VPRO Vrij Denken

‘Je moet zorgen dat je niet denkt’

Stipt om half 4 begint Wifried de Jong het gesprek met trompettist Eric Vloeimans, want, aldus Wilfried: ‘televisie begint altijd op tijd en muzikanten zijn altijd te laat. - door Sakti Khedoe, Koorzaal

Beluister het gesprek tussen Wilfried de Jong en Eric Vloeimans hier: 

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

De altijd goed geklede presentator Wilfried de Jong vraagt aan de trompettist met de meest bizarre schoenen, waarom hij net, vlak voor het interview, lag te slapen. Eric steekt van wal over hoe vandaag alles mis ging: het begon met de trein die te laat was, zijn medespeler, pianist Florian Maier was nergens te bekennen. Langzaam groeide de stress, want ze moesten nog doorspreken wat ze in de Yakultzaal aan het publiek zouden presenteren.

Wilfried vraagt in alle oprechtheid hoe lang Eric dit nog denkt vol te houden, want hij wordt er niet jonger op. Geenszins beledigd of verontwaardigd verteld de trompettist over dat hij alleen maar rustiger is geworden naarmate hij ouder wordt. Hij heeft geen behoefte meer om mensen te overtuigen van zijn gelijk.

Hoe belangrijk is Vrijdenken eigenlijk voor een muzikant? Helemaal niet, luidt het antwoord van Eric Vloeimans. Zodra je nadenkt ben je eigenlijk al te laat. Zeker wat betreft improviseren. Dat is heel erg in een bepaald moment als je dat niet reageert op je gevoel ben je te laat.

Het grootste doel in Erics leven is toch wel Eric Vloeimans worden. Door zijn muziek, samenwerking met anderen en succes komt hij steeds dichter tot de persoon Eric Vloeimans.
Gelukkig is hij dat nog niet, want anders zou hij moeten/kunnen sterven.

Bij Dorst onderin de Beurs van Berlage vond een concertje plaats door een vijftal jonge musici op uitnodiging van het Themakanaal Jong Klassiek: Jaike Bakker op harp, Rieneke Brink met fluit, Annet Verboom speelde viool, Adriaan Breunis hanteerde de altviool en Marielle Rijkaart streek cello.

Vooraf sprak onze verslaggever de harpiste over hun perspectief:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Daarna bewezen zij hun kunnen:

Het gespeelde werk is: Quintette pour flute, violon, alto, violoncelle et harpe van Jean Cras.

In de wandelgangen troffen we de, op deze heuglijke dag, best geklede man, Avondenredacteur Maarten Westerveen. Hij spoedde zich naar de koorzaal alwaar hij zich in gezelschap van twee beeldend kunstenaars, uit de zuidelijke randstad, de heren Joep van Lieshout en Ap Verheggen, aan een gedachtewisseling wilde gaan wijden over -hoe kan het ook anders- de vrije geest en de daaruit volgende schepping van een eigen werkelijkheid.

Tot onze vreugde hield hij even in zodat we de schoonheid van zijn kostuum en de getergde blik in zijn ogen konden vastleggen. En jawel, hij sprak ook nog enige wijze woorden, waarvoor wij hem enorm dankbaar zijn.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

VPRO-hoofdredacteur televisie Karen de Bok sprak met reizigers Adriaan van Dis, Bram Vermeulen, Jan Leyers en Jelle Brand Corstius over het vrije denken in het buitenland. Dit vrije denken wordt veelal moeilijk gemaakt door harde regimes en politieke structuren. De vier reizigers presenteren fragmenten van aangrijpende televisie die zij maakten voor de VPRO, in de Grote Zaal tijdens Het Vrij Denken Festival.

Bram Vermeulen las in Armenië voor uit het omstreden werk van de Nobelprijswinnende auteur Orhun Pamuk. In dit boek wordt de Armeense genocide niet besproken, maar spreekt het thema onderliggend. Bram Vermeulen kreeg opgelaten reacties op straat. Gastvrij als de Armenen zijn, werd hij echter toch uitgenodigd om thee te drinken.

