Archief

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

De laatste foto die ik genomen heb tijdens onze reis door Tsjechie en Polen. In Warschau draaiden we als laatste de herdenking aan de bevrijding van Polen door de Sovjet Unie. De mannen zijn een beetje moe…dit is wat In Europa met je doet als je tien dagen aan het filmen bent geweest.

Links Sasza Malko, journalist, researcher, interviewer, tolk, producer. Hij is Pools maar ook gewoon Amsterdammer. Een verhalenzoeker van nature, die hier wel heel erg tegen z’n eigen geschiedenis aanliep.

In het midden geluidsman/bioloog Rik M., die dynamischer is dan hij er op deze foto uitziet. Hij maakt niet alleen prachtig geluid, maar is op reis een persoonlijkheid die kleur geeft aan alle gebeurtenissen (of ‘t gebrek daaraan).

Rechts cameraman Martijn van B. Altijd creatief, altijd sociaal, komt altijd net uit Barcelona en moet meteen door naar China, of andere landen. Een topcameraman.

Allemaal kijken naar deze eerste echte aflevering van In Europa in het nieuwe seizoen: 1944 - Warschau en Praag. Uitzending zondag 30 november 21.05 uur op Nederland 2. En wie echt de sfeer wil proeven (en koffie met mij wil drinken) gaat die zondagochtend naar de voorvertoning en de In Europa Salon bij OVT in Desmet: meld u hier aan!

Groet aan iedereen, Lex Runderkamp

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Boven de ingang van het verzetsmuseum in Warschau hangt een zeer treffende tekst, als je weet dat Polen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door iedereen in de steek werd gelaten - het Westen was impotent en machteloos, de Duitsers sloopten ongestoord de hoofdstad Warschau en de Sovjets vergrepen zich aan alles en iedereen.

Op het bordje staat: “We wanted to be free and owe this freedom to nobody” (”We wilden vrij zijn en zijn voor deze vrijheid niemand iets verschuldigd”).

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Politieke propaganda is een van mijn lievelingsonderwerpen. Nu Obama gekozen is met zijn aanhoudende boodschap van “Change” herinner ik me opeens een ansichtkaart (afbeelding links) die ik gekocht heb in het Churchil-museum toen we er onlangs voor In Europa aan het filmen waren.

Churchill kijkt je aan met een machinegeweer in zijn hand en lijkt te zeggen: “Ik ga U voor in het verdedigen van ons land.” Ik vind hem nogal gedurfd als politiek statement, maar het werkt wel als je de jaren van de Tweede Wereldoorlog erbij denkt.

Maar het blijkt toch geen campagneposter: het is een bewerking van een nieuwsfoto uit 1940 (afbeelding rechts), toen Churchill de zogeheten Home Guards bezocht en even een machinegeweer in handen nam.

De politieke boodschap ervan heeft toch school gemaakt. Ook de huidige premier van Engeland, Gordon Brown, neemt plaats achter een machinegeweer om z’n imago als politiek leider te ondersteunen (afbeelding onder).

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Churchill’s hoofdkwartier onder de grond in Londen werd verlaten op 15 augustus 1945, de dag dat Japan de overgave tekende. Pas in de jaren tachtig ging er weer eens iemand kijken. Dat leidde tot de opening van het museum door premier Thatcher. Alles is gelaten zoals het werd aangetroffen, alleen de wassen beelden zijn toegevoegd. Behalve die man in het midden met de Britse vlag op z’n shirt, dat is geluidsman Bram Meindersma.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Op reis met Geert Mak in Londen, juli 2008. Hij doet ‘loopjes’, zoals hij het zelf noemt als een regisseur hem weer eens vraagt om langs een karakteristieke plek in de stad te lopen. Dus in Londen maakt hij voor mij ‘loopjes’ langs rode dubbeldekkers en de Big Ben.

Geert Mak op reis en aan het werk. U kent de beelden uit onze serie. Geert heeft ook in eerdere televisieseries als centrale figuur opgetreden, dus hij weet precies wat-ie moet doen: lopen en niet in de camera kijken!

