Artikelen van Maarten Westerveen

the_goodness_overlooking_dresden.jpgOver een kleine 6 maanden moet de eerste aflevering van de tweede reeks van In Europa op de buis. We gaan het  17 afleveringen lang hebben over de tweede helft van de eeuw. Een periode die veel dichter bij de geschiedenis van de makers zelf ligt. En dat dat kan leiden tot tumultueuze ontwikkelingen op de redactie bleek al meteen deze week. Researcher Sasza Malko bleek ineens moeite te hebben met de aflevering die zal gaan over het leed dat de Duitsers op hun beurt na de oorlog is aangedaan.

Het ging over de duizenden door de Russen verkrachte vrouwen en de uit hun huizen en van hun land verjaagde Duitsers. Malko, die als Pool en jood zijn portie van de oorlog heeft meegekregen, vindt dat je geen medelijden hoeft te hebben met de Duitsers. In een verontruste mail schreef hij aan de rest van de redactie:

“Toen vroeger Ischa Meijer geen slachtoffers meer kon vinden omdat iemand bijv. te bang was geworden, haalde hij mij hardhandig bij z’n microfoon en introduceerde hij mij als volgt: “En dan nu onze poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse jood”. Welnu, elk kleinste celletje van mijn poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse wezen schreeuwt nu dat dat wat de Duitsers in 1945 in Oostpruisen overkomen is, maar een minuscule fractie is van wat zij daarvoor zes jaar lang andere mensen aangedaan hadden.”

Malko wil best door researchen als het moet, want hij is een professional. Maar liever niet. Het leidde hier ter redactie tot interessante en verhitte debatten. De kern ervan: ”Het is zestig jaar geleden, je moet toch een keer kunnen vergeven?” Of: ”De Duitsers die in de winter van 1945 verjaagd werden en verkracht, dat waren geen SS-ers of nazi-ideologen. Dat waren gewone Duitsers. Hadden die dat verdiend?”

» Lees verder

Maarten | 28-05-08 | 09:41 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 4 Reacties

bed.jpgAl ruim een week is Britta Hosman in Kroatië aan het filmen, maar helaas zit het de crew niet mee. Sinds woensdag ligt haar tolk en mederesearcher Milan in het ziekenhuis van Karlovac. Door een felle ontsteking aan zijn nieren moet Britta het nu zonder hem zien te rooien. Vanuit de thuisbasis in Hilversum: beterschap en sterkte gewenst!

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Maarten | 23-05-08 | 16:38 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 2 Reacties

De eerste berichten over de In Europa-reizen bereiken ons:

“Wat is het toch lastig dat wanneer je thuiskomt van zo’n prachtige reis, je direct wordt opgeslokt door het dagelijks gebeuren. Met excuses voor het laat reageren. De reis was indrukwekkend. Heel goed georganiseerd en de gidsen waren uitstekend en het vervoer per busje heel professioneel. Het reisgezelschap was ook prettig. Je deelt tenslotte dezelfde interesse.

Ik heb een goed beeld gekregen van Lenin door zo te reizen in zijn voetsporen. Nogmaals dank.

C.P. te H.”

lex11.jpgDe produktie van de nieuwe serie is nu vlot onderweg. De basis voor de eerste vijf/zes afleveringen ligt er en de eerste filmcrews zijn ook al weer terug. Morgen zal onze nieuwe aanwinst, Lex Runderkamp, de montage ingaan met zijn verslag uit Warschau. Voor het weblog vertelde hij over zijn ervaringen in Polen:

—————

Warschau, 9 mei 2008

Nu we op de helft van de eeuw zitten, merk je dat er steeds meer levende getuigen van de geschiedenis opduiken. Voor de camera staat een 86-jarige kannonier, opnieuw stijf in de houding en met al zijn oorlogsdecoraties op de linkerborst. Hij stond in 1944 ook al op deze plek aan de rand van Warschau, als Poolse artillerist in het Sovjetleger. In de stad waren toen zijn landgenoten begonnen aan een laatste opstand tegen de Duitsers om hun eigen hoofdstad te bevrijden. Maar Stalin had besloten niet te helpen en liet de Duitsers en nationalistische Polen elkaar in Warschau uitmoorden.

De kannonier zegt: “De Russen zeiden elke keer als ze hun laarzen ’s ochtends aantrokken: ‘We gaan naar Berlijn’. Warschau was een beetje oponthoud.” Twee maanden lang moest onze man lijdzaam toezien hoe aan de overkant van de rivier de Duitsers en de Polen elkaar bevochten. Soms schoot hij een granaat af, vertelt hij, wanneer hij Duitse posities in het oog kreeg. Maar na twee maanden waren ongeveer 200.000 inwoners van de stad gedood. De Duitsers trokken uiteindelijk de laatste opstandelingen uit de riolen en vernietigden 85% van de gebouwen in de stad. Straat na straat werd opgeblazen, zo laten ook de archiefbeelden zien.

In de stad filmen we een bejaarde radiotechnicus. Hij nam deel aan de opstand en zorgde voor radioverbindingen met Londen, waar de Poolse regering in ballingschap verbleef. De Polen waren aan de opstand begonnen omdat ze dachten na enkele dagen steun te zullen krijgen van de Geallieerden. Dus onze radiotechnicus heeft dagenlang naar Londen geroepen dat de opstand was begonnen. Met een vriend sleutelt hij aan een replica van die oude radio. En ze krijgen hem ook weer aan de praat. “London, Warsaw calling”, doet hij nog eens voor. Maar niemand kwam de Polen in augustus 1944 helpen. Stalin, Churchill en Roosevelt hadden Europa al verdeeld. Polen was voor de Sovjets, alleen wisten de Polen dat nog niet.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Maarten | 19-05-08 | 13:32 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 2 Reacties

e4-271.jpgHet decimale systeem doet vreemde dingen met de mens. Elke tien jaar voelt men weer de onweerstaanbare aandrang het voorafgaande te memoreren met bijlagen, huldigingen, kunstwerken en documentaires. Dit had natuurlijk op elk ander moment kunnen gebeuren, maar dan was het niet exact tien of vijf jaar geleden geweest en daarmee ontijdelijk en ongewenst. Het is dit keer niet anders. Tenzij u op een mediavrij dieet staat (zo ja, wat doet u dan hier?), heeft u de verhalen en analyses over 1968 niet kunnen missen. Terwijl wij ons hier op ons bureau buigen over de invulling van dit roemruchte jaar, heb ik hier voor de liefhebber alvast mooie beelden geselecteerd uit ons geschiedenisarchief.

Op de vuist in Dachau
De onthulling van een monument voor de doden van het concentratie-kamp Dachau werd in 1968 bezocht door oud-gevangenen en door studenten. Twee generaties antifascisten. En wat deden ze? Ze gingen met elkaar op de vuist. Een pijnlijk hoofdstuk uit het grote generatieconflict van de jaren ‘60.
Klik hier om deze aflevering van Andere Tijden te bekijken.

Pro-Amerikaanse demonstraties
Eind jaren zestig werd in Nederland enthousiast gedemonstreerd tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam. Maar niet iedereen was tegen, en ook de voorstanders lieten hun stem horen.
Klik hier om de geluiden van de demonstratie te beluisteren.

Praagse Lente
40 jaar geleden was de lente in de wereld toch vooral een Praagse lente. Plotseling mocht iedereen in Tsjechoslowakije zeggen wat men wilde. De nieuwe communistische leider Alexander Dubček vond alles goed. Een adembenemend experiment van een socialisme met een menselijk gezicht.
Klik hier om te kijken.

Meer over 1968:
- Bekijk de hele uitzending 1968 - Amsterdam/Parijs/Berlijn 
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1968
- Lees alle weblogberichten over ‘1968 - Amsterdam/Parijs/Berlijn’

Maarten | 13-05-08 | 16:56 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

Eerdere berichten



man-en-vrouw.JPGEen verslag van Roel van Broekhoven en Vladka Medusova over hun zoektocht in het Tsjechische dorp Brodce

——————–

De mannen van het dorp Brodce, zo’n 200 kilometer ten zuidoosten van Praag, kunnen hun handen niet stilhouden. “Dat is geen Parkinson”, zeggen de vrouwen van Brodce, “alle mannen van boven de zeventig in het dorp hebben hetzelfde.” Eerst merk je het niet. Ze knijpen hard in de tafel of klemmen hun handen vast in hun schoot. Maar na een tijdje gaat zelfs de tafel trillen. Of, als die te zwaar is, slaat het over naar hun schouders en hun hoofd. “Ze horen ook niet zo goed”, waarschuwen de vrouwen van Brodce, “het hoge gekras van jarenlang kristalglas slijpen heeft hun gehoor aangetast.” » Lees verder

Maarten | 09-05-08 | 11:27 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 3 Reacties

par130975.jpg

Vandaag vieren de meesten landen in Europa Bevrijdingsdag (VE-Day). Vandaag is het 63 jaar geleden dat kort voor middernacht de Duitsers een onconditionele overgave tekenden. Daarom hier een prachtige collectie Magnum foto’s van VE-Day in Rusland.

