Archief

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 29 NOVEMBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 17: 1943 - Stalingrad
- 14.15u: Aflevering 18: 1943 - Polen

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Bij de termen ‘propaganda’ en ‘Tweede Wereldoorlog’ denken we in eerste instantie vooral aan Duitse propaganda: aan Joseph Goebbels of Leni Riefenstahl bijvoorbeeld. De Amerikanen konden er echter ook wat van.

Bij de aflevering over Stalingrad 1943 staat een link naar het vijfde deel van Why We Fight, Frank Capra’s 7-delige serie Amerikaanse propagandafilms - of ‘information films’, zoals de serie het zelf verwoordt.

Bekijk Why We Fight online

Alle afleveringen van deze prachtige serie - HOERA! - zijn op het Internet Archive te downloaden en te bekijken:
- Why We Fight 1: Prelude to War
- Why We Fight 2: The Nazis Strike
- Why We Fight 3: Divide and Conquer
- Why We Fight 4: The Battle of Britain
- Why We Fight 5a: The Battle of Russia part I
- Why We Fight 5b: The Battle of Russia part II (aardig om ter vergelijking te bekijken: een aflevering van het Duitse UFA-oorlogsbioscoopjournaal in 1943 over de oorlog in Rusland)
- Why We Fight 6: The Battle of China
- Why We Fight 7: War Comes to America

Nederlandstalige versie

In 1943 besloot de Nederlandse regering in Londen een Nederlandstalige versie te laten maken met A. den Doolaard als voice over. In Nederland was de film pas in 1944 te zien in bioscopen in het bevrijde zuiden.
De Nederlandstalige versie van De Slag om Rusland (deel 5) vind je hier (9 delen van elk ca. 8 minuten)

Voor wie nóg meer wil weten: zie de Why We Fight-pagina op de /Geschiedenis-site.

Kent u must sees die aansluiten bij In Europa en te vinden zijn op internet? Laat het ons dan weten door hieronder te reageren.

NB. Verwar bovenstaande propagandafilms niet met Why We Fight van Eugene Jarecki (2005). Deze documentaire gaat over het militair-industriële complex als factor in het Amerikaanse buitenlands beleid in de laatste halve eeuw en bevat interviews met John McCain, Richard Perle, William Kristol en vele anderen. Ook deze film kunt u overigens bekijken op archive.org.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Afgelopen zondag vond de één na laatste In Europa Salon plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 18 (slot): 1943 - Polen
Met de in Polen geboren journalist en In-Europa-redacteur Sasza Malko en Auschwitzdeskundige Hans Citroen.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Polen.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Afgelopen zondag hadden we onze allerlaatste aflevering. En net als alle andere uitzendingen werd ook deze goed bekeken, ondanks de lengte van onze slotaflevering. Wij willen iedereen bedanken voor het kijken, bekritiseren en meedenken. Het maken van deze eerste serie is een dankbaar maar hels karwei geweest met een prachtig resultaat.

De redactie gaat nu, uitgeput maar tevreden, bezig met het tweede seizoen. Hier op dit blog en op onze website kunt u de voortgang daarvan volgen en, als u een mooi verhaal kent, misschien zelfs beïnvloeden. We hopen dat u blijft komen met suggesties en ervaringen die voor een onvergetelijk tweede seizoen zullen zorgen.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Komende zondag zenden we onze laatste aflevering van dit seizoen uit. De zoektocht naar de vrouw op deze foto was een bijzonder onwaarschijnlijke. Roel van Broekhoven vertelt over zijn ervaringen in Polen en Rusland:

“Er gaat altijd wel iets fout, maar zelden is een reportagereis zo enerverend als die voor het jaar 1942, naar Rusland en Polen. Tijdens een researchreis vorig jaar vonden we een bijzonder fascinerende foto van Lili Steinmüller. Ze staat tot aan haar bovenbenen bekoorlijk te zijn in het water van een Poolse visvijver - een gewaagde foto voor die tijd, zeker als je weet dat hij genomen werd door een Poolse amateurfotograaf die in hetzelfde dorp woonde waar Lili met haar familie was neergestreken.”

