In antwoord op steeds meer vragen: Er komt inderdaad een tweede DVD-box van In Europa - met de complete tweede serie en nog véél meer. Bestellen kunt u hier.

Deze tweede DVD-box - een Heus Crossmediaal Feest voor de Geest - bevat in ieder geval het volgende:
- 9 DVD’s met alle uitzendingen van de tweede serie van In Europa (1944-1999)
- 2 CD’s met alle In Europa Podcasts van Geert Mak over de tweede serie (podcast 8 t/m 12)
- 1 CD met de soundtrack van In Europa: maar liefst 27 tracks van Big Orange
- Alle In Europa Vodcasts
- Een kaart van Europa in 1992
NB. Deze DVD-box bevat, net als de eerste box, geen ondertiteling in andere talen (ook niet in het Engels)

Zodra er meer nieuws is over deze tweede In Europa-box, kunt u dat natuurlijk lezen op dit weblog.

Meer weten?
- Lees alles over de eerste DVD-box: luxe editie of goedkope editie
- Alle afleveringen van In Europa kunt u ook bekijken op deze website
- Beluister alle In Europa Podcasts hier
- Bekijk alle In Europa Vodcasts hier
- Bekijk filmpjes over de muziek van In Europa: met Rosto A.D. en met Big Orange
- Bekijk alle making of-filmpjes van Jona Honer hier

Op de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’ ontvingen we behoorlijk veel reacties: sommige positief, maar een aardig deel tamelijk kritisch over uiteenlopende onderdelen van deze aflevering.

Voor wie er meer over wil weten en zijn of haar eigen mening wil kunnen vormen, roepen we u dan ook graag op om kijk-, lees- en luistertips te noemen bij deze aflevering. Welke films, documentaires, gesprekken, interviews, boeken en websites leren ons meer over Tito, Tito’s Joegoslavië en de totstandkoming ervan?

In de reacties op de uitzending zijn de volgende tips al genoemd:
- De website www.jasenovac.org: Jasenovac Research Institute
- Het boek Jasenovac van Vladimir Dedijer
- Het boek Vuur over de Balkan (van wie?)
- De website www.titoville.com

Verder noemen we graag ook nog:
- Het boek The Balkans. A Short History (De Balkan. Een geschiedenis) van Mark Mazower
- De In Europa-aflevering ‘1914 - Wenen & Sarajevo’: Bekijk deze hier
- De film De verloren stad van Britta Hosman: Bekijk deze hier
- Het boek Tito. The story from inside van Milovan Djilas

Dit is natuurlijk slechts een topje van de ijsberg. Heeft u meer tips? Reageer dan graag hieronder.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Afgelopen zondag vond in het historische radioprogramma OVT alweer de tweede In Europa Salon plaats, waarin de OVT-redactie met Geert Mak en gasten sprak over de gebeurtenissen die centraal stonden in de In Europa-aflevering van diezelfde avond: 1945 - Joegoslavië.

Een gesprek over Tito en Tito’s Joegoslavië. Met als gasten Guido van Hengel, auteur van de scriptie ‘Denken over Tito. Verwerking van het verleden in voormalig Joegoslavië’ en Bruno Naarden, hoogleraar aan het Oost-Europa Instituut.

Beluister hier de In Europa Salon 1945 - Joegoslavië (30 min.)

Beluister hier de column van Henk Hofland over maarschalk Tito (5 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier.
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

De derde In Europa Vodcast, bij de aflevering 1945 - Joegoslavië. Maker Britta Hosman vertelt over de totstandkoming van deze aflevering. Bekijk dit video-item hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 3

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Ook de derde aflevering van de tweede serie is inmiddels op TV uitgezonden: ‘1945 - Joegoslavië’. U kunt deze uitzending op TV ook nog bekijken op dinsdag 16 december om 21.40u (Canvas) of op zaterdag 20 december om 13.40u (Nederland 2). Ook kunt u deze aflevering altijd opnieuw bekijken op deze website.

