Archief

Vorige maand zond het historische radioprogramma OVT de driedelige radiodiocumentaire ‘Het alledaags communisme’ uit, een drieluik over de leef- en denkwereld van Nederlandse communisten. Via de links hieronder kunt u alle drie de prachtige delen beluisteren.

In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad De Tribune uit de SDAP (Sociaaldemocratische Arbeiderspartij) gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter, maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen; presentatie: Astrid Nauta (afbeelding: OVT).

- Beluister hier deel 1 (30 min.)
Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders (bron: OVT 15 maart 2009)

- Beluister hier deel 2 (31 min.)
Geinterviewden: Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe (bron: OVT 22 maart 2009)

- Beluister hier deel 3 (32 min.)
Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty (bron: OVT 29 maart 2009)

Meer over communisme bij In Europa:
Bekijk bijvoorbeeld de uitzendingen 1917 - Rusland, 1933 - Rusland, 1948 - Tsjechië, 1956 - Hongarije, 1961 - DDR, 1989 - Roemenië of 1991 - Sovjet-Unie.

In antwoord op steeds meer vragen: Er komt inderdaad een tweede DVD-box van In Europa - met de complete tweede serie en nog véél meer. Bestellen kunt u hier.

Deze tweede DVD-box - een Heus Crossmediaal Feest voor de Geest - bevat in ieder geval het volgende:
- 9 DVD’s met alle uitzendingen van de tweede serie van In Europa (1944-1999)
- 2 CD’s met alle In Europa Podcasts van Geert Mak over de tweede serie (podcast 8 t/m 12)
- 1 CD met de soundtrack van In Europa: maar liefst 27 tracks van Big Orange
- Alle In Europa Vodcasts
- Een kaart van Europa in 1992
NB. Deze DVD-box bevat, net als de eerste box, geen ondertiteling in andere talen (ook niet in het Engels)

Zodra er meer nieuws is over deze tweede In Europa-box, kunt u dat natuurlijk lezen op dit weblog.

Meer weten?
- Lees alles over de eerste DVD-box: luxe editie of goedkope editie
- Alle afleveringen van In Europa kunt u ook bekijken op deze website
- Beluister alle In Europa Podcasts hier
- Bekijk alle In Europa Vodcasts hier
- Bekijk filmpjes over de muziek van In Europa: met Rosto A.D. en met Big Orange
- Bekijk alle making of-filmpjes van Jona Honer hier

Download

Meer zien, luisteren en lezen?
- Klik hier voor meer filmpjes van Jona over het maken van In Europa
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘

Afgelopen zondag vond in het historische radioprogramma OVT weer de In Europa Salon plaats, waarin de OVT-redactie met Geert Mak en gasten sprak over de gebeurtenissen die centraal stonden in de In Europa-aflevering van diezelfde avond: 1956 - Hongarije.

Met als gasten Lieve Joris, schrijfster van het boek De melancholieke revolutie over de omwenteling in Hongarije in 1989, en Martin Mevius, verbonden aan de Leerstoelgroep Oost-Europese geschiedenis en Oost-Europakunde van de Universiteit van Amsterdam, die promoveerde op Agents of Moscow. The Hungarian Communist Party and the Origins of Socialist Patriotism 1941-1953 (Oxford, 2005). De derde gast is Henk Hofland, die in 1956 zelf als journalist in Boedapest was.

Beluister hier de In Europa Salon 1956 - Hongarije (45 min.)

