Archief

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 22 NOVEMBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 15: 1940 - Frankrijk
- 14.15u: Aflevering 16: 1942 - Duitsland

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

Bij het doorspitten van artikelen over het Franse verzet in WO2 kwam ik een artikel tegen over de ‘Groupe Manouchian’,  dat mij herinnerde aan de documentaire ‘Des terroristes a la retraite’ van Mosco Boucault en Denis Peschanski. Het ging hier om een verzetsgroep genoemd naar zijn Armeense leider Missak Manouchian. De groep bestond uit 23 leden waarvan 20 buitenlanders; Armeniërs, Polen Hongaren en Roemenen, waarvan veel Joden die aan de razzia’s van de vélodrome D’hivers in 1942 hadden weten te ontkomen. Anderen waren Spanjaarden en Italianen gevlucht voor het bewind in eigen land. De ‘Manouchians’ maakten deel uit van de ‘Francs Tireurs et Partisans’ (FTP) de immigrantengroep van de Franse communistische partij ‘main-d’œuvre d’immigree’ (MOI). Dit was het gewapende verzet dat naast het vervalsen van papieren en andere administratieve verzetsactiviteiten vanaf 1942 regelmatig aanslagen pleegde op Duitse fabrieken en op prominente SS’ers in en rond Parijs.

» Lees verder

Zoals vorige week al bleek, hebben we op de redactie geen gebrek aan aandacht. Brieven vol lof, klachten, vragen, suggesties en vrije interpretaties komen dagelijks binnen. Maar het ingezonden verhaal van F. te U., dat zojuist is binnengekomen, verdient een plekje hier alleen al om de enorme moeite die er in het schrijven moet zijn gestoken.

Het betreft een verweer van Maarschalk Pétain tegen alle aanklachten tijdens zijn gevangenschap in 1950. Het spreekt voor zich dat de beweringen in dit stuk niet noodzakelijkerwijs de opvatingen van de redactie van In Europa weergeven.

Landverraders, criminelen en andere verworpenen zijn door de Franse overheid eeuwenlang verbannen naar meer of minder ver afgelegen eilanden. Het eiland Yeu, 17 km uit de kust van de Vendé, onder liefhebbers bekend vanwege zijn huizen met rood-witte luiken en zijn karakteristieke windmolens, is de plaats waar Philippe Pétain zijn levenslange gevangenisstraf heeft uitgezeten. Zijn graf kan men vinden achter een haag van coniferen, op het kerkhof van het enige dorp van het eiland: een wit houten kruis, een wit gekalkte brede betonnen plaat en daarop de naam van de overledene met een van zijn vier voornamen en zijn militaire rang. Geboorte en sterftedata ontbreken. Wel is aan de rechterzijde een vredespalm afgebeeld.

Op het eiland wijst overigens niets op de voorbije oorlogen, of het zou de tekst van de beroemde radio uitzending van de Gaulle moeten zijn, hangend achter glas in een café in Port Joinville: ‘Fransen, Frankrijk heeft een slag verloren maar niet de oorlog….’ Niemand op het eiland spreekt meer over de Tweede Wereldoorlog. Is het te lang geleden of schaamt men zich er voor?
» Lees verder

Na afloop van de afgelopen aflevering over Vichy kwamen er een aantal emails binnen met vragen over een van de belangrijkste gebeurtenissen in Frankrijk tijdens de oorlog, de vernietiging van de Franse vloot. Zoals deze kijker het beknopt formuleerde:

De populariteit van Vichy is niet te verklaren zonder de Franse vloot erin te betrekken. Dat kwam helaas niet in deze uitzending aan bod. Vanwege de schimmige situatie van een half bezet Frankrijk met in het vrije deel nog een behoorlijke vloot (niet geclaimd door Hitler), boorden de Britten deze (liggend in de haven) in de grond. Hierbij kwamen duizenden marinemensen om, de zoveelste vernedering van Franrijk in die dagen. Ook daarom kreeg Vichy zoveel steun van de bevolking.

