Ook het scenario van Joy (van Helena van der Meulen) werd gewaardeerd met een Kalf, evenals actrice Coosje Smid , voor de beste bijrol in de film. Met Joy volmaakte De Jong haar trilogie over meisjes die opgroeien onder moeilijke omstandigheden. De eerdere, met lof ontvangen delen, leverden de filmmaakster al een Kalf voor beste regie op (Het zusje van Katia), en verschillende prijzen op buitenlandse festivals (Bluebird), waaronder een Kristallen Beer in Berlijn.

Toch was het besluit om Joy te bekronen omstreden. Tirza en Majesteit-producent San Fu Maltha, die op meer nominaties had gerekend, verweet de jury eerder deze week al ‘blind en doof’ te zijn. En regisseur Martin Koolhoven (Oorlogswinter) begon in De Wereld Draait Door en op internet een discussie over Joy: volgens hem had de film – die hij overigens niet had gezien – nooit genomineerd mogen worden in de categorie beste film, daar slechts 2000 bezoekers de moeite namen om een kaartje te kopen. Zo’n flop eren met de hoofdprijs zou volgens Koolhoven ook een verkeerd signaal afgeven in deze politiek woelige tijden: een filmwereld die veel te ver naar binnen is gekeerd.
Verrassing

De grootste verassing tijdens het eindgala van de 30e editie van het Nederlands Film Festival was echter niet de zegetocht van Joy, maar die van acteur Barry Atsma. Wat vooraf door velen als zeker werd verondersteld: dat Gijs Scholten van Aschat zou winnen voor zijn rol als Jürgen Hofmeester in Tirza, pakte anders uit. De jury koos voor Atsma’s personificatie van de hoofdfiguur in de Kluun-verfilming Komt een vrouw bij de dokter: de levensgenieter Stijn, die zijn vreemdgaan beperkt ziet door zijn doodzieke vrouw. Uit het juryrapport: ‘beetje bij beetje gaan we van deze man houden en zijn we bijna zover dat we hem zijn zonden vergeven’.

Tirza-regisseur Rudolf van den Berg won wel, in de categorie beste regisseur, omdat hij ‘in oprechte filmtaal vorm geeft aan het menselijk dualisme, de strijd tussen de menselijke waarden en het beest dat in ieder van ons huist.’ Zijn film, de Nederlandse inzending voor de Oscars, won tevens in de categorie Beste Montage.
Vierde Kalf voor Van Houten

Ook Carice van Houten werd geëerd, met alweer haar vierde Kalf, voor haar hoofdrol in de boekverfilming De Gelukkige Huisvrouw. Als Lea, die na een horrorbevalling in een psychose raakt, bewees ze volgens de jury ‘wederom een fenomeen te zijn in de Nederlandse filmwereld’

Het Kalf voor beste Mannelijke Bijrol ging naar Jeroen Willems voor Majesteit.

De jury, onder leiding van oud-Volkskrant hoofdredacteur Pieter Broertjes, kende een speciale juryprijs toe aan de gehele cast van Lang & gelukkig, het mild-satirische sprookje van Pieter Kramer, dat zich geheel in het hoofd van een alzheimerpatiënt afspeelt: ‘een bijzondere groep mensen die een onvergelijkbare prestatie heeft geleverd.’ Daarnaast won de film het Kalf voor Beste Production Design en de publieksprijs van het festival, uitgereikt aan de speelfilm met de hoogste waardering van de bezoekers.

R U There

Het dit jaar voor het prestigieuze Un Certain Regard-programma van het Cannes Filmfestival geselecteerde R U There van David Verbeek won in de categorieën Beste Geluid (Peter Warnier) en Beste Camera (Lennert Hillege). Het Kalf voor Beste Muziek ging naar C’est déjà L‘été ‘(Ernst Reijseger). Beste Lange Documentaire is Farewell van Ditteke Mensink, de zusjes Femke en Ilse van Velzen wonnen met Weapon of War het Kalf voor Beste Korte Documentaire. Finnemans, van Thomas Korthals Altes, won in de categorie Beste Televisiefilm. Beste Korte Film is De maan is kapot van Arno Dierickx.

Het jeugd-moorddrama Schemer van Hanro Smitsman won de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek.

De jubileumeditie van het festival trok een recordaantal van 154.000 bezoekers.