Maarten | 08-05-08 | 14:29 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

eenheldopzichzelf.jpgSasza en Lex hadden mij beloofd om te vertellen hoe het filmen in Praag en Polen verloopt. Vannacht kreeg ik een eerste kattebelletje van Sasza:

“Ik heb geen tijd om mijn neus schoon te vegen, zometeen gaan we weer weg, nu even een momentje in het hotel…. Je weet, ik schrijf graag en dat is eigenlijk wat ik het liefst doe, maar nu kan ik het niet. In het kort: ik ben denk ik nog nooit zo zenuwachtig geweest als bij het beginnen van het draaien in mijn stad en over mijn stad. Maar het lukt, tot zo ver lukt het allemaal en er is steeds minder wat kan mislukken. Wat we bedacht en gepland hadden, komt uit. Het is ontroerend, huiveringwekkend, soms potsierlijk en soms gewoon grappig, zoals de oude mensen en de oude vervlogen oorlogen zijn… Vandaag gaan we het enige oude echte verzetsradiostation voor het eerst sinds mensenheugenis in werking stellen met de oude radioman uit die tijd. Warsaw calling London!”

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Morgen berichten researcher Sasza Malko en maker Lex Runderkamp over hun verrichtingen in Praag. Maar vandaag alvast wat blikken achter de schermen en foto’s.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

photo2.jpg

Generaal Patton’s kleinzoon, druk bezig in een reconstructie van het beleg van Praag.

» Lees verder

Maarten | 07-05-08 | 18:05 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

61vwbeetle3.jpgOnze researcher Christine Pawlata is druk bezig met het verhaal van het Europese Wirtschaftswunder. Een verhaal waarin Duitsland en Italië een prominente rol vervullen en elkaar vinden in de stad Wolfsburg. Zoals Christine het zelf vertelt:

De stad Wolfsburg werd in 1938 gesticht onder de naam “Stadt der Kraft-durch-Freude-Wagen”. Het idee van de KdF-Wagen was hetzelfde als dat van de Fiat 500: een auto voor iedereen. Dat Hitler mee had getekend aan de ontwerpen van hun Kevers zullen de meeste 68-ers waarschijnlijk niet hebben geweten. De productie van de KdF-Wagen duurde maar tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog; gedurende die oorlog bouwde de fabriek militaire voertuigen.

Toen al werkte er een groot aantal Italianen in de KdF-Stadt, gastarbeiders die tegelijkertijd fascistische bondgenoten waren. Na de breuk met Italië in 1943 veranderden die bondgenoten opeens in dwangarbeiders en kwamen ze in bijpassende behuizingen terecht: barakken. Twee jaar later was de oorlog afgelopen en mochten de Italiaanse dwangarbeiders naar huis. De Stadt der KdF-Wagen heette nu Wolfsburg, naar het gelijknamige nabije kasteel. KdF-Wagen werd veranderd in Volkswagen en stond sinds 1948 onder de leiding van Heinz Nordhoff. Tweederde van de fabriek lag in puin. De productie van Volkswagen trok echter binnen de kortste tijd aan. Zo sterk zelfs dat er niet genoeg arbeiders waren - 10% van de mannelijke bevolking was immers gesneuveld tijdens de Tweede Wereldoorlog.

» Lees verder

Maarten | 06-05-08 | 10:58 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 3 Reacties

judt.jpgDe redactie van In Europa heeft net als de rest van Nederland van een aantal vrije dagen mogen genieten, maar heeft haar tijd niet louter ledig besteed. Voor mensen die aan het uitgestelde begin van de werkweek wel weer toe zijn aan wat meer stevige kost heb ik hier een pakkend artikel van de vermaarde historicus Tony Judt. In het artikel What Have We Learned, If Anything? bespreekt hij de problemen van onze herinneringscultuur.

“The twentieth century is thus on the path to becoming a moral memory palace: a pedagogically serviceable Chamber of Historical Horrors whose way stations are labeled “Munich” or “Pearl Harbor,” “Auschwitz” or “Gulag,” “Armenia” or “Bosnia” or “Rwanda”; with “9/11″ as a sort of supererogatory coda, a bloody postscript for those who would forget the lessons of the century or who failed to learn them. The problem with this lapidary representation of the last century as a uniquely horrible time from which we have now, thankfully, emerged is not the description—it was in many ways a truly awful era, an age of brutality and mass suffering perhaps unequaled in the historical record. The problem is the message: that all of that is now behind us, that its meaning is clear, and that we may now advance—unencumbered by past errors—into a different and better era.”

Toegegeven, je wordt er niet vrolijker van, wel wijzer.

Voor wie wil: Lees hier het hele artikel.

9780465003372.jpgAfgelopen week zijn de eerste mensen al in verschillende landen op onderzoeksreis gegaan, maar ook op de redactie bereidt men zich voor op de afleveringen van de tweede serie. Eric Velthuis worstelt op dit moment met het thema “wraak”:

Dat oorlog alleen verliezers kent is niet waar. Wel veel. De Duitsers hadden verloren. En zij hadden wel zulke verschrikkingen op hun naam staan, met dit volk hoefde je hoe dan ook geen compassie te voelen. Dat hebben zo’n 2 miljoen Volksduitsers in Oost-Pruisen, Silezië en Sudetenland na de oorlog met hun leven moeten bekopen. Hieronder vooral vrouwen en kinderen, maar ook Duitse verzetshelden die tegen de Duitsers hadden gevochten vonden geen genade. Ze waren immers Duits. Dit is vooral wrang als je bedenkt dat het merendeel van de echt foute Duitsers na de oorlog de dans ontsprong. Om verschillende redenen. Ten eerste wisten de geallieerden geen raad met zoveel misdadigers. Het justitieel apparaat kon die aantallen niet aan. Bovendien moest Duitsland weer opgebouwd worden en daar had je toch die juristen voor nodig en die artsen en die professoren, etc. Tel daarbij op dat veel wetenschappers, die in de oorlog flink hebben kunnen experimenteren op mensen, onbetaalbare kennis hadden opgedaan, waarin de Amerikanen zeer geïnteresseerd waren. Deze wetenschappers vonden asiel in de VS. Kortom: de grootste verliezer van de oorlog was het gewone volk.

Door Eric aanbevolen: Giles MacDonogh - After the Reich. The Brutal History of the Allied Occupation.

Voor wie meer wil lezen:
- Een positieve recensie in The Telegraph
- Kritischer recensies in de Academische Boekengids, The Times en The Washington Post.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Maarten | 29-04-08 | 15:31 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 4 Reacties

hallobenito.jpg
We hebben Mussolini natuurlijk allang behandeld, maar ik wilde u deze foto toch niet onthouden. Het betreft hier een welkomscomité in Piemonte. Allemaal natuurlijk mooi maar dan is toch de vraag, wat doet de man op rechts?
hallobenito2.jpg

Meer over ‘1925 - Predappio, Italië’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1925 - Predappio, Italië’
- Lees alle weblogberichten over 1925
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1925

cz02m.jpgOp dit moment lopen eindredacteur Roel van Broekhoven en researcher Vladka Medusova door zonnig Tsjechië. In het dorp Brodce hopen zij de sociale en industriële littekens van het communisme bloot te leggen.

Centraal in het verhaal staat de plaatselijke glasfabriek. Voor de oorlog waren de producten van deze fabriek de trots van Tsjecho-Slowakije. Na de komst van de communisten werden de bedrijven in 1948 in rap tempo omgetoverd tot staatsbedrijven, en de glasfabriek was geen uitzondering. De eigenaren ervan (familie Horak) werden uit hun functies ontheven en van hun huizen en landgoederen ontlast. 

Nu, zestig jaar later, lopen de lijnen nog steeds helder door het dorp. De hoogste partijbazen hebben hun posities grotendeels weten te behouden, hebben nog steeds de goede banen, bewonen nog steeds de juiste huizen.  De strijd van de Horaks om hun oude huizen en landgoederen is eigenlijk de strijd van zowel het oude Tsjecho-Slowakije als het post-communistische Tsjechië tegen de erflaters van het communisme. Een strijd die nog steeds niet gewonnen is in Brodce.

Meer over ‘1948 - Tsjechië’?
- Bekijk de hele uitzending 1948 - Tsjechië
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1948
- Bekijk alle weblogberichten over 1948

Maarten | 28-04-08 | 14:10 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

gspatton-photo-01.jpgOnze researcher Sasza is vers terug uit Praag. Hij is bezig met het verhaal over het ontzet van Praag, een weggemoffeld stukje geschiedenis dat we voor In Europa op film proberen te krijgen. Hoewel hij nog druk bezig was om zijn verhaal rond te krijgen, wilde hij al wel een tipje van de sluier oplichten.

——————————————–

Ongeveer de helft van Tsjechië is door de Amerikanen bevrijd. Het land zou in principe binnen de Sovjet-bezettingszone vallen, maar de Sovjets waren met hun handen aan Berlijn gebonden. De Amerikanen marcheerden door totdat hun voorposten Praag al konden zien vanaf de heuvels. Enkele jeeps zijn zelfs in Praag geweest, waar een anti-Duitse opstand was uitgebroken. Het scheelde maar een nippertje of Praag zou door de Amerikanen officieel bevrijd zijn… Maar de Sovjets waren onverbiddelijk en generaal Eisenhower moest zich neerleggen bij een voorlopige demarcatielijn op zo’n negentig kilometer van Praag. Gefrustreerde soldaten van generaal Patton keerden naar Plzen terug waar zij nog driekwart jaar bleven.