Adriaan van Dis gaat binnenkort op reis naar Indonesië, maar op het Vrij Denken Festival praat hij over het ‘overdreven aanpassen’. We zagen een fragment waarin een zwarte vrouw uit Afrika uitlegt niet het gevoel te hebben in Afrika te wonen. Doordat ze een goed, luxe leven wil genieten, is ze genoodzaakt zich onder te dompelen in ‘white knowledge’. Van Dis pleit: we moeten niet helemaal niet trots zijn op de aanpassingscultuur.

Jan Leyers liet zich verbazen door corruptiecultuur in Egypte. De totale afwezigheid van verontwaardiging over de omkoopsystemen daar doet hem versteld staan. Zo zien we hem in de taxi, waar de chauffeur uitlegt hoe de corruptie geregeld is in zijn land. ‘Eigenlijk best makkelijk, om precies te weten hoe de corruptie werkt’.

Ten slotte was reiziger Jelle Brandt Corstius in tranen geroerd na het zien van zijn interview met een 80-jarige Russin. Zij zat tien jaar in een kamp als ‘vijand van het volk’. Aan het eind van het gesprek excuseert zij zich ‘voor haar geklets’. In delen van Rusland waar het merendeel van de bevolking in een kamp zat, is het niet gebruikelijk je te beklagen over het leed dat je ontging.

De wereld zoals je hem nergens anders ziet. Roland Duong interviewt Stan van Engelen en Stef Biemans van Metropolis - door Nicolette Akerboom, Glazen Zaal

De Glazen Zaal is half gevuld. Mensen hebben zich waarschijnlijk laten afschrikken door de temperatuur waar een sauna jaloers op is. De doorgewinterde Metropolis-aanhangers laten zich in ieder geval niet afschrikken door de warmte. Ze zitten klaar voor het interview met Metropolis-presentator Stef Biemans en Metropolis-eindredacteur Stan van Engelen. Zij vertellen over hun programma’s waarin andere culturen centraal staan.

Jakarta. Een vrouw wast haar kleren in bruin water. Ze zit op een houten vlot dat daar bekend staat als ‘de badkamerboot’.  Een andere vrouw doet schaamteloos haar behoefte in hetzelfde water terwijl er op de achtergrond ‘Somebody’s watching me’ van Michael Jackson klinkt. De verslaggever vraagt aan een derde vrouw, die haar tanden poetst, of ze wel eens poep heeft opgeschept met haar tandenborstel. Zomaar een fragment uit Metropolis waarin ditmaal het thema hygiëne centraal staat.
Na het zien van het fragment vraagt een van de Metropolis-fans zich ernstig af waarom ‘Somebody’s watching me’ eronder is gemonteerd. ‘Dat vinden we gewoon grappig,’ lacht Stan. ‘We zijn geen moraalridders. Er moet om gelachen kunnen worden. Humor en relativering zijn belangrijke onderdelen in ons programma. Ik denk dat die vrouw die haar behoefte doet in het water ook wel eens denkt: ‘Wat zit je nou te kijken?’
De intimiteit, die in het fragment duidelijk zichtbaar naar voren komt, vormt ook een belangrijke waarde in het programma. ‘We houden niet van gesprekken met deskundigen. We willen altijd echte mensen, mensen die iets meemaken. Hoe intiemer, hoe dichter op de huid, hoe beter,’ aldus Stan. Het intieme karakter ontstaat door de manier waarop Metropolis te werk gaat. Het programma werkt met lokale verslaggevers in alle uithoeken van de wereld. Zij gaan iedere week op zoek naar opvallende verhalen uit het dagelijks leven in hun land. Vanuit Hilversum probeert de redactie hen te coachen, waardoor deze jonge correspondenten ook de kans krijgen om zich te ontwikkelen. ‘Neem nou de maker van het badkamerboot-fragment. Zijn allereerste filmpje rammelde aan alle kanten. Nu stelt hij gewoon doodleuk de vraag of de vrouw op de badkamerboot wel eens poep heeft opgeschept uit het water. En dat zijn toch de vragen die wij willen horen. Daarnaast bieden wij ze de kans om een reportage te maken over een onderwerp dat ze normaal nooit zouden kunnen behandelen in hun eigen land. Bijvoorbeeld een reportage uit Kenia over menstruatie. Dat krijg je niet verkocht op de Keniaanse televisie’.