De volledige lijst met winnaars:

Beste Speelfilm
JOY van Frans van Gestel, Jeroen Beker en Arnold Heslenfeld, IDTV Film

Beste Regie
Rudolf van den Berg voor TIRZA

Beste Actrice
Carice van Houten in DE GELUKKIGE HUISVROUW

Beste Acteur
Barry Atsma in KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER

Beste Scenario
Helena van der Meulen voor JOY

Beste Mannelijke Bijrol
Jeroen Willems voor MAJESTEIT

Beste Vrouwelijke Bijrol
Coosje Smid voor JOY

Beste Production Design
Vincent de Pater voor LANG & GELUKKIG

Beste Geluid
Peter Warnier voor R U THERE

Beste Muziek
Ernst Reijseger voor C’EST DÉJÀ L’ÉTÉ

Beste Montage
Job ter Burg voor TIRZA

Beste Camera
Lennert Hillege voor R U THERE

Beste Lange Documentaire
FAREWELL van Ditteke Mensink

Beste Korte Film
DE MAAN IS KAPOT van Arno Dierickx

Beste Korte Documentaire
WEAPON OF WAR van Ilse van Velzen en Femke van Velzen

Beste Televisiefilm
FINNEMANS van Thomas Korthals Altes

Speciale Juryprijs
De cast van LANG & GELUKKIG

Film1 Publieksprijs
LANG & GELUKKIG van Alain de Levita, Johan Nijenhuis, NL Film

Prijs van de Nederlandse Filmkritiek
SCHEMER van Hanro Smitsman

Door Jan Pieter Ekker

Het winnende affiche toont een harde zwart-wit foto van een knielende Theo Maassen, biddend voor een beter Nederland. Het in beeld en tekst volledig symmetrisch ontworpen affiche doet het idee van de op vampiervleugels lijkende Rorschachtest van het decor nog extra versterken. De druipende vleugels en de enkele tekstregel in bloedrood doen de rest. Koppen en Maassen waren in 2008 ook al genomineerd voor de Cinema.nl Afficheprijs met TBS.

‘Realistisch en symbolisch met die twee druipende “Nederlanden” als vleugels’ stond op een kaartje, ‘Doet me denken aan een gevallen engel’ en ‘Een originele verbeelding van Nederland’. ‘Verreweg het meest originele affiche’, beargumenteerde een van de stemmers zijn keuze. ‘Maakt dat je even stopt om goed te kijken’, noteerde een andere stemmer. ‘Beetje stripachtig en grappig, maar ook duister en dreigend.’ Weer een andere stemmer vond: ‘Nederland bloedt; ik vind het een mooie vondst.’

Zonder pardon – op 12 november 2009 in de Nederlandse bioscopen uitgebracht door Independent Films – is een registratie van de gelijknamige, zeer succesvolle theatershow van Theo Maassen. Regisseur Norbert ter Hall gebruikte tien camera’s, waardoor de toeschouwer ‘veel dichterbij komt dan in het theater’.

De poster kreeg ruim 28 procent van de stemmen. Er is bijna 1.500 keer gestemd; online, en in het Festivalpaviljoen op de Neude in Utrecht. De Cinema.nl Afficheprijs is uitgereikt in de Talkshow van het Nederlands Film Festival, gepresenteerd door Claudia de Breij, op woensdag 29 september.

De Cinema.nl Afficheprijs is in 2001 in het leven geroepen om een onderbelicht, maar belangrijk onderdeel van de filmpromotie naar een hoger peil te brengen. De winnaar wordt bepaald door het publiek. Het publiek had deze editie naast Zonder pardon de keuze uit De gelukkige huisvrouw (Gijs Kuijper), Great Kills Road (Jean Paul Commandeur), Meat (Sandor Nieuwenhuijs) en Win/Win (Susanne Keilhack & Joost Hiensch).

De voorselectie is gemaakt door een vakjury, bestaande uit Anne van Driel (plaatsvervangend chef kunst van de Volkskrant), Marten Jongema (curator Stedelijk Museum Amsterdam), Joram Lürsen (filmregisseur), Lex Reitsma (grafisch ontwerper), Monique van Schendelen (publiciteitsbureau MvSP) en Paul Verstraeten (communicatie- en marketingadviseur). De jury beoordeelde niet alleen op artistieke criteria; de posters worden ook geacht communicatief en wervend te zijn.

Alle 44 affiches die naar de prijs meedongen, zijn opgenomen in de museale collectie van het EYE Film Instituut, dat de wisseltrofee beschikbaar stelt.

De overweging van de jury om Zonder pardon te nomineren:
Het filmaffiche van Zonder pardon is eigenlijk een theateraffiche. De gelijknamige, gitzwarte theatervoorstelling van Theo Maassen werd met tien filmcamera’s geregistreerd en vervolgens uitsluitend in de bioscoop vertoond. Het affiche is niet meer dan een harde zwart-wit foto van een knielende Theo Maassen, biddend voor een beter Nederland. Het in beeld en tekst volledig symmetrisch ontworpen affiche doet het idee van de op vampiervleugels lijkende Rorschachtest van het decor nog extra versterken. De druipende vleugels en de enkele tekstregel in bloedrood doen de rest. Dit affiche laat zien waar het voor staat.