(Door Roel van Broekhoven)

» Lees verder

Zojuist kreeg ik deze email binnen van een oplettende kijker: 

Naar aanleiding van de aflevering over Rusland: er werd een veteraan zonder benen geïnterviewd waarover gezegd werd dat hij zijn benen was kwijtgeraakt door miltvuur (Anthrax). Mij lijkt dit een vertaalfout, meest waarschijnlijk lijkt hier “koudvuur” ofwel gangreen. Miltvuur is niet de oorzaak van amputaties, koudvuur wel. Wellicht kunt u wat met deze opmerking.

Beste kijker, u heeft helemaal gelijk. Het betrof inderdaad koudvuur. Een snelle blik op het internet leert ons: koudvuur of nat gangreen is, anders dan droog gangreen (necrose), een infectie waarbij gezond weefsel aangetast wordt, vaak uitgaande van een verwonding waarbij veel avitaal weefsel ontstaat (b.v. schotwonden, pletwonden) met contaminatie door grond of mest, door een infectie met anaërobe bacterien, zoals Clostridium welchii. Vaak produceren deze bacteriën gassen (gasgangreen) die de weefselspleten opendrukken, waardoor de infectie zich razendsnel kan verspreiden. Bij palpatie voelt men de gasbellen knisteren in het weefsel. Snelle amputatie kan nodig zijn om het leven van de patiënt te redden.

Voor de volledigheid: Miltvuur of antrax is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Bacillus anthracis. Miltvuur komt bij de mens in verschillende vormen voor. Bij mensen die met vee of huiden omgaan treedt soms een zwarte pijnloze steenpuist-achtige ontsteking van de huid op, de pustula maligna. Deze geneest in de regel zonder ernstige gevolgen; als niet wordt behandeld kan de mortaliteit echter wel tot 20% bedragen. Bij inademing van miltvuursporen echter kan een longontsteking gevolgd door sepsis optreden die dodelijk kan aflopen, vooral indien veel sporen zijn ingeademd; longmiltvuur (anthrax pulmonalis). Tenslotte kan miltvuur ook via het maagdarmkanaal worden opgelopen: darmmiltvuur (anthrax intestinalis). Dat u het weet.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Het veelbekroonde boek Stalingrad van Antony Beevor kan zeker niet onbesproken blijven na de aflevering van vorige week. De auteur was een van de eerste westerlingen die toegang wist te krijgen tot de Russische archieven die tot na de val van de Berlijnse muur gesloten waren gebleven. Dit leverde een flinke dosis aan nieuw historisch materiaal op dat Beevor op toegankelijke wijze wist te verwerken tot een bijzondere reconstructie.

In deze zeer gedetailleerde beschrijving van het oorlogsgeweld in beide steden aan de hand van knappe research komt Beevor meerdere malen terug op het fenomeen van de ‘Hiwi’s’. Dit bij de meesten onder ons waarschijnlijk onbekende begrip is afkomstig van het woord ‘Hilfwilligen’ en werd door de Duitsers in het leven geroepen om kortgezegd de Sovjets in Duits uniform aan te duiden.

Beevor rekent tot deze Hiwi’s de drie volgende categorieën: allereerst de soldaten die gemobiliseerd werden door Duitse troepen, de zogenoemde ‘Cossack sectie’. Ten tweede de lokale bevolking die zich vrijwillig in dienst stelde van de Duitsers en de soldaten van het Rode leger die het schrikbewind van Stalin ontvluchtten en overliepen naar de vijand. Tot slot noemt hij de Sovjetkrijgsgevangenen in de kampen van Novo-Aleksandrovsk die hun vrijheid ‘kochten’ door voor de Duitsers als keukenhulp of stalknecht te fungeren. » Lees verder

Voor elk jaar proberen we ook de verhalen en bronnen achter de uitzending te vinden. Film, audio, en reportages over 1943. Hier een kleine selectie uit dit jaar:

- De kaart vertelt de verhalen achter de uitzending.  Bekijk Frank Capra’s kijk op de oorlog in het oosten.
- Wie bedroog wie? Leer meer over het spel tussen Hitler en Stalin.
- Het grootste oorlogsschip van de Nazi’s, de Bismarck, vond een waterig graf op de bodem van de oceaan.
- In Stalingrad zaten niet alleen Duitsers en Russen vast: ook Nederlanders vochten mee.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Afgelopen zondag vond de ‘In Europa Salon’ weer plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat vanavond centraal staat in de aflevering van In Europa. Afl 17: 1943 Stalingrad. Met militair-historicus Wim Klinkert en de oud-Rusland correspondent Alexander Münninghoff.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Stalingrad.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

De komende weeksluiting kijkt alvast naar komende zondag uit. Dan bevinden we ons in Stalingrad, in de winter van 1943. Helaas passen daar alleen de meest grimmige teksten bij. Daarom dit gedicht van oorlogsveteraan en dichter Aleksei Surkov, uit zijn bundel Verzen van Haat.

My anger, not knowing limits,
Will repay him blood for blood,
For the ruined paternal roof,
For my trampled crop,
For the gardens I have grown,
For the short-lived fate of my son
And for each drink of water
Out of my White Russian streams

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Uit de NRC correspondentenserie: 1943, Rusland.

Door Michel Krielaars

In het megalomane gebouw van het Museum van de Grote Vaderlandse Oorlog in Moskou begint de Tweede Wereldoorlog twee jaar te laat. Van het Molotov-Ribbentrop Pact uit 1939, het vriendschapsverdrag tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, is in deze voorstelling over triomf en heldenmoed geen spoor te bekennen. Als ik de zaalwacht vraag waarom er nergens iets naar dat niet-aanvalsverdrag verwijst, antwoordt ze: „U kunt er iets over zien in de videodocumentaire op de monitor, daar in de hoek, maar die is helaas stuk.” De videodocumentaires op de andere monitoren voorspellen weinig goeds over wat ik heb gemist. Ze bestaan uit aan elkaar geplakte archiefbeelden zonder verhaallijn. Toch behoort het Molotov-Ribbentrop Pact, samen met de Spaanse Burgeroorlog, tot de belangrijkste episodes uit de voorgeschiedenis van de oorlog.

» Lees verder

Op 9 maart zenden wij de laatste aflevering van ons eerste seizoen uit. Oorspronkelijk zou de een-na-laatste aflevering over de Duitse Lili Steinmüller gaan. Een ongelooflijk verhaal over de gevolgen van de Duitse kolonisatie tijdens de oorlogsjaren. Een verhaal dat ons van Polen tot diep in Rusland brengt. Het verhaal bleek echter zo omvangrijk en rijk aan detail dat onze eindredacteur Roel van Broekhoven er een film van 50 minuten van heeft gemaakt die als afsluiting van de eerste serie zal dienen.

Zoals van Broekhoven het zelf kort samenvat:

Lili werd verjaagd uit de Duitse kolonie bij Petersburg toen Hitler en Stalin toch oorlog gingen voeren in 1941 , daarna ingezet in een experiment van Himmler waarbij Volkdeutsche Polen moeten gaan eindeutschen, ten koste van veel Polen en joden. Toen weer verjaagd door de Russen, daarna in handen gevallen van Amerikanen, die haar als gevolg van de opdeling van Europa teruggaven aan de Russen, die haar als Duitse weer als verraadster beschouwden en naar Siberië stuurden, vandaar na Tadzjikistan, waar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie opstanden uitbraken en ze weer moest vluchten, om uiteindelijk in Duitsland terecht te komen en niet meer te weten wat ze is: Russisch of Duits. En nooit heeft ze iets aan haar kinderen verteld over wat ze als Duitse heeft meegemaakt.

Vijftig minuten lijken hier nog te kort voor.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Zoals Roel van Broekhoven al vertelde bleek de zoektocht naar Lili Steinmüller (foto) een van de moeilijkste en wonderlijkste. Voordat Roel eerder deze maand kon vertrekken ploeterde researcher Christine Pawlata maandenlang op een geschiedenis vol van vage aanwijzingen, ongegronde verhalen en bij elkaar gelogen bekentenissen. Hier haar verhaal over haar zoektocht naar Lili.

