Het wervende woord

Geplaatst op 19 april 2013 door Nienke Feis onder Woord, Zonder categorie

vrije-volkwaarheidWoord (zaterdag, Radio 1, 2-7 uur) herhaalt op 20 april 2013 de eerste aflevering van de zesdelige Spoorserie “Het wervende woord”, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse.
Deze serie werd uitgezonden in 1990.
Beluister hieronder de hele serie, over Het Volk, over Het Vrije Volk, over de Waarheid en over de Friese Koerier

‘Het Volk, dagblad voor de Arbeiderspartij’

Deel een uit de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, uitgezonden op 29 mei 1990.
Op 1 april 1900 rolt het officiële eerste nummer van ‘Het Volk, dagblad voor de Arbeiderspartij’ van de persen. Daarmee krijgt SDAP-leider Troelstra zijn zin: een eigen partijkrant, die het heilig ideaal uitdraagt zonder van de partijlijn af te wijken. Omdat ‘Het Volk’ verzuimt plaatselijk nieuws op te nemen, besluiten boze Rotterdamse SDAP-ers in 1920 een eigen dagblad op te zetten, de ‘Voorwaarts’, in 1922 aangevuld met lokale pagina’s. Snel daarop begint ‘Het Volk’ met acht plaatselijke edities. Zeven van de acht edities worden een flop, op de Dordrechtse editie na, die door de legendarische Voorwaartsdirecteur en hoofdredacteur IJ.G. van de Veen een populair gezinsblad wordt gemaakt.
‘Het Volk’ beleeft een enorme groei in begin jaren ‘30, maar ondervindt al snel veel last van de crisis. Toch weet de krant het hoofd boven water te houden. Tenslotte over hoe de leiding in het begin van de oorlog wordt overgenomen door de NSB: de krant moet blijven bestaan als arbeiderskrant en de boodschap van het nationaal socialisme brengen.
Met:
- een gelezen citaat uit memoires van kantoorklerk Sal Witteboon, die in zijn eentje de Utrechtse editie van ‘Het Volk’ van de grond tilt.
- een nagespeelde toespraak van SDAP-kamerlid Drop, die in 1931 de arbeidersbeweging oproept geld bijeen te brengen voor het nieuwe gebouw van Het Volk aan het Hekelveld.
Interviews met:
- Henk Danz, afkomstig van persbureau Vaz Diaz, die in 1927 door van de Veen wordt uitgenodigd om bij Het Volk te komen werken. Over zijn eerste jaren bij Het Volk, over hoe Het Volk met ijzeren hand wordt geleid door IJ.G. van de Veen, die inmiddels directeur van de NV Arbeiderspers is geworden, over het opzetten van de Arnhemse editie en over de berichtgeving van de Rotterdamse editie in de eerste maanden va de Duitse bezetting;
- Leo Pam, eveneens afkomstig van Vaz Diaz, over zijn eerste jaren bij de editie Amsterdam, over de brand van het Paleis door Volksvlijt waar hij getuige van was, over hoe de krant met behulp van vrijwillige bijdragen en verlagen van abonnementsgeld in de crisisjaren het hoofd boven water houdt, en fel ageert tegen het opkomend nazisme in de jaren dertig, en over de berichtgeving in de eerste maanden van de Duitse bezetting;
- Levinus van Looi, zet radiorubriek op bij Het Volk, en vertrekt in de jaren dertig als correspondent voor de VARA en Het Volk naar Berlijn;
- Karel Polak, die in 1934 het ‘Haarlems Dagblad’ verruilt voor ‘Het Volk’, onder anderen over de latere hoofdredacteur Wiardi Beckman en over hoe in juli 1940 NSB-voorman Rost van Tonningen de leiding overneemt van Het Volk.
Samenstelling: Slager, Kees

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

‘Het Vrije Volk’

