In Europa, de bestseller van Geert Mak over honderd jaar Europese geschiedenis, sprak al vele lezers tot de verbeelding. In 35 afleveringen reist de VPRO in het voetspoor van Mak door het Europa van de vorige eeuw. Per aflevering staan een locatie en een jaar centraal: Van Madrid 1937 tot Stalingrad 1943, van Ieper 1915 tot Budapest 1956. Geen droge geschiedenisles, maar de meeslepende verhalen van ooggetuigen en direct betrokkenen voor wie de geschiedenis vaak nog actueel is. In Europa geeft ze een gezicht: slachtoffers, daders, politici die beter hadden kunnen weten, dromers, opportunisten en natuurlijk die grote massa mensen die het allemaal overkwam voordat ze er erg in hadden.

Vanaf maandag 30 mei elke werkdag, 19.15 uur, Nederland 2

• Kijk hier voor meer informatie
• Meld u hier aan voor de nieuwsbrief van Geschiedenis 24 en blijf op de hoogte van het laatste nieuws over In Europa, Andere Tijden, OVT en Geschiedenis 24
  

> Bestellen kunt u hier

What is “In Europa”? Watch this video (3 min.):

Promo

Or click on the episodes below to watch them on this website:

1900 - Dawn of the Century (English subtitles):
The turn of the century brought promises of unfathomable progress. New machines, new techniques, new ideas all seemed to clear the way for a new society and a new world. But before long, it became clear that the new era would bring all kinds of new and unexpected challenges along with it. In the first episode, viewers are given a preview of what’s to come in the rest of the series.

1914 - Vienna & Sarajavo (English subtitles):
The First World War brought to a definitive end any of the optimism with which the century began. On June 28, a Serbian farmer’s son by the name of Gavrilo Princip assassinated Archduke Franz Ferdinand in Sarajevo. Six weeks later, war was declared. In Vienna, we meet the grandson of the murdered Franz-Ferdinand. In Sarajevo, still recovering from its most recent war, we meet Mile Princip, the assassin’s great-nephew. Depending on the way the winds of politics are blowing, his great-uncle alternates from being regarded as a hero to as a terrorist.

1915 - Ypres, Belgium (English subtitles):
The war of 1914 was supposed to be a simple affair, to be over by Christmas. Unfortunately, it proved to be a different, new kind of war. Trench warfare was perfected as both sides tore open the fields of Flanders and France with an ever growing arsenal of destruction. Poisonous gasses and flamethrowers were introduced to tip the balance. In West Flanders, a truck still makes daily runs to collect unexploded ammo: 250,000 kilos a year. For some, this violence proved to be too much and they went crazy with fear: shellshock. Soldiers who lost their nerve were shot. To this day, grandchildren are trying to rehabilitate their grandfathers’ names.

1916 - The Somme (English subtitles):
The First World War proved to be a fertile breeding ground for technology. New inventions like the tank were introduced to inflict more damage and win battles, while in surgery and medicine new ways were found to repair those damaged. The thousands of severely mutilated soldiers, the men without a face, were given new noses, ears and jaws thanks to the tender beginnings of plastic surgery. On the home front, film footage shows the horrors of the real war as large as life on the big screen to those who stayed behind. Not only the soldiers, but all of society was traumatized: when an orphaned soldier wandered around not knowing where he was and his photo appeared in the paper, hundreds of mothers, children and girlfriends came forward to claim them as their own husband, friend or father.

1929 - Berlin (English subtitles):
After his release from the Tegel Prison in Berlin, where he was serving a sentence for the murder of his girlfriend Ida, Franz Biberkopf, the protagonist in the novel Berlin Alexanderplatz, starts to panic. The new Berlin grabs him by the throat. The city is adrift; it’s decadent, frivolous and lawless. Berlin  was the cultural center of Europe and many artists from around the world flocked there. In the meantime, the rumblings of one of the greatest disasters that a European country has ever brought  upon itself were resonating from below. The city was dancing on the volcano. Hitler and his followers were warming up for their rise to power four years later. Nowadays, the city has rediscovered its position as a European cultural center.

1942 - Germany (English subtitles):
From behind the drawing boards of the furnace manufacturers Topf & Söhne, the engineers could look out the window and see the smoke rising from the chimneys of camp Buchenwald. That smoke came from cremation furnaces that they had designed, and similar furnaces manufactured by them also burned bodies at Auschwitz and Bergen-Belsen. Were you a collaborator if you worked for Topf & Söhne? Should you have refused to service the furnaces at Auschwitz? Did you talk about what you saw at home at the dinner table? There’s only one question that remains after this episode and one that will never be answered: What would you have done back then?

In Europa kreeg de prijs onder meer toegekend vanwege het innovatieve gebruik van Googlemaps, voor het letterlijk op de kaart zetten van historische verhalen. Ook de brede inzet van Pod- en Vodcasts en de crossmediale grondslag speelden een belangrijke rol.

Andere VPRO-winnaars waren MetropolisTV (met een eervolle vermelding in dezelfde categorie) en Tegenlicht: Lockerbie revisited, winnaar in de categorie ‘TV Current Affairs’. Een aflevering naar aanleiding van de heropening van de rechtszaak tegen de Libiër die is veroordeeld voor de aanslag boven Lockerbie.

> Alle prijswinnaars

Deze prijs wordt jaarlijks toegekend aan hoogwaardig multimediale- en media producties met specifieke aandacht voor Europese waarden in de sfeer van samenleving, cultuur, (volwassen) educatie en politieke vraagstukken met inbegrip van het publieke debat over integratie van minderheden, verzoening tussen bevolkingsgroepen en landen, het debat over ethische vraagstukken, religies, enzovoort.

De jury over In Europa:
“In Europe” is, what an educational media within the context of European self-reflection has to be like: a discourse on history as a history of discourses in order to discover critical reflection as an agency of mindful thoughts on what is possible if it is necessary. [...]

That is, what a public broadcaster is made for: VPRO, one of the most initiative and alternative public broadcasters in Europe, has taken the challenge and challenges in that way Europeans who maybe be about to forget or even to neglect the power of history. [...]

> Lees meer

Negen DVD’s met alle 18 afleveringen van het eerste seizoen voor slechts 49,95 euro! Bestellen kunt u hier.

Klik hier voor meer informatie over de tweede DVD-box (luxe editie).

Meer over ‘1950 - Europa’:
- Bekijk de hele uitzending 1950 - Europa
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1950
- Lees alle weblogberichten over 1950

Nieuw op de In Europa-website: twee verse reportages in de reeks ‘Onderstromen tussen Oost en West‘. In de ene de Oekraïense Olga Masalitina over teleurgestelde Oekraïense vrouwen na een huwelijk met een westerse man en met kunstschilder Gratchov die de dood van de Europese cultuur constateert. In de derde en laatste reportage Lyuba Priatko, studente Nederlands in Kiev, die twijfelt tussen een toekomst in Oost of West. Dit alles en meer op het In Europa weblog.

In Europa crossmediaal

Alle podcasts van Geert Mak, de In Europa Salon Podcast en de In Europa Vodcast kunt u nog steeds beluisteren en bekijken op onze website, of abonneer u en haal ze automatisch binnen. En heeft u zelf nog verhalen voor de In Europa Atlas, dan ontvangen we die graag. Klik hier voor eerdere verhalen.

In Europa: Wat vindt u van ‘1992 – Bosnië de De Waarheid’?

Kom naar de OVT In Europa Salon!

Het historische radioprogramma OVT verzorgt elke zondagochtend de In Europa Salon, waarin Geert Mak en andere gasten dieper ingaan op het onderwerp van de uitzending van die avond. Met zondag als gasten Evelien Gans (bijzonder hoogleraar moderne Joodse geschiedenis) en Ido de Haan (hoogleraar politieke geschiedenis en auteur van onder andere Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945-1995). Na afloop is er een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond.

Wilt u de OVT-uitzending zelf live bijwonen? Klik hier om kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen of klik hier voor meer informatie.

Wilt u de uitzendingen op deze website bekijken, klik dan op de aflevering van uw keuze in het herhalingsschema hieronder, of ga naar het overzicht van alle uitzendingen.