De Cinema.nl Afficheprijs Eregalerij
2010 Zonder pardon (ontwerp Marc Koppen en Theo Maassen)
2009 Angst (ontwerp Sander Plug)
2008 De muze (ontwerp Silvia Vergeer)
2007 Ellen ten Damme - As I Was Wondering Where This Mixed-Up Little Life of Mine Was Leading To (ontwerp Paul Postma)
2006 Diep (ontwerp Brat Ljatifi)
2005 06/05 (ontwerp Frank Kampes)
2004 Grimm (ontwerp Alex van Warmerdam)
2003 Van God los (ontwerp Gijs Kuijper)
2002 Minoes (ontwerp Michael van Randeraat)
2001 Îles flottantes (ontwerp Brat Ljatifi)

Vijf jonge juryleden in de leeftijd van 16 tot en met 18 jaar kozen de winnaar uit twaalf films van het hoofdprogramma van het festival. De jury nomineerde naast de winnende film ook Johan Primero van Johan Kramer en Win/Win van Jaap van Heusden. Aan de prijs is een geldbedrag verbonden van 2000 euro, bestemd om de film onder de aandacht van jongeren te brengen.

Schoolvrienden
Schemer is geïnspireerd op de moord op de Nijmeegse Maja BradariDç in 2003 en gaat over zes middelbare schoolvrienden die een zomer lang onafscheidelijk zijn. Onderlinge jaloezie, verliefdheden, onbegrip en roddels leiden ertoe dat de groep zich steeds meer afkeert van een van de meisjes. Uiteindelijk lopen de spanningen zo hoog op dat de groep ontspoort en het plan opvat het meisje te vermoorden.

De jongerenjury vond de film spannend en realistisch. Volgens de jongeren verstrekt het handheld camerawerk de realistische sfeer. ”Het is een film die je raakt en je doet stilvallen.”

Schemer is vanaf 14 oktober te zien in de Nederlandse bioscopen.

Bron: ANP

Door Bor Beekman

De jury, geleid door de oud-hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Broertjes, kende zeven nominaties toe aan de film van Mijke de Jong, die twee jaar geleden ook al veelvuldig genomineerd werd met Het zusje van Katia. Rudolf van den Bergs Tirza is in totaal vijf keer genomineerd, net als het voor Cannes geselecteerde R U There van David Verbeek. Voor het voornaamste Kalf (beste film) zijn Joy, Komt een vrouw bij de dokter (Reinout Oerlemans) en de sprookjeskomedie Lang en gelukkig (Pieter Kramer) genomineerd. Beste regisseurs zijn Mijke de Jong, Rudolf van den Berg en David Verbeek. De categorie beste scenario is geheel toegekend aan makers van arthousefilms: Bastiaan Kroeger en Martijn Maria Smits (C’est déjà l’été), Helena van der Meulen (Joy) en Rogier de Blok (R U There).

Voor beste acteurs zijn genomineerd: Dragan Bakema (Hunting & zn), Barry Atsma (Komt een vrouw bij de dokter) en Gijs Scholten van Aschat (Tirza). Voor beste actrice: Carice van Houten (De gelukkige huisvrouw), Maria Kraakman (Hunting & zn) en Samira Maas (Joy). Voor beste mannelijke bijrol zijn Jaap Spijkers (De gelukkige huisvrouw), Jeroen Willems (Majesteit) en Niels Gomperts (Shocking Blue) genomineerd. Voor beste vrouwelijke bijrol Coosje Smid (Joy), Sylvia Hoeks (Tirza) en Viviane de Muynck (Vreemd Bloed).

Boekverfilming
Het juryrapport meldt dat de boekverfilming – ‘het hoofdbestanddeel van de Nederlandse filmproductie’ – consequent geslaagde films oplevert, die ‘zowel pers als publiek kunnen behagen’. Ook de ‘zogenaamde artistieke film’ heeft volgens de jury een ‘volwassen niveau bereikt, dat erkenning vindt op de grote internationale filmfestivals’.

Opvallend genoeg bleek dinsdag dat het publiek de Nederlandse arthousefilm slecht waardeert. Uit een enquête van filmonderzoeksbureau Paul Verstraeten Communicatie/Filmtest, uitgevoerd op initiatief van de filmwereld zelf, blijkt dat liefhebbers van arthouse de Nederlandse variant op alle niveaus tekort vinden schieten.

Gekunsteld
Verhaal, acteren, onderwerp, diepgang, humor en originaliteit – niks kan zich meten met de buitenlandse arthouse. Vooral de scenario’s worden als een zwak onderdeel beschouwd; die zijn vaak gekunsteld en weinig gelaagd.

Aanleiding voor het onderzoek waren de tegenvallende bezoekcijfers van onze arthousecinema, die extra ongunstig afsteken tegen die van de publieksfilm, die de laatste jaren juist aan populariteit heeft gewonnen. Nederlandse arthouse mist ook de urgentie die de bezoeker naar het theater doet bewegen. Als men al naar de artistieke film van eigen bodem kijkt, is het op dvd en televisie. Opvallend is dat er onder de respondenten wel degelijk behoefte is aan goede Nederlandse arthouse. Men ervaart het lage niveau als een gemis.