Verder zijn we erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevatte het veel nieuws of wist u alles al? Veranderde het uw beeld van het voormalige Joegoslavië of juist niet? En waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- Eens temeer een bewijs deze aflevering wat nationalisme kan aanrichten. (Ferry)
- De voormalige As-bondgenoten die bij Bleiburg vermoord werden waren niet alleen Kroaten, maar ook voor een aanzienlijk gedeelte leden van andere bevolkingsgroepen, zoals Servische Cetniks en Sloveense Belogardejci. Niet alleen de Ustasja’s steunden Hitler, ieder volk op de Balkan had vertegenwoordigers die - ideologisch of uit opportunisme- meer of minder achter Hitler aanliepen. Verder waren er ook veel Kroaten bij de partizanen. Een zwart-wit beeld dat, ondanks het kort tijdsbestek van de uitzending, in enkele zinnen had kunnen worden genuanceerd. (Petar)
- Het kader van de Koude oorlog miste ik in dit onderwerp. Waarbij dit in de vorige uitzending (Polen) wel in groter perspectief werd gezet, bleef dit m.i. hier onderbelicht. (Rudi)
- Tot nu toe is de meerderheid van de reacties uiterst kritisch. Dat is natuurlijk wel goed enerzijds. Anderszijds vertegenwoordig ik natuurlijk maar de ‘gemiddelde’ kijker met mijn 36 jaar. Maar ik vind dat de reeks op een goede manier een research gehad heeft. Je kan niet alle feiten in een uitzending aangeven, soms weet je het niet, soms kan je het gewoon niet kwijt. In de reacties hierboven vraag ik me wel eens af of men daar wel eens bij stil staat?

We horen graag wat u ervan denkt, liefst voorzien van toelichting en/of argumenten. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Wat kunt u verwachten in de uitzending van zondag 14 december (Ned. 2, vlak na 21u)?

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1945 - Joegoslavië’:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/11/20/ineuropageert21.flv

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Bij het historische radioprogramma OVT is weer wekelijks de In Europa Salon te beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 14 december (afl. 21: 1945 - Joegoslavië):
Met als gasten Guido van Hengel, auteur van de scriptie ‘Denken over Tito. Verwerking van het verleden in voormalig Joegoslavië’ en Bruno Naarden, hoogleraar aan het Oost-Europa Instituut. Na afloop kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien.

Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 14 december, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Aansluitend aan de In Europa-afleveringen op TV zendt het digitale kanaal GeschiedenisTV elke zondagavond een aanvullend programma uit, dat in de loop van de week herhaald wordt.

Deze week op GeschiedenisTV:

Elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

GeschiedenisTV zondag 14 december (22.00-23.33u):
- 22.00-22.52u: E70, weg van broederschap en eenheid (Diogenes). Een tocht over de “Weg van Broederschap en Eenheid”, een in de jaren ‘60 door Tito aangelegde weg in voormalig Joegoslavië.
- 22.52-23.24u: Vorsten zonder vaderland (Achter het nieuws). Documentaire uit 1991 met interviews en sfeerbeelden van drie gevluchte koningen uit de Balkan: Koning Michaël van Roemenië, koning Leka van Albanië en kroonprins Alexander van Joegoslavië.
- 22.52-23.24u: Tito among the Serbs for the second time (originele titel: Tito po drugi put medju Srbima). Documentaire uit 1994 van Zelimir Zilnik. Portret van Servië en de Serviërs aan de hand van spontane ontmoetingen van burgers met een als oud-generaal Tito geklede acteur, die door Belgrado wandelt.

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV.
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Al ruim een week is Britta Hosman in Kroatië aan het filmen, maar helaas zit het de crew niet mee. Sinds woensdag ligt haar tolk en mederesearcher Milan in het ziekenhuis van Karlovac. Door een felle ontsteking aan zijn nieren moet Britta het nu zonder hem zien te rooien. Vanuit de thuisbasis in Hilversum: beterschap en sterkte gewenst!

