Lucella Lamers, Richard van den Burg en Michel ter Apel zijn deze week de winnaars van een uniek Mr Li-t-shirt. De goede antwoorden op de vragen van vorige week zijn:

1) De wet waarmee de VS in 1882 een stop zetten op de Chinese immigratie heette de Chinese Exclusion Act.

Artikelen en cartoons uit het tijdschrift Harper’s Weekly geven een goed beeld van de vijandige houding van de Amerikaanse bevolking ten aanzien van Chinezen in de negentiende eeuw.

2) Het eerste Chinese gelukskoekje is niet in China, maar in San Francisco ontstaan, naar verluidt in 1918.

Esther den Hartog uit Den Haag is gekozen als winnaar van een iPod. Deelnemers aan de wekelijkse Mr Li-prijsvraag kunnen die één keer per maand winnen. We loven de iPod uit aan de luisteraar die de eerste twee vragen goed heeft en op vraag drie een interessant antwoord geeft. Een antwoord dat andere Mr Li-luisteraars hopelijk prikkelt om te reageren. Op de vraag of zij de aanwezigheid van China in Zambia een goede zaak vindt reageerde Esther den Hartog zo:

“Allereerst wil ik opmerken dat het een interessant fenomeen is dat de Westerse wereld zich meer en meer druk maakt om de Chinese aanwezigheid in Afrika. Hebben wij zelf als Europa niet eeuwenlang hetzelfde gedaan: het continent uitgebuit om de aanwezigheid van zijn natuurlijke grondstoffen? Nu de Chinezen zich als concurrent op deze markt begeven, dient zich de vraag aan of dit wel moreel verantwoord is. In tijden van globalisering en internationalisering is het bijna een vanzelfsprekendheid dat bedrijven zich in andere landen vestigen. De Chinezen gedragen zich hierin niet anders dan Europa en de VS. Chinezen zijn bereid in de samenleving te investeren.

Is de aanwezigheid van China in Zambia een goede zaak? Hier is geen eenduidig antwoord op mogelijk. Enerzijds zetten de Chinezen florerende bedrijven op die zorgen voor werkgelegenheid en leerervaringplaatsen voor de Zambianen. Als nadeel wordt genoemd dat de arbeidsvoorwaarden onder de maat zijn. Maar welk Zambiaans bedrijf heeft dit wel goed geregeld? Zelfs overheidsinstellingen als de universiteiten hebben met de regelmaat van de klok te maken met stakingen, omdat de salarissen te laag zijn.

Anderzijds blijft het eeuwig zonde dat de Zambiaanse overheid heeft besloten de staatsmijnen te verkopen. Een korte termijn-perspectief was hierin leidraad, want het leek zeer aantrekkelijk om in één keer een groot bedrag aan inkomsten binnen te halen. Hierbij werd over het hoofd gezien dat een goed georganiseerde mijn op de lange termijn veel meer winst opbrengt. De Chinezen hebben dit wel begrepen en zijn in deze ‘goudmijn’ gestapt.

Volgens mij kunnen we de Chinezen niet verwijten dat zij een zakelijk inzicht bezitten waar het de Zambiaanse overheid aan ontbrak. Ik denk dat ze alleen maar te prijzen zijn, omdat ze bereid zijn in de samenleving te investeren. Bijvoorbeeld door een voetbalstadion te schenken. Als westerse wereld kunnen we hier een voorbeeld aan nemen.”

De westkust van Amerika is altijd zeer in trek geweest bij Chinese gelukszoekers. Al in de negentiende eeuw kwamen ze massaal goud zoeken in “The Golden State” Californië. In onze eeuw zoeken ze hun fortuin liever in de ICT-sector, in Sillicon Valley bij San Francisco. In aflevering 7 van Looking for Mr. Li gaat Hans Jaap Melissen op zoek naar deze moderne goudzoekers. Ook wil hij weten of Harley Davidson nog steeds ‘made in the USA” is.

http://download.omroep.nl/vpro/39382001.mp3

Podcast (RSS-feed) van Looking for Mr. Li.

Verslaggever Hans Jaap Melissen schrijft elke week een bijdrage voor dagblad De Pers.

Amerikanen kunnen niet meer zonder Chinese arbeiders, IT’ers en producten. ‘We proberen altijd Amerikaanse spullen te kopen. Maar ja, ook die bevatten weer Chinese onderdelen.’

De Chinezen melden zich letterlijk aan de poort van computergigant Apple. ‘Ik heb goeie ideeën voor samenwerking op softwaregebied’, zegt een Chinese zakenman door de telefoon bij de receptie. Intussen lopen Aziatisch ogende medewerkers naar de parkeergarage van de Apple-campus, zoals dit gebouwencomplex in Cupertino, Californië heet.

