Om door te gaan op de Franse ‘worsteling met het verleden’ zal ook de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog besproken worden in het tweede seizoen. Volgens velen begon deze oorlog eigenlijk in al in mei 1945, met ‘le massacre de Setif et Guelma’. Terwijl heel Frankrijk de bevrijding van de nazi’s viert, slacht het Franse leger aan de andere kant van de Middellandse Zee tienduizenden Algerijnen af. Algerijnen die meegevochten hadden tegen de Duitsers hoopten op hun beloning; meer autonomie voor hun land en misschien zelfs wel totale onafhankelijkheid. Dat zat er nog niet in. Bloedige repressie, dat wel.

» Lees verder

Vandaag belde de webredactie nogmaals met Stefanie en Milan voor de laatste stand van zaken in Kroatië. Vanuit de auto vertelde zij verder over hun bevindingen in het Kroatische dorpje Banski Kovacevac en het vlakbij gelegen Servische Prkos Lasinjski. Deze dorpjes zijn een mooie illustratie van eenheid en verdeling in de Tweede Wereldoorlog en later in de burgeroorlog.

Gisteren vertelden de researchers al het verhaal van de twee stamhoofden van de dorpjes. Twee vreedzame wijze mannen waarnaar geluisterd werd. Hun vriendschap werd dan ook het verbinde waartussen element tussen de twee dorpjes. Later in de Ustasha-staat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het vreedzame karakter van de twee stamhoofden zwaar op de proef gesteld.

Er was een aantal Ustasha-leden omgekomen in het nabijgelegen Karnovac. Een enorme vergeldingsactie op Prkos Lasinjski bleef niet uit. Alle mannen boven de 16 vluchtte het dorp uit, ze gingen ervan uit dat de vrouwen, kinderen en bejaarden gespaard zouden worden. Een verkeerde inschatting, bleek achteraf.

Het Servische stamhoofd was op dat moment 16. Toen hij vluchtte, renden zijn jongere broertje en zusje achter hem aan. Hij stuurde ze terug en zijn zusje gehoorzaamde. Het broertje was eigenwijs en bleef hem stiekem volgen. Dit redde zijn leven en hij zou dit verhaal ook aan onze researchers navertellen. Voor het zusje en 460 andere kinderen, vrouwen en bejaarden in het dorp liep het anders af. Het stamhoofd zou het zichzelf nooit vergeven.

Na de oorlog brak de periode van ‘eenheid en broederschap’ aan. De dochter van het Servische stamhoofd vertelde over de goede jeugd die zij heeft gehad. Helaas kwam hier in de jaren negentig weer verandering in. Dit deel van Kroatië moest bij het Servië getrokken worden en dit keer waren de Kroaten in Banski Kovacevac het slachtoffer. Het merendeel van de bevolking was gevlucht, maar de overgeblevene bejaarden werden aan elkaar vastgebonden en in de waterput gegooid.

Het vertrouwen was geschonden en het Servische stamhoofd moest hiervan af geweten hebben. Waarom had hij ze niet gewaarschuwd? Op dit moment is het koude oorlog tussen de twee dorpjes. In een tijd waarin het nationalisme hoogtij viert, blijft contact uit. Het ‘wij-zij denken’ is volop aanwezig.

Stefanie en Milan hebben drie dagen doorgebracht in het dorpje en hebben iedereen gesproken die ook maar te spreken was. Zo ook met de dochter van het Kroatische stamhoofd. Ergens in Zagreb schijnt de zoon van zijn Servische tegenhanger te wonen. Ooit wil ze hem wel ontmoeten. De volgende bestemming is de Kroatische kust, waar ze in gesprek gaan met Partizanen. Dat verhaal is voor later.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Van al onze correspondentie bestaat grofgeschat de helft uit vragen naar de uitgave van In Europa op DVD. Welnu, daar kan nu een einde aan komen want we hebben eindelijk Nieuws!

Eerdergenoemde geïnteresseerden zullen nog wel even geduld moeten hebben, maar vanaf 30 november kunt u de eerste achttien afleveringen nog eens uitvoerig bekijken. Informatie over prijs en verkooppunten volgt nog. Niet geheel toevallig zal op 30 november ook de tweede serie van start gaan. U kunt op deze plek de laatste ontwikkelingen volgen.

Klik hier voor meer informatie over de eerste DVD-box, en klik hier voor de tweede DVD-box.

Het blijft onmogelijk om aan de geschiedenis van de Balkan te komen zonder ervan beschuldigd te worden partij te kiezen. In de tweede reeks van In Europa zal worden ingegaan op de overgang van een extreem verdeeld Joegoslavië naar de communistische eenheidsstaat van Tito. De fascistische Ustasha-staat zal hierin vanzelfsprekend aan de orde komen. Een onderwerp dat in vrijwel iedere al of niet politieke discussie met een gemiddelde Serviër onontkoombaar is.

Tijdens mijn reis door Servië  werden we er meerdere malen op gewezen dat ‘wij’ (West-Europa en de VS) alleen oog hebben voor de gruwelen die het Servische volk onder Milosevic heeft begaan en dat we dreigen te vergeten wat er in de tweede  wereldoorlog gebeurd is. Deze houding is typerend voor het ‘slachtofferdenken’ in de ex-Joegoslavische landen. Iedere plek in die regio kent minstens vijf verschillende versies van de geschiedenis. Het is waar dat Tito er alles aan heeft gedaan om de periode van bloedige strijd tussen Chetnics, Ustasha en Partizanen weg te schuiven. Dit gebeurde echter wel na een grondige eliminatie van collaborateurs. Zijn Joegoslavische staat van ‘eenheid en broederschap’ kon alleen tot stand komen door het wegstrijken van deze pijnlijke periode. Helaas zou dit verleden met behulp van nationalistische leiders na Tito’s dood weer in extreme mate boven komen.

