We staan allerlei gegevens af aan bedrijven zonder precies te weten wat er vervolgens mee gebeurt. Jansen & Janssen laten in hun uitzending van 23 augustus zien dat het risico bestaat dat deze gegevens een eigen leven gaan leiden. Niets tegen te doen? Edward Hasbrouck, een Amerikaanse globetrotter die zich inzet voor privacybescherming, doet een suggestie.

Nadat Hasbrouck onlangs een vlucht met KLM had geboekt, verzocht hij de maatschappij inzage te geven in welke gegevens over hem waren verzameld en wat de KLM daar vervolgens mee had gedaan. Na drie maanden wachten, een stuk langer dan officieel toegestaan, gaf de KLM een reactie: ze wisten niet wat er precies met zijn data gebeurd was, want ze hadden deze afgedragen aan partner Northwest Airlines. Met deze afdracht eindigde volgens KLM ook hun verantwoordelijkheid. En, sorry voor het late antwoord, ze zijn dergelijke verzoeken niet gewend.

Volgens KLM was Hasbrouck’s verzoek het eerste in zijn soort dat een Europese luchtvaartmaatschappij ooit had ontvangen. Blijkbaar hebben Europese burgers er veel vertrouwen in dat bedrijven zorgvuldig met hun gegevens zullen omspringen. Of dit terecht is? Lees de opmerkelijke briefwisseling die Hasbrouck had met de KLM op zijn blog “The Practical Nomad” en oordeel zelf. Lees daar ook zijn oproep aan ons Europeanen om de stoute schoenen aan te trekken en zelf na te vragen aan wie jouw gegevens allemaal doorgespeeld zijn.

Je anoniem door de wereld bewegen wordt dankzij de technologie steeds moeilijker. 

Door Elja Looijestijn, VPRO Gids 33

Jansen en Janssen zoeken vanavond uit hoe ver de Amerikaanse overheid gaat in het opslaan en gebruiken van persoonsgegevens. Ook Nederlanders kunnen zonder dat ze het weten door de Amerikanen in de gaten gehouden worden. Maar dit geldt ook voor ons eigen land. Dankzij RFID, oftewel Radio Frequency Identification, zijn we overal te volgen.

Christian van ’t Hof doet voor het Rathenau Instituut onderzoek naar het gebruik van deze chips en de gevolgen daarvan.  ‘RIFD zijn kleine op afstand uitleesbare chips, die tot nu toe vooral werden toegepast in de logistiek om goederen te identificeren. Nu wordt RFID massaal ingevoerd in het publieke domein om mensen te herkennen: toegangspasjes voor kantoren, clubs en voetbalstadions, de ov-chipkaart, het biometrisch paspoort, volgsystemen in pretparken en lokale betalingssystemen. De meeste mensen gebruiken de pasjes als sleutel of portemonnee.’

In principe is het gewoon handig, zo’n pasje om mee te tanken of je kantoorgebouw in te komen. Maar hoe algemener het gebruik wordt, hoe meer de overheid en bedrijven met de gegevens kunnen. Van ’t Hof: ‘De gegevens kunnen opgeslagen worden in een database en aan elkaar gekoppeld. We zijn geen gevallen van misbruik tegen gekomen, maar het gebruik van RFID is nog pril en de gegevens zijn gefragmenteerd. Het wordt pas echt spannend als je een totaalbeeld krijgt, als je er niet meer voor kan kiezen om wel of niet een chip te gebruiken. Dan kan het wel eens eng worden.’

Een belangrijke toepassing van RFID is de OV-chipkaart. De NS en lokale vervoersbedrijven voeren deze in ter vervanging van de strippen- en treinkaartjes. Je kunt kiezen voor een gepersonaliseerd of anoniem exemplaar. ‘Er zijn nog veel technische problemen, maar op zich is het een goed en handig systeem,’ zegt Van ‘t Hof. ‘De NS wil echter de gegevens van de gepersonaliseerde chipkaarten ook voor marketingdoeleinden gebruiken, en dat deugt wat mij betreft niet. De druk om voor een persoonlijke kaart te kiezen wordt opgevoerd. Ik heb daar op zich geen problemen mee, maar dan moet er wat mij betreft wel iets tegenover staan wat betreft gebruiksgemak. Aanbiedingen op basis van reisgegevens wekken alleen maar irritatie op.‘

De meeste vraagtekens heeft Van ’t Hof echter bij het biometrische paspoort, een jaar geleden ingevoerd is. Daarbij hoort een chip met alle gegevens plus een gedigitaliseerde foto en later ook de vingerafdrukken van de houder. ‘Straks heeft de overheid een database met heel duidelijke foto’s van alle burgers. Die gegevens worden centraal opgeslagen, om duplicatie te voorkomen. Maar dit is natuurlijk ook heel handig voor opsporingsdoeleinden.’