Onderweg stopt-ie opeens, dit keer bij een zeer klassieke auto. ‘Maak even een foto voor Roel,’ zegt hij. Want iedereen bij In Europa weet dat eindredacteur Van Broekhoven niet alleen televisiemaken heel leuk vindt, maar dat hij ook ook gek is op auto’s.

Bij deze dan, voor Roel. 

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

We zijn in Londen. Geert Mak loopt door het Churchill Museum en zoekt overal - zoals het een goede schrijver/journalist betaamt - naar goede quotes. Churchill is een dankbare bron als je daarvan houdt.

Geert Mak zie ik steeds voorover hangen, schrijvend in zijn notitieblok. Ik fotografeer quotes met m’n iPhone. “Fotografeer deze ’s,” vraagt Geert als-ie ziet hoe makkelijk dat is.

Op de foto hiernaast drie geweldig beledigende quotes, toegeschreven aan Churchill, over Clement Attlee, zijn opvolger als premier:
1. “A modest little man with plenty to be modest about” (”Een bescheiden mannetje met genoeg redenen om bescheiden te zijn.”)
2. “A sheep in sheep’s clothing” (”Een schaap in schaapskleren”)
3. “An empty taxi arrived at 10 Downing Street, and when the door was opened, Attlee got out.” (”Een lege taxi arriveerde bij Downing Street 10, en toen de deur geopend werd, kwam Attlee eruit.”)

Geert houdt zich nog in, maar hij geniet zichtbaar van zo’n literaire belediging. Mag ik U, Geachte Lezer, uitnodigen om in de reacties hieronder zoveel mogelijk authentieke quotes van Churchill te citeren?

Hierbij mijn eerste bijdrage:
-Bessie Braddock: “Mr. Churchill, you are drunk.”
-Winston Churchill: “And you, madam, are ugly. As for my condition, it will pass by the morning. You, however, will still be ugly.”

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Noot van de webredactie:
Aan Churchill worden natuurlijk (net als overigens aan vele andere bekende mensen) bijzonder veel citaten toegeschreven: lang niet allemaal terecht, en vaak in meerdere varianten. Hoewel de foto hierboven in het Churchill Museum zelf gemaakt is, vraagt de webredactie zich af of al deze citaten wel kloppen. Het drunk/ugly-citaat bestaat in verschillende varianten, zonder dat de webredactie er een gezaghebbende bron voor heeft kunnen vinden. De uitspraak “A sheep in sheep’s clothing” slaat volgens Wikipedia op Ramsay McDonald en niet op Clement Attlee. De uitspraak over Attlee en de lege taxi zou Churchill persoonlijk en in uitgesproken woorden ontkend hebben tegenover zijn private secretary John Colville. Het blijft dus goed uitkijken met citaten - al mag dat de schoonheid ervan gelukkig niet drukken.

Een ander prachtig voorbeeld - en een favoriet van de webredactie - is een befaamde woordenwisseling tussen Churchill en Lady Nancy Astor, het eerste vrouwelijke Member of Parliament:
-Lady Astor: “If I were married to you, I’d put poison in your coffee.”
-Winston Churchill: “If I were married to you, I’d drink it.”
Dit citaat bestaat echter ook met thee in plaats van koffie, en volgens The Churchill Centre is de grap veel ouder: hij zou al in 1900 in The Chicago Tribune gebruikt zijn (met andere namen dan Churchill en Astor).

Heeft u een favoriet Churchill-citaat, of kent u een mooie anekdote over een citaat dat onterecht aan hem is toegeschreven? Reageer dan hieronder (bij voorkeur met bronvermelding). 

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

De bevrijding van het westelijke deel van Tsjechië (West-Bohemen) is na de Tweede Wereldoorlog meteen in de doofpot gestopt. In de communistische geschiedschrijving had de Sovjet-Unie Tsjechoslowakije bevrijd van de Duitsers. Dat werd de kinderen in Tsjechië dan ook braaf geleerd.

