Archief

Terugkijkend op de gehele serie In Europa, heeft iedereen natuurlijk een eigen mening over welke uitzendingen de mooiste of de beste waren - en welke de slechtste. En hoewel die voorkeuren natuurlijk bijzonder subjectief zijn, zeggen ze vast wel iets over de kwaliteit van de uitzendingen.

En korte rondvraag leverde de volgende top-5 van de redactie op (in chronologische volgorde):
- 1915 - Ieper, België: Over België tijdens de Eerste Wereldoorlog
- 1942 - Duitsland: Over de firma Topf und Söhne, die ovens bouwde voor concentratiekampen
- 1945 - Duitsland & Rusland: Over bombardementen op Duitse steden en verkrachtingen van Duitse vrouwen door Russische soldaten
- 1974 - Portugal: Over de Anjerrevolutie en socialistische landbouwexperimenten
- 1989 - Roemenië: Over de val van Nicolae en Elena Ceausescu

Zijn dit ook uw favoriete uitzendingen, of denkt u er heel anders over?

En, nog veel leuker natuurlijk: Wat vond u de slechtste aflevering van de gehele serie? En waarom?

Laat het ons weten door hieronder te reageren.

In antwoord op steeds meer vragen: Er komt inderdaad een tweede DVD-box van In Europa - met de complete tweede serie en nog véél meer. Bestellen kunt u hier.

Deze tweede DVD-box - een Heus Crossmediaal Feest voor de Geest - bevat in ieder geval het volgende:
- 9 DVD’s met alle uitzendingen van de tweede serie van In Europa (1944-1999)
- 2 CD’s met alle In Europa Podcasts van Geert Mak over de tweede serie (podcast 8 t/m 12)
- 1 CD met de soundtrack van In Europa: maar liefst 27 tracks van Big Orange
- Alle In Europa Vodcasts
- Een kaart van Europa in 1992
NB. Deze DVD-box bevat, net als de eerste box, geen ondertiteling in andere talen (ook niet in het Engels)

Zodra er meer nieuws is over deze tweede In Europa-box, kunt u dat natuurlijk lezen op dit weblog.

Meer weten?
- Lees alles over de eerste DVD-box: luxe editie of goedkope editie
- Alle afleveringen van In Europa kunt u ook bekijken op deze website
- Beluister alle In Europa Podcasts hier
- Bekijk alle In Europa Vodcasts hier
- Bekijk filmpjes over de muziek van In Europa: met Rosto A.D. en met Big Orange
- Bekijk alle making of-filmpjes van Jona Honer hier

Op de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’ ontvingen we behoorlijk veel reacties: sommige positief, maar een aardig deel tamelijk kritisch over uiteenlopende onderdelen van deze aflevering.

Voor wie er meer over wil weten en zijn of haar eigen mening wil kunnen vormen, roepen we u dan ook graag op om kijk-, lees- en luistertips te noemen bij deze aflevering. Welke films, documentaires, gesprekken, interviews, boeken en websites leren ons meer over Tito, Tito’s Joegoslavië en de totstandkoming ervan?

In de reacties op de uitzending zijn de volgende tips al genoemd:
- De website www.jasenovac.org: Jasenovac Research Institute
- Het boek Jasenovac van Vladimir Dedijer
- Het boek Vuur over de Balkan (van wie?)
- De website www.titoville.com

Verder noemen we graag ook nog:
- Het boek The Balkans. A Short History (De Balkan. Een geschiedenis) van Mark Mazower
- De In Europa-aflevering ‘1914 - Wenen & Sarajevo’: Bekijk deze hier
- De film De verloren stad van Britta Hosman: Bekijk deze hier
- Het boek Tito. The story from inside van Milovan Djilas

Dit is natuurlijk slechts een topje van de ijsberg. Heeft u meer tips? Reageer dan graag hieronder.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Afgelopen zondag vond in het historische radioprogramma OVT alweer de tweede In Europa Salon plaats, waarin de OVT-redactie met Geert Mak en gasten sprak over de gebeurtenissen die centraal stonden in de In Europa-aflevering van diezelfde avond: 1945 - Joegoslavië.

Een gesprek over Tito en Tito’s Joegoslavië. Met als gasten Guido van Hengel, auteur van de scriptie ‘Denken over Tito. Verwerking van het verleden in voormalig Joegoslavië’ en Bruno Naarden, hoogleraar aan het Oost-Europa Instituut.

Beluister hier de In Europa Salon 1945 - Joegoslavië (30 min.)

Beluister hier de column van Henk Hofland over maarschalk Tito (5 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier.
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

De derde In Europa Vodcast, bij de aflevering 1945 - Joegoslavië. Maker Britta Hosman vertelt over de totstandkoming van deze aflevering. Bekijk dit video-item hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 3

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Eerdere berichten



Ook de derde aflevering van de tweede serie is inmiddels op TV uitgezonden: ‘1945 - Joegoslavië’. U kunt deze uitzending op TV ook nog bekijken op dinsdag 16 december om 21.40u (Canvas) of op zaterdag 20 december om 13.40u (Nederland 2). Ook kunt u deze aflevering altijd opnieuw bekijken op deze website.

Verder zijn we erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Bevatte het veel nieuws of wist u alles al? Veranderde het uw beeld van het voormalige Joegoslavië of juist niet? En waarom?