In de nacht van zondag 31 mei op maandag 1 juni (vanaf 00.05u):
- 00.05u: Afl. 1: 1900 - Dawn of the Century
- 00.39u: Afl. 2: 1906 - Berlijn & Wenen
- 01.15u: Afl. 3: 1914 - Wenen & Sarajevo
- 01.48u: Afl. 4: 1915 - Ieper, België
- 02.22u: Afl. 5: 1916 - De Somme
- 02.56u: Afl. 6: 1917 - Frankrijk
- 03.29u: Afl. 7: 1917 - Rusland
- 04.05u: Afl. 8: 1922 - Berlijn
- 04.40u: Afl. 9: 1925 - Predappio, Italië
- 05.15u: Afl. 10: 1929 - Berlijn
- 05.50u: Afl. 11: 1933 - Rusland
- 06.25u: Afl. 12: 1936 - Spanje
- 06.58u: Afl. 13: 1937 - München

In de nacht van maandag 1 op dinsdag 2 juni (vanaf 00.05u):
- 00.05u: Afl. 14: 1939 - Duitsland
- 00.40u: Afl. 15: 1940 - Frankrijk
- 01.14u: Afl. 16: 1942 - Duitsland
- 01.49u: Afl. 17: 1943 - Stalingrad
- 02.23u: Afl. 18: 1943 - Polen
- 03.13u: Afl. 19: 1944 - Warschau & Praag
- 03.49u: Afl. 20: 1945 - Duitsland & Rusland
- 04.25u: Afl. 21: 1945 - Joegoslavië
- 04.59u: Afl. 22: 1946 - Israel & Europa
- 05.34u: Afl. 23: 1948 - Tsjechië
- 06.10u: Afl. 24: 1950 - Europa

In de nacht van dinsdag 2 op woensdag 3 juni (vanaf 23.55u):
- 23.55u: Afl. 25: 1956 - Hongarije
- 00.30u: Afl. 26: 1958 - Frankrijk & Algerije
- 01.06u: Afl. 27: 1961 - DDR
- 01.43u: Afl. 28: 1968 - Amsterdam/Parijs/Berlijn
- 02.19u: Afl. 29: 1974 - Portugal
- 02.54u: Afl. 30: 1977 - Duitsland
- 03.29u: Afl. 31: 1984 - Engeland
- 04.06u: Afl. 32: 1986 - Tsjernobyl
- 04.42u: Afl. 33: 1989 - Roemenië
- 05.19u: Afl. 34: 1991 - Sovjet-Unie
- 05.54u: Afl. 35: 1992 - Bosnië en De Waarheid

Nog niet besteld? Bestellen kunt u hier.

Wat zit er allemaal in die 2e In Europa-box? Klik hier.

De luxe editie van de eerste In Europa-box is uitverkocht, maar: in juni 2009 verschijnt de goedkopere editie met alleen de DVD’s.

Bekijk deze reportage hieronder of abonneer u op de vodcast:

Onderstromen 3a

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast? Kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer zien?
- Lees alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad De Tribune uit de SDAP (Sociaaldemocratische Arbeiderspartij) gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter, maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen; presentatie: Astrid Nauta (afbeelding: OVT).

- Beluister hier deel 1 (30 min.)
Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders (bron: OVT 15 maart 2009)

- Beluister hier deel 2 (31 min.)
Geinterviewden: Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe (bron: OVT 22 maart 2009)

- Beluister hier deel 3 (32 min.)
Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty (bron: OVT 29 maart 2009)

Meer over communisme bij In Europa:
Bekijk bijvoorbeeld de uitzendingen 1917 - Rusland, 1933 - Rusland, 1948 - Tsjechië, 1956 - Hongarije, 1961 - DDR, 1989 - Roemenië of 1991 - Sovjet-Unie.

Bekijk deze reportage hieronder of abonneer u op de vodcast:

Onderstromen 2

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast? Kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer zien?
- Lees alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Na de val van de muur en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam er een stroom van Oost-Europeanen op gang die overal in West-Europa auto’s kochten om die met winst door te verkopen in Oost-Europa. Met de beperkte informatie die zij achter het ijzeren gordijn kregen, hadden zij zelf een beeld van West-Europa gecreëerd. Omdat dit beeld meestal anders was dan de werkelijkheid, kregen zij al handelend een soort ‘spoedcursus Westen’. Door mee te reizen op de handelsstroom van tweedehands auto’s wilde ik erachter komen hoe dit is gegaan.

So far, so good. Ik kreeg 4.000 euro van de VPRO, maakte samen met een student van de Sint-Joost Academie een leader, kreeg twee tolken zo gek om voor niks mee te gaan en reserveerde alvast een camera.

Maar anderhalve week voor vertrek ging het mis.

Ik kreeg een telefoontje van de Litouwse autohandelaar Darius, met wie ik de eerste etappe zou afleggen van de automarkt in Utrecht naar een van de grootste markten van Europa, in Kaunas. Darius was hard geraakt door de economische crisis: van de 140 auto’s die hij op de markt had staan, waren er in twee weken tijd maar vier verkocht. Om rendabel te zijn moet hij er minimaal veertig verkopen dus kwam hij voorlopig geen auto’s meer uit Nederland halen.

We besloten de route te verleggen en via Polen door te reizen naar Oekraïne. We moesten er maar op vertrouwen dat we werden meegenomen. Dat hebben we geweten. In de eerste aflevering heeft u kunnen zien hoeveel moeite het de Poolse tolk Marek en mij heeft gekost om naar Polen te komen. We vonden op de automarkt in Utrecht maar één handelaar bereid om ons mee te nemen.

Aangekomen in Polen maakten de handelaren in een klap duidelijk waar we op de markt al bang voor waren: het romantische beeld van de autohandel uit het begin van de jaren ’90 bestaat niet meer. De pioniers uit Oost-Europa zijn vervangen door ordinaire autohandelaren. Hoe erg we ook ons best deden om door te vragen over hun eerste ontmoeting met het westen, verder dan ‘gladde wegen’ en ‘een schone berm’ gingen hun gedachten niet.

Weer moesten de plannen om. Ik besloot af te stappen van de tweedehands autohandel en reisde samen met de Russische tolk Masha per trein naar Kiev, op zoek naar mensen die ons konden vertellen over hun eerste ontmoeting met het Westen.

In de trein kregen we eindelijk het verhaal waar we naar op zoek waren. In de tweede aflevering, die u vanaf maandag kunt bekijken, vertelt Olga Masalitina over de deceptie die veel Oekraïense vrouwen te wachten staat wanneer ze met een westerse man trouwen en legt de kunstschilder Gratchov uit hoe hij tijdens zijn eerste ontmoeting met het Westen bedwelmd raakte door de Finnen.

Meer zien?
- Bekijk alle reportages en berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’.
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa.

En korte rondvraag leverde de volgende top-5 van de redactie op (in chronologische volgorde):
- 1915 - Ieper, België: Over België tijdens de Eerste Wereldoorlog
- 1942 - Duitsland: Over de firma Topf und Söhne, die ovens bouwde voor concentratiekampen
- 1945 - Duitsland & Rusland: Over bombardementen op Duitse steden en verkrachtingen van Duitse vrouwen door Russische soldaten
- 1974 - Portugal: Over de Anjerrevolutie en socialistische landbouwexperimenten
- 1989 - Roemenië: Over de val van Nicolae en Elena Ceausescu

Zijn dit ook uw favoriete uitzendingen, of denkt u er heel anders over?

En, nog veel leuker natuurlijk: Wat vond u de slechtste aflevering van de gehele serie? En waarom?

Laat het ons weten door hieronder te reageren.

Bij dit bericht twee delen van foto’s uit deze serie:
- Boven twee zestienjarige tweelingbroers: de een met waterhoofd, de ander doof.
- Onder een negenjarig meisje met waterhoofd, in de armen van haar vader.

Bekijk de hele serie op http://www.pixelpress.org/chernobyl/

Meer over ‘1986 - Tsjernobyl’:
- Bekijk de hele aflevering ‘1986 - Tsjernobyl‘ op deze website
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1986
- Lees alle weblogberichten over ‘1986 - Tsjernobyl’

(Afbeelding: jugendopposition.de)

—
Een onvergetelijke demonstratie: Oost-Berlijn, 5 september 1987

Was het een gebaar van goede wil, omdat de Oost-Duitse leider Erich Honecker een paar dagen later een bezoek zou brengen aan Bonn? Of was het toch een voorteken dat er een andere wind begon te waaien in de DDR?

Het waren vragen waarmee de deelnemers aan de Olof Palme-demonstratie zich op die zaterdagavond, 5 september 1987 zich niet bezig hielden. Voor hen was het alleen maar de eerste keer dat ze met toestemming van de autoriteiten kónden demonstreren. En dus was het niet verwonderlijk dat er meer dan duizend mensen op waren afgekomen.

Maar wat was toch de bedoeling van al die auto’s langs de route, waar schijnwerpers op stonden? En waarom die filmcamera’s die non-stop draaiden? Ik bleek een van de weinige aanwezigen te zijn die op zulke vragen geen antwoord wist…

> Lees het volledige verhaal op de In Europa Atlas.

Hiernaast een kaart van Europa zoals dat eruit had kunnen zien na een fictieve ‘Duitse deling’ na de Tweede Wereldoorlog. Lees meer over deze kaart - en verwante kaarten - op Strange Maps.