Het lijkt allemaal op een (misschien ietwat minder bekende) episode uit het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar het is in feite een van de meest strikt gecensureerde, hard bewaakte geheimen van het communistische Tsjecho-Slowakije, en dus in heel het socialistisch ruim van Vladivostok tot de Elbe. In het Westen schonk men er ook niet te veel aandacht aan.

En zo bleef het bij: het land Tsjecho-Slowakije was bevrijd door het glorieuze Sovjetleger; daarvoor moesten de Tsjechen dankbaar zijn, en niet voor die lelijke imperialisten met hun enge atoombommen en hun vieze coloradokevers die ze op de socialistische aardappelvelden uit de luchtballons strooiden. Klinkt onzinnig? Maar de Tsjechische kindertjes werden veertig jaar lang op school onderwezen dat West-Tsjechië door de Sovjetsoldaten is bevrijd die in Amerikaanse uniformen gestoken waren.

Het is inmiddels bijna twintig jaar geleden dat het communisme de geest heeft gegeven, maar mensen die zich bezighouden met de Amerikanen in Tsjechië hebben nog steeds een samenzweerderig air over zich, een ondeugende geuzenglimlach.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Maarten | 24-04-08 | 18:32 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

lekatitodjido.jpgTerwijl Roel, Sasza en Vladka door Tsjechië scheuren, zijn Stefanie en Milan op dit moment op het platteland van Kroatië. Ze hebben de afgelopen dagen de Servische en Kroatische gemeenschappen uitgeschud, op zoek naar een verhaal.

Het resultaat was bemoedigend, twee stamhoofden van beide kanten met een geschiedenis die van de Tweede Wereldoorlog tot de Joegoslavische burgeroorlog gaat. Ze waren dikke vrienden die samen de lieve vrede tussen de bevolkingsgroepen in hun dorp wisten te bewaren. Totdat de één de ander verraadde in het laatste conflict. Het is het soort verhaal waar we al weken naar speurden en niet op durfden hopen. Het enige probleem is dat ze op dit moment allebei dood zijn. Voordat de telefoon uitviel, wist Stefanie te vertellen dat er ergens in de heuvels waar ze rondreden nog een dochter van het Kroatische stamhoofd moest leven. Daar hopen we nu op.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Maarten | 23-04-08 | 18:47 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

14.jpgDe webredactie belde vandaag met onze mensen in Tsjechië. In een luidruchtige auto nam Sasza de telefoon op om mij, en daarmee u, te melden dat:

- Ze op dit moment in Pilsen zijn, de bierhoofdstad van de wereld.

- Pilsen ook echt naar bier stinkt. 

- Ze op dit moment naar het Patton Memorial gaan om daar de laatste restjes van de generaal te vinden.

- Ze gisteren over het beleg van Praag in 1945 hebben gepraat met een oude kunstschilder Vocek. 

- Ze zijn gaan eten bij een Libanees die later een  Bulgaar bleek te zijn, Sasza shiskebab at en Vladka kip met garnalen.

- Kort daarop de verbinding helaas uitviel.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Maarten | 22-04-08 | 16:18 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

tumbleweed_004.jpg

Stilte, volkomen. Op dit moment is er op onze producer Mariska en de webredactie na, niemand op ons normaal zo drukke bureau. Hoe dat kan? Vrij simpel:

1. Stefanie zit in Kroatië, op zoek naar Partizanen.

2. Christine zit in Italië. Ze maakt een verhaal over de Europese wederopbouw en zoekt naar een Zuid-Italiaans dorp waar de mensen vertrokken zijn om in de Fiat fabrieken te werken.

3. Roel en Vladka zijn naar Slowakije vertrokken om daar de effecten van het communistische regime op de Midden-Europese cultuur.

4. Sasza zit in Praag om een geweldig verhaal over het beleg van Praag te onderzoeken.  Een verhaal waarbij Stalin, Eisenhower en Generaal Patton hoofdrollen spelen.

Later hier meer over alles. Mocht u vragen hebben aan de researchers, laat het ons dan weten via ineuropa@vpro.nl.

Maarten | 21-04-08 | 15:00 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

josip_broz_tito.jpgHet is weer die tijd van dat jaar. De eerste scenario’s zijn vers geprint, de eerste contacten zijn gelegd en de eerste tickets met verre bestemmingen liggen klaar. Stefanie de Brouwer staat op het punt om naar de Balkan te vertrekken om de restanten van Tito’s land terug te vinden. Terwijl ze de hand legt aan haar voorbereidingen praatte ze me bij.

Ik ga samen met mijn collega researcher Milan Stipetic naar Kroatië. Die hoofdpersoon moet komen uit het dorpje Banski Kovacevac,  dorpje in de Krajina. Het buurdorpje Prkos Lasinjski is Servisch. De twee dorpjes zijn slechts gescheiden van elkaar door een beekje, dat de Verbinding heet. Door de geschiedenis heen hebben de dorpelingen van beide dorpen elkaar dan wel in een liefdevolle dan wel een bloedige omhelzing vastgehouden. Die geschiedenis is minutieus omschreven in het boek „1941, het jaar dat steeds terugkeert“ van Slavko Goldstein.
De bedoeling is dat we aan de hand van zijn persoonlijke verhaal en dat van enkele bewoners van de twee dorpen kunnen vertellen hoe de haat kon ontvlammen, maar vooral ook: hoe het daarna lukte om weer vreedzaam in Broederschap en Eenheid samen te leven. Hoe is het Tito gelukt om aartsvijanden weer met elkaar te verenigen?
Ik vind het moeilijk om op voorhand er iets over te zeggen, ik weet zo weinig nog over die dorpjes. Ik verwacht eigenlijk een behoorlijk somber verhaal over het menselijk onvermogen om weerstand te bieden tegen propaganda. Moordlustige propaganda gericht op het besmetten van het gemoed van burgers, alleen voor het politieke gewin van bekrompen nationalistische geesten. Ik vraag me echt af hoe het kan dat je afwisselend met elkaar trouwt, en elkaar dan weer afmaakt.

U kunt Stefanie’s ervaringen hier op deze plek volgen.

Meer over ‘1945 - Joegoslavië’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de uitzending ‘1945 - Joegoslavië’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1945

Maarten | 17-04-08 | 16:21 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

kievit-cirkelkleur1600gerest-75.jpgNa het recente succes van eerst onze televisieserieserie en de daaraan verwante OVT In Europa Salon en de podcast heeft ook ons project op het web erkenning gekregen. In Europa op het web is een samenwerking tussen de redactie van ons programma, de mensen van /Geschiedenis en NRC Handelsblad. Samen zijn we genomineerd voor een Tegel.

Voor de mensen die de Tegel niet kennen: Media spelen een steeds belangrijker rol in de samenleving. Daarom verdienen de kwaliteit en maatschappelijke betekenis van media in het algemeen en de journalistiek in het bijzonder speciale aandacht. Met die reden wordt vanaf 2007 jaarlijks een journalistieke prijs met nationale uitstraling toegekend: De Tegel. De Tegel is een erkenning van en eerbetoon aan journalisten die een bijdrage hebben geleverd aan de handhaving en verbetering van de kwaliteit van Nederlandstalige journalistieke nieuws- en achtergrondproducties.

Daar kunnen we het mee doen. In Europa is genomineerd in de categorie Internet/multimedia, dus niet alleen het blog of de website, maar ook onze collega’s bij /Geschiedenis en NRC Handelsblad. Op 20 mei krijgen we te horen of we ook echt hebben gewonnen.

Maarten | 15-04-08 | 12:24 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

the_goodness_overlooking_dresden.jpgEen vraag van een bezoeker: De uitdrukking “morale bombing” is voor mij geen bekend begrip. Ik moet dus raden naar de betekenis. In ieder geval vraag ik me af waarom Rotterdam niet in dat lijstje is vermeld (ca. 1.000 doden). Of betreft het hier alleen bombardementen van de geallieerden?

Morale bombing is een lastig begrip, maar nog steeds zeer relevant. Een bombardement dient iets te vernietigen, en meestal betreft datt de militaire infrastructuur: bunkers, wegen, communicatiesystemen, wapenfabrieken. Soms dient het levens te vernietigen. En soms dient het andere doelen.

Voor een mogelijke aflevering onderzoek ik op dit moment de Engelse oorlogsvoering in de lucht. De Britse luchtcampagne kent naast hoogtepunten als de Battle of Britain ook absolute dieptepunten als het bombardement van Dresden. Bij die laatste gebeurtenis werd de mooie middeleeuwse stad volledig in de as gelegd. Drie aanvallen met verschillende soorten bommen moesten de stad totaal vernietigen met een zo groot mogelijk aantal slachtoffers - om het moreel van de Duitsers te breken. Vandaar de term morale bombing: niet het zwaard, maar de wil om het zwaard te dragen moest gebroken worden. In die zin zijn inderdaad ook de bombardementen op Guernica, Warschau, Rotterdam, Londen en Coventry gevallen van morale bombing.