De column van Henk Hofland over zijn bezoek aan Hongarije in 1956 hoort u halverwege de In Europa Salon, maar kunt u ook apart beluisteren:

Beluister hier de column van Henk Hofland (5 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Volg the making of ‘1956 - Hongarije’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1956

De zevende In Europa Vodcast, bij de aflevering 1956 - Hongarije. Maker Erik de Bruyn vertelt over de totstandkoming van deze aflevering: over het zwijgen ná 1956 uit angst voor de veiligheidsdiensten en hun informanten (”misschien zou je eigen dochter bijvoorbeeld wel deel uit kunnen uitmaken van het verklikkersnetwerk, of je buurman; iedereen kon daarin zitten”). En over de Kunst van het Schaduwen en andere veiligheidsdiensttechnieken - die nu misschien erg knullig aandoen, maar toen voor veel angst zorgden. Bekijk dit video-item hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 7

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de uitzending ‘1956 - Hongarije’ op deze website
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’ op het weblog

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Ook de aflevering ‘1956 - Hongarije’ is inmiddels uitgezonden. U kunt deze uitzending op TV ook nog bekijken op dinsdag 13 januari om 21.40u (Canvas) en op zaterdag 17 januari om 13.40u (Ned. 2). Ook kunt u deze aflevering altijd opnieuw bekijken op deze website.

En natuurlijk zijn we erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevatte het veel nieuws of alleen bekende zaken? In hoeverre veranderde deze aflevering uw beeld van de Hongaarse Opstand en de doorwerking ervan? Wat vond u er goed aan en wat juist niet - en waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “Interessant om achtergronden te horen van een stad die ik inmiddels een aantal malen heb bezocht. Het bevatte voor mij wel degelijk nieuwe elementen die mij nieuwsgierig hebben gemaakt naar deze periode in de vorige eeuw. Wil hier meer over gaan lezen.” (Martijn)
- “Er is geen rode draad, geen algehele lijn te vinden. Ook bij vorige uitzendingen steeds maar van die aparte dingen over één plaats, en dan helemaal uitvergroot. Dat lijkt me voor veel mensen, die helemaal geen geschiedenis hebben gehad heel verwarrend.” (Bernard)
- “Het monument in Mosonmagyarovar heb ik al vele malen bezocht, maar nooit had ik enig idee van de impact op dit plaatsje en hun inwoners vanwege de gebeurtenissen. Het verduidelijkt mijn visie omtrent de geschiedenis van de Hongaarse bevolking.” (Kace)
- “Klasse uitzending. Schitterende beelden en duidelijke vertellijn. Natuurlijk is er nog veel meer te zeggen over het onderwerp, maar er is een keuze gemaakt die inzicht geeft, ontroert en woede opwekt.” (F.J. Mulder de Bruijn)

We horen graag wat u ervan denkt, natuurlijk bij voorkeur voorzien van toelichting en/of argumenten. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Wat kunt u verwachten in de uitzending van zondag 11 januari (Ned. 2, vlak na 21u)?

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1956 - Hongarije‘:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/01/07/1956Geert.flv

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Uit een mooi artikel over Hongarije 1956 op de /Geschiedenis-website:

“In Europa gaat deze week terug naar het jaar 1956, het jaar van de Hongaarse Opstand, waaraan de Sovjet-Unie een einde maakte. Het lot besliste dat Hongarije en Rusland elkaar een maand later in een zwembad in Australië weer tegenkwamen. De nationale waterpoloteams van de twee landen gingen nu een olympische strijd aan.

De beruchte waterpolomatch tussen Hongarije en de Sovjet-Unie vond plaats op 6 december 1956 tijdens de Olympische Spelen van Melbourne. Het betrof een poulewedstrijd van de zes beste landenteams. Het team met de meeste punten werd olympisch kampioen.

De match zou de reputatie krijgen van meest gewelddadige en bloedige waterpolo wedstrijd uit de geschiedenis. Naar verluidt was het zwembadwater na de wedstrijd rood gekleurd door al het bloed dat was gevloeid. Het was letterlijk een bloedbad.”

Hoe liep de wedstrijd af? Lees het volledige verhaal op de /Geschiedenis-website.