Wij bezoeken het zogeheten Patton museum in Pilsen, de plaats in Tsjechië waar de Amerikanen stilhielden in 1945. Daar wordt de Amerikaanse bevrijding inmiddels uitbundig belicht en gevierd.

De eigenaar van het museum eert alles wat Amerikaans is. Hij heeft in zijn museum ook een “propaganda-hoekje” waar geïllustreerd wordt hoe de Russen met die Amerikaanse aanwezigheid omgingen in de naoorlogse jaren. Op foto’s werden witte Amerikaanse sterren ingekleurd als rode sovjet-sterren. “Ze gingen zelfs zo ver om te beweren dat Russen in Amerikaanse uniformen ons land hadden bevrijd,” piept de museumdirecteur.

Gek genoeg vertelt de Britse historicus Norman Davies me later dat de geheime dienst van Stalin, de NKVD, die de eigen rode troepen in Europa vooruit dwong, gebruik maakte van Amerikaans materieel, jeeps en wapens. Volgens hem is het daarom heel goed denkbaar dat er Russen in Amerikaanse kleding rondliepen in Tsjechië. De Amerikanen hadden heel veel materiele steun verleend aan de Russische optocht tegen de Duitsers.

Ik blijf me er altijd prettig over verbazen hoe ingewikkeld de werkelijkheid kan zijn.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Het Poolse leger eert op 10 mei de gesneuvelde Russische soldaten die vochten voor de bevrijding van Polen aan het eind van de WOII. We filmen vandaag op de “Russische” begraafplaats. De hele context van die herdenking kraakt mijn hersens.

Om te beginnen maakten de Russen (de Sovjets) in 1939 een deal met Hitler om Polen te verdelen. Verraad 1, zou ik zeggen. Ten tweede weigerden de Russen om de opstand in Warschau in 1944 te steunen, omdat Stalin de opstandelingen ”fascisten” noemde en “agenten van het Westen.” Verraad 2, zou ik zeggen.

De Russen keken ruim twee maanden toe vanaf de rivier hoe de Duitsers Warschau letterlijk met de grond gelijk maakten. Huis na huis werd opgeblazen tot er een Hiroshima-horizon overbleef. Verraad 3, zou ik zeggen. Heel veel Poolse opstandelingen werden vermoord in Russische kampen na de oorlog. Verraad 4, zou ik zeggen.

Kortom, al die eervolle aandacht vandaag voor de Russische grootmacht, notabene door het Poolse leger, verbaast me.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten.

Door Lex Runderkamp

Tijdens het maken van zo’n aflevering van In Europa ben je ongeveer 10 dagen op stap. Er is een cameraman, een geluidsman, soms een tolk en altijd die regisseur (ik in dit geval). Alle gesprekken bij de koffie, broodjes, of tijdens het diner gaan over de uitzending.

Dus na enkele dagen koop ik voor de afleiding in een warenhuis twee helicopters die op afstand bestuurbaar zijn. Ze kunnen een luchtgevecht uitvoeren! In de gang van het hotel is al gauw iedereen aan het helicoptervliegen.
Toevallige passanten die naar de lift lopen lijken jaloers, zoveel wordt er gelachen. Op de foto Rik Meier, geluidsman, bioloog, overdenker. Hij is in no time verslaafd.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp, 5 mei 2008

Van Praag naar Warschau, naar de stad van journalist, tolk en producer Sasza Malko. Warschau is in 1944/1945 simpelweg vernietigd door de Duitsers. De Russen stonden aan de oever van de rivier de Wiesel te kijken en deden niets om te helpen.

Geert Mak schrijft in zijn boek: “Foto’s van Warschau uit 1945 lijken op die van Hiroshima.” Dat leek me aanvankelijk een literaire overdrijving - maar toen ik in de montage de filmarchiefbeelden van de stad op dat moment zag, begreep ik onmiddellijk zijn typering.

In de uitzending zit een indrukwekkende pan met de camera van rechts naar links langs de horizon van de stad. Vrijwel geen huis staat overeind. Er ligt alleen puin, met hier en daar een schoongeveegde straat. Je ziet er twee dames lopen. In de eerste versies van de montage is dat archiefbeeld het openingsshot, zo indrukwekkend vind ik het. Maar in latere versies werd het verhaal weer aangepast. Onze hoofdpersoon (zie foto) vergelijkt Warschau met beelden uit een fotoboek van de stad, van voor en tijdens de oorlog.