Lees verder….

Ik schreef het al op mijn eerste bijdrage voor Mr Li: heerlijk zo’n reis door het veilige Amerika. Geen kogelwerend vest aan, zoals op zoveel van mijn oorlogsklussen. Geen helm op. ‘Zelfs niet als je motor rijdt’ schreef ik. Dat waren profetische woorden, weet ik sinds vandaag: Want ik zat achter op de motor, had geen helm op en het was ook nog eens achter op een motor van dat wereldberoemde, Amerikaanse merk, Harley Davidson.

Maar om die laatste aanduiding ging het nu net: hoe Amerikaans is de Harley Davidson werkelijk? Het komt allemaal door Sara Bongiorni en door een vreselijk chauvinistisch liedje.

Sara Bongiorni schreef een boek: A Year Without Made in China. Ze probeerde een jaar lang te leven zonder ook maar één product te kopen dat in China was gemaakt. Dat viel niet mee, blijkt uit haar boek. Terwijl ze zo voortvarend van start was gegaan: “We kick China out of the house on a dark Monday while the kids are asleep upstairs.”

Sara woont in Louisiana en dus bel ik haar op. “Ik heb er nooit een politiek statement van willen maken. Het was gewoon een experiment.” Het liet volgens haar juist zien dat het eigenlijk onmogelijk is om zonder Chinese produkten te leven.
Sara Bongiorni probeerde een jaar lang te leven zonder ook maar één product te kopen dat in China was gemaakt.

En dan was er dus een liedje. Ik geef het met moeite toe: ik heb een cd die ‘God bless the USA’ heet. Ik voel mij nu verplicht te melden dat ik Amerikanist van huis uit ben. En dus wel eens wat verzamel. True story, officer…

Maar goed, op die cd staat ‘Made in the USA’ met de regels: “Thanks God for Chevrolet, Harley Davidson and RCA. They ain’t perfect but they still say ‘Made in the USA’.

Ik vroeg mij af of het waar is. En voor hoeveel procent. Dus belde ik met Harley Davidson. Maar die motoren van hen rijden misschien snel, een Nederlandse journalist met een erg dringende vraag terugbellen lukt niet echt vlot. Dus ben ik een Harley Davidson zaak binnen gelopen. Ja, de motor wordt echt in Amerika in elkaar gezet. Maar schoorvoetend zei de verkoper dat er wel Japanse onderdelen in zitten en wellicht ook Chinese elementen. Hij wist het niet zeker. Ja, de merchandise in de winkel, da’s bijna allemaal Chinees: petjes, t-shirts, jasjes.

En toen gebeurde het. All-American ‘James’ liep met zijn net gekochte flesje ‘octane booster’, (een soort anabolen steroïde voor je motor) de zaak uit en gebaarde mij mee te komen. En daar gingen we dan. Ik achterop. Zonder helm. Dat is hartstikke illegaal. In Californie. Maar het geluid was prachtig.

Tot slot dus, schrijf ik mijn eigen prijsvraag uit. Hoeveel procent van de Harley Davidson is Amerikaans? En waar komt de rest vandaan? De winnaar krijgt een boek. En ook de groeten van Sara Bongiorni.

Het was het eerste Chinatown van de VS: Chinese Camp, een spookdorpje aan de rand van Yosemite National Park, Californië. Ooit woonden er 5000 Chinezen. Nu staan de meeste huizen leeg. Al is er bij het benzinestation annex winkel, annex kroeg nog wat leven te vinden.

Door Sigrid Deters

De eigenaar, de Nieuw-Zeelander Michael Read, tapt bier voor een handjevol goudzoekers dat aan de bar zit. Ze komen van dorpen uit de omgeving en bepraten hier hun jarenlange zoektocht naar geluk, in deze regio altijd uitgedrukt in goud. De goudkoorts zwelt weer aan, menen ze. De dollarkoers glijdt verder af, maar de prijs voor een ounce goud (ongeveer 30 gram) dreigt binnenkort door de magische 1000-dollar grens te komen. “Af en toe vind je hier nog wat”, vertelt Mike, zoals hij door zijn vrienden wordt genoemd. “Zeker met de nieuwste metaaldetectors. Die kunnen goud op grote diepte vinden.”

Precies twintig jaar geleden belandde deze ‘kiwi’ in Chinese Camp. “Samen met mijn vrouw. Na een lange zwerftocht besloten we hier te blijven. We kochten deze winkel op en wilden hier ons leven opbouwen. Maar vijf jaar later was ze dood.” Goudzoeken hield hem op de been. “Daarvoor moet je een ijzeren rug hebben en een leeg hoofd. Dat helpt de zorgen vergeten.”

