“Asbest behandelen alsof het radioactief afval is”

Geplaatst op 2 augustus 2012 door Nienke Feis onder Podcasts, Zonder categorie

asbest-plattegrondasbestHet nieuws op zondag 22 juli 2012 dat bij sloopwerkzaamheden asbest is vrijgekomen rond de Stanleylaan in Utrecht sloeg in als een bom. De sanering is inmiddels van start gegaan, de bewoners zijn tijdelijk elders gehuisvest en er gaat worden onderzocht hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren. Inmiddels hebben de bewoners van de Marco Pololaan te horen gekregen dat ze op donderdag 2 augustus weer terug kunnen naar huis.
En ook in Groningen, Stadskanaal, Westerhaar , Emmeloord en de Rotterdamse deelgemeente Hoogvliet is dezer dagen asbest aangetroffen. Opeens duikt overal asbest op.
In 1988 besteedt het documentaire programma Het Spoor uitgebreid aandacht aan het zo gevaarlijke goedje. De eerste aflevering gaat uitgebreid in op de gevaren van asbest, die nog altijd zeer worden onderschat. Ook tweede aflevering gaat over de dodelijkheid van asbest, en tevens over de strijd hoe de risico’s van de onzichtbare moordenaar te beteugelen.
Deze serie is gemaakt door Hans Simonse en Fons Tuinstra.
Beluister Spoor en asbestdoden 1 van 21 oktober 1988

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

podcast

Spoor en asbest 2 van 10 december 1988

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

podcast

Uitgebreide beschrijvingen van de inhoud van deze uitzendingen:

Spoor en asbestdoden 1 van 21 oktober 1988

Tekst 1
“Asbest moet je behandelen alsof het radioactief afval is.” Dat is de niet geringe conclusie van asbest deskundige Paul Swuste van de Technische Universiteit uit Delft. Niet gering omdat alleen al in de periode na de Tweede Wereldoorlog zo’n slordige 400 miljoen ton asbest werd verwerkt in onze huizen, auto’s, fabrieken en schepen. Het asbestbesluit van 1977 veranderde daar eigenlijk helemaal niets aan. Het gevaarlijke blauwe asbest (4% van alle asbest is dat) mocht weliswaar niet meer worden toegepast en de bekende asbest kookplaatjes verdwenen uit de winkels, maar dat was het ook zo’n beetje. 95% van de asbesttoepassingen ging gewoon door: de remvoeringen en koppelingsplaten van Uw auto, de grijze golfplat daken, de eterniet bloembakken en voor de rest zaten we natuurlijk nog met al die oude zeer gevaarlijke toepassingen van asbest.
Zo langzamerhand wordt duidelijk dat asbest veel meer doden maakt dan dat we altijd dachten, de ingewijden noemen asbest zelfs de grootste moordenaar op de werkvloer.
widdershoven-grafEén van de recente slachtoffers van mesothelioom, dat is een long- of buikvlieskanker die je alleen van asbest kunt krijgen, is de inmiddels overleden meneer Widdershoven. Hij werkte van 1950 tot 1985 bij het Limburgse DSM als onderhoudsmonteur. Kort voor zijn dood vorig jaar spande hij nog een proces aan tegen DSM omdat hij wist dat hij niet het enige asbestslachtoffer was van DSM.
Zijn vrouwen zoon zetten dat proces nu voort. We gingen bij hun op bezoek in Susteren letterlijk onder de rook van DSM.
Hoe wisten ze dat er spraken was van de ziekte mesothelioom?
Tekst 2
Ook na het overlijden van meneer Widdershoven zet de familie het proces door. Ze willen een ton schadevergoeding van DSM. Niet vanwege het geld, dat gaat wanneer ze winnen in een fonds voor asbestslachtoffers, maar om DSM te laten erkennen dat ze verantwoordelijk zijn.
Wij vragen ons ondertussen af waarom de toenmalige bedrijfsarts van DSM niet bij de directie aan de bel trok over het asbestgevaar.
De inmiddels gepensioneerde directeur van de bedrijfsgezondheidsdienst van DSM, dat is meneer Winter, vertelt ons dat hij al in 1970 op de hoogte was van het gevaar van asbest. Hoe is het dan mogelijk dat meneer Widdershoven tot in 1985 aan toe onbeschermd met asbest werkte? Meneer Winter:
Tekst 3
Meester Bedeaux, advocaat te Heerlen verdedigt de zaak van de familie Widdershoven. Wist advocaat Bedeaux van het interne onderzoek bij DSM. Een onderzoek waaruit volgens bedrijfsarts Winter dus bleek dat er meer mensen aan asbestziekten stierven binnen DSM?
Tekst 4
De advocaat Bedeaux meent dat 1977 niet voor alle werknemers bij DSM een keerpunt betekende. Verspuiten van asbest gebeurde vanaf dat jaar niet meer bij DSM, dat zal zo zijn. Maar aldus Bedeaux het lijkt erop dat de onderhoudsdienst over het hoofd is gezien. En juist die mensen moesten de oude asbestpakkingen tussen de vele buizen van DSM verwijderen. Meneer Widdershoven was zoals we weten één van hen. Volgens bedrijfsarts Winter waren ook deze mensen afdoende beschermd. Kan advocaat Bedeaux deze mening delen?
Tekst 5
Bedeaux stelt twee dingen: - allereerst is DSM juridisch dan misschien wel niet aansprakelijk voor de blootstelling aan asbest in de periode voor 1977. Dan toch speelde DSM Russisch roulette met de gezondheid van de werknemers, omdat ze allang wist hoe gevaarlijk asbest is.
-Nog schrijnender is het dat DSM ook na 1977 sommige werknemers nog steeds niet beschermde tegen asbest. Een zekere meneer Kusters was één van de bronnen van advocaat Bedeaux. Hij vertelde de advocaat dat DSM werknemers onbeschermd werkten tot in 1987 aan toe.
Kusters was één van de chefs van Widdershoven. We belden met hem.
Tekst 6
Inmiddels is ook in de directiekantoren van DSM doorgedrongen dat de VPRO in de zaak Widdershoven aan het graven is. DSM is er op gebrand om de beschuldiging dat ook na 1977 werknemers onbeschermd met asbest hebben gewerkt te ontzenuwen. Op voorstel van de PR-man kregen we telefonisch commentaar van DSM directeur Geerards.
