“Het grappige is dat klimaatneutraal niet echt moeilijk is”, aldus de website van klimaatcampagne Hier. En inderdaad, het is simpel: wie wil, kan klimaatneutraal worden door tegen betaling zijn eigen CO2-uitstoot en daarmee zijn bijdrage aan het broeikaseffect te laten compenseren.

Hoe word je klimaatneutraal?
Een weekendje naar Barcelona met het vliegtuig? Voor zo’n vijftien euro kun je je CO2-schuldgevoel afkopen. Met dit geld wordt de CO2 die dankzij jouw vliegreis in de lucht komt, gecompenseerd door bomen te planten of door te investeren in duurzame energieprojecten. Klimaatneutraal draait dus om CO2-compensatie en wordt daarom ook wel aangeduid als CO2-neutraal. Op de site van Milieucentraal kun je lezen welke manieren van compensatie er zijn en hoe ze werken.

Alles kan klimaatneutraal gemaakt worden: reizen, solliciteren, betalen, popconcerten geven, etc.. Een selecte groep klimaatneutrale producten heeft de officiële goedkeuring van de Hier-campagne en mag het “Hier klimaatneutraal” logo voeren. In de uitzending van 13 september onderzoeken Jansen&Janssen onder andere hoeveel waarde aan dit logo gehecht moet worden.

Wie regelen dat voor jou?
Bedrijven besteden het klimaatneutraal maken van hun product vaak uit aan gespecialiseerde compensatie-aanbieders zoals Trees for Travel, de Klimaatneutraalgroep of het Hivos Klimaatfonds. Deze organisaties berekenen hoeveel CO2-uitstoot een product of een activiteit veroorzaakt en investeren vervolgens in projecten die de berekende CO2-uitstoot met een zelfde hoeveelheid compenseren.

Wat en hoe precies gecompenseerd wordt, is niet altijd even duidelijk. Om meer helderheid aan de consument te bieden werken de belangrijkste aanbieders van klimaatcompensatie sinds kort samen. Onderling hebben zij afgesproken dat zij alleen werken met goed gecontroleerde projecten en dat zij in een boekhouding heel precies bijhouden waar, hoeveel CO2 gecompenseerd wordt. Op hun gezamenlijke site klimaatcompensatie.nl is een overzicht te vinden van de controlesystemen en keurmerken waarmee deze aanbieders werken.

Waar betaal je precies voor?
Eén ton CO2 compenseren kost tussen de tien en twinitg euro. Dit bedrag gaat op aan:
(i) De kosten van het planten en beheren van bos, of het bouwen van bijvoorbeeld windmolens of biogasinstallaties voor het opwekken van duurzame energie;
(ii) Certificering- en controlekosten. Om onafhankelijk te kunnen bepalen of het project inderdaad de beloofde CO2-compensatie oplevert, worden deze projecten gecertificeerd door onafhankelijke adviesbureaus.
(iii) Administratiekosten. Om te garanderen dat elke ton CO2-compensatie maar een keer verkocht wordt, houdt een onafhankelijk ‘clearing house’ een administratie bij. In Nederland wordt dit gedaan door de Triodos Bank. Zij brengen voor deze administratie provisie in rekening.
(iv) Overheadkosten van aanbieders zoals de Klimaatneutraalgroep en Trees for Travel (bij deze organisatie bedroeg het overheadpercentage in 2006 22 procent).

Er komt dus nogal wat bij kijken om je vliegreis of autokilometers klimaatneutraal te maken. En, daar hangt een stevig prijskaartje aan: de Volkskrant becijferde dat van een certificaat dat 16 euro kost, uiteindelijk maar 4,85 euro (30 procent) daadwerkelijk wordt besteed aan de aanplant van bomen.

Wel of geen bomen te planten?
Steeds meer milieuorganisaties, zoals WNF en Greenpeace, roepen op om niet langer te compenseren door middel van bomen. Hierbij wordt vooral gewezen op het feit dat bomen planten een tijdelijke oplossing is. Tijdens het groeien wordt de CO2 weliswaar opgeslagen in de boom, maar zodra die dood gaat of verwerkt wordt, komt de CO2 alsnog vrij. Daarnaast moeten we om al onze CO2-uitstoot te compenseren veel meer bomen planten dan dat er ruimte is. In de uitzending van Jansen&Janssen becijfert Wiert Wiertsema van Both ENDS dat, om alleen al de jaarlijkse uitstoot van het Nederlandse wagenpark te compenseren, een gebied groter dan Nederland zou moeten worden vol geplant. Bovendien is het moeilijk om te garanderen dat een boom na aanplant ook daadwerkelijk lang genoeg blijft staan om de beloofde hoeveelheid CO2 op te nemen. Recent was een vijftien jaar geleden gestart bomenplantproject in een natuurpark in Oeganda in het nieuws. Oegandezen die eerst in dit natuurpark woonden, claimen hun grond nu terug en zouden op grote schaal de toen aangeplante bomen hebben gekapt.

De andere vorm van klimaatcompensatie, investeren in duurzame energie, wint dan ook snel terrein. Door bijvoorbeeld een windenergiepark aan te leggen of te investeren in kleine waterkrachtcentrales in ontwikkelingslanden, wordt CO2-uitstoot voorkomen: een meer structurele oplossing dus. Voorwaarde is dan wel dat duurzame energieopwekking daadwerkelijk energieopwekking met fossiele (CO2-uitstoot veroorzakende) brandstof vervangt.

Een oplossing voor de klimaatverandering?
“Klimaatneutraal” worden door middel van CO2-compensatie is natuurlijk niet verkeerd: het kan helpen om consumenten en bedrijven bewust te maken van hun energiegedrag. Maar, legt hoogleraar duurzaam ondernemen Gerard Keijzers aan Jansen&Janssen uit, CO2-compensatie kan ook een verkeerd signaal geven. Om klimaatverandering tegen te gaan moeten we in de komende tien jaar ons energiegebruik met 50procent terugdringen. Dat betekent volgens Keijzers dat we dringend moeten investeren in radicale nieuwe technologie voor wonen, eten en reizen. Het promoten van “gemakkelijke” oplossingen, zoals je CO2-schuld afkopen door compensatie, leidt alleen maar af van de echte oplossingen. Niet compenseren maar reduceren, is het motto van Keijzers.

Dat we ons energiegedrag, ondanks alle aandacht voor het klimaatprobleem, nog niet radicaal hebben veranderd, blijkt uit de onlangs gepresenteerde Milieubalans 2007. Het Milieu en Natuur Planbureau stelt in dit rapport dat het belang van milieu in de publieke opinie weliswaar is toegenomen, maar dat het energiegebruik van consumenten door meer reizen en meer elektrische apparaten nog steeds toeneemt. Ten opzichte van 1990, is onze CO2-uitstoot dan ook, ondanks allerlei maatregelen, gestegen.