Inmiddels zijn tolk Masja en ik aangekomen in Kiev, waar het lijkt alsof al het PCHooftstraat-publiek zich in het centrum van de stad heeft verzameld. De deur van een SUV slaat open, slanke benen zwaaien naar buiten. Klik-klak, klik-klak, het geluid van hakken op de kapotte straten vermengt zich met de schorre kreten van de vrouwtjes die broodjes verkopen voor de metro. Chanel en Gucci passeren elegant wiegend aan slanke armen de kromgebogen hoofddoekjes die gebukt gaan onder plastic tassen met koopwaar.

Door de grote zonnebrillen kan ik niet zien of de vrouw in het met luxeappartementen bedrukte kartonnen harnas wel opgemerkt wordt. Haar uitgestoken hand met daarin een folder wordt in ieder geval genegeerd.

En dan zijn er die oude sterke Lada’s, die voor het stoplicht worden verdrukt door glimmende Porsches en BMW’s met geblindeerde ramen en van die dunne bandjes waar geen lucht in lijkt te zitten. Rood, oranje en dan groen, de dunne bandjes zijn al weggestoven als de Lada hen ronkend en rammelend volgt, de volgende file in.

Groeten uit Kiev, een stad waar iedereen het oude lijkt te willen vergeten.

Meer zien?
- Bekijk alle reportages en berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

Meer over de Berlijnse Muur:
- Bekijk de hele uitzending 1961 - DDR
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961

Meer literatuur vindt u onder andere via de literatuurlijsten in de genoemde boeken. Geert Maks In Europa biedt wel een mooie literatuurlijst, maar die is alleen alfabetisch geordend en niet naar onderwerp; in de boeken hieronder vindt u wel steeds een thematische gerangschikte ‘Further reading’-paragraaf, waarin elke auteur uiteenzet welke boeken hij zelf het best/mooist/nuttigst vindt over tal van deelonderwerpen.

Leestips over Europa en de twintigste eeuw:

- Mark Mazower - Dark Continent. Europe’s Twentieth Century (Duister continent. Europa in de twintigste eeuw).
Mazower bekijkt de twintigste eeuw als een ideologische strijd tussen liberale democratie, fascisme en communisme.

- Eric Hobsbawm - The Age of Extremes. The Short Twentieth Century, 1914-1991 (Een eeuw van uitersten. De twintigste eeuw, 1914-1991).
De marxistische historicus Hobsbawm ziet de twintigste eeuw veeleer als een strijd tussen kapitalisme en communisme, bestaande uit een korte golden age (1945-1973), ingeklemd tussen een age of catastrophe (1914-1945) en een onzekere toekomst.

- Bernard Wasserstein - Barbarism & Civilization. A History of Europe in Our Time (Barbarij en beschaving. Een geschiedenis van Europa in onze tijd).
Wasserstein hanteert de tweedeling barbarij en beschaving, en stelt dat die twee gedurende de gehele twintigste eeuw naast elkaar zijn blijven bestaan.

- Maarten van Rossem - Drie oorlogen. Een kleine geschiedenis van de 20e eeuw.
Handzaam en vlot geschreven boek over de twintigste eeuw aan de hand van de drie oorlogen: WOI, WOII en Koude Oorlog.

Deze lijst biedt hopelijk wat startpunten; wie meer leestips wil geven, gelieve dat te doen door hieronder te reageren.

“Ze werden uitgekozen op intelligentie, moed en raskenmerken: Nederlandse jongens, opgeleid om ooit hooggeplaatste nazi’s te worden. Andere Tijden over de Reichsschule, de school die een nieuwe elite moest voortbrengen.”

Beluister hier de vooraankondiging van Andere Tijden, en bekijk Andere Tijden op donderdag 9 april (21.25-22.00u, Ned. 2).

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

“De Franse regering heeft Geert Mak benoemd tot Ridder in het Légion d’Honneur vanwege zijn persoonlijke verdiensten, zijn schrijftalent en de bijdrage die hij met In Europa geleverd heeft aan het Europese project. De onderscheiding wordt op 23 april a.s. op de Franse ambassade uitgereikt.”

De redactie van de In Europa feliciteert Geert Mak van harte met deze bijzondere onderscheiding. (Voor wie door de bekendmaking rond 1 april twijfels koestert: hieronder een foto van de uitnodiging aan Stefanie de Brouwer - In Europa’s vloeiend Frans sprekende eindredactrice - om de feestelijke plechtigheid bij te wonen.)

Meer Geert? Bekijk een filmpje waarin Geert Mak terugblikt op In Europa.

“Het paste uiteindelijk toch niet”, “we kregen het er niet goed in”; voor wie zelf niet monteert, blijven de wegen der eindmontage ondoorgrondelijk. Gelukkig is daar dan nog deze website, waarop we deze gesneuvelde fragmenten toch nog kunnen tonen. Bekijk én beluister de column van Henk Hofland hieronder:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/19/HenkHofland.flv

Meer zien?
- Bekijk de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid‘ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Bekijk meer killed darlings uit eerdere uitzendingen

Afgelopen zondag zond OVT een gesprek met militair historicus Martin van Creveld uit naar aanleiding van zijn onlangs bij Het Spectrum verschenen boek Oorlogscultuur (de Nederlandse vertaling van The Culture of War). Jos Palm sprak met hem over oorlog en oorlogscultuur:

Beluister dit gesprek gesprek hier (23 min.)

De in Rotterdam geboren Van Creveld is hoogleraar geschiedenis aan de Hebreeuwse universiteit van Jeruzalem en publiceerde al zo’n twintig eerdere boeken, waarvan The Transformation of War (1991) wellicht het bekendst is. Van Creveld staat erom bekend niet vies te zijn van boude uitspraken. Dat die hebbelijkheid natuurlijk veel reacties oproept, zowel positief als negatief, heeft echter niet belet dat hij is uitgegroeid tot een van de invloedrijkste militair historici ter wereld.

Meer over Oorlogscultuur van Martin van Creveld:
- Lees het interview “Oorlog als bron van vreugde” met Van Creveld in de Volkskrant (16 maart 2009)
- Lees recensies van Oorlogscultuur in NRC Handelsblad (”Broodnodig bloedvergieten“) en op de /Geschiedenis-website (”Mannen houden van oorlog, vrouwen van krijgers“)
- Meer over The Culture of War en Martin van Creveld vindt u op zijn eigen website

Het verhaal hieronder probeert een ingesleten beeld van de kroning van koningin Beatrix in 1980 te veranderen: dat van een luidruchtige Amsterdamse menigte die ostentatief weigerde om te luisteren naar haar koningin. Dat beeld is onjuist, volgens de schrijfster van onderstaande email: het lag aan de gebrekkige geluidsinstallatie in plaats van aan wat tegenwoordig waarschijnlijk ‘disrespect’ genoemd wordt.

Herinnert u zich deze dag ook? En lag het volgens u aan de luidsprekers of probeerde u zelf juist zoveel mogelijk herrie te maken? Laat ons uw herinnering weten door hieronder te reageren.

En verder: Mocht u zelf nog meer verhalen voor de In Europa Atlas hebben: mail ze naar ineuropa@vpro.nl.  Meer voorbeelden van eerdere Atlas-verhalen vindt u hier.

—
“Geachte redactie,
 
Ik schrijf deze mail omdat het me ergert dat een historisch ogenblik waarbij ik zelf aanwezig ben geweest volkomen verkeerd ‘in de boeken’ is gekomen. Misschien is er ruimte in het televisieprogramma of elders om dit eens een keer recht te zetten. Echt belangrijk is het niet, maar er wordt altijd een hoop onzin omheen verteld en dat zit me al bijna 29 jaar lang dwars. Het gaat om het volgende:
 
In 1980 woonde ik aan de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam in een gekraakt pand. Ik was 22 jaar en student. Op 30 april van dat jaar stond ik met een aantal vrienden op de Dam om de nieuwe koningin te zien op het balkon van het paleis. Ik was weliswaar kraakster en student en niet zo’n fan van het koningshuis, maar ik was nieuwsgierig. We stonden op de Dam en wachtten op wat er ging gebeuren. Het was vol en rumoerig, de stemming was vrolijk. Op een gegeven moment verschenen koningin Juliana en prinses Beatrix met hun echtgenoten op het balkon. Belangstellend keken we toe. We konden ze redelijk goed zien want we stonden ongeveer ter hoogte van ‘Peek en Cloppenburg’. We juichten wat en wij bleven doorkletsen, lachen en hoera roepen. Ik zag de koningin zwaaien naar de menigte maar vanaf het balkon HOORDEN  WIJ NIETS.

We keken en begrepen niet goed wat er allemaal gebeurde want wij konden niets horen, NIETS! De geluidsinstallatie was óf kapot, óf bestreek maar een klein gedeelte van het plein. We zagen op een gegeven moment de koninklijke familie weer verdwijnen, zonder iets gehoord te hebben. Lachend, schouderophalend en een beetje teleurgesteld zijn we weggegaan.
 