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- Eens temeer een bewijs deze aflevering wat nationalisme kan aanrichten. (Ferry)
- De voormalige As-bondgenoten die bij Bleiburg vermoord werden waren niet alleen Kroaten, maar ook voor een aanzienlijk gedeelte leden van andere bevolkingsgroepen, zoals Servische Cetniks en Sloveense Belogardejci. Niet alleen de Ustasja’s steunden Hitler, ieder volk op de Balkan had vertegenwoordigers die - ideologisch of uit opportunisme- meer of minder achter Hitler aanliepen. Verder waren er ook veel Kroaten bij de partizanen. Een zwart-wit beeld dat, ondanks het kort tijdsbestek van de uitzending, in enkele zinnen had kunnen worden genuanceerd. (Petar)
- Het kader van de Koude oorlog miste ik in dit onderwerp. Waarbij dit in de vorige uitzending (Polen) wel in groter perspectief werd gezet, bleef dit m.i. hier onderbelicht. (Rudi)
- Tot nu toe is de meerderheid van de reacties uiterst kritisch. Dat is natuurlijk wel goed enerzijds. Anderszijds vertegenwoordig ik natuurlijk maar de ‘gemiddelde’ kijker met mijn 36 jaar. Maar ik vind dat de reeks op een goede manier een research gehad heeft. Je kan niet alle feiten in een uitzending aangeven, soms weet je het niet, soms kan je het gewoon niet kwijt. In de reacties hierboven vraag ik me wel eens af of men daar wel eens bij stil staat?

We horen graag wat u ervan denkt, liefst voorzien van toelichting en/of argumenten. Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

We blijven vragen ontvangen over het boek van de Russiche officier Leonid Rabitsjev. Daarom leest u in dit bericht alles wat Sasza Malko - die Russisch kan lezen en het boek gelezen heeft - u kan vertellen over dit boek:

“Het boek van de Russische officier Leonid Rabitsjev heet (in een vrije Nederlandse vertaling) De oorlog strijkt alles glad (Voyna wsjo spisjet) en is uitgegeven door uitgeverij Avalon, Moskou 2008, ISBN 978-5-94989-119-3.

Het boek is alleen in het Russisch verkrijgbaar en is een bewerking van Rabitsjev’s oorlogsdagboeken, die vele jaren aan het front betreffen; de geciteerde fragmenten beslaan maar enkele pagina’s. Verder maakt de auteur her en der, vooral aan het eind, terloopse opmerkingen over misstanden jegens de Duitse burgerbevolking.

Ik heb het boek nog eens doorgenomen. Het boek heeft 558 pagina’s, en omvat het hele leven van de dichter, soldaat, schilder, denker Leonid Rabitsjev. Mooi droog geschreven. De oorlog neemt 130 pagina’s in beslag, de rest gaat over het artistieke leven in Moskou in de jaren vijftig, zestig en zeventig, de beroemde conflicten o.a. met Chroestsjov, bijzondere tentoonstellingen, markante vrienden.

Het is een levensboek, voor een liefhebber en kenner iets heel waardevols, maar voor een lezer in het buitenland, bijvoorbeeld in Nederland, zou zo’n tweederde weggeschrapt moeten worden en de rest voorzien van flinke voetnoten. Vanuit het oogpunt van een niet-Russische lezer is het meest toegankelijke gedeelte dat over de oorlogsjaren, de bewerkte oorlogsdagboeken van een Sovjetofficier die jarenlang in de frontlinies verkeerde.”

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945


Een aanvulling van een bezoeker:

1. De oorlogshoofdstukken van het boek, volgens Sasza Malko de meest interessante, zijn waarschijnlijk al eerder gepubliceerd in Znamja, 2005/2 (zie Catherine Merridale, Ivan’s War, p. 379). Deze aflevering van dit tijdschrift is in te zien/te leen bij de volgende bibliotheken: Universiteitsbibliotheek UvA (SLA TS P 49), Universiteitsbibliotheek Groningen (utsz 1TB 8973) en Universiteitsbibliotheek Leiden (V 8398), althans volgens de Picartabibliografie op de site van de Koninklijke Bibliotheek (www.kb.nl);

2. Russische boeken zijn doorgaans goed te bestellen via boekhandel Pegasus, maar enig geduld is daarbij wel nodig;

3. Op Internet wordt het aangeboden bij o.a. de Estse boekhandel Krisostomus (http://www.kriso.ee/cgi-bin/shop/index.html). Ze hadden het daar nog niet in voorraad, maar verwachten het boek over een week of twee. Ik heb nog geen ervaring met deze boekhandel, weet dus niet of het goed gaat. Ik heb inmiddels wel ervaringen met Russische Internet-boekhandels (www.ozon.ru, deze geeft netjes aan wat wel en niet de grens over mag; www.biblio-globus.ru neemt wel bestellingen aan die ze vervolgens niet de grens over krijgen. Daarna brengen ze wel de portokosten in rekening, ook al moeten ze weten dat bijvoorbeeld cd’s en dvd’s de grens niet over mogen en ook niet komen).

Wat kunt u verwachten in de uitzending van zondag 14 december (Ned. 2, vlak na 21u)?

Bekijk de aankondiging van Geert Mak van de aflevering ‘1945 - Joegoslavië’:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/11/20/ineuropageert21.flv

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Bij het historische radioprogramma OVT is weer wekelijks de In Europa Salon te beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 14 december (afl. 21: 1945 - Joegoslavië):
Met als gasten Guido van Hengel, auteur van de scriptie ‘Denken over Tito. Verwerking van het verleden in voormalig Joegoslavië’ en Bruno Naarden, hoogleraar aan het Oost-Europa Instituut. Na afloop kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien.

Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 14 december, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Kort na de eerste Irak-oorlog in 1991 maakte Lex Runderkamp voor Diogenes een portret van Telford Taylor. Hij is aanklager geweest tijdens de Neurenbergse processen. Hij bezocht in dit item het Amerikaanse Congres om op een hoorzitting te spreken over oorlogsrechtspraak, want de regering Bush wilde een tribunaal beginnen om Saddam veroordeeld te krijgen.

Telford Taylor begon toen ineens over Dresden en overwinningsrecht te spreken. Dat leidde tot een aardige confrontatie, die ook mooi aansluit bij de uitzending 1945 - Duitsland & Rusland.

