Archief

Vorige maand zond het historische radioprogramma OVT de driedelige radiodiocumentaire ‘Het alledaags communisme’ uit, een drieluik over de leef- en denkwereld van Nederlandse communisten. Via de links hieronder kunt u alle drie de prachtige delen beluisteren.

In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad De Tribune uit de SDAP (Sociaaldemocratische Arbeiderspartij) gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter, maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen; presentatie: Astrid Nauta (afbeelding: OVT).

- Beluister hier deel 1 (30 min.)
Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders (bron: OVT 15 maart 2009)

- Beluister hier deel 2 (31 min.)
Geinterviewden: Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe (bron: OVT 22 maart 2009)

- Beluister hier deel 3 (32 min.)
Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty (bron: OVT 29 maart 2009)

Meer over communisme bij In Europa:
Bekijk bijvoorbeeld de uitzendingen 1917 - Rusland, 1933 - Rusland, 1948 - Tsjechië, 1956 - Hongarije, 1961 - DDR, 1989 - Roemenië of 1991 - Sovjet-Unie.

Hieronder een verhaal van een In Europa-kijker over de Olof Palme Friedensmarsch in september 1987.

(Afbeelding: jugendopposition.de)

—
Een onvergetelijke demonstratie: Oost-Berlijn, 5 september 1987

Was het een gebaar van goede wil, omdat de Oost-Duitse leider Erich Honecker een paar dagen later een bezoek zou brengen aan Bonn? Of was het toch een voorteken dat er een andere wind begon te waaien in de DDR?

Het waren vragen waarmee de deelnemers aan de Olof Palme-demonstratie zich op die zaterdagavond, 5 september 1987 zich niet bezig hielden. Voor hen was het alleen maar de eerste keer dat ze met toestemming van de autoriteiten kónden demonstreren. En dus was het niet verwonderlijk dat er meer dan duizend mensen op waren afgekomen.

Maar wat was toch de bedoeling van al die auto’s langs de route, waar schijnwerpers op stonden? En waarom die filmcamera’s die non-stop draaiden? Ik bleek een van de weinige aanwezigen te zijn die op zulke vragen geen antwoord wist…

> Lees het volledige verhaal op de In Europa Atlas.

Hieronder twee mooie foto’s van de Berlijnse Muur in 1976. Ze zijn onderdeel van een hele serie - een sfeer-impressie in zwart/wit - die fotograaf en In Europa-kijker Peter van Nugteren in dat jaar maakte. De hele serie kunt u bekijken op zijn website.

Meer over de Berlijnse Muur:
- Bekijk de hele uitzending 1961 - DDR
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961

In antwoord op steeds meer vragen: Er komt inderdaad een tweede DVD-box van In Europa - met de complete tweede serie en nog véél meer. Bestellen kunt u hier.

Deze tweede DVD-box - een Heus Crossmediaal Feest voor de Geest - bevat in ieder geval het volgende:
- 9 DVD’s met alle uitzendingen van de tweede serie van In Europa (1944-1999)
- 2 CD’s met alle In Europa Podcasts van Geert Mak over de tweede serie (podcast 8 t/m 12)
- 1 CD met de soundtrack van In Europa: maar liefst 27 tracks van Big Orange
- Alle In Europa Vodcasts
- Een kaart van Europa in 1992
NB. Deze DVD-box bevat, net als de eerste box, geen ondertiteling in andere talen (ook niet in het Engels)

Zodra er meer nieuws is over deze tweede In Europa-box, kunt u dat natuurlijk lezen op dit weblog.

Meer weten?
- Lees alles over de eerste DVD-box: luxe editie of goedkope editie
- Alle afleveringen van In Europa kunt u ook bekijken op deze website
- Beluister alle In Europa Podcasts hier
- Bekijk alle In Europa Vodcasts hier
- Bekijk filmpjes over de muziek van In Europa: met Rosto A.D. en met Big Orange
- Bekijk alle making of-filmpjes van Jona Honer hier

Afgelopen zondag vond in het historische radioprogramma OVT weer de In Europa Salon plaats, waarin de OVT-redactie met Geert Mak en gasten sprak over de gebeurtenissen die centraal stonden in de In Europa-aflevering van diezelfde avond: 1961 - DDR.