Niet zo belangrijk dus allemaal. Maar nog steeds is mijn verontwaardiging groot als ik deze beelden weer eens op de televisie terugzie en die arme koningin Juliana hoor roepen: “Kunt u even stil zijn … zojuist… zojuist… enz.” De menigte wordt niet stil. Journalisten geven hierbij altijd als commentaar: Het volk luisterde niet naar haar koningin. Zelfs voor de koningin wilde de meute in Amsterdam niet stil zijn, maar bleef onbeleefd doorjuichen, fluiten en roepen.

Dat dit absoluut niets met aandacht of liefde voor de koningin of met beleefdheid te maken had, maar uitsluitend te wijten was aan een gebrekkige geluidsinstallatie, wil ik hier toch één keer proberen over het voetlicht te krijgen. Er moeten toch een heleboel mensen te vinden zijn die mijn verhaal kunnen bevestigen! De Dam zag zwart van de mensen…
 
Met vriendelijke groet,

Heleen van den Bergh”

Je vader is een fascist:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/26/jevaderiseenfascist02.flv

“Vertel me niet dat hij goed is, vertel me niet dat hij van de vrijheid houdt
Ik heb zijn ogen gezien, daar kan je moeilijk van houden
Maar je liefde voor hem is angst: je vader is fascist!
Kijk niet zo naar mij: je vader is fascist!”

De vis rot vanaf de kop:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/26/devisrotvanafdekop02.flv

“Wie zal u nu nog geloven, want u heeft jaren lang gezwegen? Uw leuzen staan in de kranten van gisteren
Wie zal jullie nu nog geloven? Jullie zwegen toch jaren lang?
En niet zomaar zwijgen, maar jullie verstikten hen die niet sliepen
En jullie slogans dan? In de krant van gister!
Maar toch zitten jullie helden vandaag nog op de oude plek
Alles liegen ze, de vis rot vanaf de kop, zinloos werk, de vis rot en rot en rot

Vandaag zijn jullie niet te pakken. Allemaal stemmen jullie voor
En een menigte twijfels zwerft door mijn hoofd
Maar als zo’n slaaf van het kabinet zegt ‘het mag niet’
Begrijp ik dat het lijntje weer naar boven loopt
Helemaal naar boven. Ze liegen alles. De vis rot vanaf de kop”

Barricadeer de kelder:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/26/barricadeerdekelder02.flv

“De middeleeuwen. De Heerser van de Ringen rust uit
De realiteit, ons gegeven in valutaequivalentwaarde, bezielt ons en heerst
Sikkels zijn geruild voor kruizen
Woordenrijke heldensagen gekocht en verkocht
Door de vastende Russisch-orthodoxe Tsjekisten

Mama, Mama, mammamal! Je zult blijven zwijgen, vreten en geloven
In het Gouden Kalf, in de Heilige Vader van het Grootse Imperium

Barricadeer de kelder. Het stinkt
De ratten in het mausoleum zijn gevaarlijker en kwaadaardiger! De macht is aan de boemel
Op verse graven rijzen kuuroorden op
Stinken doet dat schepsel uit het Kremlin. Barricadeer de kelder!

Wat voor geloof is dat? Wordt toch wakker jij!
Het zijn NEOCHRISTENTSJEKISTEN!
Wat heeft het Vaderland hier mee te maken? Wrijf je ogen eens uit!
Het zijn NEOCHRISTENTSJEKISTEN! Barricadeer de kelder!”

Meer over Televizor & Misja Borzykin:
- Zie ook de video van “Gazprombajter”
- Bekijk de website van Televizor

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1991
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’

Bekijk deze reportage hieronder of abonneer u op de vodcast:

Onderstromen 1

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast? Kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer zien?
- Lees alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Een mail vanaf de receptie van het hotel waar we zitten. Marek en ik zitten in een oud-communistisch vakantieoord. Dit hotel is van de vakbondscentrale van de energiemedewerkers en ligt tegenover een hotel voor de arbeiders van de wapenfabriek. Nu zijn ze een soort joint venture aangegaan met een privaat bedrijf dat het hotel ook aan anderen verhuurt. Wij zijn vrijwel de enige gasten.

Maar om een lang verhaal kort te maken: we zitten in the middle of nowhere. Het internet is vergelijkbaar met de snelheid die wij op onze mobiele telefoon hebben en het is dus onmogelijk om vanaf hier de eerste aflevering te uploaden. Morgen gaan we naar een grotere provinciestad. Dat is een uur rijden met een busje dat geregeld komt. Wanneer precies is onduidelijk, omdat er verschillende private onderneminkjes zijn die gebruik maken van de bushalte. Die halte is te herkennen aan het blauwe bordje met een bus erop, en als je geluk hebt is er ook nog een soort van stenen hokje. En als je echt geluk hebt (zoals wij, stelletje bofkonten dat we zijn) liggen er ook nog wat golfplaten op. Morgen dus vroeg op en naar de stad om de eerste reportage te uploaden. In de tussentijd heb ik slechts dit verhaal te bieden aan de mensen die zich afvragen waar de eerste aflevering blijft.

Met vriendelijke groet, vanachter de receptie van een oud-communistisch hotel diep in de Poolse bossen,

Jona Honer en Marek Stawski

Meer zien?
- Bekijk alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

Gazprombajter:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/26/gazprombajter02.flv

“Goedenavond! Wij komen uit Petersburg / We zijn doorsnee Russische spleetogen / 300 jaar geleden heeft Peter de Grote / Ons in dienst genomen / De dagen vlogen voorbij / En de bazen veranderden / Goud hebben we er niet aan overgehouden / De nieuwe baas is ‘Eén Rusland’

Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Iemand noemt ons bandieten / Maar ik houd van kredieten
Ik, ik ben Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Ik word een volgevreten Nieuwe Rus / Ik zal wonen in Gazpromcity!

Houden – dat is hun werk / Mij houden ze voor een idioot / En als het je niet bevalt / Houden ze je bij je ballen / Want zo zijn ze de Souvereinen / Die hebben soldaten en gevangenen nodig / En als je zwijgt en werkt / Geeft de baas je de vrijheid

Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin / Iemand roept: Het zijn dieven / Maar ik wil een nieuwe stad
Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Waarom hebben we Petersburg nog? / We gaan wonen in Gazpromcity

Life is pretty, in Gazpromcity yeah

Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Iemand roept: Bandieten! / Maar ik houd van kredieten
Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Als je hard zult werken / Schenken ze je de vrijheid
Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Niet mee eens? Flikker maar op / Hypotheken en kredieten
Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Als je maar krediet hebt / Zal je in Gazpromcity wonen

Ik, ik ben een Gazprombajter / Een gastarbeider van het Kremlin! / Wat nou dieven? Flikker toch op / Wij geloven in Gazpromcity”

Meer over Televizor & Misja Borzykin:
- Lees het interview “Always a dissenter” met Misja Borzykin in de The St. Petersburg Times (21-12-2007): ‘The absurdity of life in the Soviet Union that Televizor and the other bands were fighting against in the 1980s has returned in today’s Russia in a slightly different form, according to Borzykin. “It’s absolute deja vu, the situation is very similar for me,” he said. “The slogans are the same - it’s again rabid anti-Americanism, it’s exactly like a Brezhnev-era high school, the tenth form. I remember it very well, how they sent us to meetings against the Chinese threat, against the American threat. Looking for an enemy is a symptom. Only instead of the Communist ideology they’ve added Orthodox Christianity. It contradicts any common sense and only proves how obsolete the methods are, and the lack of creativity in the Kremlin’s heads.”‘
- Bekijk de website van Televizor

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1991
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’

Deze slotuitzending duurt langer (60 minuten ipv 35) en daarom begint de herhaling op zaterdag 28 maart ook eerder dan gebruikelijk.

Verder zijn er plannen voor een herhaling van de complete serie In Europa, maar daarvan zijn de data en tijdstippen nog niet helemaal duidelijk. Zodra ze wel bekend zijn, leest u dat natuurlijk op dit weblog.

En tot slot: U kunt alle afleveringen (behalve 1977 - Duitsland) ook gewoon opnieuw bekijken op deze website.

Meer over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/24/Geertlaatstevoice.flv

Meer zien?
- Bekijk ook eerdere filmpjes met Geerts vooruitblik op de tweede serie en met Geert Mak op station Haarlem bij het inspreken van de intro-teksten
- Beluister of download alle podcasts van Geert Mak
- Bekijk hier voor meer filmpjes van Jona over het maken van In Europa

Met als gasten Geert Mak, emeritus hoogleraar algemene geschiedenis H.L. Wesseling en journalist en OVT-columnist Henk Hofland.

Beluister hier de In Europa Salon 1992 - Europa in de 20e eeuw (30 min.)

En verder:
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over de slotuitzending ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/24/LeaderOnderstromen22.flv

De leader is gemaakt door Dries van Lommel, derdejaars student aan de Sint Joost Academie in Breda. Meer over Dries van Lommel en zijn werk vindt u op zijn blog en op zijn website.