———————————————————————————————————————————-

Het Gala van de Nederlandse Film, met daarin de uitreiking van de Gouden Kalveren, vindt op vrijdag 1 oktober van 20.00-22.00 uur plaats in de Stadsschouwburg Utrecht. De presentatie is in handen van Claudia de Breij. De VPRO doet live verslag van de uitreiking van de Gouden Kalveren om 20.30-21.55 uur op Nederland 3. De presentatie van de uitzending is in handen van Daphne Bunskoek en Thomas van Luyn. De uitreiking is ook live te volgen op www.filmfestival.nl.

De nominaties voor de Gouden Kalveren, de Grote Prijs van de Nederlandse Film 2010 zijn (op alfabetische volgorde van titel):

Beste Speelfilm
JOY van Frans van Gestel, Jeroen Beker, Arnold Heslenfeld, IDTV Film
KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER van Reinout Oerlemans, Hans de Weers, Eyeworks Film & TV Drama
LANG & GELUKKIG van Alain de Levita, Johan Nijenhuis, NL Film

Beste Regie
Mijke de Jong voor JOY
David Verbeek voor R U THERE
Rudolf van den Berg voor TIRZA

Beste Scenario
Bastiaan Kroeger en Martijn Maria Smits voor C’EST DÉJÀ L’ÉTÉ
Helena van der Meulen voor JOY
Rogier de Blok voor R U THERE

Beste Acteur
Dragan Bakema voor HUNTING & ZN.
Barry Atsma voor KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER
Gijs Scholten van Aschat voor TIRZA

Beste Actrice
Carice van Houten voor DE GELUKKIGE HUISVROUW
Maria Kraakman voor HUNTING & ZN.
Samira Maas voor JOY

Beste Mannelijke Bijrol
Jaap Spijkers voor DE GELUKKIGE HUISVROUW
Jeroen Willems voor MAJESTEIT
Niels Gomperts voor SHOCKING BLUE

Beste Vrouwelijke Bijrol
Coosje Smid voor JOY
Sylvia Hoeks voor TIRZA
Viviane de Muynck voor VREEMD BLOED

Beste Camera
Ton Peters voor JOY
Lennert Hillege voor R U THERE
Rob Hodselmans voor SHOCKING BLUE

Beste Geluid
Mark Glynne voor FAREWELL
Peter Warnier voor R U THERE
Marco Vermaas voor WIN/WIN

Beste Muziek
Ernst Reijseger voor C’EST DÉJÀ L’ÉTÉ
Paul M. van Brugge voor FAREWELL
Bob Zimmerman voor TIRZA

Beste Montage
Sander Vos voor R U THERE
Marc Bechtold voor SCHEMER
Job ter Burg voor TIRZA

Beste Production Design
Jolein Laarman en Jorien Sont voor JOY
Harry Ammerlaan voor KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER
Vincent de Pater voor LANG & GELUKKIG

Door Diederik Samuel

Zo beleeft de volledig gerestaureerde en gedigitaliseerde versie van Wan Pipel uit 1976 zijn wereldpremière. Vooral in Suriname geldt de speelfilm als klassieker; het was de eerste film die er meer dan honderdduizend bezoekers trok. Wan Pipel bleef maanden, zelfs jaren, in roulatie, terwijl talloze Surinamers een video of dvd in huis hebben. Volgens velen is het ook de enige echte film die ooit in en over Suriname is gemaakt.

Het verhaal is eenvoudig. De creoolse economiestudent Roy, gespeeld door Borger Breeveld, keert na vijf jaar terug naar Suriname, omdat zijn moeder op sterven ligt. Daar raakt hij er steeds sterker van overtuigd dat hij thuishoort in zijn geboortehaar land. Alsof alle geuren, kleuren, vruchten en ook de aarde sinds zijn terugkeer pas echt tot hem doordringen. Hij wordt verliefd op de hindoestaanse Rubia, een destijds vanwege de etnische spanningen uiterst gedurfde rol van Diana Gangaram Panday. Roys Nederlandse vriendin Karina (Willeke van Ammelrooy) reist hem tevergeefs achterna. Want hoewel ook zijn vader hem blijft voorhouden dat zijn toekomst aan de andere kant van de oceaan ligt, blijft Roy voorgoed in Suriname.

Filmcanon
Regisseur Pim de la Parra (70) is gelukkig met de hervertoning: ‘Trots, welnee! Als ik al trots ben, ben ik trots op de kosmos,’ verklaart hij grijnzend. De filmbeelden zitten allemaal nog in zijn hoofd. Alsof er geen 35 jaar zijn verstreken sinds hij de film heeft zitten monteren. De la Parra is vereerd met de restauratie. De kleuren zijn helemaal terug, de krassen zijn vrijwel verdwenen, maar wat hem vooral goed doet, is het geluid: ‘Zonder fatsoenlijk geluid blijft er niets over van je film. En ik moet eerlijk toegeven dat we dat, zo jong als we toen waren, heel aardig hebben gedaan.’