Deze foto is gemaakt tijdens de opname van een scene die u als Killed darling I op dit weblog kunt bekijken.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Antonin Sticha is een gepensioneerde kolonel uit het Tsjechische leger. Hij deed als overtuigd communist mee aan de opstand in Praag in mei 1945.

Na de oorlog bleef hij in het leger en sympathiseerde met de beweging van Alexander Dubček, die begin 1968 het “communisme met het menselijke gezicht” probeerde te vestigen in Tsjecho-Slowakije. Deze Praagse lente werd beeindigd in augustus 1968 met de inval van Russische troepen (formeel Warschau Pact).

Antonin Sticha vertelt vandaag vol vuur over de Praagse opstand. De rol van de Amerikanen, die het westen van zijn land al hadden bevrijd, wil hij nauwelijks bespreken. Voor hem was het vooral de moedige opstand van de communisten tegen de Duitsers.

Sticha praat - met alle respect - als een mitrailleur. Eindeloos lang, monotoon. Ik maak me zorgen om m’n tolk die urenlang blijft luisteren - maar niets meer vertaalt. Ik stuur de cameraploeg de flat uit, want ik vrees dat ze op een gegeven moment huilend op de vloer zullen vallen. Als televisiemaker heb ik dit soort situaties vaker meegemaakt. Het heeft iets tragisch: een man alleen die niemand meer in zijn omgeving heeft die naar hem wil luisteren (z’n vrouw is vorig jaar overleden). En dan staat er plotseling die televisieploeg in zijn flat die in alles geïnteresseerd lijkt. Hij trekt ook even zijn uniform aan, zodat we iets meer kunnen filmen dan een man die zijn levensgeschiedenis op de bedrand vertelt.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp, 2 mei 2008

In Praag filmen we de herdenking van de bevrijding van Tsjechië - in 1945 heette ‘t nog Tsjecho-Slowakije. Volgens de geschiedenisboekjes is het land bevrijd door de Sovjets. Tsjecho-Slowakije kwam dan ook na de oorlog in de Russische invloedsfeer terecht. In Europa kijkt nu naar de rol van de Amerikanen in dat gebied.

Generaal Patton arriveerde in mei 1945 in het westelijke deel van Tsjechië (West Bohemen genaamd) en kreeg de politieke opdracht van Eisenhower om te stoppen. De Amerikanen waren nog maar 80 kilometer van Praag verwijderd. Patton was woedend. Maar de afspraak was gemaakt dat de Russen Praag mochten bevrijden.

De Russen hadden echter vertraging opgelopen. Zo was er een niemandsland ontstaan rondom Praag, waar de Amerikanen niet in mochten, waar Duitse troepen de benen namen voor de aanstormende Russen, en waar de Russen met hun laatste druppels benzine uiteindelijk pas op 9 mei binnenkwamen. De stad was al twee dagen in opstand gekomen tegen de Duitse bezetter. De Amerikanen moesten toekijken. “Very frustrating,” zegt een 86-jarige Amerikaanse veteraan tegen ons.

Nu, in 2008, herschrijven de Tsjechen hun geschiedenis, zo zien we deze week. Nu het communistische regime is verdwenen worden de Amerikanen als bevrijders geëerd. Het Amerikaanse volkslied galmt door de straten van Praag en een eindeloze reeks klassieke Jeeps en Dodges rijden door de hoofdstad.