Het bombardement op Dresden kostte 25.000 tot 40.000 Duitsers, voornamelijk burgers, het leven. Het resultaat was zeer beperkt: net zoals bij vrijwel alle andere bombardementen van de geallieerden wisten de nazi’s hun productiecapaciteit intact te houden en bleef het moreel tot het einde toe hoog. De vraag die zich nog steeds opdringt, is wat de zin ervan geweest is. U zult op het antwoord moeten wachten tot de nieuwe reeks.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1945

Maarten | 26-03-08 | 15:31 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 7 Reacties

ak-swinmunde.jpg

We krijgen nog dagelijks vele suggesties binnen met ideeën en verhalen voor de tweede serie. Sommige zijn zeer persoonlijk, andere tonen vooral interesse voor de grote trends in de geschiedenis, weer andere geven blijk van de hoop dat In Europa zich meer met Amerika bezig zou houden. Zelf zitten we ook niet zonder ideeën, en wekelijks moeten er keuzes worden gemaakt over het lot van nog virtuele afleveringen. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van het Poolse stadje Świnoujści, beter bekend onder de Duitse naam Swinemünde. Onze researcher Sasza Malko onderzocht de mogelijkheden van een aflevering over één van de bloederigste bombardementen van de geallieerden.

» Lees verder

Maarten | 18-03-08 | 16:02 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 15 Reacties

sspam.jpgAls u op onze site bent geweest, heeft u het waarschijnlijk ook gezien, reclame voor diensten en producten waar de VPRO in het algemeen en In Europa in het bijzonder zich normaal niet mee bezig houden. Niet alleen is het zeer gênant voor ons om onze website vol met dergelijke rotzooi te zien, het is voor u een behoorlijk vervelende ervaring. Deze spam is sinds een week of twee met een niet te stuiten stroom bij ons binnengekomen. We zijn het aan het verhelpen, maar tot die tijd vrees ik dat het reageren op de aflevering een vergeefse daad is. We hebben alle correcte reacties bewaard en reinigen nu het hele systeem om straks een onbezoedelde reactierubriek aan te kunnen bieden. Tot die tijd blijft het helaas behelpen. Waarvoor excuses.

empty_chair_by_chrishon.jpgAfgelopen zondag hebben we in aangenaam gezelschap de allerlaatste In Europa Salon meegemaakt. Welbespraakte gasten, een prima catering en rampzalig weer maakten het tot een heerlijke vroege zondagmiddag. Oorspronkelijk zou ook Willem Melching daar ook bij aanwezig zijn, maar helaas liep het anders.

Er is al aardig wat aandacht besteed aan de uitwisseling van meningen tussen Willem Melching en Geert Mak over In Europa. De redactie van OVT had Melching uitgenodigd om met de makers in debat te gaan over het programma. Dat leek in eerste instantie te lukken, maar helaas heeft Melching bezwaar gemaakt tegen een discussie met onze eindredacteur Roel van Broekhoven. Een gesprek over een programma waar de eindverantwoordelijke niet bij betrokken mag worden, is natuurlijk ondenkbaar. De redactie heeft toen besloten het gesprek niet te laten plaatsvinden. Daar willen zowel OVT als In Europa het graag bij laten.

Beluister hier de In Europa Salon - Nabeschouwing eerste serie

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link

Maarten | 17-03-08 | 16:55 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

in_europa_teaser.jpegKomende zondag zenden we de laatste In Europa Salon van het seizoen uit. We kijken terug en blikken vooruit, gaan in op de lof en de kritiek en praten over de rol van geschiedenis op de televisie. Geert Mak en Roel van Broekhoven gaan in gesprek met Ad van Liempt (Andere Tijden) en Herman Pleij (hoogleraar historische Nederlandse letterkunde) over de plek die onze historie op de beeldbuis heeft.

 U kunt de Salon vanaf 10:00 uur beluisteren op Radio 1.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Maarten | 14-03-08 | 17:51 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

Het project In Europa is zojuist wat mooier en veelzijdiger geworden. Pascal Brackman, van de Belgische website Routeyou, heeft uit eigen beweging een aantal op In Europa gebaseerde reizen gemaakt. U kunt het allemaal op zijn website bekijken: van stadswandelingen door Hitler´s Wenen tot grootse reizen door Franco´s Spanje van meer dan 2.000 kilometer.

En dit is pas een begin, want u kunt er ook zelf routes aanmaken. Wellicht gaat ook onze redactie er verder mee aan de slag tijdens de aankomende researchreizen voor de tweede serie. De routes zijn niet alleen op de Routeyou-site te zien en uit te printen; u kunt ze ook gratis naar uw GPS-systeem of Tomtom downloaden om er op de fiets of in de auto gebruik van te kunnen maken. Voor mensen met vakantieplannen: kijkt u vooral op Routeyou’s website.

cablestreetmural_small.jpgIk las in de krant over het toenemend straatgeweld in Berlijn, waar steeds grotere groepen neo-nazi’s op gewelddadige wijze de straat in bezit nemen. Uit De Pers:

Het is bij wijze van spreken nog net niet zoals in de jaren dertig, toen Hitlers bruinhemden ’s nachts de straat op gingen en alles en iedereen kort en klein sloegen die hen niet zinde. ‘Het gaat om een territoriumgevecht’, meent Anita Eckel van het Mobiles Beratungsteam gegen Rechtsextremismus (MBR) in Berlijn. ‘Vooral in delen van Lichtenberg wonen veel neonazi’s die hun wijk verdedigen tegen alles wat anders is.’ Volgens Eckel zijn er daardoor in Berlijn Angsträume (angstzones) ontstaan, waar veel mensen die er niet standaard uitzien niet naartoe durven. ‘Ook overdag niet.’

Onmiddellijk moest ik denken aan een van de eerste mensen die we voor In Europa hebben opgespeurd, Professor Bill Fishman. We hadden hem gevonden om als Eastender over Victoriaans Londen te spreken, maar al snel bleek Fishman’s eigen verhaal veel interessanter (en onbruikbaarder). » Lees verder

Maarten | 13-03-08 | 17:32 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

goering.jpgNu het eerste seizoen af is, richten wij onze ogen op het komende. We krijgen nog steeds veel suggesties en verhalen binnen van kijkers. Deze brief van een wat oudere kijker heeft in elk geval de interesse van de redactie.

Tijdens de voorbereidingen van de internationale Floriade 1992 waren aan het eind van de jaren ‘80 twee joodse vrouwen uit Moskou bij ons gelogeerd: zij kregen een retourbiljet Moskou-Amsterdam, anders niets.

Deze vrouwen, landbouwkundig ingenieurs (één van de weinig geoorloofde studierichtingen voor Joden indertijd) bereidden de Russische inzending van de Floriade voor. Toen één van de vrouwen hoorde dat wij de Franse taal min of meer machtig waren, vroeg zij mij of ik met haar moeder wilde corresponderen. Dat wilde ik en toen wij begin 1993 een week werden uitgenodigd in Moskou, heb ik de moeder, Esther F., ook ontmoet.

Zij vertelde wat haar in de oorlog is overkomen als secretaresse en vertaalster van Stalin. Ze vertaalde en verzorgde de Franse, Engelse, Duitse en Italiaanse correspondentie. In 1945 capituleerde Duitsland en Esther werd naar het westen gestuurd om te helpen bij de ondervraging van Hermann Göring.

Ze kreeg een militair uniform aangemeten en werd vervolgens de kamer met de voormalige Gestapo-baas ingestuurd. Göring zag de mooie jonge vrouw, zei dat hij nooit had geweten dat Russische vrouwen zo knap waren en gaf haar een handkus. Esther liep in paniek de zaal uit naar het toilet en boende minstens vijf minuten op haar hand, ging terug naar Göring en begon aan haar klus.

De redactie hoopt dat we meer te horen krijgen van mevrouw F. of haar familie. Mocht dat gebeuren, dan leest u het hier het eerst. Heeft u zelf nog een verhaal met ons te delen? Dan kunt u uw emails sturen naar ineuropa@vpro.nl

Maarten | 12-03-08 | 15:13 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

ss_in_poland.jpgAfgelopen zondag vond de één na laatste In Europa Salon plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 18 (slot): 1943 - Polen
Met de in Polen geboren journalist en In-Europa-redacteur Sasza Malko en Auschwitzdeskundige Hans Citroen.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Polen.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Maarten | 10-03-08 | 19:32 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

onthejob1.jpgAfgelopen zondag hadden we onze allerlaatste aflevering. En net als alle andere uitzendingen werd ook deze goed bekeken, ondanks de lengte van onze slotaflevering. Wij willen iedereen bedanken voor het kijken, bekritiseren en meedenken. Het maken van deze eerste serie is een dankbaar maar hels karwei geweest met een prachtig resultaat.