De muziek van deze leader is gemaakt door Big Orange, op basis van een bestaande track, die veel is gebruikt in de In Europa-uitzendingen. Bekijk hier hoe Big Orange de muziek voor In Europa maakte, of bezoek de website van Big Orange.

Meer zien?
- Bekijk alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

De zeventiende en laatste In Europa Vodcast, bij de aflevering 1992 - Bosnië en De Waarheid. Maker Stefanie de Brouwer vertelt over de totstandkoming van deze aflevering: over de journaliste Sabina Gazic in Banja Luka, die aan het begin van de burgeroorlog “ineens besefte dat ze geen Sabina was, maar een moslim; dat haar identiteit ineens veranderde, en ze had nooit het gevoel dat ze moslim was”; over hoe ze ontslag nam na een principieel journalistiek conflict om één woord (”Ik kon daar niet mee leven”); en over haar lange, angstige vlucht naar Nederland: “Kom maar binnen, hier ben je veilig”.

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid‘ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

We zijn erg benieuwd naar wat u van deze slotuitzending vindt. Wat vindt u goed aan deze aflevering en wat juist niet - en waarom? We horen graag wat u ervan denkt, natuurlijk bij voorkeur voorzien van een toelichting. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “Prachtige uitzending vanuit het perspectief van servische journalisten. En zeer leerzaam. Zeljko Kopanja heb ik zelf onlangs geinterviewd. Wat in de uitzending niet gezegd wordt, is dat hij hoofdredacteur is van de krant Nezavisne Novine, de tweede krant van BiH. Nezavisne Novine heeft een interetnische redactie, in Banja Luka, Sarajevo en Mostar en geeft ruimte aan liberale vrijdenkers zoals filosoof en voormalig politicus Muhamed Filipovic (moslim) en de hoogleraar Ugo Vlaisavljevic. Spijtig dat Kopanja zich heeft ingelaten om een vuil krantje als Glas Srpska op te kopen. Maar als we toch trachten de waarheid te zoeken dan denk ik dat de rol van Kopanja positiever is dan gisteren is afgeschilderd.” (Alok van Loon)
- “Met waardering voor de serie, maar de laatste aflevering heeft een fundamenteel gebrek en dat ligt in het uitgangspunt, dat in de de aflevering alleen servische journalisten worstelen met zelfkritisch onderzoek, wat in feite anglo-amerikaanse paradigma op de geschiedenis bevestigt in plaats van bekritiseert. Ofwel ik mis het zelfonderzoek bij moslims en kroaten.” (Ab Gietelink)
- “Gruwelijk wat deze oorlog met alle betrokkenen heeft gedaan, weergegeven vanuit het perspectief van diverse journalisten, die elk op hun eigen wijze de waarheid (niet meer) konden vinden. Erg aangrijpend.” (Catharina)
- “Een buitengewoon boeiende slotaflevering, die tot nadenken stemt. Zijn wij allen onze emoties meester? Kunnen wij de waarheid zien in breder perspectief? Vooral het gesprek met de twee geschiedschrijvers geeft het antwoord. Nee, wij zijn niet in staat om ook maar iets objectief te zien. We kunnen hooguit proberen om goed te doen.” (Monica Thijssen)
- “Uitzending met een te hoog “waartoe zijn wij op aarde” filosofietjes. Geneuzel over de Waarheid, erg interessant maar praktisch nutteloos. Het is aan de historici in (mis)informatie die een oorlog omringt orde aan te brengen en niet aan deze wanorde bij te dragen.” (Igor)
- “Sterke aflevering. Chapeau! Overigens grappig dat In Europa eindigt in een Chinees restaurant.” (Marko)
- “Is het misschien een idee om een vervolgserie te maken genaamd In de Balkan? Afl. 1: Srebrenica, 1995…
Waar waren we ook alweer gebleven?” (Teun de Vries)

Meer over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’?
- Bekijk de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

In het historische radioprogramma OVT kunt u wekelijks de In Europa Salon beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor deze live uitzending. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 22 maart (afl. 35: 1992 - Bosnië en De Waarheid):
Vanavond is de laatste aflevering van de 35-delige In Europa-serie. De OVT In Europa Salon maakt de balans op van Europa in de 20e eeuw. Met als gasten Geert Mak, emeritus hoogleraar algemene geschiedenis H.L. Wesseling en journalist en OVT-columnist Henk Hofland.

Na afloop van de In Europa Salon kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien. Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 22 maart, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over de slotuitzending ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

En wat kunt u verwachten in deze slotuitzending? Bekijk de allerlaatste aankondiging van Geert Mak, van de aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid‘:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/06/1992Geert.flv

Meer over de slotuitzending ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

Met een serie reportages die ik ter plekke monteer en publiceer, geef ik een inzicht in deze onderstroom van tweedehands auto’s. Ik laat zien hoe de kleine handelaren zich hebben aangepast aan de Westerse taal en cultuur terwijl zij daar nauwelijks weet van hadden toen ze hun eerste auto kochten. Ook wordt zichtbaar hoe de handelsstroom het landschap en de mensen langs de route heeft veranderd en hoe zij zich verhouden tot het nieuwe Europa.

Het wordt een spannende reis waarin mijn tolk en ik ons met een minimaal budget in de handelsstroom storten. Dinsdag 24 maart vertrekken we vanaf de automarkt in Utrecht naar Polen, om vanuit daar door te reizen naar Oekraïne. De exacte route is nog onbekend omdat we afhankelijk zijn van wie ons mee willen nemen, we deinen als het ware mee op de onderstroom van kleine handelaren.

Wie het stukje over de tweedehands autohandel in de VPRO-gids van week 12 heeft gelezen, denkt: ‘Maar hij ging toch naar Litouwen?’. Tot een week geleden dacht ik dat ook maar door de economische crisis komt de in het artikel genoemde handelaar Darius niet meer naar Nederland. Van de 140 auto’s die hij normaal verkoopt in Kaunas, werden er namelijk maar twee verkocht. Richting Polen is de handel nog constant, al is deze wel wat afgenomen door de hoge waarde van de euro ten opzichte van de Poolse zloty. Dit heeft alles te maken met de economische crisis, een aspect wat ook terug zal komen in mijn reportages.

Vanaf 27 maart zijn de afleveringen te bekijken via de website en het kanaal van de vodcast. Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast? Kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer zien?
- Bekijk alle berichten over ‘Onderstromen tussen Oost en West’
- Bekijk alle eerdere filmpjes van Jona Honer over the making of In Europa

GeschiedenisTV zondag 22 maart (vanaf 21.15u):

- 21.15u: Het laatste Joegoslavische elftal
Documentaire van Vuk Janic over de gloriejaren en het verval van het Joegoslavische nationale voetbalelftal als gevolg van de oorlog die ontstond na de afscheiding van Kroatië in 1991. De spelers van Kroatische afkomst stapten uit het elftal en gingen in het Kroatische nationale elftal spelen, terwijl het Joegoslavisch elftal, dat na de opsplitsing voornamelijk uit Serviërs bestond, bleef bestaan. Tijdens de voorrondes voor Euro 2000 stonden de beide teams voor het eerst tegenover elkaar.
- 22.12u: KPL 70.11.12.078
Documentaire over de Nederlandse korporaal Arjen van Sante, die wordt uitgezonden naar ex-Joegoslavië in het kader van de VN-vredesoperatie. Programmamakers Jacqueline van Vugt en Gregor Meerman volgen zijn ouders en vriendin tijdens zijn afwezigheid, terwijl Van Sante zelf opnamen maakt van zijn verblijf in Bosnië-Herzegovina.
- 23.03u: Goede man, lieve zoon (Werelden)
Documentaire over het dorp Ahatovici, waar in 1992 tijdens de burgeroorlog in voormalig Joegoslavië zo’n tachtig procent van alle mannen werd vermoord door Bosnische Serviërs. Nabestaanden vertellen wie deze mannen waren en wat ze voor hen en de moslim-gemeenschap hebben betekend.

Vanaf dinsdag is dit hele programma samen met de In Europa-aflevering 1992 - Bosnië en De Waarheid dagelijks te zien op /Geschiedenis TV. En elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV.
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis

Meer over de slotuitzending ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

Waar ging die aflevering ook alweer over? Over de Britse mijnstakingen van 1984-1985, met in de hoofdrol onder andere Pat Bennett (foto), Dave Douglass, Neil Greatrex en Thatchers press secretary Sir Bernard Ingham.

Meer over ‘1984 - Engeland’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1984 - Engeland’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1984
- Lees alle weblogberichten over ‘1984 - Engeland’

U kunt dan de allerlaatste uitzending zien: 1992 - Bosnië en De Waarheid.

Deze extra lange slotuitzending duurt maar liefst 60 minuten. 

