Archief

Vorige maand zond het historische radioprogramma OVT de driedelige radiodiocumentaire ‘Het alledaags communisme’ uit, een drieluik over de leef- en denkwereld van Nederlandse communisten. Via de links hieronder kunt u alle drie de prachtige delen beluisteren.

In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad De Tribune uit de SDAP (Sociaaldemocratische Arbeiderspartij) gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter, maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen; presentatie: Astrid Nauta (afbeelding: OVT).

- Beluister hier deel 1 (30 min.)
Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders (bron: OVT 15 maart 2009)

- Beluister hier deel 2 (31 min.)
Geinterviewden: Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe (bron: OVT 22 maart 2009)

- Beluister hier deel 3 (32 min.)
Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty (bron: OVT 29 maart 2009)

Meer over communisme bij In Europa:
Bekijk bijvoorbeeld de uitzendingen 1917 - Rusland, 1933 - Rusland, 1948 - Tsjechië, 1956 - Hongarije, 1961 - DDR, 1989 - Roemenië of 1991 - Sovjet-Unie.

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 8 NOVEMBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 11: 1933 - Rusland
- 14.15u: Aflevering 12: 1936 - Spanje

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Meer over ‘1936 - Spanje’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1936 - Spanje’
- Lees alle weblogberichten over 1936
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1936

De Atlas probeert de verhalen achter het jaar 1933 te tonen. Niet als een soort Winkler Prins naslagwerk maar op een meer intuïtieve manier. In samenwerking met het NRC Handelsblad bieden we onze archieven op een ruimtelijke manier aan in de hoop dat u misschien plezier beleeft aan het aangebodene. Bezoek de kaart om meer te leren over bijvoorbeeld:

Over Orlando Figes die vertelt over zijn boek ‘de fluisteraars’ .

Over Marinus van der Lubbe en zijn biografie

Over de ondergang van Lev Kamenev.

Over hoe de patriottische etter Pavlik een held werd en daarvoor moest boeten.

Over het sinistere Hotel Lux, het centrum van het Komintern.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

In de Europa Salon praten Geert Mak, de journalist en Europarlementariër Thijs Berman (auteur van Op zoek naar George Fles, het einde van een Hollandse revolutionair in de Sovjet-unie) en Hans Olink (auteur van De vermoorde droom. Drie Nederlandse idealisten in Sovjet-Rusland) over gebeurtenissen in het jaar dat vanavond centraal staat in de aflevering van In Europa. Afl 11: 1933 - Rusland en de Fellow Travellers.

Beluister hier de In Europa Salon - 1933.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Aflevering 1933 staat stil bij de terreur van Stalin. Een uitzending gemaakt door Jorien van Nes (zie foto) en researcher Masja Novikova, diep in de Oeral. Voor deze aflevering reisde zij en haar crew meer dan 8000 kilometer in 10 dagen dwars door Rusland op zoek naar het verhaal van de slachtoffers van Stalin. Op de redactie werkte researcher Eric Velthuis mee aan het onderzoek naar de aflevering. en vertelt over het verhaal dat hij en Jorien hebben gemaakt en waarom het jongetje Pavlik hierin centraal staat.

Hij verklikte zijn vader aan de staat en werd zo het voorbeeld van onvoorwaardelijke trouw aan de Partij . Zijn vader werd opgesloten maar de familie nam wraak op de jonge revolutionair. Pavlik werd kort na de veroordeling vermoord. De martelarendood van de jongen inspireerde liederen, opera’s en films. Door heel het land zijn straten en parken naar hem vernoemd. Na de val van de USSR is hij volledig van zijn voetstuk gevallen. Het blijkt een verschrikkelijke etter te zijn geweest, die in de struiken sigaretjes rookte, op school er niets van bakte, en leeftijdsgenootjes in elkaar sloeg en er vervolgens overheen piste. Een treffend voorbeeld voor de Sovjet-Unie.
Leeftijdsgenoten van dit verhaal waren te vinden in Gerasimovka, waaronder, volgens onze onderzoekster Masja, nazaten van families die door Pavlik zijn verraden en klasgenoten van Pavlik.