De verhalen over maandverband en de daarbij behorende genante momenten worden interviewer Roland Duong (Keuringsdienst van Waarde) iets te veel en hij schakelt gauw over naar een ander onderwerp. ‘Ja laten we dat alsjeblieft doen,’ grapt de energieke Stef.  En dus gaan we van menstruatie over naar het nieuwe programma Stef op reis. Voor Villa Achterwerk bezocht hij tien landen waar hij op zoek ging naar de meest bijzondere kinderen in dat land. Clichés vormen de basis van het programma. ‘Ik ben naar de Bahamas geweest,’ vertelt Stef. ‘Het wordt beschouwd als het paradijs op aarde, maar is dit voor een kind ook zo?’ Stef belandt in zijn zoektocht in een Haïtiaanse sloppenwijk waar vluchtelingen zwaar worden gediscrimineerd. ‘Uiteindelijk is niets wat het lijkt, daar komt het op neer. In iedere aflevering ga ik daar naar op zoek. Ik wil kinderen leren dat ze op verschillende manieren naar de wereld kijken.’ Stef op reis is vanaf februari 2012 te zien.

Eerst kunnen we nog genieten van Metropolis. Met onder andere een pickup artist in de VS, een lilliputter in China, en natuurlijk de badkamerboot. Vanaf 16 juni is een nieuwe reeks Metropolis elke donderdagavond te zien.

Een kleine geschiedenis van 85 jaar VPRO-vormgeving

Onder de vele primeurs op het Vrij Denken Festival was ook de feestelijke presentatie van het boek VPRO Gids Covers. Het boek, dat een dag eerder een paginagrote viersterrenrecensie in de Volkskrant kreeg, is nu te bestellen via de VPRO winkel.  - Door Elja Looijestijn, Glazen Zaal

De afgelopen maanden werkte een select groepje medewerkers van de VPRO Gids aan een heel bijzonder project. Nu de VPRO 85 jaar bestaat, moest het er toch eens van komen: een dik boek met het beste van al die jaren aan VPRO Gids-covers. Art directors Piet Schreuders en Beate Wegloop tekenden voor de samenstelling. Het boek is een goudmijn voor grafisch ontwerpliefhebbers en een feest der herkenning voor gidslezers. Anton de Goede leidde de presentatie in, waarna Piet Schreuders in vogelvlucht een overzicht gaf van de illustere geschiedenis van het programmablad. Hij noemde gezichtsbepalende figuren als Joop Smit, Boudewijn Paans en Nelleke van der Drift. Hoofdredacteur van de VPRO Gids Hugo Blom bedankte de makers van het boek, waarna hij het eerste exemplaar overhandigde aan een bijzondere gast: Marie-Louise Masée, dochter van Lex Barten, de ontwerper van het allereerste VPRO-logo. Hij overleed in 1966, maar enkele van zijn opvolgers zijn gelukkig nog wel onder ons. Willem van den Berg, ontwerper van het bekende logo dat in 1981 tot eind vorig jaar dienst deed, en Thomas van Widdershoven en Nikki Gonissen van ontwerpbureau Thonik, die vorig jaar de VPRO een grondige make-over gaven, schoven aan bij Anton de Goede voor een kort gesprek.

Vorig jaar won de Amsterdamse band Moss van het muzikale broertje van de VPRO de 3VOOR12Award voor het beste Nederlandse album. Vandaag besluit de band de 85-jarige verjaardag van de VPRO in de Yakultzaal. Dat smaken van twee broers een beetje kunnen verschillen, wordt bij dit optreden enigszins duidelijk. Voor een halflege zaal vrijdenkenden doet de band zijn stinkende best, maar bij een verjaardag van de muzikale broer zal het publiek de band hoogst waarschijnlijk op wat meer dansbewegingen trakteren. Door Meindert Bussink, foto’s Daan van der Schroeff, Yakultzaal

De band trapt het optreden af zonder derde gitarist en wellicht daarom maakt frontman Marien Dorleijn gebruik van een repeterende gitaarloop in een van de eerste nummers. De kenmerkende stuwende ritmes van drummer Finn Kruyning, zorgen er na enkele nummers al voor dat de zaal gevuld wordt met mening knikkebollend hoofd. Op meer hoeft de band helaas niet te rekenen. In combinatie met de ijle stem van Dorlijn en de warme daar onderliggende tweede stem van bassist Jasper Verhulst, zorgt dit klankenpalet wel voor dat heerlijke meanderende Moss-geluid.