Met als gasten Geert Mak, de in de DDR geboren vertaalster Rosi Wiegmann, de vaste columnist Henk Hofland en historicus Krijn Thijs, auteur van o.a. het proefschrift Elastische Geschichte. Berlin und drei Erzählungen seiner Vergangenheit. Daarin analyseert hij hoe drie verschillende politieke regimes de stadsgeschiedenis van Berlijn hebben gebruikt om hun eigen ideologie, normen en waarden aan de bevolking over te brengen.

Beluister hier de In Europa Salon 1961 - DDR (39 min.)

En de column van Henk Hofland over de Berlijnse Muur:

Beluister de column hier (5 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1961 - DDR’:
- Bekijk de hele uitzending 1961 - DDR
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

Een extra fragment uit een interview met Gudrun Klitzke, de socialistische modelburger uit Golzow uit de aflevering 1961 - DDR.  Bij de graven van haar vader Arthur Klitzke en haar broer Detlef Klitzke vertelt ze over hen, en over de klap die ze kregen (’seine Seele ist krank geworden’) van het ineenstorten van de DDR, waarvoor ze zich zo lang vol overtuiging hadden ingezet.

Bekijk dit extra interviewfragment met Gudrun Klitzke hieronder:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2009/01/15/1961gudrun.flv

Meer weten?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1961
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’
- Bekijk hier alle killed darlings

De negende In Europa Vodcast, bij de aflevering 1961 - DDR. Maker Dirk Kagenaar vertelt over de totstandkoming van deze aflevering: over zijn bezoek aan het DDR-modeldorp Golzow in de DDR, over de eerdere bezoeken daar van Kim Il Sung en andere buitenlandse staatslieden, en over de kinderen uit Die Kinder von Golzow, een documentairereeks over het opgroeien van de “nieuwe socialistische mens” - en over hoe ze er na de val van de Muur aan toe zijn.

Bekijk dit video-item hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 9

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1961 - DDR’:
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Bekijk alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Ook de aflevering ‘1961 - DDR’ is inmiddels uitgezonden. U kunt deze uitzending op TV ook nog bekijken op dinsdag 27 januari om 21.40u (Canvas) en op zaterdag 31 januari om 13.40u (Ned. 2). Ook kunt u deze aflevering altijd opnieuw bekijken op deze website.

En natuurlijk zijn we erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevatte het veel nieuws of alleen bekende zaken? In hoeverre veranderde deze aflevering uw beeld van de bouw van de Muur, van de poging een nieuwe ’socialistische mens’ te scheppen en van het leven in de DDR? Wat vond u er goed aan en wat juist niet - en waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “De reactie van de oude Stasi-agent is vaak gehoord. Het marxisme zou een utopie zijn, de mens is niet te verenigen met de idealen van het communisme [...] Het treurige is dat het socialisme nooit een eerlijke kans heeft gehad.” (Freek)
- “De insteek van het programma, dat het hier om een experiment van Duitsers zou gaan, vind ik volstrekt verkeerd [...] Er is geen weldenkende Duitser geweest die dit experiment heeft bedacht. Zij zijn er aan onderworpen [...] De prachtige uitzending van hedenavond heeft dus wat mij betreft gewoon de verkeerde vlag gekregen die de lading moet dekken.” (Bas van Son)
- “Voor veel ouderen, waar ook ter wereld en onder welk politiek systeem dan ook, was “vroeger toch alles beter”. Deze man ziet het anders. Ik vond het een van de mooiste afleveringen!” (Jos) 

We horen graag wat u ervan denkt, natuurlijk bij voorkeur voorzien van toelichting. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer weten?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

Wat kunt u verwachten in de uitzending van zondag 25 januari (Ned. 2, vlak na 21u)?

