Afgelopen kerstvakantie maakten we voor het radioprogramma De Avonden een serie over de twintigste eeuw - vervat in muziek. Tien gasten probeerden elk een bepaald tijdperk aan de hand van muziek te duiden. Zeer toepasselijk voor de huidige reeks afleveringen is het gesprek met de muziekhistoricus Maarten Eilander van het Theater Instituut:
- Luistert u hier naar het hele gesprek, of
- luister alleen naar de Westerbork Serenade.
Nieuwsbrief
Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rond In Europa? Meld u dan hier aan voor de nieuwsbrief van /Geschiedenis.
Schrijver Dirk van Weelden behandelt de laatste jaren van de twintigste eeuw in de laatste aflevering: ‘Voorbij postmodern, 1993-2001′. Woodstock leeft, maar is nu gesponsord door frisdranken; Che Guevara leeft, maar dan op T-shirts; de ‘vakantie, weg van de geschiedenis’ lijkt nooit te hoeven eindigen.
In de negende aflevering, ‘De val van de muur, 1983-1993′, bespreekt schrijver en muziekliefhebber Joost Zwagerman de jaren vóór en na het revolutiejaar 1989. De tegenstellingen die de na-oorlogse periode hadden gedomineerd, komen langzaam maar zeker te vervallen. Het einde van de geschiedenis lijkt begonnen.
Popjournalist en televisiemaker Gijsbert Kamer beschrijft in de achtste aflevering, ‘Kaputt, 1976-1985′, hoe popmuziek kan ontsporen, punk schoppen, disco beuken en stadionrock brullen. Teleurstelling, agressie en nostalgie spelen hoofdrollen in dit decennium van recessie, Thatcher en ook heel veel cocaïne.
Historicus James Kennedy behandelt de jaren ‘60 in de aflevering ‘De onbegrepen omslag, 1965-1975′. Het decennium brengt een nieuw revolutionair élan met zich mee op tal van plaatsen op aarde. Maar wat veranderde er nou eigenlijk precies en voor wie? En hoe verhielden de zestiger jaren in Europa zich tot die in Amerika?
Eerdere berichten
In de zesde aflevering, ‘De eeuwige jaren ‘50, 1950-1965′, schetst radiomaker en schrijver Roel Bentz van den Berg de stille revolutie die zich in de jaren vijftig voltrok. Nieuwe stijlen en mores kwamen voorzichtig binnensijpelen. Elvis has entered the building! De jaren ‘50 waren meer dan louter spruitjes en De Avonden: ook al vóór de beat-explosie was er opwindende en opruiende muziek.
Maarten Eilander, geluidsarchivaris bij het Theaterinstituut Nederland, bespreekt de oorlogsjaren in de vijfde aflevering: ‘De nieuwe orde, 1939-1950′. In 1938 bezong men met lichte spot de enge trekjes van Adolf Hitler. Zes jaar later is die lichtheid verdwenen, met NSB-cabaret op de radio, Radio Oranje in de kruipruimte, en heel zachtjes vanuit de barakken een Westerbork-serenade.
In alweer de vierde aflevering, ‘De weg naar Auschwitz, 1929-1939′, worden de jaren dertig belicht door historicus H.W. von der Dunk. Het is een roerig tijdperk met een economische crisis, de opkomst van het fascisme, nazisme en communisme - een Europa dat onafwendbaar afstevent op een nieuwe oorlog.
In de derde aflevering, ‘1920-1929′, behandelt radiomaker en (muziek)verzamelaar Wim Bloemendaal de tijd waarin Europa de jazz leerde kennen en de oorlog probeerde te vergeten. De jaren twintig dansen zich wild en woest door de onzekerheid heen, totdat de beurskrach van 1929 de wereld ruw verstoorde.
In deze tweede aflevering, ‘De wereldbrand, 1914-1920′, behandelt historicus Koen Koch de Eerste Wereldoorlog aan de hand van muziek. Aan de Grote Oorlog begonnen de meesten onbezonnen, en weinigen hadden kunnen voorspellen tot welke gruwelen hij zou leiden. Wat begon met enthousiast en luidkeels kroeggezang, zou eindigen in sombere grafgedichten.
In de eerste aflevering, ‘De wereld vóór 1914′, bespreekt Maarten Eilander, geluidsarchivaris bij het Theaterinstituut Nederland, de jaren voor de Eerste Wereldoorlog. De Victoriaanse tijd loopt ten einde. De nieuwe eeuw brengt nieuwe ideeën en nieuwe problemen met zich mee. De massa maakt kennis met de grammofoon, die allerlei verlangens, dromen en antipathieën opwekt.
De Eeuw van de Luisteraar.
Muziek en geschiedenis in Europa, 1900-2000.
In het kielzog van In Europa staat De Avonden van 24 december tot en met 4 januari in het teken van ‘De eeuw van de luisteraar’. In tien uitzendingen zullen alle decennia van de twintigste eeuw muzikaal worden verbeeld. Maarten Westerveen praat met historici en muziekkenners om de platenkast van de afgelopen eeuw door te nemen. Daags na de uitzending kunt u de aflevering zowel hier als op de site van de avonden terug vinden.
De uitzendingen en gasten op een rij:
Op het moment ben ik druk bezig een nieuwe podcast reeks op poten te zetten. De Europese 20e eeuw zal daarin muzikaal verklaard moeten worden, wat overigens geen makkie blijkt te zijn. Groot was dan ook mijn verrukking toen deze week de inhoud van Adolf Hitler’s platenkast bekend werd gemaakt.
De collectie, ooit geïnventariseerd door de Russische officier Lew Besymenski (zelf Joods) lag weggeborgen op de zolder van zijn huis en werd bij toeval herontdekt door zijn dochter. Zij heeft de collectie publiek gemaakt en de lijst verbaasd. Naast de te verwachten Richard Wagner bevolken veel Untermenschen, Russen en Joden, de verzameling.
—————————————
Hier de voorlopige lijst met geluid erbij.
Richard Wagner - “de Vliegende Hollander” Luister hier.
Modest Mussorgski - aria “Dood van Boris Godunoff”, luister hier
Pyotr Tchaikovsky - met de Poolse Jood Bronislaw Hubermann als sterviolist, luister hier
Alexander Borodin, luister hier
Sergei Rachmaninov, luister hier
Artur Schnabel, Joods musicus en zanger
Verzoek. Dit najaar zal er een nieuwe podcastreeks komen. Werktitel; “20e eeuw muzikaal verklaarbaar”. Geen hitlijsten maar tijdsbepaalde muziek en haar historische omgeving. Bent u of kent u een persoon die mij meer kan vertellen over de eerste drie decennia van de 20e eeuw, muziekgewijs, reageert dan graag via ineuropa@vpro.nl. Dat is alles.
Archief
In Europa Vodcast
In Europa Salon Podcast
Abonneer je hier op beide seizoenen In Europa Salon.Bekijk the making of
Bekijk hier alle filmpjes over the making of In EuropaOnderstromen Oost en West
Klik hier en reis mee!Word lid van de VPRO!