“Lili is niet het meisje van de foto” – dit sms-bericht bereikt me op een late avond vanaf een afgelegen Russisch dorpje in de buurt van Smolensk.

Dit kan niet, roep ik eerst tegen het stomme scherm van mijn telefoon aan en bel vervolgens Roel op, die ergens in een verlaten hotel met researcher Sasza Malko, geluidsman Joris van Ballegooien en cameraman Martijn van Beenen aan de vodka zit. Na een nogal avontuurlijk verhaal - met als belangrijkste ingrediënten scheuren in de plaatselijke kerncentrale, kokende vijvers, schietende pooiers en blauw geslagen prostituees - vertelt hij me dat Lili, die we als door een wonder ergens bij de grens tussen Rusland en Wit-Rusland hebben weten te traceren, naar eigen zeggen niet het meisje is van de foto, die we een jaar eerder in het dorpje Siemnice hebben gevonden.

» Lees verder

Er gaat altijd wel iets fout, maar zelden was een reportage-reis zo enerverend als die voor het jaar 1943, naar Rusland en Polen. Tijdens een researchreis vorig jaar vonden we een bijzonder fascinerende foto van Lili Steinmüller. Ze staat tot aan haar bovenbenen bekoorlijk te zijn in het water van een Poolse visvijver. Een gewaagde foto voor die tijd, zeker als je weet dat hij genomen werd door een Poolse amateurfotograaf die in hetzelfde dorp woonde waar Lili met haar familie was neergestreken.

Door Roel van Broekhoven

» Lees verder

Om een Wit-Russische machinist aan de noodrem te laten trekken heb je precies 50 euro nodig. Onze crew zat vast aan de grens zonder een geldig visum. Dat probleem werd gisteravond in alle haast nog geregeld maar niet voordat de laatste trein naar Rusland voor de ogen van onze mannen vertrok.

Zwaaiend met wat roze-gele legitimatie slaagde onze crew er alsnog in om de weg naar Smolensk voort te zetten en het verhaal over de deportatie van Duitsers te filmen. Binnenkort met foto’s.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Grote problemen want onze ploeg met eindredacteur Roel is aangehouden aan de Pools-Russische grens. Rusland mogen ze niet in en dat is eigenlijk jammer want dat was nou juist de bedoeling. Mocht u nog in het bezit zijn van middelen die een grensovertocht op welke manier zouden bespoedigen dan hoort de redactie het graag.

Update: Wat blijkt? Er schijnt een land, Wit-Rusland, tussen Rusland en Polen te liggen en daar heeft de ploeg geen visa voor. Een race naar het consulaat is nu bezig. Attente lezers worden bedankt voor de toegezonden opplaksnorren.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Hoofdstuk acht van de podcast: De race om Europa.

Mensen met Internet Explorer kunnen de aflevering ook meteen hier downloaden.

Wim Brands liep zojuist even langs om me er op te wijzen dat ook hij een interview met Catherine Merridale heeft gehad voor zijn programma De Avonden. Zeker de moeite waard en hier te beluisteren.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

We hebben zojuist met de redactie gekeken naar het interview dat Alexander Oey had met Catherine Merridale. Ze is de schrijfster van het boek Ivan’s Oorlog, een verslag van haar onderzoek naar Russische veteranen van de Grote Vaderlandse Oorlog (WOII). Ze dook de archieven met correspondentie in, ploos dagboeken door en sprak met vele veteranen - mannen én vrouwen.

Het is een hartverscheurend verslag van hele gewone mensen die in een volkerenvretend conflict worden betrokken. Van jonge boerenknechten, vers van de boerderij gehaald en hoogopgeleide, stadse Joden tot de vele duizenden vrouwen in slechtzittende (mannen)uniformen. Allen werden door de oorlogsmachine meegesleurd naar het front en aldaar geconfronteerd met onbeschrijfelijke gruwelen. Over hoe die veteranen die ervaringen hebben verwerkt en hoe hun herinneringen over die tijd zich hebben gevormd gaat Merridale’s boek.

Het gesprek met haar is indrukwekkend maar u moet er nog een poos op wachten. In de tussentijd moet u het met haar interview voor de BBC doen.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943