Tekst 7
Terug naar de familie Widdershoven.
Tekst 8
Aanstaande dinsdag buigt de rechter zich opnieuw over de schadeclaim van de familie Widdershoven aan het adres van DSM. Voor de familie Widdershoven is pas de gemoedsrust daar wanneer DSM haar verantwoordelijkheid voor de asbestdoden erkent.
Asbest is een onderschatte moordenaar op de werkvloer. Iedere asbestvezel kan in principe dodelijk zijn. Paul Swuste, asbestdeskundige verbonden aan de Technische Universiteit van Delft schetst de gevaren.
Tekst 9
Er wordt veel gespeculeerd over het aantal asbestslachtoffers dat er jaarlijks in Nederland valt.
De één roept dat het er 200 zijn, de ander 1500 en een derde roept weer iets anders. Het onderzoekje van advocaat Bedeaux in Zuid-Limburg toonde aan dat het officiële cijfer van 2 doden in 1987 gecorrigeerd diende te worden tot 25 doden. En dan ging het alleen nog maar over mesothelioom.
Ook Paul Swuste deed onderzoek naar de betrouwbaarheid van de officiële cijfers.
Tekst 10
De cijfers blijken dus het topje van de ijsberg. De overheid onderschat de problemen schromelijk, meent Swuste.
En dan de asbestpraktijk in zomaar een garage.
Tekst 11
Het enge van asbest is dat iedereen er eigenlijk heel vertrouwd mee is. Iedereen onderschat de gevaren. Van de kleinste garage tot een groot bedrijf als DSM. De overheid maar ook de Nederlandse Spoorwegen bijvoorbeeld. Die lieten deze zomer 50 van die mooie oude groene treinstellen slopen door zomaar een sloper, terwijl ze wisten dat er asbest in die treinstellen verwerkt was. De NS heeft zelf notabene een speciale asbestwerkplaats, maar ja het was goedkoper zo.
Frans Soeterbroek zit namens de FNV in de zogenaamde asbestcommissie. Die commissie adviseert de arbeidsinspectie over het verlenen van ontheffingen voor het slopen van blauwe asbest. Gezien de huidige kennis over het gevaar asbest zou je verwachten dat de commissie heel terughoudend zou zijn met het verlenen van zo’n ontheffing.
Tekst 12
Asbest is eigenlijk nooit een erg politiek item geweest. De beleidsvoorbereidende ambtenaren zijn daardoor erg belangrijk. Op het ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid treffen wij de heer Spee en mevrouw Akkersdijk belast met asbestzaken. Het asbestbesluit van 1977 heeft, we zeiden het al eerder, de valse indruk gewekt dat asbest verboden is. Slechts weinig mensen weten dat het belangrijkste artikel van die wet namelijk artikel vier over witte asbest nooit in werking getreden is, zoals dat heet. Daardoor kon 95% van de asbest toepassingen ongestoord doorgaan, en was het hart uit de asbestbestrijding gesneden. Waarom is dat artikel 4 nooit in werking getreden willen we weten?
Tekst 13
Een ander raadselachtig verschijnsel in de asbestwetgeving is de normering. Asbest mag van de arbeidsinspectie, mits je maar onder de twee vezels per milliliter lucht blijft. Mac-waarde heet dat. Toch erkennen de beleidsambtenaren Spee en Akkersdijk dat er geen ongevaarlijk concentraties asbest bestaan.
Tekst 14
Hoe denkt Paul Swuste van de Technische Universiteit in Delft over de wettelijke norm van 2 vezels per milliliter?
Tekst 15
Iedere norm voor blootstelling aan asbest is een zoethoudertje, stellen de deskundigen eensgezind. Toch zit beleidsambtenaar Spee op zijn kamertje driftig te studeren op minimale aanpassingen van de normen. En ook in het ontwerp voor het nieuwe asbestbesluit worden de belangrijkste problemen weer vooruit geschoven. Dus wederom geen verbod voor witte asbest. Geen wettelijke voorwaarden voor het slopen van al dat oude asbest. Jarenlang studeerde meneer Spee op een sloopregeling, wanneer zal die het daglicht zien?
Tekst 16
Nou zo is het genoeg meneer Spee en anders hebben we zelf nog wel een werkje van Kafka in de boekenkast.
Moeten we soms onze hoop maar vestigen op 1992, u weet wel de eenwording van Europa, wanneer Spee ondersteuning krijgt van collega’s uit omringende landen?
FNV afgevaardigde in de asbestcommissie, Frans Soeterbroek:

Het Spoor en Asbest 2, 10 december 1988

Inleiding:
Het Spoor gaat vanmiddag opnieuw over asbest.
Na onze uitzending van 21 oktober 1988, waarin we melden dat nog steeds jaarlijks honderden mensen dood gaan aan deze stof, kwamen er heel wat reacties. Zo schreef meneer Augustijn ons bijvoorbeeld dat de asbest remblokken van draglines onafgeschermd in de cabine van de machinist zitten. Sinds die uitzending staat vrijwel wekelijks een nieuw asbestschandaal In de kranten. “NS-werknemers weigeren oude treinstellen met asbest op te knappen.” “Buurtbewoners in Diemen stoppen werk aan asbesthoudende daken.” “Asbest tussen het huisvuil in de vuilverbranding van Zaanstad”.
De Gezondheidsraad stelt in een vorige week uitgekomen rapport dat inademing van alle typen asbestvezels de kans op kanker vergroten.
Fons Tuinstra en Hans Simonse zetten de komende drie kwartier hun speurtocht naar de onzichtbare moordenaar voort.
Luistert u naar Het Spoor en de Asbestdoden, deel twee.
Tekst 1
Dat was de stem van Joop de Waal. Zomaar een van de vele slachtoffers van asbest. Jaarlijks sterven in Nederland waarschijnlijk zo´n 500 mensen aan de gevolgen van asbest. In onze vorige uitzending zei asbestdeskundige Paul Swuste van de Technische Universiteit uit Delft dat je asbest eigenlijk moet behandelen alsof het radioactief afval is.. Dat is niet gering. Vooral niet als je bedenkt dat alleen al in de periode na de Tweede Wereldoorlog zo’n slordige 400 miljoen ton asbest werd verwerkt in onze huizen, auto’s, fabrieken en schepen. Het asbestbesluit van 1977 veranderde daar niet veel aan. Het allergevaarlijkste blauwe asbest (dat is vier procent van alle asbest) werd verboden. Dat wel. Maar 95 procent van de asbesttoepassingen ging echter gewoon door. De remvoering en koppelingsplaten van uw auto, de grijze eterniet golfplaten, en noem zo maar op.
De deskundigen vliegen elkaar nog stevig in de haren over de gevaren van de verschillende asbestsoorten. Een ding werd de afgelopen weken wel duidelijk. Asbest is een groot maatschappelijk probleem. De FNV startte afgelopen woensdag nauwelijks opgemerkt door de media een campagne tegen asbest, de grootste moordenaar op de werkvloer. De vakbeweging wil dan ook dat alle asbest, blauw, bruin en wit, vóór 1992 verboden wordt.
Tekst 2
We hebben zojuist even gebeld met de Vervoersbond voor het laatste nieuws; zij weten te melden dat de NS de poot stijf houdt, ze willen de asbest treinen toch renoveren. De Vervoersbond beraadt zich nu op actie, zoals dat zo mooi heet. Maar er dreigen nog meer problemen voor de spoorwegen. Eind december loopt de vergunning van de arbeidsinspectie om met blauw asbest te werken af en de arbeidsinspectie wil de vergunning zoals het er nu naar uitziet niet verlengen, aldus de Vervoersbond. Maar niet alleen bij de Spoorwegen stak het asbestmonster in de afgelopen weken de kop op.
Tekst 3
De wijk Bomenrijk in Diemen. Enige weken geleden kwamen de bewoners van deze wijk in opstand toen hun schuurtjes gerenoveerd werden. Wat was er namelijk aan de hand? Er werden eternietplaten verzaagd: de bekende grijze golfplaten waar ook behoorlijk wat asbest in verwerkt is. Een aantal buurtbewoners sloeg alarm.
Na de eerste berichten in de krant hoorden we er niks meer van. Hoe staat het er nu voor. We gingen kijken, woensdagmiddag. De wijk is nieuwer en saaier dan verwacht. Overal zijn de eternieten daken zichtbaar, de regen druilt uit de lucht en behalve de rolschaatsende kinderen, alleen in de verte een moeder achter een kinderwagen. Bettine Lamoen, ze blijkt samen met haar man Lex tot de voortrekkers van de actie te behoren.
Tekst 4.
Vooral in de bouw komt asbest nog veel voor. Niet alleen in de gebouwen van vlak na de oorlog die nu slooprijp zijn, vormt het een probleem. De wijk in Diemen staat er nog maar een paar jaar. De stichting Arbouw, een organisatie van werknemers en werkgevers in de bouw, was vorige week bij Minister Nijpels op bezoek en maande de bouwminister onder andere tot het uitbannen van asbest. U hoort een stukje van de toespraak van Arbouwvoorzitter Van Dijk. Hij is zelf werkgever. Achter in de zaal volgen twee heren van het asbestbedrijfje Eterniet met argusogen de gebeurtenissen.
Tekst 5.
Het is opvallend dat nu zelfs de werkgevers in de bouw om een verbod op het gebruik van asbest vragen. Ook de Gezondheidsraad scheidde deze maand studie een rapport over asbest af. Volgens de beraadsgroep toxicologie en ecologie van de Gezondheidsraad kan inademing van alle typen asbestvezels de kans op kanker vergroten. Alle typen asbestvezels, dus ook witte asbest. Dat lijkt duidelijke taal. Maar de onderzoekers concluderen ook dat het risico sterk afhangt van het type asbestvezel.
En, zo stellen de onderzoekers, de asbestvezels die om ons heen in de buitenlucht zweven (die van de autoremmen en sloopwerkzaamheden afkomen) zijn relatief onschuldig. Sommigen haalden opgelucht adem na de conclusies van de Gezondheidsraad, bij anderen stichtten ze verwarring. Wij spraken met Guus de Hollander. Hij is secretaris van die onderzoekscommissie.
