand. De lengte is voor sommigen wel een probleem: lange zinsconstructies van minstens veertig woorden blijken een te grote aanslag op de longinhoud en de komma’s zijn hoorbaar. Desondanks is de radiomaker  niet ontevreden over het niveau dat de dames tonen. “Ik had verwacht dat er meer zou worden gehakkeld.” Dat blijkt niet het probleem te zijn, de veertig seconden die voor de tekst is ingeruimd echter wel.

De tekst bestaat uit twee alinea’s waarvoor veertig seconden is ingeruimd. Daarvoor, ertussen en achterna komt een quote van het daadwerkelijk item. Wie na de eerste alinea te snel is geweest, mag een goede vijf tot tien seconden wachten tot de rest van het item. Ben je te langzaam? Dan ben je nog niet uitgepraat, of er klinkt een mannenstem door je tekst heen. Het corrigerende vermogen van de meesten valt ook Van den Bosch op: “Wie te langzaam of te snel was in de eerste alinea, past dat meteen aan in de tweede. Mijn complimeten daarvoor.”

Even lijkt de workshop alleen maar een vrouwending te zijn. Ondergetekende is nog niet aan de beurt geweest als Van den Bosch zegt dat een van de deelneemsters de laatste is. Op dat besluit komt hij terug. Ik mag achter de microfoon staan en krijg de kans om te shinen. In mijn nervositeit ga ik toch ook in het eerste gedeelte wat te snel en zijn de vijf seconden die verstrijken tussen mijn laatste woord en de rest van het item de langste vijf seconden van mijn leven. Ook ik corrigeer snel en kom met mijn tweede alinea een stuk beter uit. Van den Bosch: “Jij hebt echt een heel goede stem.”
Ik dank. U kunt het resultaat hier beluisteren: Argos Masterclass (mp3)

Tekst: Meindert Bussink - Foto’s Daan van der Schroeff

De hele middag presenteert VPRO Dorst in de kelders van de Beurs van Berlage  verschillende muziek- en theatervoorstellingen van jong en opkomend talent. Een half uur later dan gepland is het in de zogeheten kabinettenkamer tijd voor een zanggroep die al sinds de middelbare school bij elkaar is. Het komische a-capella mannenkoor met de opmerkelijke titel Herman In Een Bakje Geitenkwark was eerder al te zien in onder meer Paradiso, Carré en de Sugar Factory en deed ook diverse festivals en theaters door het hele land aan. De heren verschenen daarnaast al op de kijkbuis en haalden het tot de derde ronde van het programma The Sing-Off van SBS6.

Locatie: Kelder

Tekst: Meindert Bussink, Foto’s: Daan van der Schroeff

Te midden van dikke kluismuren, vergeelde tegels en oude houten panelen krijgen de klankdichters vanaf moment één bij het aanwezige publiek de handen eenvoudig op elkaar. De a-capella muziek varieert van Middeleeuwse harmonieën tot eigentijdse breakbeats en vloeit eenvoudig over in jazz met trekjes van kleinkunst. De bezoeker wordt continu verrast met een grote variatie van muziek, choreografie en komedie. Zo wordt bijvoorbeeld voor het meisje op de eerste rij een zoet dansje opgevoerd over de muziek van de Merci-reclame, met gevatte eigen teksten als: “Jij bent de erwtensoep na een heerlijk dagje ijs.”

Vervolgens trekt het vrolijke kwartet een hiphop parodie uit de kast en galmen subtiele bliepjes in combinatie met harmonieuze oe’s en ah’s over yoghurt en fruit in een blender door de betonnen kelder. Zodra bijna het hele recept is gerapt en een van zangers “en zeventien kiwi’s” zingt, wordt het nummer subiet onderbroken. “Wat zeg nu je nu?” vraagt een ander en krijgt daarmee de lachers op zijn hand.

Hoogtepunt van het optreden van Herman in een bakje Geitenkwark is toch wel de filmtrailer over een vechtscene met wederom de medewerking van iemand uit het publiek. Uit de monden schallen levensechte trompetten en daarover hoort men zo’n karakteristieke lage Hollywood-stem die een ninjafilm aankondigt: “One man, three ninja’s..”. Na de al hilarische uitleg over de scene, volgt een nog leukere uitvoering die voorzien is van indrukwekkende geluidseffecten met een ritme dat beangstigend veel op een echt filmtrailer lijkt. De volgende keer hoeft Herman In Een Bakje Geitenkwark niet weggestopt te worden in de kelder, maar verdient hij een plekje op een grote podium.

Wireless stories: Meet your stranger met André Freyssen en Sander Veenhof.

Zit je met zijn allen een partijtje vrij te denken met de VPRO in de Beurs van Berlage, zijn er toch weer volksstammen bezig om dit heuglijke feit simultaan met de hele wereld te delen. Hoe fantastisch het ook is 24/7 met iedereen lief en leed te kunnen delen op Facebook en Twitter, het is de vraag of dat doorlopende multitasken niet afbreuk doet aan de ervaring zelf. Vanuit die gedachte ontwikkelen Sander Veenhof en Andre Freyssen een concept voor smartphones en augmented reality, waarbij de techniek weer terugvoert naar de ervaring zelf. Geen Facebook-ervaring dus, maar een echte ontmoeting.

Via je smartphone kun je participeren in een mobiel theaterstuk. Je treft een tegenspeler op basis van nabijheid via GPS, voert voor het eerste contact even een patroontje phonezwaaien uit en daar ga je. Je phone werkt als souffleur en geeft je de juiste teksten. Je tegenspeler spreekt de zijne en een scene ontspint zich. De smartphone initieert de dialoog met een willekeurige vreemde. En dat niet alleen, je krijgt er ook nog een compleet decor bij. In AR dan wel, alleen zichtbaar via de camera van jullie mobiele telefoons.

Meedoen? Kijk op meetyourstranger.com

Moeilijk voor te stellen, beluister het interview met Sander en Andre in De avonden. De Avonden: Maarten Westerveen in gesprek met Sander Veenhof en Andre Freyssen

SalonvirtuelledesRefusées@venicebiennnial

Sander Veenhof heeft een gezonde fascinatie met nieuwe technieken, en probeert deze steeds te gebruiken op een verrassende, vrije manier. Daarbij zet hij de vertrouwde conventies op hun kop of valt juist terug op op de meest alledaagse lowtech toepassingen van hoogwaardige technologie.

In 2010 organiseerde Sander Veenhof  met de groep Manifest.AR  een guerilla tentoonstelling in het MOMA NY. Buiten medeweten van het museum werd een  Augmented Reality tentoonstelling  ingericht op een virtuele zevende verdieping, met werken van verschillende kunstenaars. Publiek reageerde enthousiast, de museumdirectie onaagenaam verrast.

