VPRO Radio Archief

In april 1992 is het bedrijf van de Weerselose boer Herman Peterman (54) voor ruim een miljoen gulden verkocht. De bank beval gedwongen verkoop, omdat Peterman niet meer aan zijn financiele verplichtingen kon voldoen. Peterman kwam tien jaar eerder in het nieuws, nadat hij de sterfte onder zijn vee weet aan vroegere stortingen van chemisch afval in zijn weilanden. Deskundigen steunden hem daarin, maar volgens Peterman’s collega-boeren had hij zelf schuld aan de sterfte door slechte bedrijfsvoering. De schuld van de landbouwer liep op tot een miljoen, de bank wilde niet langer afwachten.
Zo is er in 1992 een einde gekomen aan een nachtmerrie voor boer Herman Peterman uit Weerselo, die eind jaren ‘70 begon met de onverklaarbare sterfte van zijn veestapel.

Radionieuwsdienst VPRO krijgt begin 1984 lucht van deze affaire en stort zich op 10 februari 1984 voor het eerst op de zaak, met een interview met Peterman en met het Ministerie van Landbouw. ‘Er is inderdaad HCH aangetroffen in grond van het bedrijf van Peterman, maar de koppeling met de dood van de veestapel kan niet ondubbelzinnig worden gemaakt,’ aldus directeur Voedings- en Kwaliteitsaangelegenheden van het Ministerie van Landbouw van der Meijs.  
Beluister de uitzending van 10 februari 1984, waarin naast Peterman en van der Meijs ook Nini Laenen van de werkgroep HCH in Twente aan het woord komen. Zij maakt zich boos om de reactie van Landbouw:
 

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Sinds 1979 heeft Peterman 80 koeien en 120 varkens verloren. Ook zijn gezin wordt ziek, door het drinken van melk van het eigen besmette vee. Oorzaak: hij weidt zijn vee op een verderop gelegen weiland, dat vervuild is met hexachloorcyclohexaan (HCH, ofwel lindaan). De verontreiniging is afkomstig van de toenmalige fabriek Stork Chemie / Akzo in Hengelo. Peterman heeft geen inkomsten meer, en omdat hij zijn financiële verplichtingen niet meer kan voldoen zal zijn bedrijf worden geveild.
 Een week later komt Radionieuwsdienst VPRO  terug op de kwestie, naar aanleiding van Kamervragen aan minister Braks van Landbouw. In deze uitzending zijn de antwoorden van Braks te horen. Deze volhardt bij de eerdere conclusies: dader onderzoek zal niet tot nieuwe inzichten leiden betreffende de veeziekte op het bedrijf. Daarop een reactie van Nini Laenen van de werkgroep HCH in Twente en PvdA Kamerlid Buurmeijer over de vraag of de politiek nog iets kan doen voor Peterman.
Beluister de uitzending van 17 februari 1984:
 

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

 Weer een week later wordt Peterman geïnterviewd. De verantwoordelijk minister van landbouw Braks heeft laten weten niets voor hem te kunnen doen, en er is een kijkdag geweest ter gelegenheid van de aanstaande veiling van het bedrijf. Een sombere Peterman: het is allemaal afgelopen. Er is niets meer aan te doen. Hij denkt aan zelfmoord. De boeren laten hem vallen omdat ze beïnvloed worden door de artsen en de standsorganisaties. Ook de Zuivelcoöperatie Ormet speelt daar een rol in. Te gek voor woorden zegt hij, want er zit veel gif HCH in de melk. Ook in het vlees zit gif. Hij heeft nu nog 16 koeien, en die gaan worden geslacht voor onderzoek. Wie het allemaal moet betalen weet hij niet. Hij begrijpt ook niet waarom alle publiciteit niet helpt en de politiek niets doet.
Beluister de uitzending van 24 februari 1984:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Op het laatste ogenblik is de veiling niet doorgegaan. Weldoener Gradus van Wijk heeft zich op het laatste moment borg gesteld voor twee ton voor Peterman. Zijn zoon heeft zelfmoord gepleegd, hij wil verhinderen dat Peterman ook zelfmoord pleegt. Hij houdt een emotioneel betoog over waarom hij Peterman helpt. Voorts een interview met woordvoerder De Vries van AKZO over de kwestie Peterman en de verantwoordelijkheid van Akzo voor de verontreiniging van Akzo van de landbouwgronden in het verleden. De Vries schuift de verantwoordelijkheid van zich af.  En een interview met luisteraar Kees Verhagen, die boerenvertegenwoordigers oproept iets te doen voor bodemsanering en voor Peterman.  
Beluister de uitzending van 2 maart 1984:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

 Op 16 maart vindt een interview plaats met voormalig conciërge Leo Schilderman. Hij doet het relaas van een muggenplaag op school, die blijkt te zijn bestreden met lindaan. Schilderman herkent de lichamelijke verschijnselen die Peterman heeft beschreven. Voorts een interview met oud minister van landbouw Sicco Mansholt: de eerste nieuwe koe van Peterman die gaat Sicco heten.
 Beluister de uitzending van 16 maart 1984:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Op 20 april wordt een reportage uitgezonden van een forumavond ‘De boer als gifslachtoffer’, over de kwestie HCH in landbouwgrond in Overijssel. Het gaat daarbij naast boer Peterman ook over het bedrijf van boer Holtkamp. Ook hij heeft grote problemen met zijn veestapel.
Beluister de uitzending van 20 april 1984:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Hoe loopt het af met Boer Peterman?

Peterman heeft, ondanks alle aanwijzingen, nooit kunnen bewijzen dat zijn koeien doodgingen tengevolge van het gif op zijn land. Dankzij steun van o.a. de Stichting ‘Peterman moet blijven’  weet Peterman zijn hoofd boven water te houden en zet hij in de loop van 1984 een biologisch-dynamisch landbouwbedrijf op. In 1989 krijgt Peterman te maken met melkquota, dat in zijn geval slecht uitpakt. Hij moet een forse superheffing betalen. Inmiddels zijn de schulden fors opgelopen. Als hij in 1990 ook nog eens gebrouilleerd raakt met zijn eerdere weldoener van Wijk zijn de dagen van het bedrijf geteld. In april 1992 wordt het bedrijf geveild.

(NB: veel van de gegevens zijn gebaseerd op krantenknipsels)