Meer weten?
- Lees het artikel ‘Waterpolo en de Hongaarse Opstand’ en bekijk de trailers van de film en van een documentaire die hierover gemaakt zijn op Sportgeschiedenis.nl
- Lees het artikel ‘Hongaarse film over Olympische waterpolowedstrijd’ op Sportgeschiedenis.nl

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

In het historische radioprogramma OVT kunt u wekelijks de In Europa Salon beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 11 januari (afl. 25: 1956 - Hongarije):
Met als gasten Lieve Joris, schrijfster van het boek De melancholieke revolutie over de omwenteling in Hongarije in 1989, en Martin Mevius, verbonden aan de Leerstoelgroep Oost-Europese geschiedenis en Oost-Europakunde van de Universiteit van Amsterdam, die promoveerde op Agents of Moscow. The Hungarian Communist Party and the Origins of Socialist Patriotism 1941-1953 (Oxford, 2005). Na afloop kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien.

Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 11 januari, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Gyorgi Garamvolgyi werkte tussen 1956 en 1989, toen Hongarije achter het IJzeren Gordijn in de door Rusland gedicteerde communistische greep gehouden werd, bij de Geheime Dienst.

“Het was een speciale dienst binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken. Ik werkte bij de afdeling Interne bestrijding. Er waren aparte diensten voor Spionnenbestrijding, Inlichtingendienst en Interne bestrijding. Ik heb achttien jaar gewerkt bij de afdeling Interne bestrijding en heb me met verschillende vakgebieden beziggehouden. Later werd ik chef en controleerde ik de algehele dienst Interne Bestrijding.

Binnen de afdeling Interne bestrijding was er een onderafdeling die de gewezen politieke veroordeelden in de gaten hield. In die categorie schaarde men ook de zogenaamde contrarevolutionairen van 1956. Die waren in verschillende categorieën verdeeld, waarmee ook het soort controle samenhing. Er was ook een zogenoemde categorie Potentiële Gevallen, waarvan verondersteld werd dat ze in soortgelijke omstandigheden actief zouden kunnen worden. Daar concentreerden we ons op. Tot maart 1987 heb ik bij de Staatsveiligheidsdienst gewerkt.”

We vonden een film, een instructiefilm voor de Geheime Dienst in Hongarije. De film deed ons denken aan de speelfilm Das Leben der Anderen. We vragen de heer Garamvolgyi over de film.

Vraag: Die technieken uit de film, behoren die meer bij de KGB of bij de CIA?
Garamvolgyi: “Wat betreft de middelen/methoden uit de film, het kan zijn dat de CIA beter was geoutilleerd, maar ook zij hebben dezelfde technieken gebruikt. Wij gebruikten de middelen van de KGB. De KGST, alle landen van het Warschaupact gebruikten die middelen”.

Vraag: Vond u die middelen niet minder geavanceerd dan die van de CIA?
Garamvolgyi: “Vanuit de Sovjet-Unie kregen wij niet altijd de meeste geavanceerde techniek. Zij hadden altijd een voorsprong op ons. Praktisch gezien hing de kwaliteit van ons equipment af van wat de Sovjet-Unie ons gaf. De KGB en de CIA hadden samen een wedloop in high tech. Wij kregen wat zij niet meer nodig hadden. Wij liepen dus altijd een jaar of twee achter. Later, tussen 1985 en 1987, gaf het Ministerie van Binnenlandse Zaken zelf opdracht tot ontwikkeling van equipment. Daarna waren we niet langer aangewezen op afdankertjes van de KGB.”

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Aansluitend aan de In Europa-afleveringen op TV zendt het digitale kanaal GeschiedenisTV elke zondagavond een aanvullend programma uit, dat in de loop van de week herhaald wordt.