Hoewel de uitzending niet ging over de precieze mate van populariteit (hoeveel procent) maar meer dat de regering Petain überhaupt gesteund werd, heeft deze kijker een goed punt. Hoe zat het met die vloot? » Lees verder

Het internet is een woeste plek vol gevaren. Dwaal eventjes en voor je het weet is je ziel ongevraagd belast met beelden die je de rest van je leven zullen achtervolgen. Geharde bezoeker, u weet wat ik bedoel. Maar voor elke vrachtwagenlading rotzooi is er een kleine bagagedrager aan schoonheid te vinden. In de diepste krochten van Youtube vond ik dit fraaie staaltje Vichy-propaganda. Het fragment dat een soort Disney-offensief op Frankrijk toont is terug te vinden in de documentaire “Eye of Vichy” een film van Claude Chabrol over het Vichy regime.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Zoals het rapport Dijsselbloem al vaststelde, het is slecht gesteld met het rekenend vermogen van onze leerlingen. Ook bij In Europa sluipt er zo nu en dan een kleine verrekening in. Daarom een kleine correctie:

In de uitzending van gisteren was het kaartje van het Vichy-gebied, achteraf gezien, misschien wat al te simpel. In werkelijkheid was Frankrijk na 1940 niet opgesplitst in twee, maar in zes stukken en brokken. Maarschalk Pétain regeerde met zijn Vichy-regering over ongeveer twee vijfde van het land. (Na november 1942 werd dat gedeelte overigens ook door de Duitsers bezet, zodat hij weinig vrijheid van handelen meer had.) Een stuk in het zuidoosten, rondom Nice, was in Italiaanse handen. Een paar noordelijke kust-departementen, die min of meer bij België waren gevoegd, werden bestuurd door het Duitse militaire gezag in Brussel. Noordoost-Frankrijk was bestemd voor toekomstige Duitse kolonisatie, voor de Fransen was het de Zone Interdite – het verboden gebied. Lotharingen en de Elzas waren zonder omhaal ingelijfd bij Duitsland. De rest viel onder het gezag van de Militärbefehlshaber in Parijs.

Dat u het weet.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Het onderhouden van een bewerkelijk instituut als onze website is een heel gedoe. Het insnoeren van de code, sjorren aan de caches, het poetsen van de koppelingen, zwoegen aan de url’s, het gaat je niet in de koude kleren zitten. Zeker als het geheel op sommige - volslagen onvoorspelbare - momenten dienst begint te weigeren en de redactie niets anders rest dan met heidense paairituelen de site weer tot medewerking te bewegen. Gekmakend. Maar goed: als-ie werkt, dan heeft deze site ook leuke dingen te brengen.

Nieuw op de kaart deze week:
- Lees alles over Maurice Papon, de meedogenloze collaborateur
- Bekijk Vichy-propaganda, waarin Mickey Mouse het op Frankrijk heeft voorzien
- Luister naar een documentaire over Willem Elsschots strijd voor de beruchte nazi-sympathisant August Borm
- Lees het verslag van NRC’s Rene Moerland van de eenzame strijd van Simone Veil tegen het Franse verleden

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Afgelopen zondag was er weer live vanuit studio Desmet de In Europa Salon. Geert Mak en gasten gingen in gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 15: Vichy. Met prof. Henk Wesseling en de Belgische historicus Bruno de Wever.

Beluister hier de In Europa Salon - 1940.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Dat Frankrijk het voor elkaar gekregen zonder al te veel moeite de periode van het collaborerende Vichy-regime te vergeten is inmiddels duidelijk. Heel Frankrijk streed in het verzet, Vichy was er puur ‘om erger te voorkomen’ en het land werd in 1944 ‘door zichzelf bevrijd’ zoals De Gaulle dat in zijn beroemde bevrijdingstoespraak verklaarde. De Franse politiek van de daaropvolgende decenia is illustrerend voor deze houding.