Meer over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’:
- De slotuitzending 1992 - Bosnië en De Waarheid is ook nog te zien op zaterdag 28 maart om 13.40u (Ned. 2) en op dinsdag 31 maart om 21.40u (Canvas)
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1992
- Lees alle weblogberichten over ‘1992 - Bosnië en De Waarheid’

Een gesprek over het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Met als gasten Hubert Smeets, journalist en voormalig Rusland-correspondent, en Hans van Koningsbrugge, Universitair Hoofddocent Ruslandkunde en directeur van het Nederland-Rusland Centrum, Rijksuniversiteit Groningen.

Beluister hier de In Europa Salon 1991 - Sovjet-Unie (28 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1991
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’

Bekijk de vodcast hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 16

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie‘ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1991
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

We zijn erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevat hij veel nieuws of alleen bekende zaken? Wat vindt u goed aan deze aflevering en wat juist niet - en waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “Wederom prima uitzending! Weet iemand waar je de muziek van Misja Borzykin kan downloaden/bestellen?” (Leonard)
- “Wat een vreemde figuren zijn er getoond. Een stel onbekende rockartiesten en een politiek onbenul die mede verantwoordelijk is voor het opheffen van de USSR (waarmee hij miljoenen Russen veroordeelt heeft tot de bedelstok). De val van de USSR, ook al stelde het qua socialisme niet veel meer voor, is een grote ramp.” (Freek)
- “het blijft genieten. Mooie, soms ruwe en ongepolijste beelden van m.n.. Oost-Europa. Naast het schrijven van een groots boek, dat leest als een jongensboek, de prachtig gemaakte tv serie Helaas dat dit soort televisie zo spaarzaam is.” (Mike E. de Boer)
- “Ondanks leuke invalshoeken was dit naar mijn idee een wat onsamenhangende aflevering. Jammer. Maar ik kijk wel uit naar de ‘extra lange’ aflevering van volgende week.” (Sebastiaan)

We horen graag wat u ervan denkt, natuurlijk bij voorkeur voorzien van een toelichting. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer weten?
- Bekijk de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’ op deze website
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’ op het weblog
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1991

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 15 maart (afl. 34: 1991 - Sovjet-Unie): Over het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Met als gasten Hubert Smeets, journalist en voormalig Rusland-correspondent, en Hans van Koningsbrugge, Universitair Hoofddocent Ruslandkunde en directeur van het Nederland-Rusland Centrum, Rijksuniversiteit Groningen.

Na afloop van de In Europa Salon kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien. Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 15 maart, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Lees alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1991

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie‘:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/03/06/1991Geert.flv

Meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’:
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Lees meer over ‘1991 - Sovjet-Unie’ in deze reeks weblogberichten
- Meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1991

GeschiedenisTV zondag 15 maart (vanaf 22.00u):

- 22.00u: De droom van de beer en de neergang van het Sovjet Circus
Een documentaire van Cherry Duyns over de neergang van het befaamde Sovjet-circus na de val van het communisme.
- 23.31u: De erfenis van Lenin (Lopende Zaken)
Over de moeizame overgang van een totalitair regime naar een democratie in de Russische Federatie.
- 00.03u: Fragmenten Nederlandse actualiteitenprogramma’s einde USSR
In 1991 kwam na een staatsgreep een einde aan zowel het tijdperk Gorbatsjov als aan de USSR. Kijkt u nu naar een selectie van fragmenten uit Nederlandse actualiteitenprogramma’s uit de laatste maanden van het communistische Rusland.
- 00.34u: NOVA - Terugblik staatsgreep USSR 1991
Een reportage over de mislukte staatsgreep in de Sovjet-Unie in augustus 1991 en het belang ervan voor de Russische geschiedenis. Het nummer ‘Hotel California’ van de Eagles speelde een belangrijke rol in de coup.
- 00.47u: Oud-president Gorbatsjov blikt terug op einde USSR
Terugblik op de regeerperiode van de Russische oud-president Michael Gorbatsjov. Aanleiding is de herdenking van de staatsgreep in 1991, waarmee een einde kwam aan zowel het tijdperk Gorbatsjov als de USSR.

Vanaf dinsdag is dit hele programma samen met de In Europa-aflevering 1991 - Sovjet-Unie dagelijks te zien op /Geschiedenis TV. En elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1991 - Sovjet-Unie’
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1991

Met als gasten Coen Stork, Nederlands ambassadeur in Roemenië tijdens de executie van Ceausescu, en de als Roemeense geboren publiciste en schrijfster Nausicaa Marbe, die als achttienjarige in 1982 naar Nederland kwam.

Beluister hier de In Europa Salon 1989 - Roemenië (32 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1989 - Roemenië’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1989 - Roemenië’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1989
- Lees alle weblogberichten over ‘1989 - Roemenië’

Deze maand is het vijfentwintig jaar geleden dat de Britse mijnstaking begon. In The Guardian vindt u ter viering daarvan een hele serie artikelen. Een paar aardige:

- Een lang artikel van Arthur Scargill zelf, waarin hij voor het eerst zijn verslag geeft en ingaat op Grote Kwesties: ‘A question that has been raised time and time again over the past 25 years is: why did the union not hold a national strike ballot?’ en ’Over the years, I have repeatedly said that we didn’t “come close” to total victory in October 1984 - we had it, and at the very point of victory we were betrayed. Only the Nacods leaders know why.’

- De foto hierboven, van Don McPhee, is een van de bekendste uit 1984/1985. Lang was onbekend wie deze mannen waren, maar nu kunt u het hele verhaal achter deze foto hier lezen. Meer foto’s van Don McPhee over de mijnstaking vindt u hier.

- Een artikel met herinneringen van een mijnwerker (”They blocked off the alley and beat another lad and me with sticks until I was unconscious”), een vrouw van een mijnwerker (”We always said as women we lost nothing in the strike because we gained such a lot. We learned so much from it in terms of confidence and inspiration”), een NCB-onderhandelaar (”I liked most union leaders but I couldn’t stand Scargill. I didn’t think he looked after his members’ interests”) en een Labour-MP (”I believe the mistake made in the strike was when the NUM didn’t go to a national ballot”).

- The Guardian hield een poll over de vraag of Arthur Scargill (de toenmalige voorzitter van de National Union of Mineworkers) beschouwd moet worden als “a working-class hero, or a deluded individual who led his members on a doomed and costly mission?”

- En de editorial A war no one deserved to win: “The great lesson of the strike was that the industrial class war as fought by Mr Scargill was over.”

Meer weten?
- Bekijk alle artikelen in het dossier Miners’ strike 1984-85 van The Guardian
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1984 - Engeland’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1984
- Lees alle weblogberichten over ‘1984 - Engeland’

Heeft u zelf ook zulke verhalen? Mail ze dan naar ineuropa@vpro.nl, dan plaatsen wij ze voor u op de In Europa Atlas.

Meer weten?
- Bekijk de hele aflevering 1989 - Roemenië op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1989
- Lees alle weblogberichten over ‘1989 - Roemenië’

Bekijk de grap hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 15

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1989 - Roemenië’:
- Bekijk de hele aflevering ‘1989 - Roemenië‘ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1989
- Lees alle weblogberichten over ‘1989 - Roemenië’

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

We zijn erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevat hij veel nieuws of alleen bekende zaken? In hoeverre bevestigt of verandert deze aflevering uw beeld van de omwenteling in Roemenië in 1989 en de gevolgen daarvan tot op de dag van vandaag? Wat vond u goed aan deze aflevering en wat juist niet - en waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “Ceausescu was een perfecte dictator! Roemenië behoorde tot de rijkste landen in de wereld. economie was perfect, alle Roemenen hadden werk en inkomen. Zijn plannen waren grandioos! Als Ceausescu meeging met de moderne wereld en een zicht op democratie had voor de bevolking, zou Ceausescu en zijn opvolgers van Roemenië een paradijs maken! Zijn misdaden waren niet van Nicolae Ceausescu maar van Elena zijn vrouw.” (Catalin)
- “De grote afwezige in deze aflevering is dominee Laszlo Tökes, en met hem de etnische Hongaren die half december 1989 in Timisoara in opstand kwamen. Die opstand sloeg over naar Boekarest. De Hongaarse Gereformeerde kerk heeft hierin een belangrijke rol gespeeld. Waarom is daar geen aandacht voor? Nu is het een enorm eenzijdig verhaal geworden. Jammer!” (Margje)
- “Ik kan me nog goed herinneren, de beelden op het journaal van de Ceausescu’s. De eerste tegen demonstraties tegen hem en zijn vrouw. En gewoon stug door gaan met zijn toespraak. En daarna de bange uitdrukking van de president en zijn vrouw bij de aanhouding en later hun boze reactie omdat ze zich verraden voelden. Ik heb alleen nooit begrepen waarom zij door de mensen die hen steunden uiteindelijk ter dood werden veroordeeld.” (Dennis van Kesteren)
- “Ik was 14 jaar oud en was thuis gebleven om op mijn broertje van 3 te passen. Op de radio volgde ik alles op de minuut, en toen ik hoorde dat Ceausescu met een helikopter gevlucht was, heb ik huilend met mijn broertje door de kamer gedanst. Ik heb sindsdien niet meer zo veel beelden van toen terug gezien; zondag wordt waarschijnlijk een indrukwekkende herbeleving voor mij en mijn familie.” (Bianca Stoica)
- “Wat een gave aflevering. Complimenten aan U.” (Miel de Vries)

We horen graag wat u ervan denkt, natuurlijk bij voorkeur voorzien van een toelichting. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer weten?
- Bekijk de hele aflevering ‘1989 - Roemenië’ op deze website
- Lees alle weblogberichten over ‘1989 - Roemenië’ op het weblog
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1989

Discussieer mee - als u wilt - door onderaan dit bericht te reageren.