Bekijk de uitzending over Telford Taylor hier (14 min.)

Professor Telford Taylor, destijds aanklager bij de Neurenbergse processen, pleit ervoor dat bij berechting van oorlogsmisdaden beide partijen hierop beoordeeld worden. Interview met Telford Taylor over de Neurenbergse processen (o.a. het bombardement van Dresden, dat niet ter sprake kon komen) en het bloedbad van My Lai: “in Vietnam waren we een aantal dingen vergeten die we anderen in Neurenberg probeerden te leren”.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

De tweede In Europa Vodcast, bij de aflevering 1945 - Duitsland & Rusland. Maker Roel van Broekhoven vertelt over de totstandkoming van deze aflevering. Bekijk dit video-item hieronder of abonneer u op deze vodcast-reeks.

Vodcast 2

Wilt u zich abonneren op de In Europa Vodcast, kopieer dan de volgende link: http://weblogs.vpro.nl/ineuropa/category/in-europa-vodcast/feed/ en plak deze in iTunes of uw persoonlijke RSS-reader.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Meer vod- & podcasts:
- Bekijk of download alle In Europa Vodcasts
- Beluister of download alle In Europa Salon Podcasts of alle In Europa Podcasts van Geert Mak
- Bekijk ook alle andere pod- en vodcasts van de VPRO

Afgelopen zondag vond in het historische radioprogramma OVT alweer de tweede In Europa Salon, waarin de OVT-redactie met Geert Mak en gasten spraken over de gebeurtenissen die centraal stonden in de In Europa-aflevering van diezelfde avond: 1945 - Duitsland & Rusland.

Een gesprek over de bombardementen op Duitsland en het Duitse slachtofferschap. Met als gasten Geert Mak, Annette Birschel (Duitse correspondente in Nederland) en historicus en luchtmachtkenner Bart Funnekotter.

Beluister hier de In Europa Salon 1945 - Duitsland & Rusland (30 min.)

En verder:
- Wilt u zelf bij de uitzending van OVT In Europa Salon aanwezig zijn? Klik hier.
- Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.
- Abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Aansluitend aan de In Europa-afleveringen op TV zendt het digitale kanaal GeschiedenisTV elke zondagavond een aanvullend programma uit, dat in de loop van de week herhaald wordt.

Deze week op GeschiedenisTV:

Elke vrijdag om 20.00u: De herhaling van In Europa (en door de week op wisselende tijden).

GeschiedenisTV zondag 14 december (22.00-23.33u):
- 22.00-22.52u: E70, weg van broederschap en eenheid (Diogenes). Een tocht over de “Weg van Broederschap en Eenheid”, een in de jaren ‘60 door Tito aangelegde weg in voormalig Joegoslavië.
- 22.52-23.24u: Vorsten zonder vaderland (Achter het nieuws). Documentaire uit 1991 met interviews en sfeerbeelden van drie gevluchte koningen uit de Balkan: Koning Michaël van Roemenië, koning Leka van Albanië en kroonprins Alexander van Joegoslavië.
- 22.52-23.24u: Tito among the Serbs for the second time (originele titel: Tito po drugi put medju Srbima). Documentaire uit 1994 van Zelimir Zilnik. Portret van Servië en de Serviërs aan de hand van spontane ontmoetingen van burgers met een als oud-generaal Tito geklede acteur, die door Belgrado wandelt.

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV.
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van het ruwe materiaal van de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’ hebben we enkele fragmenten voor u geselecteerd uit een interview met Jörg Friedrich. De fragmenten zijn Duitstalig en niet ondertiteld. Bekijk de fragmenten onderaan dit bericht.

Friedrich werd bij een groot publiek bekend door de publicatie van - en ophef rondom - zijn boek Der Brand. Deutschland im Bombenkrieg, 1940-1945 (De brand. De Geallieerde bombardementen op Duitsland, 1940-1945). Der Brand is als een belangwekkend boek ontvangen, maar kreeg ook kritiek omdat Friedrichs taalgebruik te emotioneel zou zijn en omdat hij Holocaust-jargon (”crematoria”, “vergassen”, etc.) gebruikt in zijn beschrijving van het leed dat de geallieerde bombardementen op Duitse steden aanrichtten. Zoals ook al in de uitzending zelf gezegd wordt: Aandacht voor Duits leed tijdens de Tweede Wereldoorlog betekent niet dat we het door Duitsers aangerichte leed vergeten of goedpraten. Integendeel.

In het eerste fragment schetst Friedrich hoe zo’n bombardement praktisch in zijn werk gaat:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich1.flv

In het tweede fragment zet Friedrich uiteen waarom morale bombing niet werkte:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich2.flv

Het derde fragment gaat over hoe ‘de ideale stad’ voor zo’n bombardement eruitziet:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich3.flv

Het vierde fragment gaat over de slachtoffers en de veranderde aard van oorlogvoering, waarbij burgers zelf ook een doel geworden zijn:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich4.flv

Het fragment hieronder gaat over de psychologie achter de bombardementen op burgers:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich5.flv

Hieronder spreekt Friedrich over oorlogsrecht en oorlogsmisdaden:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich6.flv

Tot slot Friedrichs uitgesproken reactie op de kritiek dat hij te eenzijdig empathie heeft met de slachtoffers van de bombardementen: 

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/12/04/Friedrich7.flv

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Ook de tweede aflevering van is inmiddels op TV uitgezonden. U kunt de gehele aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’ opnieuw bekijken op deze website. De uitzending kunt u ook nog bekijken op dinsdag 9 december om 21.40u (Canvas) of op zaterdag 13 december om 13.40u (Nederland 2).

En natuurlijk zijn we erg benieuwd naar wat u van deze uitzending vindt. Van een aantal bezoekers kregen we direct na de première al een reactie op deze aflevering: Bekijk het filmpje hier.