Dit jaar wilde Veenhof een bijdrage leveren aan de Biënnale van Venetïe, maar werd niet ‘genodigd’. Gevolg, een grootschalige infiltratie van de Biënnale met een toenemende hoeveelheid virtuele paviljoens… letterlijk in de Giardini. Een Salon des Refusées van de 21ste eeuw.

As ‘one of the world’s most important forums for the dissemination and “illumination” about the current developments in international art’ the 54th Biennial of Venice could not justify its reputation without an uninvited Augmented Reality infiltration. [...] The AR pavilions at the 54th Biennial reflect on a rapidly expanding and developing new realm of Augmented Reality Art that radically crosses dimensional, physical and hierarchical boundaries.

Inmiddels is een wildgroei ontstaan aan paviljoens van uiteenlopende landen en initiatieven. Het duwen en trekken kan gaan beginnen. Hoe dat gaat aflopen kun je volgen op:

STOP the infiltration of virtual pavilions

VPRO-hoofdredacteur televisie Karen de Bok sprak met reizigers Adriaan van Dis, Bram Vermeulen, Jan Leyers en Jelle Brandt Corstius over het vrije denken in het buitenland. Dit vrije denken wordt veelal moeilijk gemaakt door harde regimes en politieke structuren. De vier reizigers presenteren fragmenten van aangrijpende televisie die zij maakten voor de VPRO, in de Grote Zaal tijdens het Vrij Denken Festival.

Locatie: Grote Zaal

Tekst en foto: Maartje van Denderen

Bram Vermeulen las in Armenië voor uit het omstreden werk van de Nobelprijswinnende auteur Orhan Pamuk. In dit boek wordt de Armeense genocide niet besproken, maar is het onderliggend thema. Bram Vermeulen kreeg opgelaten reacties op straat. Gastvrij als de Armenen zijn,werd hij echter toch uitgenodigd om thee te drinken.

Adriaan van Dis gaat binnenkort op reis naar Indonesië, maar op het Vrij Denken Festival praat hij over het ‘overdreven aanpassen’. We zagen een fragment waarin een zwarte vrouw uit Afrika uitlegt niet het gevoel te hebben in Afrika te wonen. Doordat ze een goed, luxe leven wil genieten,is ze genoodzaakt zich onder te dompelen in ‘white knowledge’. Van Dis pleit: we moeten helemaal niet trots zijn op de aanpassingscultuur.

Jan Leyers liet zich verbazen door corruptiecultuur in Egypte. De totale afwezigheid van verontwaardiging over de omkoopsystemen daar doet hem versteld staan. Zo zien we hem in detaxi, waar de chauffeur uitlegt hoe de corruptie geregeld is in zijn land. “Eigenlijk best makkelijk,om precies te weten hoe de corruptie werkt.”

Tenslotte was reiziger Jelle Brandt Corstius tot tranen geroerd na het zien van zijn interview met een 80-jarige Russin. Zij zat tien jaar in een kamp als ‘vijand van het volk’. Aan het eind van hetgesprek excuseert zij zich voor haar ‘geklets’. In delen van Rusland waar het merendeel van de bevolking in een kamp zat, is het niet gebruikelijk je te beklagen over het leed dat je onderging.

Politiek geëngageerde gebroeders Gao doen Vrij Denken Festival aan

Van provocerende standbeelden tot politieke statements over mensenrechten; we zagen ze voorbijkomen in de hoofdact van het festival, van de Chinese gebroeders Gao in de Grote Zaal. Een eigenzinnige live performance over hoe censuur in een communistisch land leidt tot een vloed aan protesten - zowel verbaal en nonverbaal. - Pete Wu, Grote Zaal

Hun vader werd om politieke redenen vermoord tijdens de Culturele Revolutie in China. Dat inspireerde de vrijdenkende broers Gao uit Peking tot het maken van politieke kunst waaronder beelden van dictator Mao Zedong met borsten - hij zou zich de moeder van de Culturele Revolutie hebben genoemd, en dat wilden de Gao-broers uitbeelden. In de Grote Zaal maakten zij duidelijk waar het om gaat: het mogen verkondigen van de waarheid.

In een kort filmpje en met behulp van een tolk legden de broers de situatie uit voor vrijdenkende kunstenaars als zijzelf: ‘Er is constante angst en dan vooral in de kleine dingen. We zijn constant bang om gecensureerd te worden. Vrijdagochtend kon we bijvoorbeeld ineens niet meer twitteren: account afgesloten, stond in een bericht. Nu kunnen we dus geen contact houden met China en onze vrienden.’

Na het korte praatje volgde een performace. In hun live optreden schilderden de broers met zwarte verf een aantal jaartallen voordat ze deze weer wegpoetsten om vervolgens met veel kabaal het rode glas waar ze op verfden kapot te slaan. Daaronder verschijnt een foto van de Plein van de Hemelse Vrede met de tekst ‘Big Brother is watching you.’ Een veelzeggende statement over hoe de twee broers denken over de Chinese regering. De broers: ‘We zullen doorgaan met het verkondigen van onze statements. Ook al regeert soms de angst.’

Het bestuur van het stembureau let op de kleintjes

Festivalbezoekers kunnen meestemmen op hun favoriete VPRO Gids voorkant. Voor deze ‘Cover van de Eeuw-verkiezing” heeft iedereen een kiezerspas gekregen. Een verslag van het stembureau, bemand door twee junior VPRO-leden.

Locatie: Terras Grote Zaal

Tekst: Hugo Hoes, Foto: Laurens de Knijff

Voor een prognose van de uitslag is het om 17.15 uur nog te vroeg. Zelfs een voorlopige prognose durven Pablo en Jonas van het stembureau niet te geven. Mogen ze ook niet volgens het verkiezingsregelement. Wel beamen ze dat de opkomst meer dan redelijk is. Jonas: “Toch zeker al zo’n 400 stemmen.’’ Over de coverselectie is niet iedereen even tevreden. “Veel oudere mensen zeggen dat hun favoriet er niet tussen zit.” Dat met een ouderwets rood potlood gestemd moet worden waarderen de kiezers zeer. De enige wanklank bij de tot nu toe zonder onregelmatigheden verlopen verkiezingen hangt samen met de rolverdeling op het stembureau: beide heren menen voorzitter te zijn. Dat doet een beetje denken aan de situatie in Juinen rond wethouder Hekking en burgemeester Van der Vaart.