Het Pattonmuseum in Plzen stelt deze officierswagen van Patton ter beschikking. Ik kan het niet nalaten me even te laten fotograferen, zoals Patton dat in West Bohemen liet doen: met een voet nonchalant op de bumper.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

De produktie van de nieuwe serie is nu vlot onderweg. De basis voor de eerste vijf/zes afleveringen ligt er en de eerste filmcrews zijn ook al weer terug. Morgen zal onze nieuwe aanwinst, Lex Runderkamp, de montage ingaan met zijn verslag uit Warschau. Voor het weblog vertelde hij over zijn ervaringen in Polen:

—————

Warschau, 9 mei 2008

Nu we op de helft van de eeuw zitten, merk je dat er steeds meer levende getuigen van de geschiedenis opduiken. Voor de camera staat een 86-jarige kannonier, opnieuw stijf in de houding en met al zijn oorlogsdecoraties op de linkerborst. Hij stond in 1944 ook al op deze plek aan de rand van Warschau, als Poolse artillerist in het Sovjetleger. In de stad waren toen zijn landgenoten begonnen aan een laatste opstand tegen de Duitsers om hun eigen hoofdstad te bevrijden. Maar Stalin had besloten niet te helpen en liet de Duitsers en nationalistische Polen elkaar in Warschau uitmoorden.

De kannonier zegt: “De Russen zeiden elke keer als ze hun laarzen ’s ochtends aantrokken: ‘We gaan naar Berlijn’. Warschau was een beetje oponthoud.” Twee maanden lang moest onze man lijdzaam toezien hoe aan de overkant van de rivier de Duitsers en de Polen elkaar bevochten. Soms schoot hij een granaat af, vertelt hij, wanneer hij Duitse posities in het oog kreeg. Maar na twee maanden waren ongeveer 200.000 inwoners van de stad gedood. De Duitsers trokken uiteindelijk de laatste opstandelingen uit de riolen en vernietigden 85% van de gebouwen in de stad. Straat na straat werd opgeblazen, zo laten ook de archiefbeelden zien.

In de stad filmen we een bejaarde radiotechnicus. Hij nam deel aan de opstand en zorgde voor radioverbindingen met Londen, waar de Poolse regering in ballingschap verbleef. De Polen waren aan de opstand begonnen omdat ze dachten na enkele dagen steun te zullen krijgen van de Geallieerden. Dus onze radiotechnicus heeft dagenlang naar Londen geroepen dat de opstand was begonnen. Met een vriend sleutelt hij aan een replica van die oude radio. En ze krijgen hem ook weer aan de praat. “London, Warsaw calling”, doet hij nog eens voor. Maar niemand kwam de Polen in augustus 1944 helpen. Stalin, Churchill en Roosevelt hadden Europa al verdeeld. Polen was voor de Sovjets, alleen wisten de Polen dat nog niet.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Sasza en Lex hadden mij beloofd om te vertellen hoe het filmen in Praag en Polen verloopt. Vannacht kreeg ik een eerste kattebelletje van Sasza:

“Ik heb geen tijd om mijn neus schoon te vegen, zometeen gaan we weer weg, nu even een momentje in het hotel…. Je weet, ik schrijf graag en dat is eigenlijk wat ik het liefst doe, maar nu kan ik het niet. In het kort: ik ben denk ik nog nooit zo zenuwachtig geweest als bij het beginnen van het draaien in mijn stad en over mijn stad. Maar het lukt, tot zo ver lukt het allemaal en er is steeds minder wat kan mislukken. Wat we bedacht en gepland hadden, komt uit. Het is ontroerend, huiveringwekkend, soms potsierlijk en soms gewoon grappig, zoals de oude mensen en de oude vervlogen oorlogen zijn… Vandaag gaan we het enige oude echte verzetsradiostation voor het eerst sinds mensenheugenis in werking stellen met de oude radioman uit die tijd. Warsaw calling London!”

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Morgen berichten researcher Sasza Malko en maker Lex Runderkamp over hun verrichtingen in Praag. Maar vandaag alvast wat blikken achter de schermen en foto’s.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Generaal Patton’s kleinzoon, druk bezig in een reconstructie van het beleg van Praag.

» Lees verder

Onze researcher Sasza is vers terug uit Praag. Hij is bezig met het verhaal over het ontzet van Praag, een weggemoffeld stukje geschiedenis dat we voor In Europa op film proberen te krijgen. Hoewel hij nog druk bezig was om zijn verhaal rond te krijgen, wilde hij al wel een tipje van de sluier oplichten.