Een greep uit de reacties totnogtoe:
- “Het leed van de gewone (niet per definitie schuldige) Duitse burgers tijdens WO2, verdient de aandacht … De slachtoffers van de Sjoa mogen niet misbruikt worden, om misdaden tegen de Duitse ‘overwonnenen’ te verbloemen of te rechtvaardigen. Dat is onrechtvaardig … Dit is een echt historische uitzending. Geschiedenis is niet zwart-wit. Alles moet verteld. Ook het leed van de Duitsers. Zelfs van hen.” (M. Tenhumberg)
- “De houding van mijnheer Malko is misschien begrijpelijk vanuit zijn achtergrond, maar ook gevaarlijk. Wat hij doet is in feite precies hetzelfde als de nazi’s met de Joden deden: onschuldige mensen op grond van hun afkomst vernederen.” (C. Holthuis)
- “Het gevoel van Sasza Malko? Wie ben ik om dat gevoel te veroordelen? Wat daar gebeurde in het Generalgouvernement, daar hebben wij geen weet van. Dat leer je hier niet. Malko zal de slachtoffers van de hel in Polen heus niet willen gebruiken. Hij zal zelf met de herinnering en overlevering van die hel leven. Ik vind het een hele overwinning als iemand dan toch meegaat.” (Laura)
- “Naar aanleiding van de discussie in de redactie of alleen de Russen verkrachtten, deel ik u mede dat soldaten in het Wehrmachtleger gelegerd in Overijssel om de Canadezen tegen te houden er ook niet tegenop zagen een negenjarige aan te randen en te verkrachten … Met andere woorden: in oorlogen gebeurt dit overal, en niet alleen door Russen.” (Janna Koppe)

Wat vindt u van deze aflevering? Discussieer mee door hieronder te reageren.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945
- Bekijk hier het filmpje met reacties van bezoekers van de première op deze aflevering.
- Alles over het boek van de Russische officier Leonid Rabitsjev vindt u hier.

Bij het historische radioprogramma OVT is weer wekelijks de In Europa Salon te beluisteren. Hierin gaan Geert Mak en gasten dieper in op de onderwerpen die centraal staan in de In Europa-aflevering van die avond.

U kunt OVT natuurlijk beluisteren op Radio 1 (elke zondag, 10.00-12.00u), maar u kunt ook zelf aanwezig zijn bij de live uitzending met Geert Mak en gasten in Studio Desmet:
- Klik hier voor meer informatie
- Klik hier om direct kaarten te reserveren voor een of meer uitzendingen. De capaciteit van Desmet is beperkt, dus reserveer tijdig.

In Europa Salon zondag 7 december (afl. 20: 1945 - Duitsland & Rusland):
Een gesprek over de bombardementen op Duitsland en het Duitse slachtofferschap. Met als gasten Geert Mak, Annette Birschel (Duitse correspondente in Nederland) en historicus en luchtmachtkenner Bart Funnekotter. Na afloop kunt u een speciale voorvertoning van de In Europa-aflevering van diezelfde avond zien.

Klik hier voor het volledige programma van OVT op zondag 7 december, of abonneer u op de In Europa Salon Podcast of op de OVT-podcast.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Wat kunt u verwachten in de uitzending van zondag 7 december (Ned. 2, vlak na 21u)?

Bekijk de aankondiging van Geert Mak:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/11/20/ineuropageert20.flv

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Aansluitend aan de In Europa-afleveringen op TV zendt het digitale kanaal GeschiedenisTV elke zondagavond een aanvullend programma uit, dat in de loop van de week herhaald wordt.

GeschiedenisTV zondag 7 december (22.02-23.33u):
- 22.02-22.33u: Twee reportages over de geallieerde bombardementen op Duitsland
- 22.33-23.33u: De zoektocht naar Raoul Wallenberg (Joodse omroep, 2001, 2 dln.). Tweedelige documentaire van David Hammelburg over de in de Tweede Wereldoorlog verdwenen Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg, die in 1944 in Boedapest het leven van duizenden joden heeft gered. Begin 1945 werd hij echter opgepakt door de Russen.

Bekijk hier de volledige GeschiedenisTV-programmering van deze week (klik op de dag van uw keuze)

Hoe kan ik dat zien?

GeschiedenisTV kunt u bekijken via digitale televisie of via geschiedenis.vpro.nl/gids. GeschiedenisTV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers.

Meer zien?
- Kijk op geschiedenis.vpro.nl/gids of het Youtube-kanaal van GeschiedenisTV.
- Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Een tip van een In Europa-kijker voor een andere serie die nu op tv te zien is en de moeite waard is voor In Europa-kijkers: de BBC-serie World War II: Behind Closed Doors van Laurence Rees:

Gefeliciteerd met de nieuwe uitzending/serie. De kracht van Geert Mak ligt m.i. in het feit dat hij de toeschouwer de ruimte tot een eigen oordeel geeft. Ook zeer aan te bevelen is de serie “World War II: Behind Closed Doors” van de BBC. Deze serie put uit onlangs opengestelde Russische archieven.

Keep up the good work!
J. Lempens

Meer weten?
- De serie wordt nog op maandagavond 8 en 15 december uitgezonden (BBC2, 22.00-23.00u). Een summiere inhoud van deze uitzendingen vindt u hier.
- Lees dit uitgebreide artikel van Laurence Rees over de serie (of lees de printversie)
- Lees ook het artikel “Getting Behind the Closed Doors” over de vraag: ‘How does a researcher uncover what really went on during top secret conversations between the Allied leaders Churchill, Roosevelt and Stalin more than 60 years ago?’
- De afleveringen zijn hier te bekijken (helaas alleen in Groot-Brittannië)

Prangende vragen uit een email aan de redactie:

Zondagavond heb ik de voorbeschouwingsuitzending van de tweede serie van In Europa gezien. Hierin was sprake van misdragingen/verkrachtingen van Russische soldaten jegens Duitse vrouwen. Deze verhalen komen langzaam in de openbaarheid. Dit blijkt ook uit actualiteitenrubrieken en tijdschriftartikelen in Duitse media van de afgelopen jaren. Ervaringen leren ons dat dit soort misdragingen in diverse oorlogen gebeuren.