]]> http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/stembureau-cover-van-de-eeuw/feed/ http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/vpro-held-freek-bespeelt-een-rumoerige-beursvloer/ http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/vpro-held-freek-bespeelt-een-rumoerige-beursvloer/#comments Sun, 29 May 2011 17:01:52 +0000 Redactie http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/?p=96

Freek de Jonge op het Vrij Denken Festival

De entourage op het Vrij Denken Festival is levendig, maar daardoor ook erg rumoerig. Freek de Jonge steekt zijn ergernis daarover niet onder stoelen of banken, maar pas nadat hij ons van een stichtende geschiedenisles heeft voorzien: “In 1949 viel Indonesie toe aan de Indonesiërs. Dat is voor Geert Wilders maar goed ook, want anders had hij er nog 250 miljoen moslims bij gehad.” - Grote Zaal, tekst Willem van Zeeland, foto David Pronk

De Arabische Lente en de Hollandse Herfst

Tekst van dr. Kaouthar Darmoni (Tunesië/Frankrijk), docent Media, Cultuur en Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, Grote Zaal

“Ik wil graag over de laatste events in de Arabische wereld spreken, en in het bijzonder over mijn land van herkomst, Tunesië, en hoe ik dat als Nederlands-Tunesische ervaren heb. Men vraagt zich af: waarom de Arabische revolutie juist in Tunesië is begonnen? Dat verbaast mij als Tunesische niet! Tunesië heeft de meest seculiere traditie van de Arabische wereld, en de sterkste positie van de vrouw, die een sleutelrol gespeeld heeft in de Tunesische opstand. Het heeft me verbaasd hoe traag de westerse leiders, en in het bijzonder in ons land, reageerden. Hoe lankmoedig de Nederlandse steun was aan de Arabische opstand. De belangrijkste zorg van onze premier was: oeps… hier komen de islamisten, de hooligans van de Arabische wereld.

Natuurlijk ben ik ook bang, overigens, net zo bang als de meeste Tunesiërs, Egyptenaren, Arabieren en Nederlanders dat er islamisten aan de macht komen. Volgens de laatste peilingen in Tunesië is nog slechts vijftien procent van het volk voor een participatie van de Nahda (islamistische politieke partij) in de regering. Maar zowel in Egypte en zeker in Tunesie is de belangrijkste reden waarom men op de islamisten zou willen stemmen, niet omdat men zo religieus is! Maar de islamisten waren simpelweg de enige politieke oppositie tegen de corrupte regimes van de laatste twintig, zelfs dertig jaar. De Arabische dictators vrezen echter niet de islamisten, maar de seculiere oppositie, die in de jaren tachtig populairder was onder de bevolking. Zij hadden grotere kansen om de dictatoren te verslaan. Tenminste in het geval vaan eerlijke verkiezingen, daarom deden Arabische dictators vee meer hun best om de seculiere opposities vernietigen. Arabische leiders wisten namelijk maar al te goed dat het schrikbeeld van het Westen sinds de Iraanse revolutie islamisten aan de macht is! Die angst is meedogenloos gebruikt om een onvoorwaardelijke steun van het Westen te krijgen voor hun verschrikkelijk corrupte regimes.

Aber wir haben das nicht gewusst!…..

Het Westen en veel Tunesiërs, inclusief mijzelf, vonden het prima om Arabische dictators om die reden te steunen. Het was voor ons kiezen tussen twee kwaden: de zekerheid van een seculiere dictatuur of het risico van een zogenaamde islamitische democratie. I wanted to play safe - en kies voor het eerste, want voor mij betekent dat islamisme onmiddellijk de bijzondere geëmancipeerde positie van de Tunesische vrouw in gevaar brengt.

Ik liep een maand geleden na de revolutie in Caïro, ik heb honderden vrouwen op straat gezien en ze hadden allemaal, ALLEMAAL een hoofddoek of een ‘Ninja pak’ aan (zo noemt man in Tunesië de burqa). Ik heb geen haren gezien. Op een gegeven moment begon ik te roepen tegen een vriend: ‘Ik wil vrouwenharen zien, haartjes, haartjes, haartjes,’ maar alles wat ik zag was zwaar bedekte vrouwen. Ik kreeg het benauwd en ik begon me echt zorgen te maken over Tunesië. Zullen wij dit ook krijgen? De populariteit van islamisten in veel Arabische landen komt niet omdat mensen zo graag religieus willen zijn, maar omdat islamisten de juiste maatschappelijke en lastige vragen stellen. Het establishment hard bekritiseren en zeer actief zijn als vrijwillige ’social workers’.

Hoewel ik het niet wil vergelijken, zie ik een parallel tussen de opkomst van Wilders hier en de opkomst van de islamisten in de nieuwe Arabische politiek. Zij maken beiden gebruik van populistische argumenten, spelen op de onderbuikgevoelens van het volk. Ze hebben het vaak over het terug keren naar de oorspronkelijke ‘ware’ identiteit (terug naar de tijd van de profeet, of terug naar de Nederlanden van de jaren vijftig, dus vóór de moslimtsunami). Hameren op het gevaar van de ander (het Westen-Israël-Amerika, of de islam). Ze hebben duidelijk de financiële middelen om zich goed te organiseren (men vermoedt dat het ze financiering krijgen vanuit ultraconservatieve kringen o.a. de Golfstaten en Amerika). Ik vrees de moslimfundamentalisten, maar ben niet bang voor Wilders. Ik gun de islamisten in de Arabische wereld, dat wat ik voor Wilders gegund heb: het respect van de democratische keus van het volk. Dat heb ik in dit land wel geleerd. Maar ik vraag me af of de mensen hier, en in het bijzonder de politiek, aan de Arabieren gunnen wat ze voor zichzelf eisen? Is dit een voorbeeld van wat men in Nederland ‘meten met twee maten’ noemt?

Ik vrees een politieke islam, omdat ik vind dat religie niks te zoeken heeft in de politiek en omdat de eerste verliezers bij zo’n explosieve combinatie altijd de vrouwen zijn. Scheiding tussen kerk en staat is, voor mij, een van de meest kostbare waarden in de westerse beschaving. Het staat voor mij garant voor een eerlijker democratie. En ik hoop dat met onze hulp de nieuwe Arabische revoluties ook deze waarden kunnen integreren in hun nieuwe democratieën.

Tot mijn grote verbazing beginnen klassieke Nederlandse politieke partijen te koketteren met een partij die religie met politiek vermengt. De SGP krijgt een cruciale stem in de Eerste Kamer. Als ‘nieuwe Nederlander’ met een islamitische achtergrond kan ik moeilijk begrijpen, dat een partij die notoir is om zijn vrouwonvriendelijke houding,die accepteert dat ambtenaren homohuwelijk kunnen weigeren meeregeert! Edoch!… Als Arabieren dat doen, noemt men dat achterlijk en gevaarlijk. Maar dit is toch ook democratie!? Is dit een voorbeeld van wat men in Nederland ‘meten met twee maten’ noemt?