—
“Geachte redactie,
 
De terloopse opmerking van A.W. Schulte over de economische achterstand van de USSR rond en na de gebeurtenissen in Tsjernobyl verdient enige toelichting uit eigen waarneming en ervaring.

Tijdens de wapenwedloop die na de Tweede Wereldoorlog op gang was gekomen, had de centrale leiding in Moskou rigoureus prioriteit gegeven aan de ruimtevaart en de militaire industrie, produkten voor huishoudelijk en openbaar gebruik moesten maar als een nevenprodukt in een van deze militaire conglomeraten gemaakt worden. De achterliggende gedachte was simpel: een fabriek die militaire verbindingsapparatuur maakte had dus ook de technologische kennis om b.v. radio’s en televisies in elkaar te zetten. Dat een massaprodukt voor huis-, tuin- en keukengebruik aan geheel andere gebruikseisen moest voldoen, daaraan ging men eenvoudigweg voorbij.

Produktvernieuwing die in deze fabrieken werd uitgedacht door veelal jonge en ambitieuze ingenieurs werd weggehoond of verstikt in militaire geheimzinnigdoenerij en bureaucratie, en bereikte de centrale plannenmakers in Moskou nooit. Modern en vooruitstrevend denken werd door fabrieksbestuurders en politici gelijkgesteld met kapitalistische ambities en kon een carrière ernstig hinderen of op een dood spoor manoeuvreren.

Fabricagetechnieken en technische ontwerpen uit de 60′er en 70′er jaren, waarvan men in het Westen allang afscheid genomen had, waren begin 80′er jaren nog volop in gebruik. En toen er met het aanbreken van de ‘Glasnost’-periode eindelijk openlijk over gepraat kon worden, was het al veel en veel te laat om met kleine aanpassingen bij te sturen.

Een wat extreem maar veelzeggend voorbeeld: Naar betrouwbare schattingen waren er in de Sovjet-Unie in het midden van de jaren tachtig in totaal ongeveer 45 tot 50 miljoen televisieapparaten in gebruik met een technisch ontwerp dat nog stamde uit de 60′er of begin 70′er jaren. Ze verbruikten 10x zoveel elektriciteit als de modernere Westerse apparaten, die ontworpen waren op basis van moderne halfgeleidertechnieken. Bovendien waren ze door de toepassing van verkeerde isolatiematerialen en plastics erg brandgevaarlijk. De beeldbuis vertoonde zoveel zwakke plekken en gebreken dat het letterlijk een tijdbom in de huiskamer was. Regelmatig brandden er dan ook appartementen uit doordat het tv-apparaat in de huiskamer ontplofte of in brand gevlogen was. 

Als op een willekeurige avond iedereen in Moskou zijn tv had ingeschakeld ontstond een extra stroombehoefte in de omvang van een flinke energiecentrale. De Sovjet-Unie had weliswaar aan olie en gas geen gebrek maar de productie van elektriciteit was verre van voldoende en het distributienetwerk primitief en inflexibel. Regelmatig viel dan ook in hele woonwijken de stroom uit. Zo werkte de wens tot betere bevrediging van de ‘consumenten’-behoeften dus als een boemerang en groeide dit in relatief korte tijd uit tot een gigantisch probleem voor de centrale overheden.

Niet alleen het technisch ontwerp deugde niet, maar ook de materialen en halffabrikaten - zoals b.v. trafo’s, tuners, halfgeleiders, plastics en glas - waaruit dit ontwerp moest worden samengesteld en die op talloze plaatsen in de USSR in het Grote Plan van Moskou gefabriceerd werden, waren van inferieure kwaliteit. Begin 80′er werden wij en de concurrentie regelmatig door Moskou uitgenodigd om te komen praten over nieuwe tv- en audio-assemblagelijnen en -produktontwerpen.

Men wilde in de bestaande fabrieken nieuwe fabrikagetechnieken installeren en nieuwe ontwerpen produceren. Met soms irritante hooghartigheid werd ons duidelijk gemaakt dat  men ‘al het overige’ (i.e. de halffabrikaten) wel vanuit de lopende produktie binnen in de USSR zou betrekken. Van licenties en/of patenten kopen wilde ze weinig tot niets weten… Vooruit, de hoogst noodzakelijke dan maar. Zo werden er in fabrieken in b.v. Moskou, Lvov en Minsk nieuwe produktielijnen geïnstalleerd die vanaf het begin nauwelijks betrouwbare produkten opleverden. De uitvalpercentages beliepen 20 tot 30 procent en de reparatiekosten enorme aantallen manuren en Roebels.
 
Omstreeks de tijd dat Tsjernobyl ontplofte, begon het besef dat er werkelijk iets ingrijpends moest gebeuren tot in de hoogste kringen in Moskou duidelijk te worden - niet alleen bij Gorbatsjov, maar zeker ook binnen de Ministeries en de KGB (die immers altijd en overal bij beprekingen aanwezig was).

Moskouse Handelshuizen (FTO’s) en buitenlandse handelsvertegenwoordigingen kregen opdracht wat opener en agressiever technische en commerciële kennis te verwerven bij Westerse bedrijven en commerciële vertegenwoordigers als ondergetekende werden met grotere regelmaat uitgenodigd bij fabrieken en Mnisteries om uit te komen leggen wat er naar onze mening zou moeten gebeuren.

Het ongeluk in Tsjernobyl heeft in dit ‘bewustwordingsproces’ ongetwijfeld een belangrijke rol gespeeld, maar een doorslaggevende is enigszins overdreven. Natuurlijk kreeg de ‘Perestroika’-golf, die toen net begonnen was, met dit ongeluk een enorme kapstok waar veel frustratie en argumentatie aan opgehangen kon worden.

Maar de Partij en de centrale regering in Moskou waren toen al veel van hun geloofwaardigheid kwijt en de degeneratie van de geleide economie met z’n valse statistieken, politieke en sociale leugens was m.i. al een tijdje onomkeerbaar geworden. Tsjernobyl was daar het zoveelste en erg overtuigende voorbeeld van.

Met vriendelijke groet,

Martin van den Broek
1985 -1992 Commercial Manager Oost-Europa voor Philips Electronics
1993- 1996 Director Philips Belarus
—

Meer hierover:
- Lees ‘Over Gorbatsjov, Tsjernobyl en Glasnost‘ van A.W. Schulte
- Lees ook A.W. Schulte’s eerdere bijdrage op de In Europa Atlas: 1986
- Discussieer mee door onderaan dit bericht te reageren

Meer over ‘1986 - Tsjernobyl’:
- Beluister hier de ‘In Europa Salon 1986 - Tsjernobyl’
- Bekijk de hele aflevering ‘1986 - Tsjernobyl‘ op deze website
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1986
- Lees alle weblogberichten over ‘1986 - Tsjernobyl’

Deze tentoonstelling is te bezichtigen van vrijdag 7 maart tot 17 april 2009 in de tentoonstellingsruimte van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) te Amsterdam. Openingstijden: ma t/m vr tijdens kantooruren.

Over de tentoonstelling:
“Toen Maya Pejic in 1988 las over de plannen die dictator Ceausescu had met het boerenland en de boeren in Roemenië, wilde zij daar direct op af gaan. Zij leerde journaliste Vera Illes kennen en zij besloten samen te reizen. Die twee vrouwen werden vanaf de eerste dag in Cluj nauwlettend in de gaten gehouden en zelfs gearresteerd. Fotograferen werd bijna onmogelijk gemaakt, maar dankzij steun van de ambassadeur Coen Stork liep alles nog goed af. Direct na de moord op het gehate echtpaar Ceausescu ging Maya Pejic in januari 1990 met een hulptransport mee naar Roemenië en maakte ze onder andere foto’s voor Opzij. Van beide reizen toont de fotografe een selectie in het IISG.” (meer informatie)

Meer informatie:
- IISG: Cruquiusweg 31, 1019 AT  Amsterdam, 020-668 58 66
- Meer over de tentoonstelling vindt u op de website van het IISG
- Zie ook de website van Maya Pejic

Meer over ‘1989 - Roemenië’:
- Bekijk de hele aflevering 1989 - Roemenië op deze website
- Lees meer over ‘1989 - Roemenië’ in deze reeks weblogberichten
- Meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1989

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 8 maart (afl. 33: 1989 - Roemenië): Met als gasten Coen Stork, Nederlands ambassadeur in Roemenië tijdens de executie van Ceausescu, en de als Roemeense geboren publiciste en schrijfster Nausicaa Marbe, die als achttienjarige in 1982 naar Nederland kwam.