De tijdrovende en kostbare opknapbeurt van Wan Pipel is de verdienste van eye Film, het voormalige Nederlandse Filmmuseum. Volgens curator Emjay Rechsteiner is het een van de 42 speelfilms en documentaires uit de Nederlandse filmgeschiedenis die zo uitgebreid worden gerestaureerd. De titels van de andere speelfilms wil Rechtsteiner niet verklappen, zoals hij ook de term ‘filmcanon’ liever niet in de mond neemt. ‘Het gaat om de hoogtepunten van onze kleurenfilmgeschiedenis die van cinematografisch groot belang zijn en tegelijkertijd het meest karakteristieke beeld opleveren van de twintigste eeuw.’ De behandeling van de films komt erop neer dat de film beeld voor beeld wordt uitgesplitst in drie negatieven. Zwart-wit gaat namelijk veel langer mee dan kleur. Vervolgens worden de grijstinten vergeleken en opnieuw ingekleurd, zegt Rechsteiner: ‘Dit proces maakt het mogelijk dat een film over pakweg 3000 jaar nog steeds vertoond kan worden. Even aangenomen dat ze tegen die tijd nog met zo’n kopie overweg kunnen.’

Mannetje Bouterse
De Nederlandse première van de hernieuwde Wan Pipel staat geprogrammeerd tijdens het Nederlands Filmfestival op 28 september. Voor eye Film is het de eerste gerestaureerde kleurenfilm die wordt gepresenteerd. Twee dagen later gaat Wan Pipel opnieuw in roulatie. Hoewel hij niet zo happig is op reisjes naar het buitenland komt de regisseur er speciaal voor over uit Suriname.

De hernieuwde belangstelling voor De la Parra en Wan Pipel komt in een periode dat de verhoudingen tussen Nederland en Suriname flink onder druk staan. Sinds Desi Bouterse tot president is gekozen, pleiten nogal wat Nederlandse politici voor het opschorten van de samenwerkingsrelaties. In zijn huis in het centrum van Paramaribo vraagt De la Parra zich af waarom ‘dat mannetje Bouterse de Nederlandse media toch zo obsedeert. Alsof de schoolmeester het stoutste jongetje van de klas niet meer tot de orde kan roepen.’

De fimmaker vindt het ‘vermakelijk’ hoe volwassen mensen ineens de steun aan projecten in Suriname willen intrekken, terwijl Bouterse toch is gekozen na een democratisch proces. Bouterse – ‘het product van de Nederlands- Surinaamse politiek’ – had daar vol- gens De la Parra anders op moeten reageren. Hij had gewoon kunnen laten weten dat hij de reacties uit Nederland heeft gehoord en gelezen en vervolgens een officiële delegatie moeten uitnodigen voor een bezoek aan Suriname: ‘Daarna neemt hij die diplomaten en politici mee naar het binnenland. Precies zoals papa Ferrol in Wan Pipel tegen de Nederlandse vriendin van zijn zoon het zegt: “En als je weer terug bent in Nederland, ga je nooit vergeten dat je in Suriname bent geweest.”’

Want dat verklaart veel van de miscommunicatie tussen beide landen: in Nederland hebben ze geen idee hoe het eraan toegaat in het ‘voormalige wingewest’. Wan Pipel zou volgens De la Parra ook anno 2010 het antwoord van elke Surinaamse politicus kunnen zijn op de ingewikkelde relatie, want zoveel is er niet veranderd sinds de film is uitgebracht. ‘De etnische groepen leven nog steeds door elkaar heen of in aparte wijken. Terwijl ze nog elke dag naast elkaar staan bij omu Snesim, de Chinese supermarkt om de hoek.”

Martin Scorsese
Behalve Wan Pipel wordt het complete oeuvre van De la Parra geconserveerd en gedigitaliseerd door eye Film, zodat zijn films nog tot in lengte van jaren te zien zijn. Daarmee is in totaal naar schatting 400 tot 500 duizend euro gemoeid. Ook de eindmontage van zes onvoltooide films van de regisseur maakt deel uit van de hersteloperatie, die over een jaar wordt afgerond met de vertoning van Obsessions. Niet zonder trots vertelt De la Parra dat Martin Scorsese nog heeft meegewerkt aan het script: ‘Murder, suspense, psycho en seks. Heel veel seksscènes, haha, zoals ze nooit eerder waren vertoond. Eigenlijk is de Nederlandse seksfilm begonnen met mijn film Obsessions.’

Hij beschouwt het opnieuw uitbrengen van zijn werk als ‘een grote beloning voor een filmmakertje. De hernieuwde aandacht voor Wan Pipel heeft wel iets van een Wiedergutmachung. Het is opmerkelijk dat mij dit nu overkomt. En dan al die pers erbij; ik moet nog oppassen dat dit heertje niet wordt doodgeknuffeld. Alsof er nu pas waardering ontstaat voor de film.”