Tekst 6
De anti-asbestcampagne die de vakbeweging deze week startte wordt voor het eerst gebroederlijk met de milieubeweging gevoerd. Vandaar dat ook good old milieuactivist Lucas Reijnders naar Den Haag wordt opgetrommeld. Maar de persconferentie is nog niet afgelopen of Reijnders blijkt al weer vertrokken te zijn naar de volgende milieubijeenkomst. Na een wilde achtervolging ontmoetten we hem op het pluche van het Europa Hotel in Scheveningen. Het boegbeeld van de milieubeweging reageert getergd wanneer we hem de conclusies van de Gezondheidsraad voorhouden. Vooral de conclusie dat het in de buitenlucht wel mee zou vallen met de asbest staat hem absoluut niet aan.
Tekst 7
In de verte, achter het glas van de lunchzaal, schept voorzitter Ginjaar van de Gezondheidsraad juist een kroket op zijn bord. “Meneer Ginjaar, klopt het dat u zojuist tegen Lucas Reijnders heeft gezegd dat u op grond van het zojuist verschenen onderzoek van de Gezondheidsraad eigenlijk voor een algeheel verbod van asbest bent?” “Ja jongens, luister nou eens. Als voorzitter van de Gezondheidsraad kan ik zulke dingen echt niet in het openbaar gaan verkondigen. De minister moet maar de politieke conclusies trekken uit het rapport. Het is niet mijn taak om beleidsadviezen te geven. Nee, ik zeg dus echt niks voor jullie microfoon.” Wat teleurgesteld druipen de verslaggevers af, alhoewel ze er van overtuigd zijn dat Reijnders het niet uit zijn duim heeft gezogen. Dan brengt een vermanend zwaaiende vinger van Ginjaar alsnog bevestiging. Ginjaar heeft Reijnders inmiddels bij de vegetarische kroketten ontdekt: “Ik vertel jou nooit meer wat, Lucas. Als je dat maar weet.”
Maar goed. Dan is er de fundamentele kritiek van Reijnders op het beleid van staatssecretaris De Graaf van Sociale Zaken.
Hij heeft de Arbeidsinspectie en dus ook het krakkemikkige asbestbesluit in zijn portefeuille. “Wie is Lucas Reijnders,” reageert de staatssecretaris ongeïnteresseerd. Nadat we een bandje hebben laten horen met de frontale aanval van Reijnders op zijn beleid krijgt de kleine staatssecretaris iets van een straatvechter.
Tekst 8
Het belangrijkste argument van staatssecretaris De Graaf van Sociale Zaken is de vrijhandel in Europa. Dat maakt een asbestverbod niet uitvoerbaar. “Flauwekul,” roept Lucas Reijnders, wanneer we hem nog even bellen. “Er zijn wel meer stoffen eenzijdig door Nederland verboden. Ik kan er zat noemen. Bijvoorbeeld de onkruidbestrijdingsmiddelen 245 T en Dieldrin. Die worden in andere EG-landen vrij verkocht maar probeer ze hier maar eens in te voeren. Er zijn al regelmatig grote partijen in beslag genomen.”
De beleidsmakers zijn nog lang niet uitgeruzied. Maar kijken bij de mensen die het lijdend voorwerp van het asbestbeleid zijn. Voor hem op tafel ligt een notariële akte. “Als ik dood ga moet de patholoog anatoom me maar in stukkies snijden,” begint Joop de Waal als we binnen komen. “Dan kunnen ze zien dat het van asbest komt. Ik ben niet de enige. Mijn vriend Teun heeft ook zo’n papier.” De Waal werkte vijf jaar bij isolatiebedrijf De Boer. En ondanks dat dat al weer 23 jaar geleden is, wordt hij er in elk geval de laatste 14 jaar weer dagelijks aan herinnerd. Sinds 14 jaar lijdt hij namelijk aan asbestose. Dat is een stoflong door asbest.
Dan valt ons oog op een lijst met 25 namen, allemaal collega’s. Op de bank zit mevrouw De Waal. Ze luistert met zichtbaar gemengde gevoelens mee.
Tekst 9
In hoeverre maken de asbestslachtoffers gebruik van de schrale troost in de vorm van een schadevergoeding. Daarvoor gaan we naar Bert van de Schilder, schaderegelaar bij de Rechtskundige dienst van de FNV. Het komt eigenlijk maar verbazingwekkend weinig voor dat asbestslachtoffers zich bij zijn dienst melden.
Tekst 10
Terug naar het huis van asbestslachtoffer Joop de Waal.

2 Reacties op ““Asbest behandelen alsof het radioactief afval is””

  1. Bauke Jan Douma zegt:

    De kwestie is nu: van wanneer zijn de nu in-het-nieuws komende asbest-huizen. En dan natuurlijk –maar dat hoef ik de VPRO niet uit te leggen–, wie besloot, desalniettemin tot de bouw c.q. aanwending-tot-asbest voor die bouw.

    Van ‘archief’ naar ‘actueel’, ook dat is VPRO (hoop ik).

    bjd

  2. De eerste verantwoordelijkheid ligt bij de woningbouwvereniging, die moet zorgen voor veilig huizen; in tweede instantie bij de gemeente, want het gevaar is niet beperkt tot de huizen zelf.
    Wie dat ooit heeft aangelegd en hoe die verantwoordelijkheden liggen, dat is mooi werk voor advokaten als er concrete klachten en (maar dan zijn we waarschijnlijk iets verder) er asbestdoden vallen.
    Ik hebt niet alle gedoe in de media kunnen volgen, maar ik vrees dat het oude fabeltje van de asbestindustrie - er zouden veilige normen voor blootstelling zijn - nog steeds bestaat.

Laat een reactie achter