Na afloop van de In Europa Salon kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien. Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 8 maart, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1989 - Roemenië’:
- Bekijk de hele aflevering 1989 - Roemenië op deze website
- Lees alle weblogberichten over ‘1989 - Roemenië’
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1989

De In Europa Salons van OVT kunt u allemaal beluisteren via de websites van OVT en In Europa, maar we bieden ze nu ook aan als podcast: de In Europa Salon Podcast. Abonneer u en ontvang automatisch alle In Europa Salons: van allebei de seizoenen In Europa Salon.

Hoe werkt dat dan?

- Wat zijn podcasts? Klik hier
- Wilt u zich abonneren op de In Europa Salon Podcast, kopieer dan deze link:  http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/audio-podcast-salon/in-europa-salon/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.
- Alle In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer pod- en vodcasts van In Europa:
- In Europa Vodcast: Een extra filmpje bij elke uitzending van In Europa, waarin de regisseur de verhalen achter de totstandkoming van de aflevering vertelt. Klik hier om alle In Europa Vodcasts te bekijken of u te abonneren op de In Europa Vodcast.
- In Europa Podcast: Geert Mak vertelt in 12 afleveringen over Europa in de twintigste eeuw. Klik hier om alle In Europa Podcasts te beluisteren of u te abonneren op de In Europa Podcast.

Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO.

Het is natuurlijk schaamteloze zelffelicitatie om dit hier te citeren, maar het dient toch ook een praktisch doel: om In Europa-kijkers die Van Moskou tot Magadan totnogtoe gemist hebben te attenderen op deze mooie serie. In Van Moskou tot Magadan gaat Jelle Brandt Corstius in Rusland op zoek naar thema’s die het leven van de gewone Rus vandaag de dag domineren. Op zondagavond vanaf 20.15u op Ned. 2, voorafgaand aan In Europa.

Verder ontvingen we deze email van een kijker over Van Moskou to Magadan en In Europa:

“Ik ben niet iemand die snel in de pen klimt, maar ik moet u - en uiteraard Jelle en z’n team - complimenteren met de programma’s Van Moskou tot Magadan en In Europa. Dat u goede programma’s maakt, is mij al vele jaren bekend. Ik ben niet voor niets al meer dan 25 jaar VPRO-lid. Voor In Europa maak ik op zondag steevast een half uurtje vrij. Nu is het bijna anderhalf uur geworden: vanaf 20.15 uur eerst Van Moskou to Magadan en vervolgens In Europa. Op zondag 1 maart sloten de programma’s bijna perfect op elkaar aan. De nieuwe welvaart in Kanti Mansylusk - zoals zovelen had ik daarvan voor vanavond nog nooit gehoord - gevolgd door de ommekeer in Rusland door de ramp bij Tsjernobyl in 1986. In Europa is al jaren indrukwekkend en leerzaam. Van Moskou to Magadan is dat ook, met als extra’s: het onbekende en de Russen.

Piet J. M.”

Van Moskou tot Magadan kunt u de komende twee zondagen nog zien vanaf 20.15u op Nederland 2:
- Zondag 8 maart: Afl. 6 - Bergen van geweld
- Zondag 15 maart: Afl. 7 - Het spoor terug

Meer weten?
- Bekijk hier alle eerdere afleveringen van Van Moskou tot Magadan
- Lees het artikel in Trouw over In Europa en Van Moskou tot Magadan
- Bekijk ook de website van Jelle Brandt Corstius

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1989 - Roemenië‘:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/02/20/1989Geertintro.flv

Meer over ‘1989 - Roemenië’:
- Bekijk de hele aflevering 1989 - Roemenië op deze website
- Lees meer over ‘1989 - Roemenië’ in deze reeks weblogberichten
- Meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1989

Lees hieronder de bijdrage van een In Europa-kijker, van wiens hand we eerder al dit verhaal ontvingen, en discussieer mee door onderaan dit bericht te reageren.

—
Geachte redactie,

In aansluiting op mijn Tsjernobyl-verhaal op de In Europa Atlas nog een opmerking, die wellicht ook interessant is voor Geert Mak:

Ik heb Geert Mak’s inleiding voor de aflevering 1986 - Tsjernobyl nog eens goed overgelezen; hij zegt dan dat Gorbatsjov de waarheid over Tsjernobyl aanvankelijk wilde verdoezelen. Het ligt inderdaad voor de hand om dat te veronderstellen. Maar de werkelijkheid was veel erger: Gorbatsjov werd zelf bedrogen door zijn eigen systeem!

De situatie in de Sovjet-Unie destijds is voor ons nauwelijks voorstelbaar. Om maar eens iets te noemen: telefoongidsen waren er niet, althans niet wijd verspreid, die informatie was ‘geheim’. Ik schreef ook al dat de Sovjet Ambassadeur bij de MBFR-onderhandelingen in Wenen geen toegang had tot de sterktecijfers van de GSVG (Sovjet-leger in Oost-Duitsland) omdat hij daarvoor niet was gescreend. Mijn voorganger in Wenen, de Brigade-Generaal Felix kreeg tijdens de ‘datadiscussie’ begin jaren tachtig het dringende en geïrriteerde verzoek van zijn Sovjet-collega om die GSVG-sterktecijfers niet te noemen waar zijn Ambassadeur bij was, want die mocht ze niet weten!

Het ‘hele verhaal’ wat ik destijds in Moskou heb gehoord met betrekking tot het Tsjernobyl-effect was dit: Gorbatsjov behoorde tot een jongere generatie in de KGB (naar voren geschoven door Andropov). Destijds was in de Sovjet-Unie uitsluitend de leiding van de KGB op de hoogte van de werkelijke economische en militaire situatie, van zowel die in de Sovjet-Unie als die in het Westen. Niet verwonderlijk dat Gorbatsjov - zich realiserende dat de Sovjet-Unie op beide cruciale gebieden (economisch en militair) steeds verder achterop raakte - de Sovjet-Unie wilde moderniseren (’Glasnost en Perestroika’). Uiteraard ondervond hij daarbij immense tegenzin en tegenstand van zijn medeleden van het Politburo - ’de dinosaurussen’.

“Is dat nou nodig? Je weet nooit waar dat eindigt. Dat is een slippery slope” etc. (je ziet het gewoon voor je!). Dan komt Tjernobyl. Gorbatsjov hoort daarvan door het bericht dat Zweden de wereld instuurt (hun stralingsgehalte-metingen) en hij telefoneert tijdens de Politburo-vergadering met het kerncentralesysteem. “Nee, kameraad Secretaris-Generaal, dat is kapitalistische propaganda; er is wel een klein probleempje in de Kerncentrale van Tsjernobyl, maar dat is gauw opgelost”. Een paar dagen later wordt Gorbatsjov tijdens de Politbureu-vergadering opgebeld: “Kameraad Secretaris-Generaal, ik heb een vervelend bericht voor U…” enz.

En dat is het moment van omslag: “We worden door ons eigen systeem bedrogen, niet alleen met onzinnige productiecijfers, maar zelfs bij dit soort calamiteiten, we hebben openheid en hervormingen nodig om te overleven”. En dan krijgt Gorbatsjov van ‘de dinosaurussen van het Kremlin’ het groene licht voor zijn ‘Glasnost en Perestroika’.

Het is wel zo dat ik het Politburo-verhaal alleen maar van ‘horen zeggen’ heb; ik heb het echter altijd zelf wel geloofd omdat het ook zo logisch was. Duidelijk is voor mij altijd geweest dat Gorbatsjov de ramp van Tsjernobyl beslist niet volledig wilde verdoezelen, maar gebruik heeft gemaakt van de ‘trage berichtgeving’ daarover om binnen het Sovjet-apparaat de tegenstand tegen zijn hervormingsplannen te breken.

Met vriendelijke groeten,

A.W. Schulte, Brigade-Generaal der Artillerie b.d.
—

Meer over 1986:
- Lees ook een ander verhaal als reactie op dit bericht, en het eerdere verhaal van A.W. Schulte
- Beluister hier de ‘In Europa Salon 1986 - Tsjernobyl’
- Bekijk de hele aflevering ‘1986 - Tsjernobyl‘ op deze website
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1986
- Lees alle weblogberichten over ‘1986 - Tsjernobyl’