De band trekt zich verder weinig aan van de wat tamme sfeer in de zaal en zet zijn beste beentje voor. In zijn enthousiasme verliest de voorman verliest zijn bril en schudt vervolgens vrolijk door met zijn hoofd. Bij het volgende nummer verkiest hij deze vrijheid zelf definitief: “Even mijn bril afzetten hoor”. Verder is de frontman niet zo spraakzaam en laat hij het woord vaak over aan Kruyning: ‘We lazen op de VPRO-site dat we vandaag nieuwe liedjes zouden gaan spelen, dus zijn we vorige week maar naar een huisje in Zeeland gegaan om nieuwe nummers te schrijven.” “Van de vijftien zijn er twee gelukt, althans dat vinden wij,” lacht de drummer.

Tijdens een van de laatste nummers pakt gitarist Bob Gibson zijn tamboerijn erbij en gaat hij bevlogen bij de drummer staan om zich met wilde armbewegingen even volledig te wijden aan zijn percussieve taak. Ondertussen hangt Dorleijn zijn tamboerijn om zijn nek en danst hij alsof zijn leven er van afhangt. Een groot contrast met de veelal zittende bezoekers in de weinig gevulde statige zaal. Tot slot voorziet de band ‘I Like the Chemistry’ van een ruig rockjasje dat uitmondt in een enigszins psychedelische jam die dus helaas niet helemaal aanslaat. Opmerkingen over de waardeloze akoestiek van de zaal zullen we op deze feestelijke dag maar achterwege laten, daar de zaal in principe ook niet voor dergelijke bestemmingen bedoeld was.

Zomergasten: Adriaan van Dis, Emile Fallaux en Harmke Pijpers

In een speciale editie van Zomergasten onderzocht Adriaan van Dis met vier VPRO-coryfeeën wat bij de VPRO hoorde en hoort. Frank Wiering: ‘Ze kwamen bij me: waar moet het festival ter ere van 85 jaar VPRO over gaan? Toen riep ik: vrijdenken!’ - door Hellen van Schelven, fot0 Nils Breunese, Berlagezaal

De zaal is zo vol dat dames met kokerrokken hun uiterste best moeten doen zo elegant mogelijk op de vloerbedekking plaats te nemen. De temperatuur is ongeveer 32 graden. Ook Adriaan zelf moet improviseren; uit een hoek vist hij een gebruikt waterglas en vraagt aan zijn eerste gast Harmke Pijpers, oud-presentarice en programmamaakster, of hij haar “iets aan kan bieden?” Gasten moeten hun eigen stoel meenemen naar het podium.

Harmke koos een fragment van een interview met Gerard (Kornelis van het) Reve uit 1969. We horen hem op zijn bekende wijze verzuchten dat hij “met Goed Wonen gelukkig niets heeft!”, om daarna een nummer aan te kondigen van zijn favoriete zangeres:  de Zangeres Zonder Naam. “Die eenvoud, die directheid, van haar werk.. zo prachtig!”.
Waarom Harmke dit fragment heeft gekozen?” vraagt Adriaan. ” Ik herinner me destijds een dolle avond te hebben gehad, samen met mijn ouders voor de tv. Mijn vader vond Gerard een geweldige vent, dat hij gewoon zei dat hij met goede smaak niets te maken wil hebben, geweldig. Want tv-kijken was uit den boze bij ons vroeger: wij moesten lezen of schaken. ’s Avonds keek ik dan stiekem met mijn moeder naar de maanlanding”. Van Dis, oprecht verbaasd: “Keeeek jij daarnaar? Dat mocht ik niet van mezelf, dat vond ik rechts! Dus keek ik de ander kant op. Ik praatte ook al zo netjes, daardoor leek ik ook al rechts”.
Harmke verzucht dat juist dankzij Adriaan netjes destijds gelukkig een beetje in raakte bij de VPRO. “Daardoor mocht ik ook presentere,n ondanks mijn nette spraak”.