In afwachting van de tweede In Europa-serie waarbij betrokkenen hun versie van deze geschiedenis zullen geven, hierbij alvast een stukje over de Ustasha-staat en met name de omstreden rol van de katholieke kerk in dit genadeloze regime dat tienduizenden Serviërs, joden en zigeuners het leven heeft gekost. » Lees verder

Bij het doorspitten van artikelen over het Franse verzet in WO2 kwam ik een artikel tegen over de ‘Groupe Manouchian’,  dat mij herinnerde aan de documentaire ‘Des terroristes a la retraite’ van Mosco Boucault en Denis Peschanski. Het ging hier om een verzetsgroep genoemd naar zijn Armeense leider Missak Manouchian. De groep bestond uit 23 leden waarvan 20 buitenlanders; Armeniërs, Polen Hongaren en Roemenen, waarvan veel Joden die aan de razzia’s van de vélodrome D’hivers in 1942 hadden weten te ontkomen. Anderen waren Spanjaarden en Italianen gevlucht voor het bewind in eigen land. De ‘Manouchians’ maakten deel uit van de ‘Francs Tireurs et Partisans’ (FTP) de immigrantengroep van de Franse communistische partij ‘main-d’œuvre d’immigree’ (MOI). Dit was het gewapende verzet dat naast het vervalsen van papieren en andere administratieve verzetsactiviteiten vanaf 1942 regelmatig aanslagen pleegde op Duitse fabrieken en op prominente SS’ers in en rond Parijs.

» Lees verder

Het veelbekroonde boek Stalingrad van Antony Beevor kan zeker niet onbesproken blijven na de aflevering van vorige week. De auteur was een van de eerste westerlingen die toegang wist te krijgen tot de Russische archieven die tot na de val van de Berlijnse muur gesloten waren gebleven. Dit leverde een flinke dosis aan nieuw historisch materiaal op dat Beevor op toegankelijke wijze wist te verwerken tot een bijzondere reconstructie.

In deze zeer gedetailleerde beschrijving van het oorlogsgeweld in beide steden aan de hand van knappe research komt Beevor meerdere malen terug op het fenomeen van de ‘Hiwi’s’. Dit bij de meesten onder ons waarschijnlijk onbekende begrip is afkomstig van het woord ‘Hilfwilligen’ en werd door de Duitsers in het leven geroepen om kortgezegd de Sovjets in Duits uniform aan te duiden.

Beevor rekent tot deze Hiwi’s de drie volgende categorieën: allereerst de soldaten die gemobiliseerd werden door Duitse troepen, de zogenoemde ‘Cossack sectie’. Ten tweede de lokale bevolking die zich vrijwillig in dienst stelde van de Duitsers en de soldaten van het Rode leger die het schrikbewind van Stalin ontvluchtten en overliepen naar de vijand. Tot slot noemt hij de Sovjetkrijgsgevangenen in de kampen van Novo-Aleksandrovsk die hun vrijheid ‘kochten’ door voor de Duitsers als keukenhulp of stalknecht te fungeren. » Lees verder

Na afloop van de afgelopen aflevering over Vichy kwamen er een aantal emails binnen met vragen over een van de belangrijkste gebeurtenissen in Frankrijk tijdens de oorlog, de vernietiging van de Franse vloot. Zoals deze kijker het beknopt formuleerde:

De populariteit van Vichy is niet te verklaren zonder de Franse vloot erin te betrekken. Dat kwam helaas niet in deze uitzending aan bod. Vanwege de schimmige situatie van een half bezet Frankrijk met in het vrije deel nog een behoorlijke vloot (niet geclaimd door Hitler), boorden de Britten deze (liggend in de haven) in de grond. Hierbij kwamen duizenden marinemensen om, de zoveelste vernedering van Franrijk in die dagen. Ook daarom kreeg Vichy zoveel steun van de bevolking.

Hoewel de uitzending niet ging over de precieze mate van populariteit (hoeveel procent) maar meer dat de regering Petain überhaupt gesteund werd, heeft deze kijker een goed punt. Hoe zat het met die vloot? » Lees verder

Dat Frankrijk het voor elkaar gekregen zonder al te veel moeite de periode van het collaborerende Vichy-regime te vergeten is inmiddels duidelijk. Heel Frankrijk streed in het verzet, Vichy was er puur ‘om erger te voorkomen’ en het land werd in 1944 ‘door zichzelf bevrijd’ zoals De Gaulle dat in zijn beroemde bevrijdingstoespraak verklaarde. De Franse politiek van de daaropvolgende decenia is illustrerend voor deze houding.

Zo bleef ook het Vichy-verleden van oud-president Francois Mitterrand lange tijd achter slot en grendel. Enkele journalisten waagden zich aan het onderwerp, zonder groot succes. De hoop van links Frankrijk in de jaren 80 mocht niet aangetast worden. Pas in 1992 kreeg Mitterrand felle kritiek over zich heen toen hij tijdens de herdenking van de ‘Rafle du Vélodrome d’Hiver’, weigerde namens de staat Frankrijk de Franse betrokkenheid bij de vervolging en misdaden tegen de joden te erkennen. “Vichy was niet de Franse republiek. Het was alleen in naam Frans.” Daarnaast stelde hij: “Het verzet, de regering de Gaulle stoelde juist op de verwerping van Vichy.”

Hoewel de Franse pers zich jarenlang opvallend stil had gehouden over deze zwarte bladzijde in de Franse geschiedenis doken er ineens weer allerlei publicaties op over de Vichy regering en daarmee werd ook het verleden van Mitterrand weer ter discussie gesteld. » Lees verder