Nu mijn vraag: Hoe zit het met het gedrag van de Westelijke Geallieerden? Hier in Nederland wel zwangere jonge vrouwen, maar dit was toch meestal het gevolg van uit de hand gelopen feestelijkheden/verliefdheden. Maar zijn er ook verhalen bekend m.b.t. Duitse vrouwen?

En heeft het al dan niet voorkomen van dit verschrikkelijke gedrag te maken met het letterlijk betrokken zijn van je vaderland bij WOII? Hoe belangrijk is dit verschil tussen de Sovjet-Unie enerzijds en Engeland en de VS anderzijds?

Heeft u een antwoord op deze vragen?

De webredactie heeft hier niet direct een goed antwoord op, maar wijst u in ieder geval graag op een boek dat eerder in dit weblog aan de orde kwam: After the Reich. The Brutal History of the Allied Occupation (2007) van Giles MacDonogh, over de bezetting van Duitsland door de geallieerden. Lees hier meer.

Weet u hier meer van? Of heeft u meer literatuurtips? Laat het ons dan graag weten door hieronder te reageren.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

De twee eerste afleveringen van de tweede serie van In Europa waren te zien op de première in Het Ketelhuis, afgelopen zondag. In het filmpje hieronder vertellen aanwezigen wat ze van deze beide afleveringen vonden.

Download

De eerste echte aflevering, ‘1944 - Warschau & Praag‘, is te zien op zondag 30 november. Hierin wordt zichtbaar hoe de opstandelingen in Warschau en Praag aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in de steek werden gelaten. De Amerikanen en de Russen hadden hen kunnen helpen maar staken om politieke en militaire redenen geen vinger uit.

De tweede aflevering, ‘1945 - Duitsland & Rusland‘, belicht een andere kant van de bevrijding van Europa. Zo gaat het over de massale Engelse bombardementen op woonwijken in Duitse steden. De hoofdvraag in deze aflevering is: Mag je om een smerige vijand te verslaan zelf smerige methoden gebruiken? Deze aflevering is te zien op zondag 7 december.

Meer weten?
- Klik hier voor meer filmpjes van Jona over het maken van In Europa
- Bekijk de afleveringen 1944 - Warschau & Praag en 1945 - Duitsland & Rusland
- Volg the making of in alle weblogberichten over 1944 en over 1945
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944 en de In Europa Atlas: 1945

Op zaterdag 22 november kunt u op IDFA een mini-voorvertoning van In Europa zien - en nog gratis ook. Deze preview van de tweede serie (15 min.) is speciaal gemaakt voor IDFA en zal niet op TV worden uitgezonden. Wel kunt u hem bekijken in de ‘kleinste bioscoop van IDFA’, een tweepersoonsbioscoop van de VPRO.

In de hal van Pathé de Munt is een speciale zaal gebouwd voor twee personen, waar korte VPRO-documentaires worden vertoond. Elke dag is er een bijzonder ander programma, waaronder een aantal wereldpremières en unieke montages voor deze bioscoop. Met op zaterdag 22 november dus de In Europa-preview.

Iedere voorstelling duurt een kwartier en is gratis toegankelijk. Wil je verrast worden? Reserveer dan ter plaatse een kaart voor een van de vier sneak previews per dag.

De VPRO is hoofdsponsor van het IDFA en voert momenteel de campagne Feest voor de Geest om nieuwe leden te werven. De kleinste bioscoop biedt een intiem feest voor de geest.

Meer informatie ‘kleinste bioscoop’:
- Data: Van 21 t/m 30 november tijdens IDFA (In Europa-preview alleen op 22 november)
- Tijd: Op 22 november open tussen 12 en 22 uur
- Plaats: Pathé de Munt, Vijzelstraat 15, Amsterdam
- Reserveren van een plek kan ter plaatse

Op zondag 23 november begint de tweede serie van In Europa: om 21.05u op Nederland 2.

In een eerder bericht las u al over de consternatie die op de redactie ontstond ontstond toen we plannen smeedden voor een aflevering over wat de Duitsers in 1945 overkwam: Amerikaanse bommenwerpers, door verkrachtingen door Russische militairen etc.

In hoeverre wilden we Duitsers als slachtoffers neerzetten? In hoeverre moesten we tegelijkertijd opnieuw benadrukken wat Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden aangericht?

 
Researcher Sasza Malko (foto boven) schreef destijds een recht-uit-het-hart-email aan de rest van de redactie, die even onverzettelijk van toon was als hij op deze foto oogt.

De foto hiernaast is van de discussie op de redactie naar aanleiding van Sasza’s email en het onderwerp van de aflevering.

U kunt deze aflevering bekijken op zondag 7 december 2008 (Ned. 2, 21.05u).

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Afgelopen week ging in Duitsland de film Anonyma. Eine Frau in Berlin in première. Het is de verfilming van het gelijknamige boek, een dagboek van een vrouw in Berlijn over de maanden april t/m juni 1945.

In dit aangrijpende ooggetuigenverslag schrijft de vrouw over bombardementen, honger en verkrachtingen door Russische soldaten - een maar al te wijdverbreide praktijk. Om zelf aan verkrachtingen te ontkomen, zoekt zij een ‘beschermer’ in de vorm van een Russische officier: door te leven als zijn liefje hoopt ze verkrachting door Russische soldaten te ontlopen.