GeschiedenisTV zondag 11 januari (vanaf 22.00u):

- 22.00u: De Hongaarse Opstand (De tijd stond even stil)
De tijd stond even stil is een serie praatprogramma’s uit de jaren ‘70, waarin door middel van gesprekken met betrokkenen en archiefmateriaal wordt teruggeblikt op historische gebeurtenissen. De nu volgende aflevering behandelt de Hongaarse opstand van 1956.
- 23.03u: Kenmerk - De Hongaarse Opstand in Nederland
Reportage uit 1981 over de felle anticommunistische reacties in Nederland na de Hongaarse Opstand van 1956.
- 23.29u: De 6e etage (Brandpunt)
Documentaire van Fons de Poel over de terugkeer van Lajos Kalanos naar Hongarije. Kalanos ontsnapte in 1956 uit de gevangenis en keert in 1990 terug naar zijn verleden.
- 00.22u: Budapest: Communism with tanks (Great days of the century)
16-delige Franse documentaire serie met uniek archiefmateriaal over de twintigste eeuw. Afl 11: Budapest: Communism with tanks. Engels gesproken zonder ondertitels.

Vanaf dinsdag is dit hele programma samen met de In Europa-aflevering ‘1956 - Hongarije’ dagelijks te zien op /Geschiedenis TV. En elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV.
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Landbouwkundig Professor Geza Kuroli, werd als vreedzaam demonstrerend student op 26 oktober 1956 neergeschoten door soldaten die en kazerne bewaakten. Kuroli werd zwaargewond afgevoerd en overleefde slechts ternauwernood. Nadat op 4 november de Russen Hongarije weer binnenvielen om het land tot 1989 onder communistische dictatuur te plaatsen, durfde niemand meer over 1956 te spreken. Overal was Geheime Politie en overal waren netwerken van verklikkers van ’staatsgevaarlijke personen en activiteiten’.

Professor Kuroli vertelde ons dat hij zelfs zijn eigen kinderen niet kon vertrouwen. “Dat was een hele lange stille periode, van 1956 tot 1989. Ondertussen groeiden hele generaties op die niets hoorden over 1956. De drang om te zwijgen was heel groot. Het kwam namelijk voor dat je in een val werd gelokt en in een situatie of persoonlijke omstandigheid terecht kwam waardoor je er eigenlijk juist wel over wilde praten…

Ik had op grond van een verkeerd geïnterpreteerde zin al opgesloten kunnen worden. Daarom praatten we onderling ook niet over de zaak. We hebben onze kinderen dertig jaar lang niet verteld over het gebeurde. Ik weet nog, we gingen wel eens zwemmen in het  Balatonmeer, En dan zagen ze mijn littekens. Dan vroegen ze wat er toch met papa’s rug was gebeurd. We zeiden dan dat het gewoon een ongevaarlijke wond was en dat het verder niet belangrijk was. Ze wisten dus niet wat er gebeurd was, ze wisten niet dat ik tijdens die opstand was neergeschoten. Pas na de omwenteling van 1989 hebben we ze verteld wat er was gebeurd. Maar toen waren ze natuurlijk al volwassenen.”

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Voor de In Europa-aflevering ‘1956 - Hongarije & Nederland’ spraken we ook met politicus/schrijver/ex-parlementslid Imre Mecs, die kort na de opstand werd opgepakt en als ’staatsgevaarlijke contrarevolutionair’ op zijn 23e ter dood veroordeeld werd. U kunt de uitzending op TV zien op 11 januari 2009, maar enkele van zijn uitspraken die mij troffen en buiten de uitzending gebleven zijn, kunt u hieronder lezen.

Daarom hier toch ook dat deel van zijn interview. Hij vertelde ons over de zes jaren in zijn dodencel, over hoe hij en zijn celgenoten het gezang en geschreeuw van andere gevangenen konden horen die ter dood werden gebracht. We vroegen hem hoe hij na die jaren het leven weer oppakte. En vooral: hoe hij omging met de haat die hij misschien had opgebouwd in zijn kleine cel.