In het geval van Tunesië heb ik de hoop dat de islamitische schade beperkt zal blijven vanwege de seculiere traditie en in het bijzonder de positie van de vrouwen die bewaken hun rechten tegen de islamitische standpunten wel. De Tunesische vrouw, en de Arabische vrouw in het algemeen is zeer actief achter de schermen, in het proces van democratisering. En ik vind het soms pijnlijk te zien hoe Arabische vrouwen gezien worden zelfs door veel westerse intellectuelen als ‘zielige slachtoffers’ en onderdanige wezens. De participatie van de vrouwen aan de top van de politiek en bedrijfsleven in de Arabische wereld is zeldzaam, maar in leidinggevende functies, scoren veel Arabische landen beter dan… jazeker!, Nederland.

Hier bungelen we samen met Pakistan en Botswana helemaal onderaan als het om de participatie van vrouwen in hogere functies gaat. Als Arabische vrouwen afwezig zijn aan de top, massaal thuis zitten of parttime werken om voor de kinderen te zorgen, financieel afhankelijk zijn van het geld van hun mannen, worden ze gezien als een onderdrukt en zielig wezen; maar in het geval van de Nederlandse vrouwen die in de dezelfde situatie verkeren, noemt men dat ‘keuzevrijheid’, terwijl het resultaat hetzelfde is: vrouwen zijn ondergerepresenteerd in de arena van macht, gedomineerd door mannen… Is dit een voorbeeld van wat men in Nederland ‘meten met twee maten’ noemt?

Ik heb bewust gekozen voor Nederland als mijn vierde en als het even kan mijn laatste land. Dit is mijn thuis. Hier vind ik een unieke kwaliteit die ik nergens anders in Europa heb ondervonden, maar alleen ervaren heb toen ik in Amerika woonde. Het credo: ‘het maakt niet uit waar je vandaan komt, hoe je heet, wat voor huid kleur of religie je hebt, als je maar aan de regels houdt, je best doet en participeert. En als je ambitieus genoeg bent, krijg je ook de kans tot zelfontplooiing. Daarom was Nederland voor mij een soort van ‘l’Amérique de l’Europe’. Hier voel ik me vrij om te zijn wie ik ben, ik voel me welkom en ik voel me gestimuleerd om al mijn talenten te ontplooien en te ontwikkelen. Mijn anders zijn wordt hier gezien als een toegevoegde waarde.

Toch krijg ik het soms benauwd wanneer ik de nostalgia zie groeien in de politiek, in de media: het ideale onrealistische beeld van teruggaan naar de jaren vijftig, toen was alles zogenaamde goed en gezellig. De laatste jaren is heel veel veranderd, en sommige veranderingen waren heel confronterend en pijnlijk. Ik begrijp dat men graag terug wil naar de veiligheid van de jaren vijftig, maar ik vind deze nostalgia pijnlijk. Pijnlijk voor mijzelf, omdat iemand zoals ik niet kon bestaan in de jaren vijftig in Nederland, toen was Nederland voornamelijk blank. Maar in het Nederland van nu, Euro-Nederland, is er ruimte voor mensen zoals ik. Nederland heeft heel veel mooie dingen in mijn leven gebracht en ik heb op mijn beurt mooie dingen naar Nederland gebracht. We verrijken elkaar. En het zou jammer zijn dat we dit soort versterking van elkaar zouden missen omdat we niet in het nu en hier willen zijn maar in het verleden. En wat ik nog pijnlijker vind is dat Nederland zichzelf tekort zou doen met deze wens terug te keren naar het verleden. Omdat wat Nederland zo groot maakt juist zijn traditie van openheid voor andere culturen is, zijn nieuwsgierigheid naar verschillen, zijn befaamde tolerantie, zijn avant la lettre diversiteit. Generaal de Gaulle zei: ‘C’est impressionant de voir un si petit pays avec une si grande histoire’. Voor mij ligt, ‘la grandeur de la Hollande’ in zijn ‘international spirit’. Dat is voor mij, als buitenlander, en als nieuwe Nederlander, de kern van de Nederlandse identiteit. Eenzelfde uitkomst als die van Prinses Máxima?

Mijn zoon is vijf, hij heeft een westerse en een Arabische naam, hij heet Sacha-Shams (zonnestraal, in het Arabisch) en hij draagt beide namen zonder probleem. Bi-culturaliteit of beter gezegd triple-culturaliteit is voor hem een norm. Hij is opgevoed in Nederlands-Frans-Tunesische culturen/landen, spreekt vlot de drie talen (plus een beetje Engels en Duits). En mijn zoon is niet uniek. Meer en meer kinderen in Nederland en in Europa zijn geboren met een dubbele culturele identiteit en dat is een groeiend fenomeen, zeker met de globalisatie. Mijn zoon is voor mij de toekomst van Nederland en de wereld: grenzen vervagen, rassen en culturen zijn meer en meer aan het mixen, the global kid, citizen of the world, wordt meer en meer de norm, en terug gaan naar een monocultuur, een monoras, een monotaal, een monoreligie is gewoon niet meer van deze tijd. Zet Nederland dus buitenspel! We zijn een nieuwe tijdperk begonnen. And there is no way back. Het is tijd voor de Hollandse Lente.”

Wim Brands interviewt Wim T. Schippers

Vrij denken bestaat helemaal niet, stelt Wim T. Schippers tegen Wim Brands. Maar wat zou het kunnen zijn dan? In een interview in de Glazen Zaal filosoferen de twee over het thema van het festival, met een geheel eigen draai van Schippers. ‘Sorry, ik dwaal weer af. Dat komt omdat vrij denken niet bestaat!’ - tekst en foto Pete Wu, Glazen Zaal

Wim T. Schippers was in the building en dat merkten we meteen. Het eerste wat hij tegen Wim Brands zei is dat vrij denken helemaal niet bestaat. Een goede zet om meteen het hele thema van het festival in twijfel te trekken. We spitsten onze oren: ‘Vrij denken bestaat helemaal niet! Want wat bedoelt men hier precies mee? We moeten het wel goed definiëren, anders kun je alle kanten oplullen. Je kunt het technisch bekijken maar ook filosofisch.’

Tijdens het interview in een volle Glazen Zaal bediscussieerden de twee de zin van het leven (Schippers: ‘De zin van het leven is de zin die je er zelf aan geeft. Wees blij dat het leven geen zin heeft!’), waar intuïtie en gevoel vandaan komen (niet uit het hart: dat blijkt volgens Schippers gewoon een bloedpomp), en hoe iets inspireert (Brands: ‘Door het uit te stellen. Door te douchen bijvoorbeeld’. Schippers: ‘Of dronken zijn, ook: heel inspiratievol!’).

Verwoede pogingen van Brands om Schippers op het juiste spoor te zetten - ‘Je hebt het nu over dat vrij denken niet bestaat?’ - leidden tot anekdotes over Engelse toeristen en tochtjes over het IJ en een Toon Hermansziekenhuis, en uiteindelijk in Brands die tegen Schippers zei: ‘Alles wat je nu niet vertelt, is een voortdurende poging aan de confrontatie te ontsnappen!’