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1961 - DDR‘:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/29/Geert1961.flv

Meer weten?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

In het historische radioprogramma OVT kunt u wekelijks de In Europa Salon beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 25 januari (afl. 27: 1961 - DDR): Het jaar van de bouw van de Muur.
Met als gasten Geert Mak, de in de DDR geboren vertaalster Rosi Wiegmann en historicus Krijn Thijs, auteur van o.a. het proefschrift Elastische Geschichte. Berlin und drei Erzählungen seiner Vergangenheit. Daarin analyseert hij hoe drie verschillende politieke regimes de stadsgeschiedenis van Berlijn hebben gebruikt om hun eigen ideologie, normen en waarden aan de bevolking over te brengen. De column is deze week van journalist Henk Hofland. Na afloop kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien.

Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 25 januari, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1961 - DDR’?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

Aansluitend aan de In Europa-afleveringen op TV zendt het digitale kanaal GeschiedenisTV elke zondagavond een aanvullend programma uit, dat in de loop van de week herhaald wordt.

GeschiedenisTV zondag 25 januari (vanaf 22.00u):

- 22.00u: Herdenking bouw Berlijnse muur (Twee Vandaag)
Reportage over de bouw van de Berlijnse Muur in voormalig Oost-Duitsland in 1961.
- 22.14: Van heinde en ver: Oost-Duitsland
Serie portretten van kinderen uit landen, die ttv de originele uitzending (1990) in het nieuws waren. Deze aflevering gaat over Felix, een 13-jarige jongen uit Oost-Berlijn, ten tijde van de hereniging met West-Duitsland.
- 22.42u: Ostalgie: Herinneringen aan de DDR (Antenne)
Reportage uit 1994 over hoe burgers in de voormalige DDR reageren op het veranderende politieke klimaat in Duitsland.
- 23.26u: Portret van Oost-Duitser Hagen Koch (Netwerk)
Reportage van Netwerk over de Oost-Duitse cartograaf Hagen Koch die in 1961 in Berlijn letterlijk de grenslijn trok van de muur die West-Berlijn en Oost-Berlijn van elkaar moest scheiden.
- 23.42u: Duitsland na ‘45 (2)
Driedelige serie educatieve programma’s waarin adhv archiefmateriaal de geschiedenis van Duitsland na 1945 wordt belicht. Afl 2: Kilometers beton (1955-1961) en Twee Staten, één Natie (1961-1979). Deze aflevering over de verwijdering tussen Oost- en West-Duitsland en de bouw van de muur in Berlijn.
-  00.02u: Droomland DDR
Documentaire van Petra Lataster Czisch en Peter Lataster over de invloed van de geschiedenis op de levens van Lataster-Czisch’s ex-klasgenoten van het Philantropinum-gymnasium in Dessau in de voormalige DDR.

Vanaf dinsdag is dit hele programma samen met de In Europa-aflevering 1961 - DDR dagelijks te zien op /Geschiedenis TV. En elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis
- Bekijk de hele aflevering ‘1961 - DDR’ op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’.
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1961

Fascinerend is het om een afbeelding te zien van het blaadje dat Kennedy gebruikte tijdens zijn “Ich bin ein Berliner”-rede in West-Berlijn in 1963 (afbeelding: Wikipedia).

Drie zinnen staan hier, voor Kennedy´s comfort, fonetisch uitgeschreven:
- Ish bin ein Bearleener (Ich bin ein Berliner)
- Kiwis Romanus sum (civis Romanus sum)
- Lust z nach Bearleen comen (Lasst sie nach Berlin kommen)

Maar wat betekent de zinsnede “Ich bin ein Berliner”? Het verhaal gaat dat het een kolderieke verspreking van Kennedy was, maar dat is een urban legend: zie bijvoorbeeld dit “Ich bin ein Berliner”-artikel (en ook deze discussie erachter). In een taalkwestie als deze is het natuurlijk goed om eens een verhaal van een Duitser te lezen, zoals “Ich bin ein Pfannkuchen. Oder ein Berliner?”.