Vroeger ging Mike minstens één keer per week op goudjacht. Maar nu hij wat ouder is, doet hij het rustiger aan. Hij heeft er een aardig zakcentje mee verdiend. Maar zo goed als de Chinezen vroeger waren, is hij nooit geweest. “Zij waren de beste goudzoekers die Californië ooit heeft gekend. Zij konden hard werken, zoeken tot ze erbij neervielen, en dan toch nog doorgaan.”

Ze waren volgens Mike zelfs zo goed, dat de blanken bang waren dat ze er met al het goud vandoor zouden gaan. “De Chinezen zaten toen overal in deze streek. Maar om ze beter in de gaten te kunnen houden, werd hen gesommeerd zich hier te vestigen. Dat was in 1850. Er stond geen hek omheen hoor, maar als de Chinezen ergens anders werden gezien, waren ze hun leven niet zeker.”

De laatste Chinees verdween volgens Mike rond 1920. “Er werd nauwelijks meer goud gevonden. Veel Chinezen waren al vertrokken om in Sacramento aan de spoorlijn die van West naar Oost ging te werken.”

Mike praat over de goldrush, die begon in de 1948 en enkele tientallen jaren duurde, alsof hij er zelf bij is geweest.

Volgens sommigen blinkt er nog steeds goud in de vallei. Zoals voor de vier mannen aan de bar. Mike blijft het ouderwetse goudzoekersinstrument, de Gold Pan, trouw. Maar de meeste hedendaagse goudzoekers gebruiken metaaldetectoren. “Die zijn nog beter dan de Chinezen.”

Elke week stellen we drie vragen aan de luisteraars van ‘Looking for Mr. Li’. Daar kun je bijzondere prijzen mee winnen: we loven wekelijks drie unieke Mr. Li t-shirts uit. En we geven één iPod aan de winnaar van de maand.

De vragen bij de zesde uitzending zijn:

1) Hoe heette de wet waarmee de VS in 1882 een stop zetten op de Chinese immigratie?

2) Wanneer en waar is het eerste Chinese gelukskoekje ontstaan?

3) Op welke gebieden kunnen Chinezen een bedreiging zijn op de Amerikaanse arbeidsmarkt? Licht je antwoord kort toe in maximaal 250 woorden.

Stuur je reactie vóór maandag 17 maart a.s. naar misterli@vpro.nl en win een origineel t-shirt of iPod. Vermeld duidelijk “prijsvraag 11 maart” en je naam, adres en telefoonnummer. De goede antwoorden op vraag 1 en 2 staan vanaf volgende week dinsdag op de website.

Brian Downey, Freke Stout en Joris Vermeer zijn deze week de gelukkige winnaars van een uniek Mr Li-t-shirt. De goede antwoorden op de vragen van vorige week zijn:

1) De Chinese immigranten die aan het eind van de negentiende eeuw via de westkust de VS in kwamen, arriveerden op Angel Island.

Lees meer over deze bijzondere plek op de sites van Angel Island State Park en Angel Island Immigration Station Foundation.

2) Op de Amerikaanse topuniversiteit Harvard studeren dit jaar 400 Chinezen, samen goed voor tien procent van de studentenbevolking. (bron: China Daily, 4/1/2008)

San Francisco is de thuishaven van Amerika’s grootste en oudste Chinatown. Al in 1850 vestigden zich hier de eerste Chinese gelukzoekers. De laatste jaren krijgen ze gezelschap van een nieuwe golf Chinezen. Hans Jaap Melissen gaat in aflevering 6 van Looking for Mr. Li op zoek naar Mr. Li in San Francisco.

http://download.omroep.nl/vpro/39352269.mp3

Podcast (RSS-feed) van Looking for Mr. Li.

Verslaggever Hans Jaap Melissen schrijft elke week een bijdrage voor dagblad De Pers.

Steeds meer Amerikaanse ouders sturen hun kinderen naar een Chinees-Amerikaanse school. Ook al hebben ze zelf geen Chinese voorouders. ‘Ik bied mijn kind een grotere wereld.’ ‘Ik weet niet waarom ik Chinees moet leren.’ ‘Jawel joh: Chinees is heel belangrijk. Half Amerika spreekt het!’ Een jongetje van negen wordt door een veel kleiner meisje geholpen bij het interview op het schoolplein van de Chinese American International School (CAIS) in San Francisco. Deze school, voor kinderen tussen drie en dertien jaar oud, biedt het onderwijs voor de helft van de tijd aan in het Mandarijn-Chinees en voor de andere helft in het Engels.

Lees verder