De ontvangst van de film is overigens niet bepaald onverdeeld juichend. De recensie in Die Zeit (‘Flieh, wenn du kannst!’) is behoorlijk enthousiast, maar die in Der Spiegel (‘Vergewaltigungsdrama “Anonyma”: Tränen in rauchenden Trümmern’) is vrij negatief, net als de recensie (‘Kitsch und Vergewaltigung: “Anonyma”‘) en de Video-Filmkritik in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. 

Meer over Anonyma:
- Vanaf 18 december is de film in Nederlandse bioscopen te zien.
- Op de website van de film vindt u onder andere een interview met de hoofdrolspeelster, foto’s en de trailer.
- Bekijk enkele korte fragmenten uit de film op de website van Der Spiegel: “Diese paar Minuten”, “Ab jetzt werde ich entscheiden” en “Was sagen Sie zu unseren Kavalieren?”
- Lees het boek: Anonyma - Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis zum 22. Juni 1945 (Anoniem - Een vrouw in Berlijn. Dagboekaantekeningen van april tot juni 1945). [Het verscheen al in de jaren vijftig, maar is op verzoek van de schrijfster pas heruitgegeven na haar dood in 2002]
- Bekijk de (negatieve) Video-Filmkritik op de FAZ-website
- Bekijk een kort filmpje dat kennelijk tijdens de opnamen van de film gemaakt is.

Bekijk de trailer van de film hieronder:

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

De aflevering over 1945 gaat, zoals eerder aangekondigd, over Duitsers als slachtoffers tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Duitsers zien we in eerste instantie meestal als daders, of als omstanders - maar de laatste jaren is het debat over Duitsers als slachtoffers opgelaaid.

Duitsers als slachtoffers van het Rode Leger, dat in 1944 vanuit het oosten Duits grondgebied binnenviel. Maar ook van de bombardementen van Engelse en Amerikaanse luchtvloten op Duitse steden. In beide gevallen werden grote aantallen burgers getroffen.

De recente aandacht voor het Duitse slachtofferschap heeft voor de nodige commotie gezorgd. Sommigen vinden het tijd dat dit onderwerp nu ook aan de orde gesteld wordt, anderen zijn bang dat dit ons oog kan afwenden van het leed dat de Duitsers hebben aangericht. En het ligt alleen maar gevoeliger wanneer Duitsers zelf schrijven over het Duitse leed - stukken gevoeliger dan wanneer een Brit of Amerikaan dat doet. ‘Mogen’ Duitsers zelf het leed van Duitsers wel benadrukken?

» Lees verder

the_goodness_overlooking_dresden.jpgOver een kleine 6 maanden moet de eerste aflevering van de tweede reeks van In Europa op de buis. We gaan het  17 afleveringen lang hebben over de tweede helft van de eeuw. Een periode die veel dichter bij de geschiedenis van de makers zelf ligt. En dat dat kan leiden tot tumultueuze ontwikkelingen op de redactie bleek al meteen deze week. Researcher Sasza Malko bleek ineens moeite te hebben met de aflevering die zal gaan over het leed dat de Duitsers op hun beurt na de oorlog is aangedaan.

Het ging over de duizenden door de Russen verkrachte vrouwen en de uit hun huizen en van hun land verjaagde Duitsers. Malko, die als Pool en jood zijn portie van de oorlog heeft meegekregen, vindt dat je geen medelijden hoeft te hebben met de Duitsers. In een verontruste mail schreef hij aan de rest van de redactie:

“Toen vroeger Ischa Meijer geen slachtoffers meer kon vinden omdat iemand bijv. te bang was geworden, haalde hij mij hardhandig bij z’n microfoon en introduceerde hij mij als volgt: “En dan nu onze poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse jood”. Welnu, elk kleinste celletje van mijn poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse wezen schreeuwt nu dat dat wat de Duitsers in 1945 in Oostpruisen overkomen is, maar een minuscule fractie is van wat zij daarvoor zes jaar lang andere mensen aangedaan hadden.”

Malko wil best door researchen als het moet, want hij is een professional. Maar liever niet. Het leidde hier ter redactie tot interessante en verhitte debatten. De kern ervan: ”Het is zestig jaar geleden, je moet toch een keer kunnen vergeven?” Of: ”De Duitsers die in de winter van 1945 verjaagd werden en verkracht, dat waren geen SS-ers of nazi-ideologen. Dat waren gewone Duitsers. Hadden die dat verdiend?”

» Lees verder

bed.jpgAl ruim een week is Britta Hosman in Kroatië aan het filmen, maar helaas zit het de crew niet mee. Sinds woensdag ligt haar tolk en mederesearcher Milan in het ziekenhuis van Karlovac. Door een felle ontsteking aan zijn nieren moet Britta het nu zonder hem zien te rooien. Vanuit de thuisbasis in Hilversum: beterschap en sterkte gewenst!

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

par130975.jpg

Vandaag vieren de meesten landen in Europa Bevrijdingsdag (VE-Day). Vandaag is het 63 jaar geleden dat kort voor middernacht de Duitsers een onconditionele overgave tekenden. Daarom hier een prachtige collectie Magnum foto’s van VE-Day in Rusland.

9780465003372.jpgAfgelopen week zijn de eerste mensen al in verschillende landen op onderzoeksreis gegaan, maar ook op de redactie bereidt men zich voor op de afleveringen van de tweede serie. Eric Velthuis worstelt op dit moment met het thema “wraak”:

Dat oorlog alleen verliezers kent is niet waar. Wel veel. De Duitsers hadden verloren. En zij hadden wel zulke verschrikkingen op hun naam staan, met dit volk hoefde je hoe dan ook geen compassie te voelen. Dat hebben zo’n 2 miljoen Volksduitsers in Oost-Pruisen, Silezië en Sudetenland na de oorlog met hun leven moeten bekopen. Hieronder vooral vrouwen en kinderen, maar ook Duitse verzetshelden die tegen de Duitsers hadden gevochten vonden geen genade. Ze waren immers Duits. Dit is vooral wrang als je bedenkt dat het merendeel van de echt foute Duitsers na de oorlog de dans ontsprong. Om verschillende redenen. Ten eerste wisten de geallieerden geen raad met zoveel misdadigers. Het justitieel apparaat kon die aantallen niet aan. Bovendien moest Duitsland weer opgebouwd worden en daar had je toch die juristen voor nodig en die artsen en die professoren, etc. Tel daarbij op dat veel wetenschappers, die in de oorlog flink hebben kunnen experimenteren op mensen, onbetaalbare kennis hadden opgedaan, waarin de Amerikanen zeer geïnteresseerd waren. Deze wetenschappers vonden asiel in de VS. Kortom: de grootste verliezer van de oorlog was het gewone volk.