De redactie gaat nu, uitgeput maar tevreden, bezig met het tweede seizoen. Hier op dit blog en op onze website kunt u de voortgang daarvan volgen en, als u een mooi verhaal kent, misschien zelfs beïnvloeden. We hopen dat u blijft komen met suggesties en ervaringen die voor een onvergetelijk tweede seizoen zullen zorgen.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

llilly.jpgKomende zondag zenden we onze laatste aflevering van dit seizoen uit. De zoektocht naar de vrouw op deze foto was een bijzonder onwaarschijnlijke. Roel van Broekhoven vertelt over zijn ervaringen in Polen en Rusland:

Er gaat altijd wel iets fout, maar zelden is een reportagereis zo enerverend als die voor het jaar 1942, naar Rusland en Polen. Tijdens een researchreis vorig jaar vonden we een bijzonder fascinerende foto van Lili Steinmüller. Ze staat tot aan haar bovenbenen bekoorlijk te zijn in het water van een Poolse visvijver - een gewaagde foto voor die tijd, zeker als je weet dat hij genomen werd door een Poolse amateurfotograaf die in hetzelfde dorp woonde waar Lili met haar familie was neergestreken.”

(Door Roel van Broekhoven)

» Lees verder

Maarten | 07-03-08 | 17:35 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 30 Reacties

Zojuist kreeg ik deze email binnen van een oplettende kijker: 

Naar aanleiding van de aflevering over Rusland: er werd een veteraan zonder benen geïnterviewd waarover gezegd werd dat hij zijn benen was kwijtgeraakt door miltvuur (Anthrax). Mij lijkt dit een vertaalfout, meest waarschijnlijk lijkt hier “koudvuur” ofwel gangreen. Miltvuur is niet de oorzaak van amputaties, koudvuur wel. Wellicht kunt u wat met deze opmerking.

Beste kijker, u heeft helemaal gelijk. Het betrof inderdaad koudvuur. Een snelle blik op het internet leert ons: koudvuur of nat gangreen is, anders dan droog gangreen (necrose), een infectie waarbij gezond weefsel aangetast wordt, vaak uitgaande van een verwonding waarbij veel avitaal weefsel ontstaat (b.v. schotwonden, pletwonden) met contaminatie door grond of mest, door een infectie met anaërobe bacterien, zoals Clostridium welchii. Vaak produceren deze bacteriën gassen (gasgangreen) die de weefselspleten opendrukken, waardoor de infectie zich razendsnel kan verspreiden. Bij palpatie voelt men de gasbellen knisteren in het weefsel. Snelle amputatie kan nodig zijn om het leven van de patiënt te redden.

Voor de volledigheid: Miltvuur of antrax is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Bacillus anthracis. Miltvuur komt bij de mens in verschillende vormen voor. Bij mensen die met vee of huiden omgaan treedt soms een zwarte pijnloze steenpuist-achtige ontsteking van de huid op, de pustula maligna. Deze geneest in de regel zonder ernstige gevolgen; als niet wordt behandeld kan de mortaliteit echter wel tot 20% bedragen. Bij inademing van miltvuursporen echter kan een longontsteking gevolgd door sepsis optreden die dodelijk kan aflopen, vooral indien veel sporen zijn ingeademd; longmiltvuur (anthrax pulmonalis). Tenslotte kan miltvuur ook via het maagdarmkanaal worden opgelopen: darmmiltvuur (anthrax intestinalis). Dat u het weet.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

churchil.jpgIk was op zoek naar de speech van Winston Churchill, waarin hij op deze dag in 1946 de term “IJzeren Gordijn” muntte. Het zou een profetische speech blijken, die toentertijd voor veel wrevel zorgde hier in Europa. De Sovjet-Unie werd nog steeds als een bondgenoot gezien en Churchill werd, niet voor de eerste keer, als oorlogszuchtig bestempeld. Maar het zou ook niet voor de eerste keer blijken dat Churchill het bij het rechte eind had.

Enfin, al zoekende kwam ik terecht op de prachtige website Churchill-Speeches.com, waar u een weelde aan speeches van Churchill kunt beluisteren. De site is op een prachtige wijze vormgegeven en levert de tekst er als ondertiteling bij. Geniet ervan!

Maarten | 05-03-08 | 15:35 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

66-2261f.jpg
Voor elk jaar proberen we ook de verhalen en bronnen achter de uitzending te vinden. Film, audio, en reportages over 1943. Hier een kleine selectie uit dit jaar:

- De kaart vertelt de verhalen achter de uitzending.  Bekijk Frank Capra’s kijk op de oorlog in het oosten.
- Wie bedroog wie? Leer meer over het spel tussen Hitler en Stalin.
- Het grootste oorlogsschip van de Nazi’s, de Bismarck, vond een waterig graf op de bodem van de oceaan.
- In Stalingrad zaten niet alleen Duitsers en Russen vast: ook Nederlanders vochten mee.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Maarten | 03-03-08 | 15:03 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

a55_redarmy.jpgAfgelopen zondag vond de ‘In Europa Salon’ weer plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat vanavond centraal staat in de aflevering van In Europa. Afl 17: 1943 Stalingrad. Met militair-historicus Wim Klinkert en de oud-Rusland correspondent Alexander Münninghoff.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Stalingrad.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

810px-stalingrad_panoramic.jpg
De komende weeksluiting kijkt alvast naar komende zondag uit. Dan bevinden we ons in Stalingrad, in de winter van 1943. Helaas passen daar alleen de meest grimmige teksten bij. Daarom dit gedicht van oorlogsveteraan en dichter Aleksei Surkov, uit zijn bundel Verzen van Haat.

My anger, not knowing limits,
Will repay him blood for blood,
For the ruined paternal roof,
For my trampled crop,
For the gardens I have grown,
For the short-lived fate of my son
And for each drink of water
Out of my White Russian streams

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Maarten | 29-02-08 | 16:18 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

abb_07site.jpgDe aflevering van vorige week over de firma Topf und Söhne heeft onze kijkers niet onberoerd gelaten. We kregen vragen naar familieleden die mogelijk voor de firma hadden gewerkt en verhalen van mensen die zelf in Buchenwald hebben gezeten. In de uitzending vertelden we dat de verwaarloosde fabrieken van Topf und Söhne tegen de grond zouden gaan, waardoor ook dit stuk levende geschiedenis zou verdwijnen. Gelukkig is er veel veranderd in de tijd na de opnamen.

In navolging van de succesvolle tentoonstelling “Een doodgewoon bedrijf” over de ovenbouwers van Auschwitz zal er op het oude bedrijfsterrein een permanente tentoonstelling verschijnen om de burgerlijke gehoorzaamheid tijdens de Holocaust te herdenken. De tentoonstelling heeft Mechelen reeds aangedaan en er is sprake van een mogelijke tentoonstelling Nederland. In Erfurt hoopt men dat het museum er in 2009 zal staan.

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

800px-great_patriotic_war_1941-1945.jpgUit de NRC correspondentenserie: 1943, Rusland.

Door Michel Krielaars

In het megalomane gebouw van het Museum van de Grote Vaderlandse Oorlog in Moskou begint de Tweede Wereldoorlog twee jaar te laat. Van het Molotov-Ribbentrop Pact uit 1939, het vriendschapsverdrag tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, is in deze voorstelling over triomf en heldenmoed geen spoor te bekennen. Als ik de zaalwacht vraag waarom er nergens iets naar dat niet-aanvalsverdrag verwijst, antwoordt ze: „U kunt er iets over zien in de videodocumentaire op de monitor, daar in de hoek, maar die is helaas stuk.” De videodocumentaires op de andere monitoren voorspellen weinig goeds over wat ik heb gemist. Ze bestaan uit aan elkaar geplakte archiefbeelden zonder verhaallijn. Toch behoort het Molotov-Ribbentrop Pact, samen met de Spaanse Burgeroorlog, tot de belangrijkste episodes uit de voorgeschiedenis van de oorlog.

» Lees verder

Maarten | 28-02-08 | 16:29 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

petain.jpgZoals vorige week al bleek, hebben we op de redactie geen gebrek aan aandacht. Brieven vol lof, klachten, vragen, suggesties en vrije interpretaties komen dagelijks binnen. Maar het ingezonden verhaal van F. te U., dat zojuist is binnengekomen, verdient een plekje hier alleen al om de enorme moeite die er in het schrijven moet zijn gestoken.

Het betreft een verweer van Maarschalk Pétain tegen alle aanklachten tijdens zijn gevangenschap in 1950. Het spreekt voor zich dat de beweringen in dit stuk niet noodzakelijkerwijs de opvatingen van de redactie van In Europa weergeven.

Landverraders, criminelen en andere verworpenen zijn door de Franse overheid eeuwenlang verbannen naar meer of minder ver afgelegen eilanden. Het eiland Yeu, 17 km uit de kust van de Vendé, onder liefhebbers bekend vanwege zijn huizen met rood-witte luiken en zijn karakteristieke windmolens, is de plaats waar Philippe Pétain zijn levenslange gevangenisstraf heeft uitgezeten. Zijn graf kan men vinden achter een haag van coniferen, op het kerkhof van het enige dorp van het eiland: een wit houten kruis, een wit gekalkte brede betonnen plaat en daarop de naam van de overledene met een van zijn vier voornamen en zijn militaire rang. Geboorte en sterftedata ontbreken. Wel is aan de rechterzijde een vredespalm afgebeeld.