De la Parra verwijst daarmee naar de matige ontvangst in 1976. Destijds struikelden verschillende recensenten over de volgens hen bepaald povere acteerprestaties in de speelfilm waarin Van Ammelrooy de enige professionele actrice was. De regisseur zelf stelt dat de zogenaamde filmkenners die zich destijds zo neerbuigend over zijn film uitlieten, het vakmanschap en de wereldvisie niet op waarde wisten te schatten, ‘eenvoudig omdat ze nooit in Suriname waren geweest’.

De recensies vormden slechts een deel van het verhaal. De la Parra vertelt dat bioscoopeigenaren eind jaren zeventig nogal huiverig waren om zijn film uit te brengen. Ondanks het voorafgaande succes van Orfeo Negro en met name Blue Movie: ‘De distributeur en de exploitanten vonden Wan Pipel een heel andere film. Ze waren vooral ook angstig voor heftige reacties vanuit de Surinaamse gemeenschap. In die tijd was net de film The Klansman met Lee Marvin, Richard Burton en O.J. Simpson uitgekomen. Daarin worden in de eerste minuten twee zwarte mannen gelyncht door de Ku Klux Klan. Dat leidde tot agitatie in de City-bioscoop. Daar begonnen een paar Surinamers of Antillianen hun bioscoopstoel met een mes te bewerken. Daardoor waren bioscoopeigenaren ervan overtuigd dat Wan Pipel hun zaak zou ruïneren.’

Faillissement
De distributeur besloot daarop de film slechts met drie kopieën uit te brengen. Maar dan kenden ze De la Parra nog niet. Die stond erop dat Wan Pipel in minstens 25 zalen te zien zou zijn. Hij stapte naar de Surinaamse premier Henck Arron, die op dat moment voor een officieel bezoek in Nederland was, en kreeg gedaan dat de Surinaamse overheid 25 extra kopieën financierde. Een kopie kostte toen 3000 gulden, waarmee het bedrag dat Suriname in Wan Pipel investeerde op 275 duizend gulden kwam, bij een totaalbudget van 1,25 miljoen. De la Parra noemt die overheidssubsidie ‘een goed ding. Het is ook eigenlijk een heel nationalistische film. Bouterse heeft Wan Pipel niet voor niets geschaakt in het begin van het militaire regime. Eindelijk een film van een Surinamer over Suriname, zo werd ’ie gepresenteerd.’

De extra financiële steun mocht niet baten. De film bleef steken op 150 duizend bezoekers terwijl er een miljoen begroot waren. De flop leidde tot het faillissement van $corpio Films bv, de productiemaatschappij van het duo Wim Verstappen en Pim de la Parra. Wan Pipel is in al die jaren precies één keer op de Nederlandse televisie vertoond. Zelfs dat was kennelijk te gevoelig, vermoedt De la Parra. 35 jaar later komt het allemaal goed. De cineast maakt als speciale gast opnieuw zijn opwachting tijdens het Filmfestival, terwijl Eye Film op 3 oktober een themadag over hem organiseert.

Wan Pipel gaat dinsdag 28 september tijdens het Nederlands Film Festival in première. Vanaf 30 september is de film bij Eye in Amsterdam te zien. Klik hier voor meer informatie.

The Player (John Appel), Farewell (Ditteke Mensink) en The Rainbow Warriors of Waiheke Island (Suzanne Raes) dingen mee voor beste lange documentaire. In de categorie beste televisiefilm zijn genomineerd: Finnemans (Thomas Korthals Altes), Mama (Sanne Vogel, Beri Shalmashi) en Proces (Jenneke Boeijink). Voor beste korte film koos de jury Bukowski, De maan is kapot en Red-end and the Seemingly Symbiotic Society. En voor beste korte documentaire: Drona & ik, Shades of Grey en Weapon of War.

Vanavond worden in Utrecht de overige nominaties bekend gemaakt. Vrijdag is de uitreiking tijdens het eindgala.

Bron: ANP

Door Bor Beekman

Zoals vaker op filmfestivals, waar je tien dagen lang struikelt over de acteurs en regisseurs, trekt die enkele bekende uit een andere discipline plots veel bekijks. Zo schrijdt Rita Verdonk vorstelijk over de loper, in haar roze overjas. Tijdens het filmfragment waarin de politica filmmaker Robert Oey vertelt hoe zwaar het haar en haar familie allemaal viel, dat gedoe met Ayaan, wordt er in de zaal gesnotterd.

En geen acteur oogst in het eerste festivalweekend zoveel hartverwarmend applaus als violiste Janine Jansen. Die is weliswaar officieel ingestort, en heeft al haar optredens afgezegd, maar bracht het niettemin op om de première bij te wonen van de documentaire Janine, die de weg naar dat instorten met pijnlijke precisie registreert.