Deel twee uit de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse. Ditmaal over hoe het dagblad ‘Het Vrije Volk’ uit de Tweede Wereldoorlog tevoorschijn komt en uitgroeit tot de grootste krant van Nederland. In oktober 1944 wordt K. Voskuil gevraagd waarnemend hoofdredacteur te worden van deze nieuwe SDAP-partijkrant, opvolger van ‘Het Volk’.
Uitgezonden op 5 juni 1990.
Interviews met:
- oud-medewerker Nico Polak;
- oud-medewerker Leo Pam;
- oud-medewerker Flip Heil;
- Karel Polak, oud-medewerker;
- oud-medewerker Cor van de Poel;
- oud-parlementair verslaggever Kees Diemer;
- oud-wetenschapsredacteur Piet Heil;
- oud-redacteur Henk Danz;
- journalisten Anneke Bouwman en Nico Polak.
Samenstelling: Slager, Kees

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

De val van ‘De rode burcht’

Deel drie uit de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse. Uitgezonden op 12 juni 1990. Sinds 1967 is ‘Het vrije Volk’ losgekoppeld van de Partij van de Arbeid en dus geen partijkrant meer. Er zijn grote saneringen nodig: in 1968 worden 20 journalisten ontslagen, de zetterij in Groningen wordt opgedoekt en de VARA besluit zijn gids elders te laten drukken dan bij de Arbeiderspers. Het NVV, mede-eigenaar van de Arbeiderspers, kan de verliezen niet meer voor zijn rekening nemen. Alleen de Rotterdamse editie blijft bestaan, maar een fusie met het Rotterdams Nieuwsblad is uiteindelijk onvermijdelijk.
Interviews met:
- journalist Cor van de Poel, voorzitter van de Commissie van Inspraak, over de sanering en uiteindelijk de ondergang van ‘De rode burcht;’
- journalist Nico Polak, over de laatste avond in het gebouw aan het Amsterdamse Hekelveld;
- propagandist Flip Heil;
- voormalig hoofdredacteur Herman Wigbold;
- voormalig directeur en adjunct-hoofdredacteur Geert-Jan Laan;
- voormalig hoofdredacteur Gerard Krul;
- verslaggever Berend Schilder;
- projectleider Fred Eckhardt;
- redactiechef Yvonne Zonderop;
- verslaggever René Choefeur;
- Hans Kombrink, PvdA
Samenstelling: Slager, Kees

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

De Waarheid

Deel vier uit de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse. Uitgezonden op 19 juni 1990. Over de geschiedenis van het communistische dagblad De Waarheid. Op 28 april 1990 verscheen het laatste nummer van deze krant. Daarmee kwam na vijftig jaar een einde aan deze voormalige communistische verzetskrant. In dit uur vooral aandacht voor de jaren vanaf de oprichting (1940) tot de naoorlogse jaren. De illegale ‘Waarheid’ is de gehele oorlog door regelmatig blijven verschijnen. Direct na de oorlog was De Waarheid korte tijd de grootste krant van Nederland. De Waarheid is voortgekomen uit ‘De Tribune’, van de groep rond David Wijnkoop en Herman Gorter, oprichters van de Communistische Partij Nederland. De Tribune zet zich fel af tegen ‘Het Volk’, de krant van de SDAP. In de jaren dertig gaat de Tribune enige tijd ‘Het Volksdagblad’ heten, met als hoofdredacteur Paul de Groot. ‘Het Volksdagblad’ wordt in mei 1940 verboden. Tijdens de bezetting richt de CPN de illegale ‘Waarheid’ op, met als hoofdredacteur Friedl Baruch.
Aan het woord:
- oud-hoofdredacteur Friedl Baruch;
- Frans Bink, drukker;
- Waarheid redacteur Max van den Berg, die als bezorger bij de illegale Waarheid is begonnen;
- Gerard Pothoven, Waarheid medewerker;
- oud redacteur Cor v.d. Poel;
- oud-redacteur Joop Morriën;
- fotograaf Kors van Bennekom.
Samenstelling: Koolhaas, Marnix