Op het eiland wijst overigens niets op de voorbije oorlogen, of het zou de tekst van de beroemde radio uitzending van de Gaulle moeten zijn, hangend achter glas in een café in Port Joinville: ‘Fransen, Frankrijk heeft een slag verloren maar niet de oorlog….’ Niemand op het eiland spreekt meer over de Tweede Wereldoorlog. Is het te lang geleden of schaamt men zich er voor?
» Lees verder

Maarten | 27-02-08 | 12:17 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

jodenbgr.jpgLaatst las ik, volkomen toevallig, een stuk over een New Yorkse delicatessenzaak. Het betrof de joodse 2nd Avenue Deli en de schrijver beschreef zijn herinnering aan het etablissement. Niets bijzonders - totdat hij de reden voor zijn afgenomen enthousiasme voor de tent beschreef:

I found myself increasingly fixated on the array of framed photographs from the Yiddish theater days that line the walls of the back room. Some of them depicted actors in traditional European Jewish garb, but the ones that got to me were the photos of Yiddish actors and actresses in then-modern dress, circa the 1920s.

There was an inexpressible joy and hopefulness to those photos when they were taken, a buoyant sense that the actors could combine their Yiddish theatricality with Roaring Twenties Americana, that made me wish I’d known them and known the language and could have experienced the pleasure they radiated. The hopefulness that came from not knowing that within a decade or so, the fertile civilization of Yiddish Poland, which had given birth to and sustained their art, would be cut off at the root, slaughtered in the camps.

Looking at the hopefulness of the Yiddish theater boulevardiers and flâneurs through those retrospective lenses evoked something infinitely sad. It gave a kind of theme-park vibe to the place, a whistling-past-the-graveyard, schmaltzy nostalgia for schmaltz. With nothing left of that Golden Civilization—except a few noble revival companies, our only means of communion with it is the food.

I was glad the food was there. I was glad they still offered three kinds of tongue—regular, center cut, and “tip of the tongue.” But the real tongue—the Yiddish tongue that flourished so brilliantly and whose last gleams can be found most heartbreakingly in Singer’s masterpiece, Shadows on the Hudson—that tongue has been cut off.

Aan die melancholische zinnen moest ik denken toen ik op onze website deze hartverscheurende beelden zag van Joods Amsterdam anno ‘41-’44. De beelden zijn vrij van geluid, maar ze schreeuwen het verlies oorverdovend uit. Het Joodse Europa zoals het bestond zou kort na deze verfilming voor eeuwig in gas en vlammen verdwijnen.

Klik hier om de beelden te bekijken.

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

Meer over ‘1946 - Israel & Europa’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1946 - Israel & Europa’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1946

Maarten | 25-02-08 | 17:05 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 4 Reacties

memorial.jpgWij moeten een taal vinden waarin mensen zich kunnen herkennen, omdat het uiteindelijk altijd hun eigen zaak is hoe zij erover denken. Er is een taalgebruik ontstaan waarin aan het geweten wordt voorgeschreven hoe het aan Auschwitz moet denken. En dat is een ondraaglijk voorschrift. Ik wil mij niet laten voorschrijven hoe ik mij dingen moet herinneren.

Aan het woord is Martin Walser in gesprek met Ignatz Bubis over hun verschillende visies op het herdenken van het Duits verleden. Met het oog op de afgelopen uitzending en de reacties daarop leek het me zinvol het interview tussen deze twee hier nog eens te plaatsen.

Het debat tussen Martin Walser, die wil dat Auschwitz niet meer als morele knuppel wordt gebruikt, en Ignatz Bubis, de zich als voorzitter van de joodse gemeenschap in Duitsland verzet tegen Walsers opvattingen, bereikte vorige week een hoogtepunt, toen beiden probeerden hun meningsgeschil bij te leggen. Hieronder een ingekorte versie van hun gesprek, dat werd georganiseerd door de Frankfurter Allgemeine Zeitung:

» Lees verder

image.gifDe Atlas probeert de verhalen achter het jaar 1942 te tonen. Niet als een soort Winkler Prins naslagwerk, maar op een meer intuïtieve manier. In samenwerking met NRC Handelsblad bieden we onze archieven op een ruimtelijke manier aan in de hoop dat u plezier beleeft aan het aangebodene.

Nieuw op de kaart deze week:
- Bekijk de documentaire over Hilde Goldberg’s gevecht om te overleven
- In 1968 werd in Kamp Dachau een monument onthuld. Zowel jonge linkse activisten als oud-gevangenen waren aanzwezig om samen bij de gruwelen stil te staan maar gingen uiteindelijk met elkaar op de vuist
- Rotterdam lag er na het bombardement in scherven. Lees hoe al tijdens de bezetting de wederopbouw op z’n Rotterdams werd ingezet
- Met haar opgerolde mouwen, gespierde armen en onverschrokken houding werd Rosie het symbool voor de oorlogsbijdrage van de Amerikaanse vrouwen: We Can Do It!
- Colditz staat synoniem voor het kat-en-muis-spel tussen bewakers en gevangenen. Meestal wonnen de bewakers maar soms liep het anders

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

krematrolley.jpgAfgelopen zondag vond de 16e In Europa Salon plaats. Dit keer over de gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 16: 1942- Duitsland: Firma Topf.
Een gesprek met Johannes Houwink ten Cate van het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies over de burgerdeelname aan de Holocaust.

Beluister hier de In Europa Salon - 1942.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

johnny_jones_185.jpgAfgelopen kerstvakantie maakten we voor het radioprogramma De Avonden een serie over de twintigste eeuw - vervat in muziek. Tien gasten probeerden elk een bepaald tijdperk aan de hand van muziek te duiden. Zeer toepasselijk voor de huidige reeks afleveringen is het gesprek met de muziekhistoricus Maarten Eilander van het Theater Instituut:
- Luistert u hier naar het hele gesprek, of
- luister alleen naar de Westerbork Serenade.

Maarten | 22-02-08 | 16:00 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

jedemdasseine04.jpgVoor de komende aflevering reisde Britta Hosman af naar het Duitse Erfurt voor een verhaal over de Topf-fabrieken. In de oorlogsjaren werden daar de verbrandingsovens van kamp Buchenwald en Auswitz gebouwd. Ze sprak daar onder andere met Udo Braun, zoon van de toenmalige bedrijfsleider op de silo-afdeling en een van de figuren in de uitzending van komende zondag.

‘Eerlijk gezegd was mijn vader een lul’. Braun zegt het droog, hij stelt gewoon een feit. ‘Maar wel een onschuldige.’ Zijn vader deed gewoon zijn werk, en heeft de ovens niet zelf ontworpen’. Na de oorlog wees zijn moeder vader Braun er op dat hij ook in het gevang kon belanden door zijn positie in de fabriek. ‘Hij wou er niets van weten, hij heeft altijd in zijn eigen onschuld geloofd’. Het mocht niet baten, Gustav Braun belande in een Siberisch strafkamp waar hij pas 10 jaar later uit zou komen, uitgeput en tekort gedaan.

De mensen die verantwoordelijk waren voor de ontwerpen zaten helemaal bovenin de fabriek. Daar streden de ingenieurs Prüfer en Schultze om de meest efficiënte oven te bouwen. Een strijd die tot felle ruzies en immer verbeterde en ingenieuzere ontwerpen leidde. ‘Je mag ook wel stellen dat dat het onderwerp van de uitzending gaat worden, hoe gevaarlijk het is als je gewoon je werk blijft doen’, stelt Hosman. Waar onschuld en medeplichtigheid in elkaar over gaan blijkt moeilijk te bepalen. Udo Braun worstelt er nog elke dag mee. “Ben ik fout omdat mijn vader dat volgens anderen ook is geweest?’. “De tekenaars zijn dan wel berecht maar de directie is nooit veroordeeld, de boekhouding van de fabrieken heeft tijdens en na de oorlog geen dag gemist. Elke dag was immers weer een werkdag.
topf.jpg

De vervallen Topf-fabriek in Erfurt. Tegenwoordig wonen er linkse krakers in die wekelijks strijd leveren met de plaatselijke neonazi’s.

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

auschwitz.jpg
Uit de NRC-correspondentenreeks deze week 1942: Polen. Door Hans Beerekamp.

Oswiecim, in het Duits Auschwitz, lag praktisch op de route, je kunt er moeilijk aan voorbij. Een paar vragen had ik me tevoren gesteld. Hoe verwerk je aanzienlijke hoeveelheden toeristen zonder de verdenking van exploitatie op je te laden? Kun je nog naar al die overbekende beelden van het treinperron, de barakken, de gaskamers en de poort met het opschrift Arbeit macht frei kijken en toch verrast worden? En om te beginnen: hoe ziet het dagelijks leven eruit in een klein Pools provinciestadje dat zijn naam tegen heeft? » Lees verder

Maarten | 21-02-08 | 15:30 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 6 Reacties

together.jpgAl een behoorlijke tijd geleden riep ik de bezoekers van ons blog op om net als de redactie na te denken over onderwerpen en personen die niet mogen ontbreken in de tweede serie 1943-2000. Ook onze eindredacteur Roel van Broekhoven vroeg kijkers om met verhalen te komen, uit de eigen familie of daarbuiten.

De respons is overweldigend te noemen. Talloze lijsten variërend van de maanlanding tot de situatie op Cyprus kwamen binnen, kranten, radioprogramma’s en blogs besteedden er aandacht aan. Aan aandacht geen gebrek, waarvoor ontzettend bedankt. Blijft u vooral insturen.