Imre Mecs: ”Als je de afscheidskreten, de laatste woorden van je vrienden hoort en je je eigen afscheidswoorden bedenkt, ja, dan voel je een enorme woede. Als ik toen een machinegeweer in mijn handen had gehad, dan had ik geschoten. Want het was verschrikkelijk. Maar toen ik later weer thuis was en zag hoe de maatschappij veranderd was in een van gevangenschap, waarin de mensen kort werden gehouden en er maar beperkte mogelijkheden waren, toen zag ik in dat er nog een taak op mij wachtte. De haat heb ik toen uit mijzelf weggedreven. Ik dwong mezelf dag in dag uit, beetje bij beetje, geen haat te koesteren voor mijn vijanden, die mij wel haatten. Haat is altijd verbonden met het voorwerp van haat. Het houdt een soort gevang in. Als je in haat leeft, dan denk je de hele dag aan het object van die haat. Maar ik wilde daar juist van bevrijd worden, ik wilde dat elimineren, dat doen verdwijnen. Dat kostte tijd maar het is me uiteindelijk gelukt, ik ben dus daarom nu niet haatdragend meer.”

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Op de foto hiernaast ziet u Sandor Schwarcz, een Auschwitz-overlevende die later getuige was van de Hongaarse opstand in 1956. Hij is een van de hoofdpersonen uit de film Tainted Revolution (2006) van Martin Mevius, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, en de journalist Arnold van Bruggen. Kort geleden stuurde Martin Mevius me hun interessante documentaire, over een onbekender gegeven uit de Hongaarse opstand: 

“Tijdens de revolutie vonden enkele tientallen anti-semitische incidenten plaats, varierend van graffiti - met teksten als “Isaac, we brengen je niet eens naar Auschwitz” - tot lynchpartijen. Mede als gevolg hiervan emigreerden na 1956 veel Hongaarse joden naar het buitenland: niet op de vlucht voor het communisme, maar voor hun Hongaarse buren.”

In de woorden van de makers: “De film heeft totaal niet de (onjuiste) pretentie de gehele Opstand af te doen als een antisemitische revolutie, maar vertelt een verhaal over gebeurtenissen zoals die zich in de schaduw van zo’n opstand kunnen voordoen.”

Het is bekend dat er tijdens en net na de opstand tegen de Russische overheersers lynchpartijen plaatsvonden. Niet alleen in Boedapest, maar ook in Mosonmagyarovar en andere plaatsen werden soldaten die op de opstandelingen hadden geschoten op straat gelyncht. Maar dat groepen opstandelingen ook een anti-semitische kant hadden, is inderdaad iets waarover maar moeilijk iets terug te vinden is.

Onze In Europa-aflevering over Hongarije 1956 zal hier ook niet in eerste instantie over gaan: 35 minuten klinkt ruim, maar dwingt ons natuurlijk om keuzes te maken. Maar voor wie er meer over wil weten:
- De documentaire Tainted Revolution kunt u hier bekijken (Engelstalig)
- Meer informatie over de film vindt u hier.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Janos Feher rookt aan een stuk door zware filtersigaretten. We interviewen hem in zijn kleine keukentje, terwijl zijn lieve vrouw de aardappelen schilt en kookt.

Janos was slechts aanwezige bij de demonstratie op 25 oktober 1956 in Mosonmagyarovar. Hij kwam uit zijn werk, demonstreerde niet eens mee, ging in feite slechts even kijken. Of juister gezegd: hij kwam pas nadat de schietpartij op de demontranten al had plaatsgevonden en was toen getuige van het begin van een lynchpartij van een van de soldaten die op de menigte demonstranten had geschoten. Later werd Janos in een proces herkend als zou hij zelf de lyncher zijn geweest die de soldaat in de boom opknoopte. Hij werd door het Kadar-regime tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld. Onschuldig, naar eigen zeggen.