De symboliek van Pavlik is sterk verwant aan het thema van deze aflevering. De aard en omvang van het bedrog. Alles aan het Sovjetverhaal is een leugen gebleken. Geen helden, geen rechtspraak, alles bleek gefabriceerd. Hoe dit bedrog toch wist aan te slaan, ook bij zeer weldenkende mensen is waar de aflevering van 1933 over gaat.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Aanstaande zondag zal in Europa stilstaan bij het jaar 1933. Een aflevering gemaakt door Jorien van Nes over de terreur onder Stalin. Over leven met verraad, paranoia en angst.

Daarom is het misschien aardig om het werk van George Orwell weer tevoorschijn te halen. Een man die ondanks linkse sympathieën zich niet liet inpakken door de propaganda. Orwell onderkende in de Spaanse Burgeroorlog (zie ook zijn schitterende werk Hommage to Catalunia) al de leugenachtigheid en brute natuur van het Stalinisme.

In Animal Farm, een van zijn beroemdste werken, portretteert Orwell de opkomst en ondergang van de boerderij, waar alle dieren gelijk zijn. Napoleon het varken (gebaseerd op Stalin zelf) leidt de dieren onder het juk van de boer vandaan om uiteindelijk zelf diens plaats als onderdrukker in te nemen. Some animals are more equal than others.

Mocht u de geanimeerde versie willen zien (met happy end, maar daar hoor je mij niet over), klikt u dan op de links hieronder:

- Deel I
- Deel II
- Deel III
- Deel IV
- Deel V
- Deel VI
- Deel VII
- Deel VIII

P.S. De oplettende bezoeker wist hier misschien een herpost in te herkennen. Proficiat, u kunt voor een tweede keer genieten.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Terug van een slopende reis die Jorien en haar mannen, Maarten (beeld) en Rik (geluid) maakten, komen de eerste foto’s van de inspannende onderneming binnen. Meer dan 7000 kilometer in krap 8 dagen door Rusland, daarbij drie nachten aan slaap missend leverde gelukkig genoeg materiaal op voor de uitzending “1933″. Hier alvast een klein voorproefje daarvan.
Mij is verteld dat er ook filmmateriaal is van louche, halfnaakte dronken Russen in een slecht verlichte treincoupé die ons team ter plekke probeerden aan te spreken maar dat is nog niet binnen, Hopelijk verandert dat. » Lees verder

Bellend naar Tavda, diep in de Oeral, krijg ik even Jorien aan de telefoon. Moe, heel erg moe na twee dagen slapeloosheid en een onafgebroken muggenoffensief vertelt ze me over haar vorderingen. Het gaat aardig, al was het eerste bezoek aan Rusland een ervaring op zichzelf. Ver van bruisend Moskou is het land nog arm en onpraktisch ouderwets.

In het plaatsje Novosibirsk trof ze de plaatselijke afdeling va de “Jonge Stalinisten”, een organisatie die het gedachtegoed van Joseph Stalin uitdraagt. Ze zijn alledrie komen opdagen. Naar ledenaantallen en financiële reserves mag niet gevraagd worden, men verzekert ons dat er in alle hoeken van Rusland afdelingen zijn en meer hoeven we niet te weten Over Stalin zijn ze beduidend spraakzamer. Een goed en rechtvaardig man die Rusland van de Duitsers redde en zijn land tot een wereldmacht maakte. Van terreur was geen sprake en als er al sprake van zou zijn, wat niet het geval is, dan was dat allemaal niets vergeleken met de situatie in het buitenland.

Na enig aandringen zijn de leden bereid om in een stil steegje, uit het zicht en buiten gehoor met opgeheven vuist “ Novosibirsk zal weer Rood kleuren!‘ te scanderen. Licht ongemakkelijk proberen de jonge revolutionairen zich weer een houding te geven. Een nieuwe Wereldrevolutie zal nog even moeten wachten.

Hier overigens een aardig stuk in de NRC over de populariteit van Stalin onder Russische jongeren.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Nu Jorien van Nes bezig is met het thema “Fellow Travelers” is het misschien aardig om het werk van George Orwell weer tevoorschijn te halen. Een man die ondanks linkse sympathieën zich niet liet inpakken door de propaganda. Orwell onderkende in de Spaanse Burgeroorlog (zie ook zijn schitterende werk Homage to Catalonia) al de leugenachtigheid en brute natuur van het Stalinisme.