Door Eric aanbevolen: Giles MacDonogh - After the Reich. The Brutal History of the Allied Occupation.

Voor wie meer wil lezen:
- Een positieve recensie in The Telegraph
- Kritischer recensies in de Academische Boekengids, The Times en The Washington Post.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

serbia-vlag-goed.gifVandaag belde de webredactie nogmaals met Stefanie en Milan voor de laatste stand van zaken in Kroatië. Vanuit de auto vertelde zij verder over hun bevindingen in het Kroatische dorpje Banski Kovacevac en het vlakbij gelegen Servische Prkos Lasinjski. Deze dorpjes zijn een mooie illustratie van eenheid en verdeling in de Tweede Wereldoorlog en later in de burgeroorlog.

croatia_flags.gifGisteren vertelden de researchers al het verhaal van de twee stamhoofden van de dorpjes. Twee vreedzame wijze mannen waarnaar geluisterd werd. Hun vriendschap werd dan ook het verbinde waartussen element tussen de twee dorpjes. Later in de Ustasha-staat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het vreedzame karakter van de twee stamhoofden zwaar op de proef gesteld.

Er was een aantal Ustasha-leden omgekomen in het nabijgelegen Karnovac. Een enorme vergeldingsactie op Prkos Lasinjski bleef niet uit. Alle mannen boven de 16 vluchtte het dorp uit, ze gingen ervan uit dat de vrouwen, kinderen en bejaarden gespaard zouden worden. Een verkeerde inschatting, bleek achteraf.

Het Servische stamhoofd was op dat moment 16. Toen hij vluchtte, renden zijn jongere broertje en zusje achter hem aan. Hij stuurde ze terug en zijn zusje gehoorzaamde. Het broertje was eigenwijs en bleef hem stiekem volgen. Dit redde zijn leven en hij zou dit verhaal ook aan onze researchers navertellen. Voor het zusje en 460 andere kinderen, vrouwen en bejaarden in het dorp liep het anders af. Het stamhoofd zou het zichzelf nooit vergeven.

Na de oorlog brak de periode van ‘eenheid en broederschap’ aan. De dochter van het Servische stamhoofd vertelde over de goede jeugd die zij heeft gehad. Helaas kwam hier in de jaren negentig weer verandering in. Dit deel van Kroatië moest bij het Servië getrokken worden en dit keer waren de Kroaten in Banski Kovacevac het slachtoffer. Het merendeel van de bevolking was gevlucht, maar de overgeblevene bejaarden werden aan elkaar vastgebonden en in de waterput gegooid.

Het vertrouwen was geschonden en het Servische stamhoofd moest hiervan af geweten hebben. Waarom had hij ze niet gewaarschuwd? Op dit moment is het koude oorlog tussen de twee dorpjes. In een tijd waarin het nationalisme hoogtij viert, blijft contact uit. Het ‘wij-zij denken’ is volop aanwezig.

Stefanie en Milan hebben drie dagen doorgebracht in het dorpje en hebben iedereen gesproken die ook maar te spreken was. Zo ook met de dochter van het Kroatische stamhoofd. Ergens in Zagreb schijnt de zoon van zijn Servische tegenhanger te wonen. Ooit wil ze hem wel ontmoeten. De volgende bestemming is de Kroatische kust, waar ze in gesprek gaan met Partizanen. Dat verhaal is voor later.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

lekatitodjido.jpgTerwijl Roel, Sasza en Vladka door Tsjechië scheuren, zijn Stefanie en Milan op dit moment op het platteland van Kroatië. Ze hebben de afgelopen dagen de Servische en Kroatische gemeenschappen uitgeschud, op zoek naar een verhaal.

Het resultaat was bemoedigend, twee stamhoofden van beide kanten met een geschiedenis die van de Tweede Wereldoorlog tot de Joegoslavische burgeroorlog gaat. Ze waren dikke vrienden die samen de lieve vrede tussen de bevolkingsgroepen in hun dorp wisten te bewaren. Totdat de één de ander verraadde in het laatste conflict. Het is het soort verhaal waar we al weken naar speurden en niet op durfden hopen. Het enige probleem is dat ze op dit moment allebei dood zijn. Voordat de telefoon uitviel, wist Stefanie te vertellen dat er ergens in de heuvels waar ze rondreden nog een dochter van het Kroatische stamhoofd moest leven. Daar hopen we nu op.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

josip_broz_tito.jpgHet is weer die tijd van dat jaar. De eerste scenario’s zijn vers geprint, de eerste contacten zijn gelegd en de eerste tickets met verre bestemmingen liggen klaar. Stefanie de Brouwer staat op het punt om naar de Balkan te vertrekken om de restanten van Tito’s land terug te vinden. Terwijl ze de hand legt aan haar voorbereidingen praatte ze me bij.