En dat kon Schippers niet ontkennen. ‘Want ik dwaal steeds af. Vrij denken bestaat nu eenmaal niet.’

“In Holland we call them shamelips”: zomaar een one-liner waarmee filmmaakster Sunny Bergman lastige onderwerpen als seks doeltreffend uit de taboesfeer trekt. In gesprek met collega-filmmaakster Bregtje van der Haak vertelt ze hoe.

Locatie: Berlage Zaal.

Tekst en foto’s: Robbie van Zoggel

Het is 2007 en Sunny Bergman verwerft landelijke bekendheid met haar documentaire Beperkt Houdbaar, een film die het doorgeschoten schoonheidsideaal -bij voornamelijk vrouwen- aan de kaak stelt. Als ze bij een cosmetisch chirurg in LA met haar benen omhoog ligt, blijkt ze de ideale kandidate voor een grondige renovatie. Letterlijk op de huid gefilmd opent Bergman op kwetsbare en geestige wijze de wereld achter schoonheid op bestelling voor een groot publiek. “Een miljoen on- en offline bezoekers voor een documentaire; ongekend voor dit genre”, licht van der Haak even toe.

De film komt uit wanneer modellenjacht-tv op zijn hoogtepunt is. “Ik ben gaan filmen uit behoefte aan een feministisch tegengeluid, maar ik wil wel op eigen wijze de barricade op”. Zonder narcisme legt ze telkens haar eigen leven onder een vergrootglas en zo doet ze dat ook voor Body Politics, een serie van vier nieuwe VPRO-documentaires die vanaf 27 oktober op Nederland 3 te zien is. Van Cuba tot China duikt Bergman nog dieper in de materie en schetst ze een beeld van seks en liefde in verschillende samenlevingen over de hele wereld. Zo ondergaat Bergman in de aflevering over seksualiteit bij Afrikaanse vrouwen zelf hoe de schaamlippen worden uitgerekt om het seksueel genot te vergroten.

Van alle scènes uit het oeuvre van Bergman die we vanmiddag te zien krijgen is die met de Ugandese Brenda het meest hilarisch. “In Holland we call them shamelips”, prikkelt Bergman. “Why shame? Aren’t you proud of your own labia?” Een gulle lach en nieuwe vragen doemen op in de zaal: bijzonder hoe een filmmaker twee doelen tegelijk treft. Bergman gaat uit van twijfels, en dat kenmerkt haar werk. Humor en verwondering gaan hand in hand met een overdosis zelfreflectie maar uiteindelijk ligt de zonnige kant boven.

Sunny Bergman - Body Politics (beeld: Robbie van Zoggel)

Sunny Bergman - Body Politics (beeld: Robbie van Zoggel)

Sunny Bergman - Body Politics (beeld: Robbie van Zoggel)

Hij omschrijft zijn carriere tot nu toe als een ’spannend jongensboek met een nog open einde’. Joost Oskamp, ook wel bekend als Joast schrijft in de kelder van z’n ouderlijk huis alle ellende en liefdesverdriet van zich af, maakt een demo en wordt tot zijn grote verbazing opgemerkt in Amerika. Begin 2009 zit hij dan ook in het vliegtuig naar LA om zijn solo debuut album Transatlantic Hope op te nemen met gerenommeerd producer Todd Burke. Joast staat in 2010 vol trots in het voorprogramma van onder andere Sia, Gomez, Bettie Serveert en Moss. Vandaag mag hij de Amsterdamse sterren van de hemel spelen tijdens het VPRO Vrij Denken Festival in de Beurs van Berlage.
Tekst en foto’s: Anne Caroline Slump
Joast kan weer lachen, en dat is te merken tijdens zijn optreden. De vrolijke krullebol heeft zijn toetsenist Jelte Heringa meegenomen en mag jammer genoeg voor een half lege zaal zijn lieflijke, zoete popliedjes ten gehore brengen.
Al heeft het album naar eigen zeggen ‘niet veel gedaan’ en zijn de mensen volgens hem ‘een beetje Joast-moe’, toch weet hij met zijn charmante, vriendelijke uitstraling en stemgeluid de harten van de bezoekers te verwarmen.
Joast komt met volledige band beter tot zijn recht, vooral bij de wat meer uptempo nummers. Dat neemt niet weg dat hij een vermakelijk optreden neerzet waar, ondanks de verdrietige context, humor de boventoon voert.
Joast geeft nog een aantal concerten deze zomer met als afsluiter een optreden in Utrecht.  Daarna is het hoog tijd voor deze man om de studio weer in te duiken voor zijn tweede album.

Zelfstandigheid en nieuw televisieseizoen passeren revue

Drie kopstukken van de VPRO staken vanmiddag in een intieme zaal in de Beurs van Berlage de hoofden bij elkaar in een perspresentatie. Voor de pers onthulden zij de koers van de VPRO in de nabije en verre toekomst - niet geheel verrassend domineerde het  onderwerp ’bezuinigingen’ - tekst en foto Pete Wu, Butterfly-zaal

Frank Wiering, hoofdredacteur televisie, Robbert Dijkgraaf, voorzitter, en Lennart van der Meulen, directeur. Deze drie kopstukken van de VPRO kwamen vanmiddag bij elkaar om voor de pers de koers van de VPRO te bespreken. Onder andere de zelfstandigheid van de VPRO midden in al het fusiegeweld, en het nieuwe televisieseizoen van de VPRO passeren de revue.

Onlangs maakte de VPRO als omroep al duidelijk: we willen zelfstandig verder. Volgens Dijkgraaf kwam er uit de feedback tijdens een algemene ledenvergadering dat het duidelijke gevoel van de identiteit van de VPRO-leden ook een heldere duidelijke stem moet behouden. ‘Deze moet beschermd worden.’

Deze conclusie kwam uit een lange zoektocht van eventuele fusies. Van der Meulen: ‘We hebben serieus gekeken naar andere samenwerkingen. Maar een fusie met bijbehorende enorme bezuinigingen en beperktere takenpakket is funest voor VPRO. Wij willen een onderscheidende programmering behouden.’ En dat kan, door als omroep zelfstandig te blijven, zo lijkt de conclusie. Van der Meulen: ‘Wij zijn daar van overtuigd. Nu de politiek nog.’

Intussen zijn al druk plannen gemaakt voor het nieuwe televisieseizoen. Volgens Wiering en Dijkgraaf behoudt de VPRO bij zelfstandigheid het budget en de identiteit om zoveel mogelijk dingen zelf maken. Van der Meulen: ‘En dit is gek genoeg vaak goedkoper dan buitenlandse aankopen en uitbestedingen.’