Emile Fallaux, die zo veel documentaires maakte voor de VPRO,  schuift aan. Zijn fragment is van precies tien jaar later. “Ik wilde iets laten zien dat duidelijk maakt wat er destijds allemaak mogelijk was bij de VPRO. Wij organiseerden een bijeenkomst in New York waar de meest prominente socialisten met elkaar discusieerden over de toekomst van het socialisme in de VS. We zaten in een legendarische zaal waar ik het prachtige VPRO-logo van Jaap Drupsteen gewoon op die historische muur had  laten schilderen. En dit alles werd niet uitgezonden door een grote Amerikaanse zender, maar door de Nederlandse VPRO-tv. Tot midden jarennegentig kon een programamaker doen wat hij in zijn hoofd had bij de VPRO. Een keer per jaar ging ik uit eten met Jan Blokker, in een bejaardentehuis. Jan zei altijd dat het beleid van de VPRO de optelsom was van wat zich in de hoofden van de programmamakers afspeelde. Ik haatte de VS, dus ik wilde op zoek naar de positieve dingen. Zo ontdekte ik dat de 1 mei-viering daar vandaan komt. Dus ging ik naar New York en organiseerde ik dit debat. Het duurde 101 minuten.. dat kon gewoon in die tijd!.
“Die gekte,” verzucht Harmke, “dat kon toen.” “Klassieke muziek draaien op primetime op radio 1, gekke mannen als Cor Galis.. die gekte heeft plaats gemaakt voor regels.”
“Wat ik vooral jammer vindt, voegt Fallaux toe, ” is dat de VPRO niets meer te maken wil hebben met de actualiteiten, met de waan van de dag. Ze wilen verdieping …maar de wekelijkse Berichten uit de Samenleving van vroeger waren heel erg VPRO; heel scherp, heel goed voorbereid…
“Zijn de intellectuelen van nu misschien braaf geworden?” vraagt Adriaan. “Wij profileerden ons door tegendraads, omafhankelijk denken,” vindt Fallaux. “Mijn handen jeuken als ik nu constateer dat de VPRO niets meer doet aan actualiteiten”.

Dan is het tijd voor something completely different: de volgende gast is Arjan Ederveen en wordt door  Adriaan aangekondigd als “acteur, schrijver en tv-maker, met een groot talent om een  kruidenier te spelen”. We gaan er eens goed voor zitten en zien fruitschalen, kamerplanten, snijbloemen en omroepsters. “Deze beelden,” licht Arjan toe, “staan diep in mijn geheugen gegrift. Het is legendarische televisie.  Dit werd uitgezonden als testbeeld, toen er nog  net geen kleuren-tv bestond. Ik vond het fascinerend! dat je kleur op tv zag!
Of hij toen bedacht dat hij later, als hij groot was, ook bij de televisie wilde werken? Nee, dat idee stamt uit de tijd dat de kleine Arjan naar Ja zuster, nee zuster keek. En dat was  nog gewoon in zwart wit.
Dan weet de presentator even niet meer waar het gesprek heen moet. “Ik ben een angsthaas, ik wil dan toch dat het erge’, bekent hij. “Ik wil alijd dat het ergens over gaat …dus dan vraag ik me toch af waarom je dit fragment hebt gekozen..?”