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

De ondergang van De Waarheid

Deel vijf uit de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse. Uitgezonden op 26 juni 1990. Over de geschiedenis van het communistische dagblad De Waarheid. Op 28 april 1990 verscheen het laatste nummer van deze krant. In dit uur vooral aandacht voor de periode vanaf 1956 tot aan de opheffing van de krant. In november 1956 leidde de Russische inval in Boedapest, Hongarije, ook in ons land tot anticommunistische rellen. Het gebouw ‘Felix Meritis’, waarin ‘De Waarheid’ werd gedrukt, werd enige dagen belegerd. Sinds die tijd heeft de krant zich een aantal malen vergeefs trachten los te maken van de nauwe band die zij altijd met de CPN heeft gehad.
Interviews met:
- Waarheid redacteur Max van den Berg;
- Frans Bink, drukker;
- redacteur Joop Morriën;
- fotograaf Kors van Bennekom;
- oud-hoofdredacteur Friedl Baruch, die in 1963 uit de partij wordt gezet;
- redacteur Wim Swart;
- (eind-)redacteur Bram Hoeksema;
- (adjunct-hoofd-)redactrice Elsbeth Etty;
- bezorger Joop van Ekeren;
- de laatste hoofdredacteur Frank Biesboer.
Samenstelling: Koolhaas, Marnix

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

‘De (Friese) Koerier’

Laatste deel van de zesdelige serie ‘Het wervende woord’, over kranten die naast het nieuws een boodschap brachten voor de arbeidersklasse. Uitgezonden op 3 juli 1990. De Spoorwegstaking van 1944 zorgt ervoor dat het landelijk verschijnende illegale blad ‘Je maintiendrai’ Friesland niet meer bereikt. Om toch aan de vraag naar nieuws te kunnen voldoen, besluit de ‘Je maintiendrai’-groep in Friesland een eigen berichtenblad, ‘De Koerier’ te beginnen. Het eerste nummer verschijnt op 15 september 1944 in Leeuwarden. Twee maanden later verschijnt ook in Heerenveen een editie van ‘De Koerier’. Na de bevrijding in Friesland worden beide bladen bovengronds voortgezet. Na enige strijd komt in 1952 - een jaar na Kneppelfreed (Knuppelvrijdag) - ‘de Friese Koerier’ tot stand, met een trouwe lezerschare van 20.000 abonnees. In 1969, twee weken voordat het 25-jarig bestaan van de Koerier gevierd zou worden, moet de Friese Koerier noodgedwongen fuseren met de Leeuwarder Courant.
Interviews met:
- Jan Spiekhout, typist en drukker van ‘Je Maintiendrai’ en later hoofdredacteur en directeur van ‘De (Friese) Koerier’;
- Sjoerd van der Schaaf, hoofdredacteur ‘De Koerier’;
- Jan de jong, redacteur ‘Heerenveense Koerier’;
- Rozemarie de Ruiter, leerling journaliste, later redacteur Friese Koerier;
- romanschrijver Rink van der Velde, redacteur Friese Koerier.
Samenstelling: Gaag, Paul van der

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Podcast

2 Reacties op “Het wervende woord”

  1. MK zegt:

    Mijn grootvader (moederskant) is ‘Letterzetter’ geweest aan ‘Het Hekelveld’

  2. Bauke Jan Douma zegt:

    Een mooie, oude, vaak weemoedig stemmende serie.

    Hij maakt mij hongerig naar meer over hetzelfde onderwerp.

    Is er weleens iets gedaan over de troebelen in de jaren ‘70 bij de Haagse Post,
    de val van Vrij Nederland, opkomst en ondergang van de Krant op Zondag, het
    verdwijnen van De Nieuwe Linie, en wat al dies meer zij?

    Tegenwoordig is alles in krantenland een pot nat, en worden de paar resterende
    uitgaven eerder gekenmerkt door de mate waarin ze lagen van de bevolking buiten-
    sluiten dan door een bindend element. “Ik moet daarbij horen om mee te tellen”
    (wat bijv. de huidige NRC zo uitstraalt) mag men toch niet tot dat laatste
    rekenen?

    Alom zijn bevlogenheid en solidariteit in een vals neutraliteitsprincipe afgevoerd.
    Beursnoteringen, pecuniaire decadentie en zelfgenoegzaamheid binnen eigen kring
    zijn de speerpunten geworden.

    Bauke Jan Douma

Laat een reactie achter