Het nieuwe seizoen brengt qua bijvoorbeeld opnieuw A’DAM-E.V.A., een samenwerking met de Vara en de NTR, een nieuw seizoen Bernhard en een nieuw oorlogsdrama met Jeroen van Koningsbrugge in de hoofdrol. Ook komt de VPRO met Nederland van boven, een serie van acht afleveringen over wat Nederland draaiende houdt: wie is bijvoorbeeld het gezicht achter de oproepstem op treinstations?

Volgens de heren worden in juni de plannen over eventuele zelfstandigheid in de politiek besproken. Van der Meulen: ‘Tot die tijd kunnen wij alleen maar wachten.’

]]> http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/vpro-kopstukken-presenteren-toekomst-omroep/feed/ http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/fluitconcert-bij-wim-de-bie/ http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/fluitconcert-bij-wim-de-bie/#comments Sun, 29 May 2011 16:14:30 +0000 Redactie http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/?p=136

Voorganger Wim de Bie maakte er een echte Landdag van, en een publiek van duizend vrijzinnigen speelde voor echo bij zijn Grote Jubileum Toespraak. - Grote Zaal, door Fred Hermsen, foto Daan van der Schroeff.

De als Grote Jubileum Toespraak aangekondigde bijdrage van Wim de Bie begon als een donderpreek. De Bie had zich op de website www.vpro.nl/radioarchief laten inspireren door hoe dat vroeger toeging op de Landdagen van de VPRO, in de jaren dertig, veertig, vijftig. Gloedvolle inspirerende toespraken die grote woorden niet schuwden.

Het gevoel van verbondenheid, zeg maar VPRO-heid, kan door niemand beter worden overgedragen dan door De Bie. Nog steeds scherp en actueel, maar ook nog altijd een doorkneed raker van de gevoelige snaar, liet De Bie ons aan het eind van zijn optreden zonder gêne meezingen met een ballade over zijn oma en als echo fungeren in een lied over alleen, maar niet eenzaam, zijn. Klap op de vuurpijl was het afsluitende volkslied. VPRO’ers, immer dwars, houden er niet van dat mee te zingen. Maar Wim de Bie kreeg toch iets unieks voor elkaar: duizend vrijzinnigen die in de Beurs van Berlage samen het Wilhelmus floten.

Hier is Bies tekst, met de aantekening dat je zijn toon - het dramatisch georgel van de toespraken - en de toevoegingen natuurlijk niet hoort, die moet je erbij denken.

“Lieve vrienden,- Wat is het een voorrecht te mogen spreken op deze Landdag van de VPRO ter viering van het 85-jarig bestaan. Wat is het een voorrecht te mogen verkeren onder geestverwanten, onder hen die het vrijzinnige denken willen behouden in een wereld die zich lijkt af te keren van het denken in het algemeen en de vrijzinnigheid in het bijzonder.
Wat is het toch goed uit de warmte die ons tegemoetkomt op deze feestelijke dag, te bemerken, hoezeer de VPRO een rol van betekenis is blijven spelen in het geestesleven van ons volk. Soms tegen de verdrukking in, soms was onze rol een marginale, maar telkenmale verhief de VPRO zich om het vrijzinnige gedachtegoed vrij en fier te laten klinken door de microfoon. -

Ik heb van de week op vpro.nl/radioarchief een paar jubileumtoespraken beluisterd op VPRO-Landdagen in 1948 en de jaren vijftig. Uit de tijd dat de vpro nog de puntjes had, de Vrijzinnige Protestantse Radio Omroep. Toespraken van ds. Spelberg, van mevrouw Spelberg-Stokmans, van dr. Nicolette Bruining en Ds Van Nieuwenhuyzen. En dat is wel smullen, hoor. En lekker om te doen. Ook in 2011.

- Wat is het goed op deze VPRO Landdag in 2011 te kunnen blijven getuigen van het Vrijzinnige Woord. De Vrijzinnigheid, die wij ook de komende jaren zullen uitdragen via de radio, de televisie en de digitale snelwegen. In volstrekte eigenheid. Want Vrijzinnigheid betekent ook  Eigenzinnigheid.

En hoe dankbaar mogen wij dus zijn ons jubileum te kunnen vieren temidden van onze eigen dierbare geestverwanten. Je moet er toch niet aan denken dat wij een Landdag hadden moeten organiseren in gezamenlijkheid met de leden van de AVRO! Hoe ongelukkig zouden de VPRO’ers hier bijeen staan en hoe ongemakkelijk de AVRO-leden. De zuilen zijn weliswaar allang verdwenen, maar ook na 85 jaar matchen de achterbannen van de Omroepverenigingen nog voor geen meter. Hoe tragisch: al die AVRO-leden die hier nu bepakt en bezakt zouden staan, omdat ze dachten dat in de Beurs van Berlage hun bric-à-bracspulletjes, hun van boven de bank weggeritste kitschschilderijtjes, zouden worden getoetst op economische marktwaarde. Godzijdank gaat die beker ons voorbij. Meneer en mevrouw Spelberg kunnen rustig in hun graven blijven liggen. -

En er werd ook gezongen op die VPRO Landdagen. Dankzij het spitwerk van Piet Schreuders, de geniale vormgever van de Gids, tevens speurneus en historicus, kwam deze tekst tevoorschijn: een lied voor de VPRO Landdag van 1938. De Wachters. Tekst: Dominee Spelberg, muziek van Anton van der Horst.

Door de landen dezer aarde gaat de donk’re klacht,
Weest een volk van onvervaarden
Weest een wachter in den nacht

In de branding dezer stonden
Alle menschen zijt verbonden
Wij schrijden hand aan hand
Naar het morgenland

Tot den strijd, tot den strijd, heiligen strijd,

Aan de poorten, op de muren van dezen tijd
Alle volken, Alle landen, Sluit de rijen
Vouwt de handen
Verbonden, Verbonden in Eeuwigheid.

Ja, ik vind dat er ook op de VPRO Landdag van 2011 gezongen moet worden. Geen Christelijke strijdliederen, meer kun-je-nog-zingen-zing-dan-mee-liederen. En ik heb er een paar zelfgemaakt. Ze zijn 25 jaar oud en u moet maar zien wat u ermee doet.

Bij mij thuis werd veel gezongen. Mijn vader en moeder hoorden overigens bij de oude VPRO, ze waren lid van de NPB, de Nederlandse Protestanten Bond en dat was en is een zeer vrijzinnige beweging. Mijn moeder ging in de jaren vijftig ’s avonds na het eten onze wijk in om VPRO-leden te werven. Als ze een nieuw lid aanbracht kreeg ze een geel Theekopje van de VPRO. Bij het 2e nieuwe lid het gele schoteltje. Wij hadden thuis alles in het geel: tientallen gele koppen en schotels, gele theepot, gele suikerpot, geel melkkannetje, enzovoorts.