Als laatste gast in deze speciale editie van Zomergasten neemt Frank Wiering plaats. Al veertig jaar werkt bij de VPRO, vele jaren als documentairemaker,  en als eindredacteur stond hij aan de wieg van De nieuwe Wereld, de voorloper van het huidige Tegenlicht, en nu is hij alweer jaren hoofdredacteur tv.
“Eerst dacht ik dat je een beetje wazige man was, maar nu ik zelf met een nieuw programma begin, heb ik aan den lijve ervaren dat je een bezield hoofdredacteur bent,” opent Adriaan. Frank Wiering blijkt het motto voor dit festival te hebben verzonnen. Hij vertelt dat ze bij hem kwamen: ‘Waar moest het festival ter ere van 85 jaar VPRO over gaan?’ Toen riep ik: vrijdenken! Denken buiten God en gebod, denken alsof je alles nog nooit eerder hebt gezien, maar ook en vooral: buiten de tijd denken. Het fragment dat Frank wil laten zien, illustreert wat hij daarmee bedoelt. Brian Eno vertelt in een door Frank zelf gemaakte documentaire hoe de eeuwenoude eikenhouten balken van de Oxford University na een paar eeuwen dringend aan vervanging toe waren. En wat bleek: de ontwerpers van het gebouw hadden dit destijds, in de 14e eeuw voorzien, en eikenbomen geplant. “En dat bedoel ik nou precies,” gebaart Frank enthousiast: “Als je vrij denkt, ga je voorbij de tijd van je eigen leven. Je denkt in een ‘continuum’. Je denkt verder dan de waan van de dag. Vrij denken is niet denken in ‘waar of niet waar’.  De VPRO wil uitnodigen tot onderzoek. Tot serendipity. Vrij denken is gebaseerd op een ingewikkelde wiskundige formule die erop neer komt dat ergens in de eeuwigheid twee paralelle lijnen elkaar altijd kruisen! Op het eind komt alles dus altijd samen! Het VPRO-gebouw nodigt daar ook toe uit: je komt elkaar de hele tijd tegen, zodat je altijd met iedereen ideeën aan het verzinnen bent. Dan gaat het erom steeds maar weer bij nul te beginnen, dus niets af te wijzen als bijvoorbeld “veeel te TROS”, maar alles te onderzoeken. Dan worden creatieve processen bijna een omgangsvorm”. En daar is de rest van de tafel het mee eens. Emille Fallaux herinnert zich hoe zijn vader na een beroerte op de grond lag te zingen dat “de gedachten vrij zijn”.
En wat gaat Adriaan doen in zijn nieuwe programma? “Ik ga naar Indonesië,” vertelt hij, “proberen de zelfgenoegzaamheid te attaqueren… ik vind het doodeng… Zuid Afrika, ja, dat is me ook gelukt, maar dat beheerste ik. Maar over Indonesië hebben al zoveel mensen een mening… dus ben ik als de dood, maar dat is misschien ook wel goed…
Tot slot vragen de vijf corryfeeën zich af of er over vijftig jaar nog een Vpro zal bestaan? Frank Weiring, die binnenkort zelf met pesioen zal gaan, weet zeker van wel: “Als je jezelf maar streng genoeg profileert op een bepaald soort smaak, een bepaald soort toon, een soort kleur!”

Esther Gerritsen

Lekker discussiëren over de vleesindustrie. - Katja de Bruin, Koorzaal

Beluister het Frikandellen debat hier:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

(mp3)

Het begon allemaal met die geweldige column van Esther Gerritsen in de VPRO Gids, waarin ze haar liefde verklaarde aan de frikandel, dat gefrituurde worstje dat door garnalenkroketkopers bij Holtkamp zo hartstochtelijk verguisd wordt.

Gerritsen houdt van frikandellen en als je dat dan een keer opschrijft kun je een paar maanden later zomaar aan tafel belanden met Hugo Brandt Corstius, Dick Veerman, Britta Hosman en Dirk-Jan Verdonk. Dit gezelschap ging onder de enthousiaste leiding van Anton de Goede in discussie over vlees eten. Of niet. Brandt Corstius schreef een pamflet over het eten van vlees, iets wat hij zelf niet doet, al heeft hij een hekel aan het stempel vegetariër, zoals hij aan zoveel dingen een hekel heeft. Zijn imago van wereldvreemde buitenstaander probeerde hij nog eens kracht bij te zetten door het publiek wijs te maken dat hij geen idee had wat een frikandel was. Nooit van gehoord, geen idee hoe zo’n ding eruit ziet. Was het een soort vogeltje?

Het publiek was not amused. Toen Anton de Goede kans zag de Buikhuisen-affaire er nog even bij te halen en te informeren of Brandt Corstius ooit zijn excuses had gemaakt voor zijn opstelling in die zaak, volgde er een krachtig nee. Het kwam hem op boegeroep uit het publiek te staan.

Dick Veerman, kritisch denker en auteur van foodlog.nl maakte zelfverzekerd en welbespraakt gehakt van mensen als Marianne Thieme en Roos Vonk die van vleesloos leven een religie maken. Hij ergerde zich vooral aan de sentimentele en weinig gefundeerde manier waarop dit debat door veel mensen gevoerd wordt.

Historicus Dirk-Jan Verdonk, die promoveerde op de geschiedenis van het vegetarisme in Nederland en zelf al negen jaar veganistisch leeft, verloochende zijn wetenschappelijke achtergrond niet en bleef genuanceerd. Hij tekende aan dat de eerste vegetariërs voorkwamen in kringen vanvrijdenkers.