Als we Janos interviewen - dit interview maakt deel uit van de aflevering Hongarije 1956 - wordt er op een bepaald moment getoeterd. We moeten het interview onderbreken, want …de kolenman is er. Veel mensen hier stoken nog op bruinkolen. Je merkt het aan de zurige lucht die in de straten hangt. Janos zet een pet op en spurt naar buiten, nog net op tijd om een stuk zeil op zijn stoep te leggen, bij de opening onder zijn huis.

De botte vrachtwagenchaffeur stort de bruinkolen lukraak uit voor het trapje naar de woning. Het is de bedoeling dat de bruinkolen door het gat naar binnen geschept worden. Tibor (tolk), Martijn (cameraman), Joris (geluid) en Agosh (vertaler) hebben Janos maar geholpen met het werkje. Op de foto hieronder ziet u mij een poging doen.

Toen we eindelijk weer binnen zaten voor het laatste deel van het interview, werd er weer getoeterd: het was de vrachtwagen weer, met het tweede deel van de bruinkoolvracht…

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

In 1996 zond OVT in Het Spoor Terug “De Hongaarse Opstand” uit, een tweedelige radiodocumentaire over de Hongaarse opstand van 1956, toen precies 40 jaar geleden.

Op 23 oktober 1956 brak er in Boedapest een opstand uit tegen het Russische bewind. De opstand breidde zich uit naar de rest van het land, maar op 4 november 1956 greep het Russische leger in. Meer dan 200.000 Hongaren vluchtten naar het buitenland, waaronder bijna 3.000 naar Nederland.

Het tweeluik “De Hongaarse Opstand” werd in 2006 opnieuw uitgezonden vanwege de 50-jarige herdenking. Samenstelling: Paul van der Gaag.

- Beluister deel 1: De gebeurtenissen in Hongarije (15 okt 2006)

- Beluister deel 2: De reacties in Nederland, de volkswoede tegen de communisten en de ontvangst van de Hongaarse vluchtelingen (22 okt 2006)

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Op zondagochtend 4 november 1956 viel de Sovjet-Unie Hongarije binnen. Redacteur Jan de Graaf van Het Parool sprak destijds naar aanleiding van de onrustige situatie in Boedapest per telefoon met de toenmalige Nederlandse gezant in de Hongaarse hoofdstad - en daarvan is een bandopname bewaard gebleven:

‘De burgers zijn bezig weg te gaan, maar er wordt nog veel gevochten. Men is nu bezig om de staatsveiligheidspolitie op te ruimen - wat er nog over is. Verder, op politieke gebied is het een volslagen verwarring.’

Na het beluisteren van een deel van de band spreekt Marnix Koolhaas met Jan de Graaf over dat interview en wat ermee gedaan werd. Over journalistiek in 1956.

Beluister het fragment hier (OVT, 5 november 2000, 6 min.)

Geluidsfragment 1956 Jan de Graaf van Het Parool; afbeelding van Andere Tijden.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Nog meer mooi beeldmateriaal over Hongarije 1956: twee korte filmpjes uit 1956 en een Andere Tijden-aflevering over Hongaarse vluchtelingen in Nederland:

- Een filmpje [35 sec.] waarin minister Marga Klompé spreekt over de Hongaarse vluchtelingen in Nederland en tevens het integratievraagstuk aanstipt - een beeldende illustratie dat dit bepaald niet iets van alleen de laatste jaren is: “Hoe ik het zie is dat, zoals dat ook met die hele minderhedensituatie nu in Nederland is: Wij moeten respect hebben voor de cultuur van de mensen die naar ons toekomen, of bij ons asiel vragen.” Bekijk het filmpje hier.

- Een Polygoonfilmpje [39 sec.] van de aankomst van de eerste groep van 670 Hongaarse vluchtelingen in de Jaarbeurshallen in Utrecht: “Honderden mensen op het perron zorgden voor een hartelijke begroeting der Hongaren, die hier na een treinreis van 24 uur op hun voorlopige bestemming arriveerden.” Bekijk het filmpje hier.