Wat zongen we dan? Ik leerde liedjes van mijn moeder en van mijn oma. Mijn oma zong vaak dit raadselachtige liedje dat mijn lijflied is geworden:

Billeritsie, boterspritsie bij de thee
Als ik doodga neem ik Billeritsie mee
Maar ik ga nog lang niet dood,
Daarom gooi ik Billeritsie in de sloot.

Mijn oma was een zenuwachtige vrouw. Opa en oma woonden op tien minuten steppen van ons huis en als ik op bezoek was geweest en terugging, bond ze een pakje met iets te eten aan het stuur van m’n step. Tien minuten! Maar je kon onderweg honger krijgen.

Ik zing nu een ballade voor mijn oma. Ik weet het, hij is hemeltergend sentimenteel, maar passend op een familielanddag, denk ik.

[OMA]

Nog een doen? Dit is een echolied - u kent het genre. Ik moest op de gang gaan staan, mijn ouders zongen: Langs berg en dal klinkt hoorngeschal, met volle zuivere toon: en ik zong op de gang, bibberend van de kou: ‘Met volle zuivere toon…’

[ALLEEN]De  VPRO-landdagen werden vroeger besloten met een gezamenlijk Wilhelmus. En het ziet ernaar uit dat met de toenemende verrechtsing binnenkort op de zenders Nederland 1, 2 en 3 te middernacht het Wilhelmus weer zal klinken. De VPRO moet daarin mee. Maar doet het net even anders. Wij zingen de tekst niet, die erkennen wij niet, maar wij fluiten. Ook bij wijze van protest. Tegen de bezuinigingen op kunst en cultuur en op de VPRO zelf.

Zullen we dat doen, een gefloten Wilhelmus?

Even in stijl afsluiten:

- En zo durven wij van de VPRO de toekomst tegemoet te treden. Met open blik en vrije gedachten, met kritische zelfreflectie, met gewaagde programma-ideeën vol durf, brutaliteit, eigenzinnigheid en kunst en vliegwerk. Als noodzakelijke aanvulling op de gezapigheid en als strijdbaar antwoord op het truttendom van ons dierbare vaderland.

Sluiten wij af met het staande fluiten van onze volkshymne. -

“[WILHELMUS]”

–

Download de PDF van De Wachters partituur hier.

Live radio in het café van de Beurs.

Een timide Marike Jager, de jonge honden van Tin Man And The Telephone en Jaap Boots, dj bij Radio 6, die alles aan elkaar praat en nog eens even fijne platen tussendoor draait. Dat is het tafereel in het Beurs van Berlage café, waarvandaan live de Jabo Gumbo-show wordt uitgezonden.

Locatie: Beurs van Berlage café

Tekst: Bas van Duren, Foto’s: Daan van der Schroeff

De één heeft de latte macchiato op, de ander moet nog beginnen aan de lunch. Op de grond ligt een waar slagveld aan spaghettislierten die zich goed vermommen als geluidskabels en stroomvoorzieningen. Temidden van dit alles, staat singer-songwriter Marike Jager op te treden met alleen haar eigen gitaar als begeleiding. Even verlegen als altijd speelt zij een korte set die op goedkeurende blikken kan rekenen van radiopresentator Jaap Boots.

Zijn Jabo Gumbo-show wordt live uitgezonden vanuit het café. Een gouden combinatie aangezien dit de plek is waar iedereen de drukte kan ontsnappen om te ontspannen bij niet al te heftige muziek.

Rauw wordt het even als djembe-speler Tienson Smeets van Jungle By Night  langskomt voor een interview. Gevraagd naar zijn grote inspiratie noemt hij The Budos Band. Als Boots daarvan de plaat Black Venom klaar heeft staan, nodigt hij  Smeets uit om zelf het nummer aankondigen. “Dit is Budos Band met Black Venom”, zegt de muzikant droog, die aangenaam verrast is.

De voetjes tikken rustig mee, maar niet zoveel als met de jazzjongens van Tin Man and the Telephone. Het trio (drums, contrabas en Fender Rhodes) speelt een uitstekende mix van onder andere jazz en reggae. De toetsenist bevestigt met wat duct-tape apparatuur aan zijn Rhodes. “Jij hebt veel bij”, merkt Boots op. Overbodig is het allemaal niet: de toetsenist tovert fijne klanken uit zijn apparaat. Samen met de overtuiging waarmee de contrabassist en drummer spelen, zorgt het trio voor een welkome zondagopening in het café. Gewoon, relaxed.

Vanmorgen werd het Vrij Denken Festival lekker opgewarmd door Maxim Hartman. Door Maxim’s tomeloze energie werd het publiek aangezet om de hele dag vrij te denken.

Lekker Dansen !

Foto’s: Daan van der Schroeff

Een verwoede poging tot vrij denken met Wim Brands, de Gebroeders Meester en Stine Jensen.
Vrij Denken. Wat moet je ermee? Het is de openingsvraag van Wim Brands, waarop hij een antwoord poogt te vinden in een zeer associatief gesprek met filosofen Stine Jensen en Frank en Maarten Meester.

Locatie: Koorzaal

Tekst: Anya Boelhouwer

Brands nodigt het publiek uit vragen te stellen. ‘Ook tussendoor, want we doen dit gesprek zonder format’, beloofde hij. ‘

Maar stuurloos is het gesprek zeker niet. Om extra structuur aan te brengen heeft Brands de drie filosofen gevraagd een tekst uit te kiezen die zij associëren met Vrij Denken.  Maarten Meester wil er niets van weten. Word je een vrijdenker als je Nietzsche, Casanova of De Sade leest? Welnee. We moeten ons bewustzijn openen om vrij te denken. Maar dit is voor de meeste mensen niet mogelijk. Waarom? Dat legt hij uit met zijn ‘dozenmetafoor’.
‘We  leven van doos tot doos.’ Met deze treurige mededeling opende Maarten Meester. ‘We worden wakker in een doos (onze slaapkamer),  rijden in een iets kleinere doos naar een grote doos, onze werkplek. De  hele dag staren we naar beeldschermen: nog meer dozen.’ Gelukkig lijkt  er ontsnapping mogelijk, maar om echt vrij te kunnen denken moet je hard  werken.
Interessant,  die dozenmetafoor, vindt Stine Jensen:  je moet immers in een doos  zitten, om ‘out of the box’ te kunnen denken. En in een plattere betekenis: als je een doos hébt, als vrouw dus, ben je in sommige maatschappijen een outsider. Net als Susan Sontag, van wie Jensen een  tekst had uitgekozen uit eén van haar dagboeken, waarin ze  zich afvraagt  wat haar tegenhoudt haar eigen weg te gaan. Druk van anderen en  veiligheid, concludeert ze. Maar ze kiest de moeilijke weg,  en wordt  daarmee een vrijdenker. En dát is volgens Jensen iemand die  alles in  twijfel durft te trekken: ook zichzelf.