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Vandaag belde de webredactie nogmaals met Stefanie en Milan voor de laatste stand van zaken in Kroatië. Vanuit de auto vertelde zij verder over hun bevindingen in het Kroatische dorpje Banski Kovacevac en het vlakbij gelegen Servische Prkos Lasinjski. Deze dorpjes zijn een mooie illustratie van eenheid en verdeling in de Tweede Wereldoorlog en later in de burgeroorlog.

Gisteren vertelden de researchers al het verhaal van de twee stamhoofden van de dorpjes. Twee vreedzame wijze mannen waarnaar geluisterd werd. Hun vriendschap werd dan ook het verbinde waartussen element tussen de twee dorpjes. Later in de Ustasha-staat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het vreedzame karakter van de twee stamhoofden zwaar op de proef gesteld.

Er was een aantal Ustasha-leden omgekomen in het nabijgelegen Karnovac. Een enorme vergeldingsactie op Prkos Lasinjski bleef niet uit. Alle mannen boven de 16 vluchtte het dorp uit, ze gingen ervan uit dat de vrouwen, kinderen en bejaarden gespaard zouden worden. Een verkeerde inschatting, bleek achteraf.

Het Servische stamhoofd was op dat moment 16. Toen hij vluchtte, renden zijn jongere broertje en zusje achter hem aan. Hij stuurde ze terug en zijn zusje gehoorzaamde. Het broertje was eigenwijs en bleef hem stiekem volgen. Dit redde zijn leven en hij zou dit verhaal ook aan onze researchers navertellen. Voor het zusje en 460 andere kinderen, vrouwen en bejaarden in het dorp liep het anders af. Het stamhoofd zou het zichzelf nooit vergeven.

Na de oorlog brak de periode van ‘eenheid en broederschap’ aan. De dochter van het Servische stamhoofd vertelde over de goede jeugd die zij heeft gehad. Helaas kwam hier in de jaren negentig weer verandering in. Dit deel van Kroatië moest bij het Servië getrokken worden en dit keer waren de Kroaten in Banski Kovacevac het slachtoffer. Het merendeel van de bevolking was gevlucht, maar de overgeblevene bejaarden werden aan elkaar vastgebonden en in de waterput gegooid.

Het vertrouwen was geschonden en het Servische stamhoofd moest hiervan af geweten hebben. Waarom had hij ze niet gewaarschuwd? Op dit moment is het koude oorlog tussen de twee dorpjes. In een tijd waarin het nationalisme hoogtij viert, blijft contact uit. Het ‘wij-zij denken’ is volop aanwezig.

Stefanie en Milan hebben drie dagen doorgebracht in het dorpje en hebben iedereen gesproken die ook maar te spreken was. Zo ook met de dochter van het Kroatische stamhoofd. Ergens in Zagreb schijnt de zoon van zijn Servische tegenhanger te wonen. Ooit wil ze hem wel ontmoeten. De volgende bestemming is de Kroatische kust, waar ze in gesprek gaan met Partizanen. Dat verhaal is voor later.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Terwijl Roel, Sasza en Vladka door Tsjechië scheuren, zijn Stefanie en Milan op dit moment op het platteland van Kroatië. Ze hebben de afgelopen dagen de Servische en Kroatische gemeenschappen uitgeschud, op zoek naar een verhaal.

Het resultaat was bemoedigend, twee stamhoofden van beide kanten met een geschiedenis die van de Tweede Wereldoorlog tot de Joegoslavische burgeroorlog gaat. Ze waren dikke vrienden die samen de lieve vrede tussen de bevolkingsgroepen in hun dorp wisten te bewaren. Totdat de één de ander verraadde in het laatste conflict. Het is het soort verhaal waar we al weken naar speurden en niet op durfden hopen. Het enige probleem is dat ze op dit moment allebei dood zijn. Voordat de telefoon uitviel, wist Stefanie te vertellen dat er ergens in de heuvels waar ze rondreden nog een dochter van het Kroatische stamhoofd moest leven. Daar hopen we nu op.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Het is weer die tijd van dat jaar. De eerste scenario’s zijn vers geprint, de eerste contacten zijn gelegd en de eerste tickets met verre bestemmingen liggen klaar. Stefanie de Brouwer staat op het punt om naar de Balkan te vertrekken om de restanten van Tito’s land terug te vinden. Terwijl ze de hand legt aan haar voorbereidingen praatte ze me bij.