Zo bleef ook het Vichy-verleden van oud-president Francois Mitterrand lange tijd achter slot en grendel. Enkele journalisten waagden zich aan het onderwerp, zonder groot succes. De hoop van links Frankrijk in de jaren 80 mocht niet aangetast worden. Pas in 1992 kreeg Mitterrand felle kritiek over zich heen toen hij tijdens de herdenking van de ‘Rafle du Vélodrome d’Hiver’, weigerde namens de staat Frankrijk de Franse betrokkenheid bij de vervolging en misdaden tegen de joden te erkennen. “Vichy was niet de Franse republiek. Het was alleen in naam Frans.” Daarnaast stelde hij: “Het verzet, de regering de Gaulle stoelde juist op de verwerping van Vichy.”

Hoewel de Franse pers zich jarenlang opvallend stil had gehouden over deze zwarte bladzijde in de Franse geschiedenis doken er ineens weer allerlei publicaties op over de Vichy regering en daarmee werd ook het verleden van Mitterrand weer ter discussie gesteld. » Lees verder

Komende zondag begeven we naar Vichy, op zoek naar de duistere kant van Frankrijk.
Stefanie de Brouwer deed het onderzoek naar een verdrongen verleden. Haar pogingen om het verhaal over de Franse collaboratie rond te krijgen werden overal tegengewerkt zoals blijkt uit dit researchverslag. Nee, daar hebben we geen zin in. *klik* De hoorn van van de Franse burgemeester vliegt er op. Stefanie staart een poosje verslagen de ruimte in. Een simpel verzoek tot het filmen resulteerde zojuist in een fraai staaltje Franse hoffelijkheid. Nog maar eens proberen.

“Ik snap niet zo goed waarom wij daar nou niet mogen filmen. Het is maar een graf.” “En welk graf zou u dan willen?” “Het graf van Fernand de Brinon”, (de ambassadeur van Vichy bij de Duitse bezetter, geëxecuteerd wegens hoogverraad in 1947). ” Ah, ik dacht al . Zoals ik al had gezegd, daar heb ik geen zin in en bovendien moet u daar toestemming voor vragen aan de familie“. De burgemeester raakt met elk woord kwader. “U zit hier alleen maar onze geschiedenis te bezoedelen met dat soort documentaires. Ik heb al teveel tijd aan u besteed, tot ziens.”

Het is tekenend voor het onderwerp. Het graf van de beroemde Vichy bewindsman is een symbool voor het weggestopte Frankrijk. Het Frankrijk van de collaboratie met de Nazi’s, van Petain, van het Franse fascisme. Vichy-Frankrijk is voor veel Fransen een pijnlijk onderwerp, waarover ze liever zwijgen. Researcher Stefanie de Brouwer is druk bezig met de Franse collaboratiestaat, maar ondervindt overal tegenstand. De oude joodse eigenaar van de beroemde bioscoop Le Balzac aan de Champs Elysées, waar in de oorlog de Duitsers het roer overnamen en antisemitische films draaiden, weigert iedere medewerking. Hij wil niet dat zijn bioscoop op wat voor wijze dan ook geassocieerd kan worden met die films. En bovendien, er is toch al genoeg over die zaken gesproken? ”Ik kijk naar de toekomst, mevrouw“.

In Vichy, de slaperige provinciestad die in de oorlogsjaren als hoofdstad van het regime diende, is de ontkenning volkomen. In het voormalige Hotel du Parc waar maarschalk Petain zelf zijn hoofdkwartier had bevinden zich nog steeds zijn prive vertrekken. Na de bevrijding zijn de deuren op slot gegaan om nooit meer te worden geopend. Bij het 60-jarige ‘jubileum’ heeft de stad zich nog wel eens over het hoofd gekrabd, moesten ze het appartement van Petain niet toch openen voor publiek. Maar nee, toch maar niet. En zo accumuleert het stof zich op de stoel waar Petain ooit regeerde. Of we er mogen filmen? Ach, waarom zouden we dat nou willen doen?

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

In Europa in de krant, in het buitenland. De eerste aflevering moet nog worden getoond maar ook al in Frankrijk neemt men notie. Klikt u hier voor het hele artikel.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Hoofdstuk 7 van de In Europa podcast is binnen. Mensen die moeite hebben met downloaden, vinden aan de linkerzijde van deze pagina verdere uitleg. Mensen met Internet Explorer kunnen hier downloaden, rechtermuisklikken en “doel opslaan als” kiezen.