De technologie is er, en misschien straks ook de juridische mogelijkheden. ‘Daarom is het zaak nu de discussie te voeren of we dit wel willen,’ zegt Van ‘t Hof. ‘Anders is het straks te laat. Duitsland en Italië hebben al besloten dat ze geen database zullen aanleggen. Daarom hebben we een publieksonderzoek uitgezet met de vraag of de gegevens uit het biometrische paspoort voor opsporingsdoeleinden gebruikt mogen worden. De uitkomsten worden in oktober verwacht.’

De voorzitter van het College Bescherming Persoonsgegevens, Jacob Kohnstamm, doet in Jansen & Janssen een dringend beroep op de Tweede Kamer om tegen het nieuwe akkoord over de uitwisseling van passagiersgegevens met de Verenigde Staten te stemmen.Het akkoord is omstreden omdat de bewaartermijn van de passagiersgegevens verhoogd is van 3 naar 15 jaar, en er geen bindende afspraken gemaakt zijn over wie er allemaal toegang heeft tot de persoonsgegevens die aan de Amerikaanse overheid worden overgedragen. Kohnstamm: “Je kunt eigenlijk niet anders zeggen dan dat er inmiddels een totaal lachwekkend akkoord ligt.”

De Europese Unie sloot deze zomer een nieuw akkoord met de Verenigde Staten over de overdracht van passagiersgegevens, nadat het Europese Hof van Justitie het vorige verdrag nietig had verklaard. Minister van Jusitie Hirsch Ballin heeft besloten het nieuwe akkoord voor goedkeuring voor te leggen aan de Tweede Kamer. Het parlement zal waarschijnlijk voor eind oktober hierover een besluit nemen.Volgens Kohnstamm zal de Tweede Kamer onder grote druk komen te staan om voor het nieuwe akkoord te stemmen. “Als een land weigert te ratificeren, vervallen al die afspraken. Dan heb je dus een veto. Voordat het Nederlandse parlement dat doet, dan zal de pressie heel groot worden. Ik hoop dat ze het doen, het is een onzinnige affaire.”

Lees ook:
Aflevering 5: “Kan ik nog anoniem zijn?”

We laten overal onze sporen na. Of we nu geld overmaken, bellen, e-mailen, gebruikmaken van een zoekmachine of een vliegreis maken, in allerlei databanken worden onze gegevens opgeslagen. Kun je nog anoniem zijn in een tijd waarin alle grenzen vervaagd zijn? Jansen & Janssen gaan op zoek naar je privacy.

Dankzij het digitale tijdperk is het voor overheden steeds eenvoudiger geworden om heel veel persoonsgegevens op te slaan en te koppelen. Sinds 11 september 2001 is vooral de Amerikaanse overheid ‘data hungry’, en probeert ze zoveel mogelijk gegevens te verzamelen. Gegevens van haar eigen burgers, maar ook van ons.

Onze Google-zoektermen kunnen opgevraagd worden, telefoonverkeer dat via Amerika loopt (zoals telefoneren via Skype) mag op inhoud bekeken worden, en Europese bedrijven met een vestiging in de VS vallen ook onder Amerikaanse wetgeving waardoor ze gedwongen kunnen worden om persoonsgegevens af te staan. Het lijkt erop dat steeds meer van onze gegevens de oceaan oversteken, zonder dat we weten wat er met die gegevens gebeurt.De afgelopen maanden heeft de Europese Commissie onderhandeld over een nieuw akkoord over passagiersgegevens. Minister Hirsch Ballin heeft besloten dat de Tweede Kamer eerst z’n goedkeuring moet uitspreken over het akkoord.

Jansen & Janssen spreken met europarlementarier Sophie in ‘t Veld, privacywaakhond Jacob Kohnstamm van het College Bescherming Persoonsgegevens en Aleid Wolfsen, PvdA-Tweede Kamerlid. Iedereen is het er over eens dat het nieuwe akkoord geen verbetering is: de termijn dat gegevens bewaard mogen worden is opgerekt en we weten niet wie er allemaal bij kan. Maar betekent dat dan ook dat de Tweede Kamer tegen zal stemmen?

Uitzending: 23 augustus, 22.00 uur, NED3

Bekijk hier de uitzending

Lees ook:

Kohnstamm: “Ik hoop dat Tweede Kamer tegen akkoord passagiersgegevens stemt”

“Wat doet een bedrijf met mijn gegevens? Gewoon vragen!”

Dossier Privacy (Holland Doc)

en: “Big Brother in je portefeuille” uit VPRO gids nr. 33

Deze uitzending kwam niet tot stand met medewerking van Buro Jansen en Janssen. Het televisieprogramma Jansen & Janssen is op geen enkele wijze gelieerd aan Buro Jansen en Janssen.