Voorafgaand aan de politieke première op het Nederlands Film Festival wordt er in de Schouwburg door filmmakers en politici gediscussieerd over het mengen van feit en fictie in historisch getint film- en tv-drama, dat de laatste jaren als genre aan populariteit heeft gewonnen. Achterkamertjespolitiek, privébeslommeringen van de Oranjes – het is ideaal materiaal voor scenaristen, die van de witte plekken in de kennis handig gebruikmaken om een eigen, gedramatiseerde werkelijkheid te kneden.

‘Ik voel me heel erg vrij’, zegt scenarist Ger Beukenkamp (tv-series De Troon, De Kroon en de nieuwe speelfilm Majesteit), die slechts één keer een poging tot beknotting meemaakte. ‘Balkenende, de lakei van Beatrix, ging vertellen wat er allemaal niet mocht.’ Niet dat hij zich er iets van aantrok. Bij het maken van historisch drama, betoogt Beukenkamp, moet de scenarist zich sowieso niet te veel storen aan de feiten, anders maakt hij een geschiedenisles.

Wanneer regisseur en scenarist Pieter Verhoeff (Nynke) meldt dat hij voor zijn op ware feiten gebaseerde films toch wel ‘heel veel research’ doet, gooit Beukenkamp er een alternatieve televisiedramawet tegenaan: ‘Hoe meer je inzoomt, hoe oninteressanter het wordt.’ Beukenkamp schreef ook het script voor de televisieserie Den Uyl en de affaire Lockheed, die op het festival in première gaat en vanaf 10 oktober te zien zal zijn bij de VARAara. Of daarin nog geheimen in worden onthuld? ‘Ik dacht het niet’, zegt regisseur Hans Hylkema (Oeroeg, De mannetjesmaker), op een toon die aangeeft dat het daar ook helemaal niet om gaat.

Ook aanwezig bij het debat: Ed van Thijn, als ervaringsdeskundige vanwege de serie Retour Den Haag van Peter de Baan uit 1999. De oud-burgemeester van Amsterdam getuigt vanaf een briefje hoe het is om jezelf zo elke avond op tv terug te zien, in zijn geval in het lichaam van acteur Huub Stapel. ‘Hij speelde mij, Ed van Thijn. Erger nog: hij was mij. Ik herkende niet alleen de woorden die ik sprak, maar ook mijn diepste gedachten. Mijn aarzelingen, onzekerheden, onderdrukte woedes, mijn wanhoop ook.’

Van Thijn vindt docudrama het spannendst ‘als het zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid is’. Wat in de serie over hem overigens niet het geval was: ‘Er werden nog tal van scheppen bovenop gegooid.’

Collega-politicus, en oud-acteur, Boris van der Ham (D66) stelt dat de hoeveelheid complotten in het Nederlandse politieke drama wel een onwaarschijnlijke vlucht neemt. ‘Lulligheid, toeval en amateurisme spelen een grotere rol dan hoe het in dit soort series wordt verbeeldt.’

Sommige politieke momenten kun je ook niet vangen in drama, betoogt Van der Ham. Zoals bijvoorbeeld het nachtelijke spoeddebat over Ayaan Hirsi Ali. ‘Gerrit Zalm was dronken toen hij aankwam. Balkenende moe. Een martelgang was het. De duurte kun je niet in anderhalf uur film vangen.’ En al zeker niet met aantrekkelijke acteurs. ‘Politici zijn in het echt lang niet zo charismatisch als de mensen die hen ze spelen.’

Door Pauline Kleijer

‘Ze doen het niet op klaarlichte dag. Je ziet niets, je hoort niets. Maar als je wakker wordt, hoor je de verhalen. Elke ochtend een nieuw verhaal.’ Een grootmoeder vertelt over haar leven in Scena del crimine, de nieuwe film van documentairemaker Walter Stokman. Twee van haar zoons zitten in de gevangenis, een kleinzoon is vermoord. Ze weet nog steeds niet wie het heeft gedaan, of waarom. Het gebeurde ’s nachts.

Scena del crimine, ook geselecteerd voor het filmfestival van Venetië, gaat over de invloed van de onderwereld op het leven in Napels. ‘Het zijn geen grote verhalen’, vertelt Stokman. ‘Het is geen documentaire over de maffia – het woord ‘Camorra’ valt niet eens. Met een serie kleine portretten wilde ik laten zien wat het betekent om daar te leven, hoe ver de invloed van de criminaliteit reikt.’
Het zijn vooral kleine boeven die Stokman voor zijn camera krijgt. Kruimeldieven, maar ook drugsdealers en overvallers. Ze vertellen over ‘het systeem’: hoe verder je erin doordringt, hoe meer je weet en hoe meer je voor je leven moet vrezen. En ze leggen uit waarom ze voor de criminaliteit kozen: ‘Met zeven, acht uur werken verdien je 2.000 euro.’

Stokman (1966) reisde zo’n zeven keer naar Napels voor zijn film. Hij kreeg – na een ‘enorme berg papierwerk en heel lang wachten’ – toegang tot een forensisch instituut, een jeugdgevangenis en een militaire school. Met prachtig camerawerk en stemmige muziek schetst de film een sfeervol, maar inktzwart beeld van een stad waar – vooral in de buitenwijken en omliggende gemeentes – de georganiseerde misdaad de dienst uitmaakt.