Wat ons vooral trof was dat veel kijkers, anders dan onze redactie, een minder politiek-historische indeling maakten van de periode. Niet alleen de Berlijnse Muur maar ook het feminisme. Niet alleen de dood van Franco maar ook de ontdekking van het DNA. Het geeft een draai aan de manier waarop we kijken naar ons verleden. Niet de bulderende kanonnen of schreeuwende menigten als belangrijkste motoren van onze samenlevingen, maar de stilletjes werkende wetenschapper of de komst van de tv.

Een enkeling vond het jammer dat we niets aan de buiten-Europese geschiedenis deden: begrijpelijk, maar dit programma heet nu eenmaal In Europa, dus we zijn gebonden aan dit continent. De redactie gaat verder met het uitschrijven van de tweede serie. Dat is een proces van veel vergaderen, lezen, nadenken en discussiëren. Uw lijsten en suggesties leveren daar een waardevolle bijdrage aan.

Blijft u vooral uw verhalen en ideeën insturen en hopelijk zal uw stem extra gewicht verlenen aan de totstandkoming van het komende seizoen. We blijven met name geïnteresseerd in de kleine, persoonlijke verhalen van kijkers. Het soort dat vanuit het individu onze gedeelde geschiedenis kan verklaren. Verhalen die, net als het verhaal van Richard von Schirach, kleine antwoorden op grote vragen geven.

Maarten | 20-02-08 | 17:50 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 6 Reacties

llilly.jpgOp 9 maart zenden wij de laatste aflevering van ons eerste seizoen uit. Oorspronkelijk zou de een-na-laatste aflevering over de Duitse Lili Steinmüller gaan. Een ongelooflijk verhaal over de gevolgen van de Duitse kolonisatie tijdens de oorlogsjaren. Een verhaal dat ons van Polen tot diep in Rusland brengt. Het verhaal bleek echter zo omvangrijk en rijk aan detail dat onze eindredacteur Roel van Broekhoven er een film van 50 minuten van heeft gemaakt die als afsluiting van de eerste serie zal dienen.

Zoals van Broekhoven het zelf kort samenvat:

Lili werd verjaagd uit de Duitse kolonie bij Petersburg toen Hitler en Stalin toch oorlog gingen voeren in 1941 , daarna ingezet in een experiment van Himmler waarbij Volkdeutsche Polen moeten gaan eindeutschen, ten koste van veel Polen en joden. Toen weer verjaagd door de Russen, daarna in handen gevallen van Amerikanen, die haar als gevolg van de opdeling van Europa teruggaven aan de Russen, die haar als Duitse weer als verraadster beschouwden en naar Siberië stuurden, vandaar na Tadzjikistan, waar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie opstanden uitbraken en ze weer moest vluchten, om uiteindelijk in Duitsland terecht te komen en niet meer te weten wat ze is: Russisch of Duits. En nooit heeft ze iets aan haar kinderen verteld over wat ze als Duitse heeft meegemaakt.

Vijftig minuten lijken hier nog te kort voor.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Maarten | 19-02-08 | 17:40 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 0 Reacties

Het internet is een woeste plek vol gevaren. Dwaal eventjes en voor je het weet is je ziel ongevraagd belast met beelden die je de rest van je leven zullen achtervolgen. Geharde bezoeker, u weet wat ik bedoel. Maar voor elke vrachtwagenlading rotzooi is er een kleine bagagedrager aan schoonheid te vinden. In de diepste krochten van Youtube vond ik dit fraaie staaltje Vichy-propaganda. Het fragment dat een soort Disney-offensief op Frankrijk toont is terug te vinden in de documentaire “Eye of Vichy” een film van Claude Chabrol over het Vichy regime.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

250px-marshall_plan_poster.JPGVorige week vertelde ik al dat onze redactie op de nieuwe reeks zit te broeden. Er zijn natuurlijk allerlei onderwerpen die om voorrang strijden. Mijn persoonlijke favoriet, Noord-Ierland, vecht voor zijn plek. Daarom, beste blogbezoekers: stuur mij uw Top-10 van onderwerpen voor de tweede serie.

Welke 10 gebeurtenissen of personen uit de periode 1943-2000 mogen absoluut niet ontbreken in de tweede serie van In Europa?

Maarten | 18-02-08 | 16:51 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 153 Reacties

vichy.gifZoals het rapport Dijsselbloem al vaststelde, het is slecht gesteld met het rekenend vermogen van onze leerlingen. Ook bij In Europa sluipt er zo nu en dan een kleine verrekening in. Daarom een kleine correctie:

In de uitzending van gisteren was het kaartje van het Vichy-gebied, achteraf gezien, misschien wat al te simpel. In werkelijkheid was Frankrijk na 1940 niet opgesplitst in twee, maar in zes stukken en brokken. Maarschalk Pétain regeerde met zijn Vichy-regering over ongeveer twee vijfde van het land. (Na november 1942 werd dat gedeelte overigens ook door de Duitsers bezet, zodat hij weinig vrijheid van handelen meer had.) Een stuk in het zuidoosten, rondom Nice, was in Italiaanse handen. Een paar noordelijke kust-departementen, die min of meer bij België waren gevoegd, werden bestuurd door het Duitse militaire gezag in Brussel. Noordoost-Frankrijk was bestemd voor toekomstige Duitse kolonisatie, voor de Fransen was het de Zone Interdite – het verboden gebied. Lotharingen en de Elzas waren zonder omhaal ingelijfd bij Duitsland. De rest viel onder het gezag van de Militärbefehlshaber in Parijs.

Dat u het weet.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

image.gifHet onderhouden van een bewerkelijk instituut als onze website is een heel gedoe. Het insnoeren van de code, sjorren aan de caches, het poetsen van de koppelingen, zwoegen aan de url’s, het gaat je niet in de koude kleren zitten. Zeker als het geheel op sommige - volslagen onvoorspelbare - momenten dienst begint te weigeren en de redactie niets anders rest dan met heidense paairituelen de site weer tot medewerking te bewegen. Gekmakend. Maar goed: als-ie werkt, dan heeft deze site ook leuke dingen te brengen.

Nieuw op de kaart deze week:
- Lees alles over Maurice Papon, de meedogenloze collaborateur
- Bekijk Vichy-propaganda, waarin Mickey Mouse het op Frankrijk heeft voorzien
- Luister naar een documentaire over Willem Elsschots strijd voor de beruchte nazi-sympathisant August Borm
- Lees het verslag van NRC’s Rene Moerland van de eenzame strijd van Simone Veil tegen het Franse verleden

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

cpe_petain_01.jpgAfgelopen zondag was er weer live vanuit studio Desmet de In Europa Salon. Geert Mak en gasten gingen in gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 15: Vichy. Met prof. Henk Wesseling en de Belgische historicus Bruno de Wever.

Beluister hier de In Europa Salon - 1940.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

hitler.jpgHet is een van de meest gevoelige vragen in de geschiedenis. Het antwoord moet meer zijn dan alleen een biografie. Het antwoord moet ons inzicht geven in Het Kwaad. Ons doen begrijpen waarom de mensheid zichzelf tot voorbij zijn menselijkheid kan strekken tot in monsterlijke dieptes. Het antwoord moet ons kunnen troosten met de gedachte dat misschien alleen Hitler’s persoonlijke genius aan de wortel van Auschwitz ligt. Het lijkt me een hopeloze onderneming.

Al ver voor de misdaden van de nazi’s was de fascinatie voor de Führer immens. Zijn onstuitbare opkomst, zijn ascetische levenswijze, zijn opwekking van Duitsland - al ver voor de oorlog had dit alles samen een welhaast demonische aantrekkingskracht.

Een bijzonder mooi kijkje op Hitler krijgen we uit de artikelen van Jannet Flanner. Flanner was correspondent voor The New Yorker en schreef in 1936 een aantal stukken over Adolf Hitler. De toon is zeer bevreemdend, de stukken lezen als een kritisch maar niet onwelwillend portret van een excentrieke leider. Een mooi voorbeeld:

When in Munich, he still goes to the quiet little Osteria
Bavaria Restaurant, which he has used for years, and
occasionally he drops in for Jause at the Carlton tearoom,
which is the nicest in town. When he eats a mean [sic]
at the elegant Vier Jahreszeiten Hotel, it’s in the modest
back room, not in its Walterspiel restaurant. The
Walterspiel brothers, two of the greatest gourmets
of Europe, are old friends of his, and concocted Hitler’s
onion soup recipe especially for him. When in Nuremberg,
Hitler still stops at the second rate Deutscher Hof, which
was grandeur for him in the old days
and which he thinks today is grand enough. He likes
places he’s familiar with, where people know his habits
and let him alone. With his shadows, the elegant
Brueckner and the lowly Schaub, he often goes in
Berlin to the Kaiserhof in the afternoon for a glass
of milk and his favorite Linzertorte, a walnut cake.
He has a sweet tooth.