Ik ga samen met mijn collega researcher Milan Stipetic naar Kroatië. Die hoofdpersoon moet komen uit het dorpje Banski Kovacevac,  dorpje in de Krajina. Het buurdorpje Prkos Lasinjski is Servisch. De twee dorpjes zijn slechts gescheiden van elkaar door een beekje, dat de Verbinding heet. Door de geschiedenis heen hebben de dorpelingen van beide dorpen elkaar dan wel in een liefdevolle dan wel een bloedige omhelzing vastgehouden. Die geschiedenis is minutieus omschreven in het boek „1941, het jaar dat steeds terugkeert“ van Slavko Goldstein.
De bedoeling is dat we aan de hand van zijn persoonlijke verhaal en dat van enkele bewoners van de twee dorpen kunnen vertellen hoe de haat kon ontvlammen, maar vooral ook: hoe het daarna lukte om weer vreedzaam in Broederschap en Eenheid samen te leven. Hoe is het Tito gelukt om aartsvijanden weer met elkaar te verenigen?
Ik vind het moeilijk om op voorhand er iets over te zeggen, ik weet zo weinig nog over die dorpjes. Ik verwacht eigenlijk een behoorlijk somber verhaal over het menselijk onvermogen om weerstand te bieden tegen propaganda. Moordlustige propaganda gericht op het besmetten van het gemoed van burgers, alleen voor het politieke gewin van bekrompen nationalistische geesten. Ik vraag me echt af hoe het kan dat je afwisselend met elkaar trouwt, en elkaar dan weer afmaakt.

U kunt Stefanie’s ervaringen hier op deze plek volgen.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Het blijft onmogelijk om aan de geschiedenis van de Balkan te komen zonder ervan beschuldigd te worden partij te kiezen. In de tweede reeks van In Europa zal worden ingegaan op de overgang van een extreem verdeeld Joegoslavië naar de communistische eenheidsstaat van Tito. De fascistische Ustasha-staat zal hierin vanzelfsprekend aan de orde komen. Een onderwerp dat in vrijwel iedere al of niet politieke discussie met een gemiddelde Serviër onontkoombaar is.

Tijdens mijn reis door Servië  werden we er meerdere malen op gewezen dat ‘wij’ (West-Europa en de VS) alleen oog hebben voor de gruwelen die het Servische volk onder Milosevic heeft begaan en dat we dreigen te vergeten wat er in de tweede  wereldoorlog gebeurd is. Deze houding is typerend voor het ‘slachtofferdenken’ in de ex-Joegoslavische landen. Iedere plek in die regio kent minstens vijf verschillende versies van de geschiedenis. Het is waar dat Tito er alles aan heeft gedaan om de periode van bloedige strijd tussen Chetnics, Ustasha en Partizanen weg te schuiven. Dit gebeurde echter wel na een grondige eliminatie van collaborateurs. Zijn Joegoslavische staat van ‘eenheid en broederschap’ kon alleen tot stand komen door het wegstrijken van deze pijnlijke periode. Helaas zou dit verleden met behulp van nationalistische leiders na Tito’s dood weer in extreme mate boven komen.

In afwachting van de tweede In Europa-serie waarbij betrokkenen hun versie van deze geschiedenis zullen geven, hierbij alvast een stukje over de Ustasha-staat en met name de omstreden rol van de katholieke kerk in dit genadeloze regime dat tienduizenden Serviërs, joden en zigeuners het leven heeft gekost. » Lees verder