——————————————–

Ongeveer de helft van Tsjechië is door de Amerikanen bevrijd. Het land zou in principe binnen de Sovjet-bezettingszone vallen, maar de Sovjets waren met hun handen aan Berlijn gebonden. De Amerikanen marcheerden door totdat hun voorposten Praag al konden zien vanaf de heuvels. Enkele jeeps zijn zelfs in Praag geweest, waar een anti-Duitse opstand was uitgebroken. Het scheelde maar een nippertje of Praag zou door de Amerikanen officieel bevrijd zijn… Maar de Sovjets waren onverbiddelijk en generaal Eisenhower moest zich neerleggen bij een voorlopige demarcatielijn op zo’n negentig kilometer van Praag. Gefrustreerde soldaten van generaal Patton keerden naar Plzen terug waar zij nog driekwart jaar bleven.

Het lijkt allemaal op een (misschien ietwat minder bekende) episode uit het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar het is in feite een van de meest strikt gecensureerde, hard bewaakte geheimen van het communistische Tsjecho-Slowakije, en dus in heel het socialistisch ruim van Vladivostok tot de Elbe. In het Westen schonk men er ook niet te veel aandacht aan.

En zo bleef het bij: het land Tsjecho-Slowakije was bevrijd door het glorieuze Sovjetleger; daarvoor moesten de Tsjechen dankbaar zijn, en niet voor die lelijke imperialisten met hun enge atoombommen en hun vieze coloradokevers die ze op de socialistische aardappelvelden uit de luchtballons strooiden. Klinkt onzinnig? Maar de Tsjechische kindertjes werden veertig jaar lang op school onderwezen dat West-Tsjechië door de Sovjetsoldaten is bevrijd die in Amerikaanse uniformen gestoken waren.

Het is inmiddels bijna twintig jaar geleden dat het communisme de geest heeft gegeven, maar mensen die zich bezighouden met de Amerikanen in Tsjechië hebben nog steeds een samenzweerderig air over zich, een ondeugende geuzenglimlach.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

De webredactie belde vandaag met onze mensen in Tsjechië. In een luidruchtige auto nam Sasza de telefoon op om mij, en daarmee u, te melden dat:

- Ze op dit moment in Pilsen zijn, de bierhoofdstad van de wereld.

- Pilsen ook echt naar bier stinkt. 

- Ze op dit moment naar het Patton Memorial gaan om daar de laatste restjes van de generaal te vinden.

- Ze gisteren over het beleg van Praag in 1945 hebben gepraat met een oude kunstschilder Vocek. 

- Ze zijn gaan eten bij een Libanees die later een  Bulgaar bleek te zijn, Sasza shiskebab at en Vladka kip met garnalen.

- Kort daarop de verbinding helaas uitviel.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Onze Poolse researcher Sasza werkt aan de aflevering over 1944. Over hoe de Duitse legers gestaag werden teruggedreven door het Rode leger en de Poolse verzetsgroepen, over hoe bevrijding al snel omsloeg naar een nieuwe bezetting. Sasza sprak over de tijd dat Polen werkelijk vrij was, voor het opnieuw geknecht werd - een periode van ongeveer vijf minuten.

“Die klote bolsjewieken wilden ons, de onafhankelijke Polen, gewoon uitroeien, ze wilden het met Duitse handen voor elkaar krijgen - maar zie, de Duitsers bleken fatsoenlijker dan zij.”
» Lees verder

Onze eigen Sasza (Alexander) Malko gaat waar niet-Pools- en niet-Russisch-sprekende researchers niet kunnen komen, op zoek in Oost-Europa naar de verhalen voor de uitzendingen rond de Tweede Wereld Oorlog en daarna. Sasza, het poëtisch geweten van de redactie, toert nu richting Warschau om de overgang van bevrijding van de Duitsers naar bezetting door het Rode Leger in verhaalvorm te plaatsen. Vanuit een niet nader te bepalen plek, diep in de Poolse wouden, bericht hij over zijn reis. 

» Lees verder