Ik ga samen met mijn collega researcher Milan Stipetic naar Kroatië. Die hoofdpersoon moet komen uit het dorpje Banski Kovacevac,  dorpje in de Krajina. Het buurdorpje Prkos Lasinjski is Servisch. De twee dorpjes zijn slechts gescheiden van elkaar door een beekje, dat de Verbinding heet. Door de geschiedenis heen hebben de dorpelingen van beide dorpen elkaar dan wel in een liefdevolle dan wel een bloedige omhelzing vastgehouden. Die geschiedenis is minutieus omschreven in het boek „1941, het jaar dat steeds terugkeert“ van Slavko Goldstein.
De bedoeling is dat we aan de hand van zijn persoonlijke verhaal en dat van enkele bewoners van de twee dorpen kunnen vertellen hoe de haat kon ontvlammen, maar vooral ook: hoe het daarna lukte om weer vreedzaam in Broederschap en Eenheid samen te leven. Hoe is het Tito gelukt om aartsvijanden weer met elkaar te verenigen?
Ik vind het moeilijk om op voorhand er iets over te zeggen, ik weet zo weinig nog over die dorpjes. Ik verwacht eigenlijk een behoorlijk somber verhaal over het menselijk onvermogen om weerstand te bieden tegen propaganda. Moordlustige propaganda gericht op het besmetten van het gemoed van burgers, alleen voor het politieke gewin van bekrompen nationalistische geesten. Ik vraag me echt af hoe het kan dat je afwisselend met elkaar trouwt, en elkaar dan weer afmaakt.

U kunt Stefanie’s ervaringen hier op deze plek volgen.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

stepinac.jpg

Het blijft onmogelijk om aan de geschiedenis van de Balkan te komen zonder ervan beschuldigd te worden partij te kiezen. In de tweede reeks van In Europa zal worden ingegaan op de overgang van een extreem verdeeld Joegoslavië naar de communistische eenheidsstaat van Tito. De fascistische Ustasha-staat zal hierin vanzelfsprekend aan de orde komen. Een onderwerp dat in vrijwel iedere al of niet politieke discussie met een gemiddelde Serviër onontkoombaar is.

Tijdens mijn reis door Servië  werden we er meerdere malen op gewezen dat ‘wij’ (West-Europa en de VS) alleen oog hebben voor de gruwelen die het Servische volk onder Milosevic heeft begaan en dat we dreigen te vergeten wat er in de tweede  wereldoorlog gebeurd is. Deze houding is typerend voor het ‘slachtofferdenken’ in de ex-Joegoslavische landen. Iedere plek in die regio kent minstens vijf verschillende versies van de geschiedenis. Het is waar dat Tito er alles aan heeft gedaan om de periode van bloedige strijd tussen Chetnics, Ustasha en Partizanen weg te schuiven. Dit gebeurde echter wel na een grondige eliminatie van collaborateurs. Zijn Joegoslavische staat van ‘eenheid en broederschap’ kon alleen tot stand komen door het wegstrijken van deze pijnlijke periode. Helaas zou dit verleden met behulp van nationalistische leiders na Tito’s dood weer in extreme mate boven komen.

In afwachting van de tweede In Europa-serie waarbij betrokkenen hun versie van deze geschiedenis zullen geven, hierbij alvast een stukje over de Ustasha-staat en met name de omstreden rol van de katholieke kerk in dit genadeloze regime dat tienduizenden Serviërs, joden en zigeuners het leven heeft gekost. » Lees verder

the_goodness_overlooking_dresden.jpgEen vraag van een bezoeker: De uitdrukking “morale bombing” is voor mij geen bekend begrip. Ik moet dus raden naar de betekenis. In ieder geval vraag ik me af waarom Rotterdam niet in dat lijstje is vermeld (ca. 1.000 doden). Of betreft het hier alleen bombardementen van de geallieerden?

Morale bombing is een lastig begrip, maar nog steeds zeer relevant. Een bombardement dient iets te vernietigen, en meestal betreft datt de militaire infrastructuur: bunkers, wegen, communicatiesystemen, wapenfabrieken. Soms dient het levens te vernietigen. En soms dient het andere doelen.

Voor een mogelijke aflevering onderzoek ik op dit moment de Engelse oorlogsvoering in de lucht. De Britse luchtcampagne kent naast hoogtepunten als de Battle of Britain ook absolute dieptepunten als het bombardement van Dresden. Bij die laatste gebeurtenis werd de mooie middeleeuwse stad volledig in de as gelegd. Drie aanvallen met verschillende soorten bommen moesten de stad totaal vernietigen met een zo groot mogelijk aantal slachtoffers - om het moreel van de Duitsers te breken. Vandaar de term morale bombing: niet het zwaard, maar de wil om het zwaard te dragen moest gebroken worden. In die zin zijn inderdaad ook de bombardementen op Guernica, Warschau, Rotterdam, Londen en Coventry gevallen van morale bombing.

Het bombardement op Dresden kostte 25.000 tot 40.000 Duitsers, voornamelijk burgers, het leven. Het resultaat was zeer beperkt: net zoals bij vrijwel alle andere bombardementen van de geallieerden wisten de nazi’s hun productiecapaciteit intact te houden en bleef het moreel tot het einde toe hoog. De vraag die zich nog steeds opdringt, is wat de zin ervan geweest is. U zult op het antwoord moeten wachten tot de nieuwe reeks.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1945

ak-swinmunde.jpg

We krijgen nog dagelijks vele suggesties binnen met ideeën en verhalen voor de tweede serie. Sommige zijn zeer persoonlijk, andere tonen vooral interesse voor de grote trends in de geschiedenis, weer andere geven blijk van de hoop dat In Europa zich meer met Amerika bezig zou houden. Zelf zitten we ook niet zonder ideeën, en wekelijks moeten er keuzes worden gemaakt over het lot van nog virtuele afleveringen. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van het Poolse stadje Świnoujści, beter bekend onder de Duitse naam Swinemünde. Onze researcher Sasza Malko onderzocht de mogelijkheden van een aflevering over één van de bloederigste bombardementen van de geallieerden.

» Lees verder

Archief