Waarom ziet Nederland eruit zoals het eruitziet? En hoe zag het er vroeger uit – in de Middeleeuwen, in de tijd van de Romeinen, of zelfs van de Neanderthalers? Wat voerden die vroegere mensen – of mensachtigen – de godsganse dag uit, wat dachten ze, wat voelden ze? Om die vragen te kunnen beantwoorden moeten we de grond in. Want daar bevindt zich volgens archeologen onze onstaansgeschiedenis. Net als de collega’s van Labyrint tv en het VPRO-programma Nederland van Boven gaan wij daarom deze week – vandaag – ondergronds. Te gast in de studio is David Fontijn, archeoloog aan de universiteit in Leiden.

Wiskunde. Voor veel mensen is het vergelijkbaar met een ver, onherbergzaam land. Een land dat de moeite van een zware, lange reis niet waard is. Er wacht je immers niets meer dan frustratie en ontberingen. Maar wiskunde is overal!

Voor de Vlaamse wiskundige Dirk Huylebrouck is er haast geen landschap denkbaar dat adembenemender, afwisselender is dan wiskunde. Wiskunde is Afrika, met zijn op getallenreeksen gebaseerde ritmische muziek. En wiskunde is het verstilde Antartica, waar alleen abstracte begrippen, en dus homologische algebra een rol spelen. Voor wiskunde kun je ook gewoon thuisblijven. In ons eten, in de kunst, het openbaar vervoer, de computer: wiskunde is overal!

Bij alle genezende handelingen die een arts uitvoert, geneest het placebo-effect een beetje mee. Dit effect is het intrigerende fenomeen dat mensen beter kunnen worden van een behandeling, ook als daar geen medische verklaring voor is. Hoe zorg je dat het placebo-effect zo groot mogelijk wordt? Het placebo-effect is een lastig verschijnsel als je in een wetenschappelijk studie wilt onderzoeken hoe werkzaam een bepaalde behandeling of medicijn is. In zo’n onderzoek zorgt het placebo-effect vooral voor ruis. Hoogleraar gezondheidspsychologie Jozien Bensing
draait dit om. Zij wil juist het effect zo goed mogelijk uitbuiten bij een medische behandeling. Bensing onderzoekt de communicatie tussen artsen met hun patiënten. Vooral verwachtingen en emoties blijken een belangrijke rol te spelen bij het optreden van het placebo-effect. Jozien Bensing vertelt in Labyrint Radio over haar onderzoek.

Insecten zijn niet alleen vervelend, kriebelig, bloeddorstig en vies. Ze zijn vooral heel nuttig, mooi en heel intelligent bovendien. Maar ja, insecten hebben niet zo’n best imago en dat is zonde, vindt Marcel Dicke, entomoloog aan de universiteit in Wageningen. Aldus begon hij aan een PR-offensief en schreef een boek over de zespotige beesten, getiteld Blij met een dooie mug.
Presentator Pieter van der Wielen duikt samen met Marcel Dicke in de minuscule doch bijzonder uitgebreide breinen van sluipwespen, alsook in de fijngevoelige intelligentie van een bijenvolk.

Nog een weekje en dan is ruimtereiziger Andre Kuipers klaar voor take-off naar het ISS. Maar wat gaat hij nou eigenlijk doen in dat ruimtestation? ESA-missiewetenschapper Hilde Stenuit plant onderzoeksmissies. Zij begeleidt alle wetenschappelijke onderzoeken die het komende halfjaar door Andre Kuipers worden uitgevoerd. Stenuit is zondag te gast in Labyrint Radio. Ze vertelt over de wetenschappelijke vragen die er zijn over schuimvorming, ruimtehoofdpijn en de levensduur van bloedcellen. En wat er bij komt kijken om een experiment de ruimte in te krijgen.

Op het terrein van Kamp Westerbork wordt deze wekenarcheologisch onderzoek verricht. Ook het huis waar kampcommandant Gemmecker woonde wordt onderzocht. Wat betekent dit huis voor het Herinneringscentrum Westerbork? In de studio is te gast Rob van der Laarse, hoogleraar Erfgoed van de oorlog. Hij leidt het onderzoeksprogramma Terrorscapes, waarin Europese oorlogsonderzoekers en herinneringscentra samenwerken.

Games worden al lang niet meer alleen gespeeld op studenten- en zolderkamers. Ze verspreiden zich langzaam maar zeker over het echte leven, als een virus. Ze worden gebruikt in de gezondsheidszorg, in het bedrijfsleven en in het onderwijs en er wordt al gesproken van ‘gamification’ van de samenleving.

In Labyrint radio praat Pieter van der Wielen met Ben Schouten, de kersverse hoogleraar ‘playful interaction’ aan de Technische Universiteit Eindhoven. Hij is dol op spelletjes maar zet tegelijkertijd zijn vraagtekens bij alle toepassingen daarvan.

TBS: hoe beland je daar en hoe kom je er als een beter mens weer uit? Criminoloog en antropoloog Frank van Gemert schreef een wetenschappelijke biografie over Jan Hoolwerf: Van prison gang tot TBS. Hoolwerfs leven waarin geweld steeds weer een rol speelt, leidt uiteindelijk tot een veroordeling met TBS. Ook aan tafel Yvonne Bouman, socioloog en senior onderzoeker bij de Pompestichting. Zij onderzoekt onder meer hoe het risico op recidive TBS-ers na vrijlating kan worden ingeschat.