Om de een of andere reden speelt Frankrijk deze weken een grote rol op de redactie. Een grote reis zal volgende week door maker Hans Fels gemaakt worden voor de aflevering van 1943. Een aflevering over verraad, collaboratie en overleven. Stefanie de Brouwer vertelt over haar onderzoeksreis door Vichy:

Hans Fels en ik stappen om zeven uur ’s ochtend op Schiphol op de trein. 12 uur later rollen we eindelijk binnen op het station van Vannes, een klein stadje vlakbij de Zuid-Bretonse kust. De man die we gaan ontmoeten zou ons opwachten bij de kiosk.

Bernard Ullmann heeft gewacht tot zijn tachtigste, nu twee jaar geleden, om een boek te schrijven over zijn moeder. Haar, en dus ook zijn, geschiedenis, is dan ook wel iets om even over na te denken. Zijn moeder, een telg uit de Joodse Parijse bourgeoisie, was de vrouw van een van de leiders van het collaborerende Vichy-regime, die in 1947 werd gefusilleerd wegens hoogverraad. Als zoon van een ‘Ere-Ariër’ van joodse afkomst, heeft Bernard vanuit een wel heel bijzondere positie in het Hart van de Collaboratie kunnen kijken. Zijn boek over die tijd is sober, niet-veroordelend, maar messcherp.

Maar hoe herkennen we elkaar?, vroeg hij aan de telefoon. Ik zou een bordje ophouden met zijn naam erop geschreven, spreken we af. Als ik de stationshal inloop, sla ik mezelf voor het hoofd: vergeten een bordje te maken. Ik houd het boek omhoog, me op dat moment niet realiserend dat op de cover een grote foto van Bernards moeder staat. Ik zie een oude man even schrikken. Hij glimlacht naar me: “Het bloed heeft me geroepen”.

» Lees verder

Nee, daar hebben we geen zin in. *klik* De hoorn van van de Franse burgemeester vliegt er op. Stefanie staart een poosje verslagen de ruimte in. Een simpel verzoek tot het filmen resulteerde zojuist in een fraai staaltje Franse hoffelijkheid. Nog maar eens proberen.

Ik snap niet zo goed waarom wij daar nou niet mogen filmen. Het is maar een graf. ” En welk graf zou u dan willen?” “Het graf van Fernand de Brinon”, (de ambassadeur van Vichy bij de Duitse bezetter, geexecuteerd wegens hoogverraad in 1947). ” Ah, ik dacht al . Zoals ik al had gezegd, daar heb ik geen zin in en bovendien moet u daar toestemming voor vragen aan de familie. De burgemeester raakt met elk woord kwader. “U zit hier alleen maar onze geschiedenis te bezoedelen met dat soort documentaires. Ik heb al teveel tijd aan u besteed, tot ziens.”

Het is tekenend voor het onderwerp. Het graf van de beroemde Vichy bewindsman is een symbool voor het weggestopte Frankrijk. Het Frankrijk van de collaboratie met de Nazi’s, van Petain, van het Franse fascisme. Vichy Frankrijk is, voor veel Fransen een pijnlijk onderwerp waar men liever over zwijgt.
Researcher Stefanie de Brouwer is druk bezig met de Franse collaboratiestaat maar ondervind overal tegenstand. De oude joodse eigenaar van de beroemde bioscoop Le Balzac aan de Champs Elysées, waar in de oorlog de Duitsers het roer overnamen en antisemitische films draaiden, weigert iedere medewerking. Hij wil niet dat zijn bioscoop op wat voor wijze dan ook geassocieerd kan worden met die films. En bovendien, er is toch al genoeg over die zaken gesproken? ” Ik kijk naar de toekomst mevrouw”.