En voor de aardigheid nog een citaat van Robert H. Lochner, de geboren Duitser die als Kennedy’s vertaler de woorden “Ish bin ein Bearleener” voor hem uitschreef: “As we walked up the stairs to the city hall in West Berlin for Kennedy’s major speech, he called me over and asked me to write on a piece of paper in German, “I am a Berliner.” I did, and when we got to West Berlin Mayor Willy Brandt’s office, while the hundreds of thousands of Berliners were cheering outside, Kennedy practiced it with me a few times before going out on the balcony for his historic speech.” Lees Lochner’s hele verhaal: “Teaching JFK German”.

Meer over ‘1961 - DDR’?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

De Berlijnse Muur was aanleiding voor en decor van befaamde politieke redevoeringen, waarvan die van de Amerikaanse presidenten John F. Kennedy in 1963 en Ronald Reagan in 1987 misschien wel de bekendste zijn. Kennedy’s woorden “Ich bin ein Berliner” zijn gevleugeld geworden; 24 jaar later deed Reagan de profetische oproep “Mr. Gorbachev, tear down this wall!”.

Beide toespraken zijn prachtige staaltjes van Amerikaanse retoriek, en overal allebei gaat het verhaal dat de beroemd geworden citaten min of meer op het laatste moment zijn toegevoegd.

Op 26 juni 1963 - twee jaar nadat de bouw van de Muur was begonnen - stak de Amerikaanse president John F. Kennedy de bevolking van West-Berlijn een hart onder de riem met de woorden:
“Two thousand years ago, the proudest boast was civis Romanus sum. Today, in the world of freedom, the proudest boast is Ich bin ein Berliner [...] All free men, wherever they may live, are citizens of Berlin. And, therefore, as a free man, I take pride in the words Ich bin ein Berliner.”

Een Stern-artikel stelt dat de historicus Andreas Daum achterhaalde dat Kennedy de zin “Ich bin ein Berliner” zelf heeft toegevoegd; de woorden ontbraken in de eerdere versie van zijn rede, die zijn speechschrijvers gemaakt hadden. Kennedy zou dit overigens niet op het moment zelf spontaan hebben besloten, maar al ongeveer een week vóór zijn toespraak.

Bekijk Kennedy’s speech:

Op 12 juni 1987 - twee jaar voordat de Muur zou vallen - hield een andere Amerikaanse president, Ronald Reagan, een eveneens fameuze toespraak in West-Berlijn. Bij de Brandenburger Tor deed hij een oproep aan Michail Gorbatsjov, de president van de Sovjet-Unie:
“There is one sign the Soviets can make that would be unmistakable, that would advance dramatically the cause of freedom and peace. General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and Eastern Europe, if you seek liberalization: Come here to this gate! Mr. Gorbachev, open this gate! Mr. Gorbachev, tear down this wall!”

Misschien nog mooier dan over die van Kennedy is het verhaal achter Reagan’s speech. Volgens een artikel op USNews.com (p. 2-4) bedacht speechschrijver Peter Robinson woorden “Tear down this wall!”, maar werden ze als “unpresidential and extreme” afgeraden door onder anderen Howard Baker (White House Chief of Staff) en Colin Powell (Deputy National Security Adviser). Reagan zei echter “I think we’ll leave it in” nadat hij de speech had gelezen, en “The boys at State are going to kill me for this, but it’s the right thing to do”.

Bekijk Reagan’s speech:

Meer lezen?
- Lees de volledige speech van Kennedy  americanrhetoric.com: met tekst, foto’s en audio)
- Lees de volledige speech van Reagan  reaganlibrary.com). 

Meer over ‘1961 - DDR’?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’