- De Andere Tijden-aflevering ”Hongaarse vluchtelingen in Nederland” (19 oktober 2006). Bekijk de aflevering hier, of klik hier voor meer informatie.

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Met het oog op de aflevering over Hongarije 1956 kan ik het niet laten uw aandacht te vestigen op een Amerikaans nieuwsbulletin uit 1956 over de opstand - met commentaar zoals alleen Amerikanen dat kunnen.

Niet alleen vanwege hun vermogen om de complete opstand in minder dan één minuut te vertellen, maar ook vanwege hun ideologische retoriek en schallende citaten: ‘The Red Star is sent tumbling into the gutter!’, ‘The impossible is happening! A handful of heroes has shaken the Communist world to its foundations!’, ‘Russian tanks rumble back into Budapest to turn that hope into heartbreak!’, etc.

Bekijk het filmpje hieronder:

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Tijdens de opstand tegen de Russische overheersing in Budapest, in 1956, werd het enorme beeld van Stalin door de betogers van zijn sokkel getrokken.
 

 
…of beter, uit zijn laarzen, want alleen die laarzen bleven staan. Inmiddels zijn die laarzen verplaatst naar het Szobor park even buiten Boedapest, waar ze op een zelfde soort monumentale onderbouw werden geplaatst.  » Lees verder

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Bij het herdenkingsmonument voor martelaar-president Imre Nagy is het altijd wel druk. Imre Nagy was de man die door Chroestjov op een politiek zijspoor was gezet. Maar toen de Hongaarse opstandelingen op 23 oktober 1956 urenlang en massaal om hem riepen, zagen zelfs de
Russen in dat het voor ‘de goede orde’ misschien beter was dat interim premier Gero, een stalinistische Rakosi-aanhanger, vervangen werd door Nagy.

Nagy handelde echter anders dan Moskou verwachtte en besloot niet alleen tot vergaande hervormingen, maar ook tot vrijlating van de politieke gevangenen, de opheffing van de staatsveiligheidsdiensten en als klap op de vuurpijl terugtrekking uit het Warschaupact.

De Russische partijleider Nikita Chroestjov en de andere leiders van Warschaupactlanden waren bezorgd dat de Hongaarse opstand als een kettingreactie zou werken en hun regimes ten val zouden komen. Op 4 november 1956 viel de Sovjet-Unie met tanks en legervoertuigen Hongarije weer binnen. Het Hongaarse leger werd snel verslagen. Veel regeringsleden - waaronder Nagy - hadden gehoopt dat het Westen hun te hulp zou komen, maar dit gebeurde niet. De voornaamste reden hiervoot was dat het Westen bang was voor een Derde Wereldoorlog. Nagy en een aantal andere regeringsleden vluchtten daarop naar de Joegoslavische ambassade in Boedapest.

» Lees verder

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Erik de Bruyn doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over Hongarije 1956, die u kunt bekijken op zondag 11 januari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1956 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Erik de Bruyn

Mosonmagyarovar, 25 oktober 2008

Wie van het vliegveld Budapest inrijdt, wordt ontvangen door een eindeloze reeks billboards. Westerse drankmerken en halfnaakte dames wisselen elkaar in hoog tempo af. Een kleine zijweg slingert ons niet alleen door een bos, maar ook jaren terug in de tijd.

Hier, net even buiten Budapest ligt de beruchte gevangenis, die in de tijd dat de Russen aan de macht waren, gebruikt werd door de Geheime Dienst. De gevangenis zat alle jaren vol. Talloze ‘antirevolutionairen’ zaten er, vaak decennia lang. Ter dood veroordeelden werden er geëxecuteerd. Aan de overkant van de gevangenis  bevindt zich de enorme begraafplaats van Budapest.