Berucht
Het befaamde boek Gomorra van Roberto Saviano, in 2008 verfilmd door Matteo Garrone, vormde een van de inspiratiebronnen voor zijn film, legt Stokman uit. Twee keer sprak hij met Saviano, in Amsterdam en Rome. Maar het was de documentairemaker al snel duidelijk dat hij geen film wilde maken in het kielzog van Gomorra.

Overeenkomsten zijn er wel: net als Garrone filmde Stokman in een van de meest beruchte buitenwijken van Napels, waar geweld aan de orde van de dag is en de flats vol kogelgaten zitten. Daar filmen was niet moeilijk: ‘Je belt met iemand die dat deel van de stad controleert, betaalt een bepaald bedrag, en dan word je op de afgesproken tijd met rust gelaten. Filmploegen zijn, na het succes van Gomorra, gewoon onderdeel van de hun business geworden.’

Ook bevat Scena del crimine beelden van getatoeëerde lichamen vol kogelgaten, lijken in plassen bloed. De foto’s, genomen door de politie op de ‘plaats delict’, komen uit het archief van het Napolitaanse forensisch instituut.

Toch wilde Stokman niet choqueren. ‘Ik had veel gruwelijker foto’s kunnen uitkiezen, maar het ging me niet om sensatie. Het moest een beetje mysterieus blijven en tot de verbeelding spreken. Ik hou niet van droge, puur informatieve documentaires, waarin de beelden alleen maar ter illustratie dienen. Ik creëer liever een bepaalde sfeer, die misschien grenst aan fictie, maar die hopelijk wel de essentie toont.’

De observaties tijdens een rekenles in de jeugdgevangenis, waar blijkt dat sommige tieners een simpel sommetje als drie plus drie nog niet kunnen maken, zijn minstens zo veelzeggend als de verhalen over diefstal of moord. Zonder de kijker te veel te sturen, lijkt Stokman uit op begrip voor de jonge criminelen. Zonder opleiding, zonder kennis, is voor hen nauwelijks een ander leven mogelijk.

‘Het is onvermijdelijk dat ik verzachtende omstandigheden laat zien’, zegt Stokman. ‘Documentaires doen dat per definitie: ze zíjn de omstandigheden. Ik wil ook laten zien hoe het werkt. Het lot speelt een rol, keuzes zijn niet altijd zo gemakkelijk. Ik ben een voorstander van minder oordelen en meer vragen stellen.’

De selectie van Scena del crimine voor het filmfestival van ‘Venetië’ , waar de film in een speciaal programma over Italië werd opgenomen, is een nieuw succes voor Stokman, die met eerdere documentaires al verschillende prijzen won. Met films als ASH World Wide Suicide (winnaar van een Gouden Kalf in 2002), Based on a True Story (2004), Beautiful in Beaufort-Wes (2006) en The West Lusaka Man (2007) filmde hij onder meer in Amerika, Zuid-Afrika en Zambia, over de meest uiteenlopende onderwerpen.

‘Er zit niet echt een lijn in mijn werk’, geeft Stokman toe. ‘Alhoewel het wel klopt wat iemand ooit zei: dat ik vaak mensen portretteer die eigenlijk helemaal niet gefilmd willen worden. Ik hou er wel van als het me moeilijk wordt gemaakt, omdat ik dan filmische oplossingen moet zoeken.’

Aandacht voor sfeer en stijl lopen ook als een rode draad door zijn oeuvre. ‘Zonder trouwens de waarheid geweld aan te doen – ik zou nooit iets ensceneren.’ En van zijn tien films werd er niet één opgenomen in Nederland. ‘Ik vind het mooi als de wezenlijke keuzes van het leven sneller aan de oppervlakte komen. ’, legt Stokman zijn internationale oriëntatie uit. ‘In Nederland kom je minder snel tot de kern, er ligt altijd een sluier van tevredenheid overheen. En ik wil wel iets laten zien dat ertoe doet. Er moet iets op het spel staan.’

Mauro
Zo komt Stokman dan uit bij iemand als Mauro, een kruimeldief die in Scena del crimine de show steelt met zijn theatrale, filosofische verhandelingen over huisarrest en de verlokkingen van de criminaliteit. ‘Ik stal om mijn leven betekenis te geven’, zegt hij. Veroordeeld tot de muren van zijn huis – een gangbare straf in Napels, waar de gevangenissen overvol zitten – treurt hij om gemiste kansen.

Mauro is, ondanks zijn gloedvolle betoog in de film, alweer op het slechte pad geraakt, zegt vertelt Stokman. ‘Zijn huisarrest was opgeheven, maar niet snel kort daarna is hij in Palermo opgepakt voor diefstal. Nu zit hij in de gevangenis. Het is zo uitzichtloos.’