Volgens de Groningse historicus Frank Ankersmit staan we aan de grens van een nieuwe tijd. Een breuk die vergelijkbaar is met de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 476 die de overgang van de oudheid naar de Middeleeuwen markeerde, of met de ontdekking van Amerika door Columbus in 1492 waarmee de Nieuwe Tijd aanbrak.

Journalisten beschrijven de geschiedenis terwijl die zich afspeelt. Althans: dat hopen en pretenderen ze. Betekent de wereldwijde kredietcrisis de ondergang van het kapitalisme zoals wij dat kennen? Zullen banken staatsbanken worden? Gaat IJsland vanwege een faillissement al ten onder, nog voor het als gevolg van die andere crisis door het wassende water verzwolgen kan worden? Aan de redactietafel van Villa VPRO wordt het gesprek al dagenlang door zulke vragen bepaald. Maar hebben wij greep op de beschrijving van de geschiedenis waar wij middenin zitten en waarvan wij onze luisteraars verslag willen doen?

De pretentie van simultane geschiedschrijving maken we niet waar.

Ik vrees van niet - net zo min als bankdirecteuren, beurshandelaren of politici. Het is journalistiek een spannende tijd. Iedere dag nieuwe, heftige berichten over kelderende koersen, bankroete banken, wanhopige noodplannen. Maar onze pretentie van simultane geschiedschrijving maken we niet waar. We zigzaggen onvermijdelijk van incident naar incident. De reconstructie van wat zich precies heeft afgespeeld in vergaderzalen in Brussel, in de kantoortoren van de Nederlandsche Bank of in het torentje van de premier laat nog op zich wachten.

Ooit reconstrueerde ik de wijze waarop Nederlandse media in 1933 over de ontwikkelingen in Duitsland berichten. Het was fascinerend om in oude, vergeelde kranten te lezen hoe tijdgenoten die nog niet wisten hoe het allemaal zou aflopen de geboorte van het Duizendjarig Rijk beschreven. Het gevoel dat ik als kind in bij poppenkastvoorstellingen had, als je wist dat Jan Klaassen regelrecht in de val van de veldwachter liep, maar hoe hard je ook ‘Kijk uit, achter je!’ riep - het hielp niets, de geschiedenis nam onvermijdelijk zijn loop.

Kees Schaepman (hoofdredacteur VPRO-radio en eindredacteur Villa VPRO)