In Vichy, de slaperige provinciestad die in de oorlogsjaren als hoofdstad van het regime diende is de ontkenning volkomen. In het voormalige Hotel du Parc waar maarschalk Petain zelf zijn hoofdkwartier had bevinden zich nog steeds zijn prive vertrekken. Na de bevrijding zijn de deuren op slot gegaan om nooit meer te worden geopend. Bij het 60-jarige ‘jubileum’ heeft de stad zich nog wel eens over het hoofd gekrabd, moesten ze het appartement van Petain niet toch openen voor publiek. Maar nee, toch maar niet. En zo accumuleert het stof zich op de stoel waar Petain ooit regeerde. Of we er mogen filmen? Ach, waarom zouden we dat nou willen doen?

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Een nieuwe maandag, een nieuwe podcast. Vandaag hoofdstuk 6: Overwinnend Duitsland.
Mensen met Internet Explorer kunnen de podcast ook hier downloaden.

Elke dag moet er bij ons op de redactie in alle talen van Europa gebeld worden met de overlevenden, nabestaanden en veteranen van de geschiedenis. Vandaag sprak Stefanie de Brouwer met Henry Bardin uit Bengy-sur-Craon.

Henry Bardin is 83 en is oud-verzetsstrijder. Daar heeft hij geen spijt van. Als 17 jarige boerenknecht in Bengy-sur-Craon betekende het einde van een dag hooien en koeien melken het begin van zijn werk in de Résistance. Hij heeft zo’n 600 à 700 man de demarcatielijn over geholpen.

Het waren vrijwel allemaal krijgsgevangenen, die de grens overstaken om gedemobiliseerd te worden. Dan konden ze daarna weer naar huis. Op mijn vraag of het ook best joden hadden kunnen zijn die zich uitgaven voor krijgsgevangenen, antwoordt hij dat dat best kan. “Er zat van alles tussen, maar ik vroeg er niet naar. Ik hielp ze naar de overkant en dat was het”.

Bardin was 17 jaar en woonde bij zijn ouders op de boerderij zo’n 3 km van de demarcatielijn verwijderd. Zijn vader was een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog, die ervan overtuigd was dat ze allemaal gedeporteerd zouden worden als ze niets deden. Dus ging Henry braaf elke nacht met zo’n 10 tot wel 25 man de grens over en liep vervolgens in zijn eentje weer terug. Hij werkte de hele dag op het land, ging vroeg naar bed, rond 7 uur ’s avonds (“er was nog geen televisie, moet u weten”), en om 11 uur ’s avonds uur riep zijn moeder hem weer uit bed. Hij was eigenlijk nooit bang, behalve als hij in zijn eentje terug moest lopen. In het begin was het niet moeilijk, toen werd de demarcatielijn alleen maar bewaakt door Duitse militairen. Maar die werden allemaal weggeroepen om aan het oostfront te vechten. Toen kwamen de officiële douaniers en dat was andere koek, mensen die wisten wat ze deden, met Duitse herders die goed getraind waren. Toch is hij nooit gepakt, hij heeft geluk gehad naar eigen zeggen.

Er is niets meer over van de boerderij, ze zijn in 74 uitgekocht door Defensie, omdat het militaire oefenterrein in de buurt werd uitgebreid. Het weggetje waarlangs hij altijd liep is er niet meer. Het bosje waar ze doorheen liepen wel. Ik vraag of hij ooit nog contact heeft gehad met de mensen die hij hielp. Hij barst uit: “Iedereen riep: ‘Ik kom ooit terug om je te bedanken!’ Nou, ik heb er geen een gezien!”.

Hij heeft nooit geld gevraagd en dat was eigenlijk vrij bijzonder. Er waren er genoeg bij die het deden als handeltje, die er een hoop geld mee hebben verdiend. Ook waren er bij die mensen gewoon in the middle of nowhere achterlieten, die moesten het maar uitzoeken, en gingen er vandoor met hun bezittingen. Daar leeft niemand meer van, iedereen is dood. Hij is de enige uit de buurt, naast Maurice Renaudat, die het nog kan navertellen. Hij blijft er laconiek onder.

Als ik mijn bewondering uitspreek komt er toch nog wat trots tevoorschijn: “Ja, ik heb ook een diploma, door generaal de Gaulle persoonlijk ondertekend!”. Maar: “Het is ook de roekeloosheid van de jeugd, op mijn dertigste had ik het waarschijnlijk nooit gedurfd.”

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940