Vier dagen zijn we nu hier. Vier dagen en de conclusie is wel duidelijk. Niet alleen lijkende de mensen hier nauwelijks geïnteresseerd in het fenomeen Lenin, de hele Oktoberrevolutie van 1917 laat ze volkomen koud. ‘De mensen hier’, zei een oude wijze vrouw vandaag, ‘de mensen hier hebben geen idee wat ze met hun geschiedenis aan moeten.’ Niet zo gek natuurlijk, na jarenlang leugens en propaganda. In het voormalige museum voor de revolutie - nu museum voor de politieke geschiedenis - spreken we een gids, die al 30 jaar lang bezoekers over de revolutie vertelt.
‘Niet makkelijk”, verzucht hij na lang aandringen, want hij praat liever niet over die tijd.”ik las elke dag in de pravda hoe ik de geschiedenis nu weer diende te interpreteren. Wie nog wel aan de goede kant zat en wie ineens in ongenade was gevallen’. Hij pakt er een oude folder bij vol gigantische geschilderde tableau vivants van Lenin. ‘De kunstenaars maakten ze op bestelling en wij vertelden er de op dat moment gewenste geschiedenis bij’. Hier beneden in de kelder bewaren we ze nog, een grote bontgeschilderde verzameling leugens. Na wat aandringen, wil hij straks wel voor de camera die kunstwerken laten zien, maar niet nadat hij omstandig verteld heeft van hoe weinig geld een gids moet leven in deze dagen. De hint is duidelijk, de boekhouding gewaarschuwd: dit wordt een dure aflevering.
We zijn drie dagen hier. Van de ene afspraak naar de ander en al op dag twee veranderen we, als we keer op keer op een hoge mate van onverschilligheid over de revolutie en de geschiedenis in het algemeen stuiten, ons motto: we gaan op zoek naar mensen die nog wel iets met Lenin en zijn revolutie hebben. Die nog van hem houden wellicht. Dat komt ons duur te staan want voor we het wisten zaten we vandaag vervolgens uren in een partijbureau van de oude gestaalde kaders van de communistische partij van de Russische republiek, of worden we 4 uur lang rondgeleid door een mevrouw, die in belachelijk oxford-engels voor veel te veel geld blijft volhouden dat de revolutie zo gek nog niet was. Dat was natuurlijk niet de bedoeling; wij wilden horen hoe ze in the old days geacht werd het verhaal te vertellen en hoe ze dat nu doet. Als we dat uitleggen kijkt ze een moment glazig en zegt dan plots , stralend: ik moet U ben ik bang teleurstellen, mijn verhaal is in dertig jaar nauwelijks veranderd”. om daarna los te barsten in een klaagzang op de ‘zogenaamde democratie’. Angstverhalen over kleumende bejaarden zonder pensioen en een nieuwe elite die in porsches en mercedes van het laatste model voorbijschieten. Dat laatste valt trouwens niet te ontkennen. Net als in Moskou is het verschil tussen rijk en arm stuitend, dat wel, maar de chef van de kgb, die duizenden russen naar de kampen heeft gestuurd wordt even later voorgesteld als een goedzak, die veel weeskinderen heeft geholpen,. sasza malko kan zich niet inhouden: “maar hij heeft ook voor veel weeskinderen gezorgd”. De mevrouw negeert hem en gaat verder met haar eindeloze opsomming van wonderen die de revolutie heeft veroorzaakt.
Vanaf dit balkon werd de revolutie uitgeroepen. Voor twee euro mag u dat nu ook doen. Op de zolder van een gebouw zoals je dat alleen in rusland ziet, prachtige monumentale trappen onder boordplaten plafonds in een gebouw van driehonderd jaar oud vertelt een andere professor in de geschiedenis smalend hoe weinig de gemeente opheeft met haar eigen geschiedenis. op de plek waar duizenden doden begraven liggen willen ze een parkeergarage bouwen, toen de pantserwagen met de tekst dood aan het kapitalisme voor het museum werd weggehaald in de tijd van de perestrojka, daarna kwam er een mercedeskunstwerk voor in de plaats voordat er na jaren weer een afgedankt kustwerk van een afzichtelijk vette tsaar voor in de plaats kwam.
‘Die hele revolutie is een verzameling leugens’, grinnikt Joeri Kleiner een vriend van Geert Mak. Die hele bestorming van het winterpaleis was een grote komedie. Ze liepen gewoon door een zij-ingang naar binnen en het eerste wat ze deden was de wijnkelder plunderen. Een geschiedenisjuffrouw las gisteren een werkstuk voor van een student. De opdracht was: vertel over 1917. Een groot deel van haar studenten levert drie regels in. de strekking is hetzelfde:”1917? Kan ik me niks meer van herinneren’, maar één jongen schrijft een ontroerend betoog met als strekking: wij Russen leren het nooit, we zoeken altijd naar een onbetrouwbare leider die over ons de baas speelt. Dat was met de tsaar zo, met Lenin en Stalin en nu weer met Poetin.
Intussen sterft gisteren ineens Boris Jeltsin. Petersburg lijkt niet onder de indruk, in mijn kamer is het lang zappen van de ene tekenfilm naar de ander voor ik ook maar iets van nieuws vind. En nu, tegen twaalven ’s avonds schettert Manchester-AC Milan in de piepkleine lobby door de ruimte. Twee Russen hangen in een stoel, Irina het meisje van de gang van de derde verdieping is bezig enorme plakken ham te zagen voor het ontbijt. Buiten regent het en waagt geen crocus zich boven de grond.
Nog twee dagen speuren, naar houvast en aanknopingspunten voor de aflevering 1917. Vandaag een mooie oude vrouw gevonden die in de zestiger jaren groepen rondleidde langs de historische plekken van de revolutie. Ze had daarvoor 6 jaar in een kamp gezeten nadat ze zich te enthousiast had uitgelaten over de gebeurtenissen in 1956 in Hongarije. Daarna werd ze gids en mocht ze tien jaar lang de heldendaden van lenin vertellen aan ladingen ongeïnteresseerde gasten uit binnen en buitenland. Er zat bijna elke week wel een kgb’er in de bus, om te zien of ze geen fout maakte, of een grap over de geliefde leider. Ze hield het vol en raakt opgewonden van het idee dat wij eindelijk na al die jaren kunnen gaan vertellen wat er echt gebeurd is. Dat we toegang hebben tot al die informatiebronnen, en geen voorgekookt verhaal hoeven vertellen. op de een of andere manier doen wij Russen dat nog steeds niet. Alsof we het eigenlijk niet willen weten’.
Meer over ‘1917 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1917 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1917
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1917
Vorige maand zond het historische radioprogramma OVT de driedelige radiodiocumentaire ‘Het alledaags communisme’ uit, een drieluik over de leef- en denkwereld van Nederlandse communisten. Via de links hieronder kunt u alle drie de prachtige delen beluisteren.
Abonneer je hier
Bekijk hier alle filmpjes over the making of In Europa
Klik hier