Frank Meester kiest zoals gebruikelijk een andere gedachtegang dan zijn broer. Hij pleit ervoor de puntjes terug te zetten in VPRO: terug naar de protestantse traditie, een traditie die gebroken heeft met het oude christendom en daardoor vrij denkt. Ook Frank Meester had de opdracht van Brands ter harte genomen en leest een tekst voor van Foucault over bekentenissen. ‘De westerse mens is een bekentenisdier geworden. In elk gesprek moeten we ons diepste innerlijk blootgeven.’ Dit stuurt de manier waarop wij spreken, waardoor vrij denken gesaboteerd wordt.

‘We gaan door tot er van de illusie van vrij denken niets meer over is!’, roept Brands enthousiast. Maar in drie kwartier komen we er niet helemaal uit. Maarten Meester bepleit een terugkeer naar het voor-christelijke denken: terug naar de druïden. Een vragensteller uit het publiek, met de veelzeggende tekst  ’onbestemmeling’ op zijn t-shirt, denkt dat het loslaten van zekerheden en het trotseren van angst tot vrij denken kan leiden.

Veel interessante ideeën en vragen passeren de revu. Maar de belangrijkste is: kunnen we ontsnappen uit de doos en echt Vrij Denken? Denk goed na, drukt Maarten Meester ons op het hart: doe je wat je doet voor je hypotheek, of omdat je echt iets waardevols wilt creëren?

Metropole Orkest knalt erin met een jaren-veertighit van Raymond Scott

Klassiek, jazz, show, zang, en zelfs slagwerkvuurwerk op tien plestik opruimdozen… creativiteit te over bij de orkesten waar Hilversum trots op mag zijn. Zeker met de dreigende bezuinigingen in zicht. De musici kwamen vol overgave laten horen wat er op de helling gezet wordt - en wat we eigenlijk nooit kwijt moeten willen! - Tekst en foto’s Aad van Nieuwkerk

Het Muziekcentrum van de Omroep wordt bedreigd. En niet voor het eerst. Een paar jaar geleden werd al flink gesneden in het budget van de orkesten die al zo’n 65 jaar ten dienste van de omroep zorgen voor het uitvoeren en opnemen van het meest uiteenlopende bijzondere repertoire, van pop- en jazzconcerten tot klassieke concerten tot complete opera’s. En in de wervelwind van de huidige kaalslag in de cultuur en de omroep dreigt nu een ingrijpende nieuwe bezuiniging en zelfs opheffing van een of meer van de orkesten: het Metropole Orkest, de Radio Kamer Filharmonie en het Radio Filharmonisch Orkest, naast het Groot Omroep Koor en de geweldige muziekbibliotheek van het MCO. Voordat de musici het toneel in de Beurs van Berlage betraden stonden ze met z’n allen op straat te spelen, een flash mob op de Dam, als protest, en om duidelijk te laten horen: wij zijn er! En zo klonken de orkesten ook op het podium van de Yakult Zaal. In een duizelingwekkend tempo volgden de verschillende acts elkaar op: het hele Metropole Orkest, de verbluffende door Radio 6 ontdekte zangeres Ntjam Rosie erbij, de twaalf hoornisten van de orkesten met een staaltje bravoure, de slagwerkers die overdonderend lieten horen dat je op tien Curver-dozen uitstekend kan drummen, een klassiek septet dat tot stilte dwong met Beethoven, drie zangeressen uit het GOK die met veel gevoel voor show het podium innamen, en toen iedereen bij elkaar, mèt het hele koor erbij, in de spetterende finale uit Morricone’s filmmuziek bij The Mission. En dat spetterende stuk oogstte zoveel bijval dat het presentator Andrew Makkinga geen enkele moeite kostte om de zaal te laten vragen om een reprise. Terecht, en verdiend!

De tien jonge muzikanten van Lunapark speelden eigenzinnige versies van avant-garde pop net zo makkelijk als klassieke stukken.

Is het pop? Is het jazz? Is het klassiek? Is het experimentele nieuwlichterij? Het is alles en niets van dit alles. Het is het resultaat van vrijheidslievende ongebondenheid, vertaalt in domweg prachtige muziek. Lunapark. – tekst en foto Aad van Nieuwkerk

Lunapark is een paar jaar geleden opgericht door componist Anthony Fiumara en slagwerker Arnold Marinissen. Alweer een ensemble? Nee, bepaald niet. Lunapark is geen ensemble in de klassieke zin van het woord, al hebben ze een paar violistes in de gelederen. Het is ook geen band in de populaire zin van het woord, als speelt het slagwerk casu quo het per optreden aangepaste drumstel van de slagwerkers een prominent rol. Soms. Want met het speciaal voor de gelegenheid uitgevoerde “Langzame Verjaardag” van componist Louis Andriessen werd een imposant en intrigerend, bijna ambient-achtig stuk muziek over de Yakult Zaal uitgespreid. En met hun bewerkingen van nummers van Aphex Twin en Massive Attack bewees Lunapark dat de grenzen tussen pop en klassiek, tussen experiment en vlotte grooves moeiteloos kunnen worden overschreden. In alle vrijheid.

Trompettist Eric Vloeimans speelt sprookjesmuziek met pianist Florian Weber.

Prachtige muziek aan het begin van de muziekmiddag in de Yakult Zaal in de Beurs van Berlage vanmiddag. Klein van samenstelling (een duo), maar groot van klank en inventiviteit. Voor minder gingen we niet, en we mochten het verwachten van Eric Vloeimans en Florian Weber. - tekst en foto Aad van Nieuwkerk

Het programma in de Yakult Zaal werd om twee uur geopend met een optreden van de Rotterdammer die bekend staat als de beste trompettist van Nederland - en een van de beste van de wereld. De man met de gouden embouchure, de zilveren omfloerste toon, de genadeloos melancholieke melodieën en de fluisterzachte passages wist de volle zaal binnen een paar tellen tot ademloze stilte te dwingen. Prachtige verstilde muziek (waaronder een compositie “voor mijn moeder”, zoals Vloeimans toelichtte), maar ook ruimte voor een eigenzinnige tango waarin Florian Weber zijn verfijnde spel inruilde voor grillig tokkelen onder de klep. “Hé, dat klonk leuk” - zei Vloeimans tegen zijn maatje. Waarmee we niet alleen een prachtig en natuurlijk veel te kort concert kregen, maar ook nog een kijkje in de keuken van deze wonderklankenkoks.

]]> http://weblogs.vpro.nl/vrijdenken/2011/05/29/vloeimans-betovert-in-seconden/feed/