Alsof men na de executie zo naar de overkant gedragen kon worden. Maar zelfs dat lot overkwam vele slachtoffers van het rigide Russische terreurbewind na 1956 in Hongarije niet. Ze werden, net als president Imre Nagy, verraden, veroordeeld in een oneerlijk proces en dan ergens op een anoniem kazerneplein opgehangen of gefusilleerd. Imre Nagy en de zijnen, zoals rebellenleider Sal Malpeter, werden vanuit een schuldgevoel weggestopt onder een dikke laag beton.

Veel andere ‘antirevolutionairen’  verdwenen gewoon, misschien naar kampen in de Sovjetunie, misschien in een verborgen massagraf. Sommige van die graven werden pas veel later teruggevonden. Zoals dat van Imre Nagy. Die werd dan weer onder het beton vandaan gehakt om decennia later eervoller te worden herbegraven.  Op deze  begraafplaats tegenover de gevangenis…

» Lees verder

Op 25 februari 1956 hield Nikita Chroestjov een rede over Stalin, die wereldberoemd zou worden. In zijn toespraak tot het 20e Partij-congres bekritiseerde Chroestjov de persoonsverheerlijking rond Stalin. Chroestjov sprak geen totale afkeuring uit over zijn voorganger, maar toch sloeg zijn rede in als een bom: kritiek op Stalin was voorheen immers zelden publiekelijk geuit.

Hoe kwam het verhaal van de ‘geheime’ rede van Chroestjov in de wereld? BBC-correspondent John Rettie berichtte er als eerste over, begin maart 1956. Een bevriende Rus, Kostya Orlov, had hem ingelicht. Aanvankelijk wist Rettie niet in hoeverre Orlov’s verhaal klopte, dus hij overlegde met zijn chef, “and in the end we decided we did believe it”. Terugkijkend vermoedt Rettie dat Chroestjov het verhaal bewust naar buiten gebracht heeft, via Orlov. [Geniet van Rettie's verhaal en andere lees- en luistertips via de links onderaan dit bericht]

De ‘destalinisatie’ onder Chroestjov zou leiden tot een periode van ‘dauw’, die meer vrijheid leek te beloven voor personen en een grotere mate van autonomie voor Oostbloklanden. Onder de landen die deze verandering zagen als een kans op meer zeggenschap, bevonden zich Polen en Hongarije. Nadat Polen erin geslaagd was om enige concessies te krijgen, liep het in Hongarije echter helemaal uit de hand. De ‘dauw’ bleek niet zo lauw gegeten te worden als deze was opgediend, en de opstand van Hongarije in oktober 1956 werd hard neergeslagen. 

In de tweede serie van In Europa staat Hongarije centraal in de aflevering 1956. U kunt deze aflevering bekijken op zondag 11 januari 2009 (21.05u, Ned. 2).

LEES- EN LUISTERTIPS:
- BBC-correspondent John Rettie over zijn onthulling in 1956: ‘The day Khrushchev denounced Stalin’ 
- Een radiogesprek van 31 oktober 1956: Parool-correspondent Jan de Graaf spreekt met de Nederlandse gezant in Hongarije. Beluister het fragment (6 min.) hier (OVT, 5 november 2000).
- /Geschiedenis-artikel ‘Kritiek Chroestjov op Stalin. Britse journalist bracht verhaal naar buiten’
- BBC News-artikel ‘1956: Khrushchev lashes out at Stalin’
- In de reeks Great Speeches van The Guardian vindt u een Engelse vertaling van Chroestjov’s rede: deel 1, deel 2, deel 3, deel 4 en deel 5 [deze speech is niet als mp3-bestand te downloaden, maar andere - zoals van Churchill, Kennedy, Mandela, Roosevelt en De Gaulle - wèl].
- En in de categorie ‘klein leed’: een /Geschiedenis-artikel over hoe de Stalinlaan in Amsterdam zijn naam verloor vanwege de inval in Hongarije.
- Kijk, luister en lees verder in /Geschiedenis Dossier Hongarije

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije‘
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956