De discussie waaierde alle kanten op. Het ene moment ging het over wat Hannah Arendt hier allemaal van had gevonden, dan weer over de onlosmakelijke verbintenis tussen plantaardige en dierlijke landbouw en natuurlijk kwam ook de onvermijdelijke vraag of die dieren het eigenlijk wel zo slecht hadden voorbij.

Britta Hosman, maker van de VPRO thema-avond Vis noch vlees bleef eigenlijk het meest praktisch. Volgens haar was het allemaal niet zo ingewikkeld. Als iedereen nu eens begon met veel minder vlees te eten. Niet drie keer per dag, maar eens per drie weken een stukje. Een zinnig en uitvoerbaar advies in een debat dat over van alles ging behalve over frikandellen.

Zomergastenpresentator spreekt VPRO-collega’s

Ook dit jaar presenteert Jelle Brandt Corstius Zomergasten. Op het Vrij Denken Festival kon hij vast oefenen, op medepresentatoren. Zij maakten hem het niet allemaal even makkelijk. - door Elja Looijestijn, foto’s Frank Bosma, Berlagezaal

‘Je mag wel wat agressiever interviewen,’ zegt Maxim Hartman tegen Jelle Brandt Corstius. Hij presenteert deze zomer voor de tweede keer Zomergasten. Op het Vrij Denken Festival speelt hij een thuiswedstrijd, maar wel een pittige. Vier van zijn collega’s schuiven bij hem aan tafel met hun favoriete fragment, natuurlijk onder het thema ‘Vrij denken’. Radiomaker Djoeke Veeninga, die al sinds Brandt Corstius’ geboortejaar bij de VPRO werkt, geeft hem nog een klein geschiedenislesje. Zomergasten is namelijk gebaseerd op haar radioprogramma Marathoninterview.  Tijdens het gesprek met Veeninga gaat plotseling Brandt Corstius’ mobiele telefoon. Hij lost het charmant op: hoofdredacteur televisie Karen de Bok belt om te vertellen dat zijn vader is gearriveerd. Veeninga heeft een videofragment van kunstenares Pipilotti Rist uitgezocht, waarin een vrouw vrolijk over straat loopt, terwijl ze autoruiten in slaat. ‘Ik werd er opgewekt van,’ legt ze uit. ‘En bovendien wilde ik graag iets laten zien over de kracht van vrouwen. De VPRO is helaas nog steeds een vrij mannelijke omroep.’

Dat is een mooi bruggetje naar Brandt Corstius’ volgende gast: zelfbenoemd vrouwendeskundige Maxim Hartman.  De voormalige Rembo heeft momenteel succes met zijn absurde programma Omroep Maxim.  Hij hoopt op een nieuw seizoen en zegt zelfs zendercoordinator Roek Lips te willen bedreigen om dat af te dwingen. Maar bij Hartman weten we dat we het meeste wat hij zegt met een korrel zout moeten nemen. ‘Veel televisiemakers nemen zichzelf veel te serieus,’  zegt hij dan ook. De presentator laat een fragment van Benny Hill zien. Platte humor, maar: ‘Ik vind humor het leukst als je eigenlijk niet wil lachen, maar je moet er toch om lachen.’

Daar is de volgende gast, Anil Ramdas, het duidelijk niet mee eens. De presentator van Z.O.Z. lijkt in een nukkige bui: van het vorige gesprek zegt hij niets gevolgd te hebben en hij bekritiseert meteen Brandt Corstius’ kwaliteiten als gespreksleider. Maar die heeft het advies van Hartman ter harte genomen en laat zich niet uit het veld slaan. ‘Mijn definitie van dom is niet iets niet weten, maar iets niet willen weten,’ zegt hij gedecideerd. Daarna laat hij ook de kans niet onbenut om de zaal te laten weten dat hij een hekel heeft aan La vita è bella, de film die Ramdas heeft uitgezocht.

De gemoederen kalmeren een beetje als de volgende gast,  Roel Bentz van den Berg, aanschuift. We keren weer terug bij het thema. De programmamaker heeft net een marathonradioprogramma over Bob Dylan gemaakt. ‘Hij is een goede dichter en dus per definitie een echte vrijdenker. Met zijn teksten heeft hij de ruiten van mijn geest ingeslagen.’