» Lees verder

Maarten | 15-02-08 | 13:49 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 6 Reacties

flag_of_vichy_france.gifKomende zondag begeven we naar Vichy, op zoek naar de duistere kant van Frankrijk.
Stefanie de Brouwer deed het onderzoek naar een verdrongen verleden. Haar pogingen om het verhaal over de Franse collaboratie rond te krijgen werden overal tegengewerkt zoals blijkt uit dit researchverslag. Nee, daar hebben we geen zin in. *klik* De hoorn van van de Franse burgemeester vliegt er op. Stefanie staart een poosje verslagen de ruimte in. Een simpel verzoek tot het filmen resulteerde zojuist in een fraai staaltje Franse hoffelijkheid. Nog maar eens proberen.

“Ik snap niet zo goed waarom wij daar nou niet mogen filmen. Het is maar een graf.” “En welk graf zou u dan willen?” “Het graf van Fernand de Brinon”, (de ambassadeur van Vichy bij de Duitse bezetter, geëxecuteerd wegens hoogverraad in 1947). ” Ah, ik dacht al . Zoals ik al had gezegd, daar heb ik geen zin in en bovendien moet u daar toestemming voor vragen aan de familie“. De burgemeester raakt met elk woord kwader. “U zit hier alleen maar onze geschiedenis te bezoedelen met dat soort documentaires. Ik heb al teveel tijd aan u besteed, tot ziens.”

Het is tekenend voor het onderwerp. Het graf van de beroemde Vichy bewindsman is een symbool voor het weggestopte Frankrijk. Het Frankrijk van de collaboratie met de Nazi’s, van Petain, van het Franse fascisme. Vichy-Frankrijk is voor veel Fransen een pijnlijk onderwerp, waarover ze liever zwijgen. Researcher Stefanie de Brouwer is druk bezig met de Franse collaboratiestaat, maar ondervindt overal tegenstand. De oude joodse eigenaar van de beroemde bioscoop Le Balzac aan de Champs Elysées, waar in de oorlog de Duitsers het roer overnamen en antisemitische films draaiden, weigert iedere medewerking. Hij wil niet dat zijn bioscoop op wat voor wijze dan ook geassocieerd kan worden met die films. En bovendien, er is toch al genoeg over die zaken gesproken? ”Ik kijk naar de toekomst, mevrouw“.

In Vichy, de slaperige provinciestad die in de oorlogsjaren als hoofdstad van het regime diende, is de ontkenning volkomen. In het voormalige Hotel du Parc waar maarschalk Petain zelf zijn hoofdkwartier had bevinden zich nog steeds zijn prive vertrekken. Na de bevrijding zijn de deuren op slot gegaan om nooit meer te worden geopend. Bij het 60-jarige ‘jubileum’ heeft de stad zich nog wel eens over het hoofd gekrabd, moesten ze het appartement van Petain niet toch openen voor publiek. Maar nee, toch maar niet. En zo accumuleert het stof zich op de stoel waar Petain ooit regeerde. Of we er mogen filmen? Ach, waarom zouden we dat nou willen doen?

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Maarten | 14-02-08 | 15:32 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 2 Reacties

Een kleine discussie is hier op de redactie uitgebroken. Bij het bekijken van de afgelopen aflevering stoorde me het interview met Von Weizsäcker. Niet zozeer de man en zeker niet wat hij zelf heeft gedaan - dat is allemaal heel bewonderenswaardig. Maar zijn uitleg over het aanblijven van zijn vader knaagde.
[display_podcast]
Volgt zijn vader hier niet gewoon weer bevelen op? Dit keer van een bevriende militair, maar toch. Het lijkt mij van wel. Waarom zou een man als Beck wel vrij uit het systeem kunnen stappen en Von Weizsäcker’s vader niet? Liep een hooggeplaatst militair niet meer risico met een dergelijke actie? Mijn gewaardeerde collega Eric zag uiteindelijk wel de meerwaarde van deze keuze aan te blijven in, maar zelf kreeg ik het gevoel dat op deze manier een ongemakkelijke waarheid met een lichte doek omkleed werd. Maar ik heb dan ook makkelijk praten.

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

Maarten | 12-02-08 | 16:24 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 5 Reacties

66-2261f.jpgDe In Europa Atlas probeert de verhalen achter het jaar 1939 te tonen. Niet als een soort Winkler Prins naslagwerk, maar op een meer intuïtieve manier. In samenwerking met NRC Handelsblad bieden we onze archieven op een ruimtelijke manier aan in de hoop dat u plezier beleeft aan het aangebodene.

Nieuw op de kaart deze week:
- Zing mee met de NSB!
- H.W. von der Dunk over de erfenis van Speer-biograaf Joachim Fest
- Bekijk de documentaire over het leven van de oud-SS’er Ernst Priebke
- Lees de correspondentie van ambassadeur Wilson, de laatste Amerikaanse diplomaat in Nazi-Duitsland
- Lees het verslag van NRC’s Peter Michielsen over de zware last van het verleden in het Duits-Tsjechische grensgebied
- Dit alles en nog veel meer in het jaar 1939

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

16484.jpg
Elke dag op de webredactie betekent een stroom van vragen beantwoorden. Over een mogelijke DVD-uitgave, over onze vermeende linkse of rechtse bevooroordeeldheid, over de DVD-uitgave, over onze uitspraak en/of spelling (webred: sorry!) en over de DVD-uitgave. Soms zit er er een vraag tussen van meer inhoudelijke aard, zoals deze:

Goedendag redactie,

Een vraag over de uitzending van 3 februari: aan wie verkochten de NAZI’s de zgn. Entartete Kunst, een grote inkomstenbron volgens de reportage.
Gaat dat om de situatie van voor 1939, het begin van de oorlog, en werd deze kunst naar het buitenland verkocht, of werd de kunst ook nog tijdens de oorlog verkocht, en zo ja: aan wie?
Deze vraag wordt niet beantwoord in de t.v.-reportage, en hij maakt mij wel nieuwsgierig.

Groeten,

F.M. te H.

Na de “Entartete Kunst”-tentoonstelling werden tienduizenden kunstwerken door de Nazi’s vernietigd. Praktisch tot in het idiootste detail werden velen ervan gebruikt als materiaal voor brandweeroefeningen. Deze waren vooral de mindere werken, de stukken met weinig monetaire waarde. Zo pragmatisch was men wel: een beetje ontaarding was niet verkeerd als dat de staatskas kon spekken. Geld was sowieso een belangrijk thema in de nationaal-socialistische kunstbeleving. Bij veel van de tentoongestelde “Entartete Kunst” werd de bezoeker ingewreven dat de artistieke troep met zijn duurbetaalde belastingcenten was betaald. Blijkbaar toen ook al een populair thema.

Werken die het regime geld konden opleveren, werden doorverkocht. Een deel daarvan bleef in Duitsland: Hermann Gring had bijvoorbeeld een zeer omvangrijke collectie. Voor de internationale markt contracteerden de Nazi’s Theodore Fischer van het veilinghuis Galerie Fischer te Luzern in Zwitserland. De Zwitser had goede contacten en verkocht onder andere werken van Paul Gauguin, Van Gogh en Picasso - veelal aan verzamelaars in Amerika.

Ik heb niet kunnen uitvinden of er nog veel is gehandeld in de oorlog, maar aangenomen mag worden dat behalve roofacquisities de kunsthandel in Europa redelijk stil heeft gelegen. Joden met interessante collecties wisten met de verkoop van kunststukken hun familie uit het kamp te redden of zelfs een uitweg uit het Duitse Rijk te betalen. Louis de Rothschild werd gedwongen zijn collectie voor een spotprijs van de hand te doen voordat hij het land mocht verlaten. Na negen maanden gevangenschap gaf hij eindelijk toe en konden de nazi’s volhouden dat het hier een eerlijke handel betrof. Geen roof maar koop. Veel van deze “koopjes” kwamen na de oorlog weer in de Sovjet-Unie terecht. Met het binnentrekken van het Rode leger werd de rover de beroofde. Maar dat laat ik voor een andere keer.

Ook een vraag? Mail het aan ineuropa@vpro.nl

Meer over ‘1937 - München’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1937 - München’
- Lees alle weblogberichten over 1937
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1937

Maarten | 11-02-08 | 16:50 | Lees | Print dit bericht | Email dit bericht | 1 Reactie

index.jpgAfgelopen zondag vond de In Europa Salon weer plaats. Deze keer met de acteur Helmert Woudenberg, afkomstig uit een gezin dat fout was tijdens de oorlog. Zijn vader Jan stierf drie weken voor zijn geboorte op z’n 25e als SS-soldaat. Helmert maakte een toneelstuk over zijn ouders onder de titel De hel. En met de schrijver/historicus Chris van der Heijden, zoon van een NSB’er en auteur van het boek Grijs verleden.

Beluister hier de In Europa Salon - 1939.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

img_against-the-masses.jpgWij bij de VPRO zijn natuurlijk traditiegetrouw een beetje vies van kijkcijfers. Neem ze serieus en voor je het weet zit je een programma over wetenschappers on ice, ballroom dansende schrijvers of columnisten in de jungle te maken.

Vandaag stappen we daar even vanaf om u te bedanken voor het massaal afstemmen op In Europa. Britta Hosman’s aflevering over het jaar 1939 werd door maar liefst 1.014.000 kijkers bekeken! Daar worden we hier op de redactie een klein beetje stil van.

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

Archief