In Animal Farm, een van zijn beroemdste werken, portretteert hij  de opkomst en ondergang van de dierenboerderij, waar alle dieren gelijk zijn. Napoleon het varken (gebaseerd op Stalin zelf) leidt de dieren onder het juk van de boer vandaan om uiteindelijk zelf diens plaats als onderdrukker in te nemen.

Mocht u de geanimeerde versie willen zien (met happy end maar daar hoor je mij niet over). Klikt u dan hier om alle delen te bekijken:

- Deel I
- Deel II
- Deel III
- Deel IV
- Deel V
- Deel VI
- Deel VII
- Deel VIII

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Op dit moment zit Jorien van Nes in het vliegtuig op weg naar Gerasimovka, het dorp waar Pavlik Morozov huis hield. Pavlik was een held in de Sovjet-Unie. Researcher Eric Velthuis vertelt over de komende aflevering:

Hij verklikte zijn vader aan de staat en werd zo het voorbeeld van onvoorwaardelijke trouw aan de Partij. Zijn vader werd opgesloten, maar de familie nam wraak op de jonge revolutionair. Pavlik werd kort na de veroordeling vermoord. De martelarendood van de jongen inspireerde liederen, opera’s en films. Door heel het land zijn straten en parken naar hem vernoemd.

Na de val van de USSR is hij volledig van zijn voetstuk gevallen. Het blijkt een verschrikkelijke etter te zijn geweest, die in de struiken sigaretjes rookte, op school er niets van bakte, en leeftijdsgenootjes in elkaar sloeg en vervolgens over ze heen piste. Een treffend voorbeeld voor de Sovjet-Unie.

Leeftijdsgenoten van dit verhaal zijn te vinden in Gerasimovka, waaronder - als ik onze onderzoekster Masja moet geloven - nazaten van families die door Pavlik zijn verraden en klasgenoten van Pavlik. Als het goed is krijgt de crew in de stad Yekaterinenburg, de junkengulag, films te zien over deze Pavlik. Het is veelbelovend, alleen tot nu toe niet echt verifieerbaar. Het blijft Rusland.

De symboliek van Pavlik is sterk verwant aan het thema van deze aflevering. De aard en omvang van het bedrog. Alles aan het Sovjetverhaal is een leugen gebleken. Geen helden, geen rechtspraak, alles bleek gefabriceerd. Hoe dit bedrog toch wist aan te slaan - ook bij zeer weldenkende mensen - is waar de aflevering van 1933 over zal gaan.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Bloed, zweet en tranen - maar dan eindelijk teruggevonden: podcast nummer vijf. Het Mediterrane Fascisme, Mussolini, Franco en de Spaanse Burgeroorlog.

Als u met Internet Explorer werkt kunt u hier de aflevering gewoon downloaden door met een rechtermuisklik ” doel opslaan als” te klikken.

Op zoek naar de beste mensen voor onze uitzendingen moeten we onze researchers eropuit sturen. Masja Novikova is in Moskou, op zoek naar de mensen rond Stalin:

Ik zit nu in een internet-cafe in hotel Tsentralnaja, of Lux zoals het vroeger heette. Inmiddels met vrouwen van hier gesproken, die hier werken, ze weten zeker alles een beetje, want geruchten leven wel, maar niets concreets. Zal zeker die historici zoeken, zaterdag/zondag even lastig, maar stuur wel mails en bel ze nog maandag. Wel een arbeider gevonden die in een boulangerie werkt, ene Omar (oude man), die er alles van weet en Bar Rood Kapje, een mannen-striptease-cafe om de hoek, waar vroeger de officiële ingang van hotel LUX was. Grappig, ik heb daar jaar of 5 geleden ook gefilmd. … mooie jongens… Dus weet niet zeker of ik zo meteen naar een oude Omar op zoek ga of toch maar “op kosten van VPRO” zo de jongens om de hoek ga bezoeken…

Groet, Masja

P.S. Hier alles van VPRO/geschiedenis over hotel Lux.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

Vanaf volgende week kunt u de VPRO ook hier vinden.

Meer over ‘1933 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1933 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1933
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1933

De vierde podcast is uit. Vandaag deel 4. De opkomst en ondergang de Weimar Republiek.
Hier kunt u hem downloaden, maar hij is ook gewoon in de iTunes store te vinden.