Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Researcher Kasper Verkaik doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering 1984 - Engeland, die u kunt bekijken op zondag 22 februari 2009 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1984 op de voet in deze reeks weblogberichten:
Door Kasper Verkaik
Hij lijkt op een darter, Neil Greatrex (afbeelding: BBC). Een zwart, glimmend overhemd, zwarte broek, haar achterover, getrimd baardje, dikke gouden kettingen om zijn pols, en grote gouden ringen. Dit is de man waarover Dave Douglass zei dat hij zijn kop eraf zou kunnen rukken, met zijn blote handen. “Een ellendeling zonder ruggengraat”, noemde Dave hem. Hij houdt Greatrex verantwoordelijk voor de dood van de Britse mijn-industrie.
Dave refereert aan de rol die Greatrex speelde bij de oprichting van de UDM (Union of Democratic Mineworkers), waarvan Greatrex nog steeds voorzitter is. De UDM is na de staking opgericht en was bedoeld als alternatief voor de NUM. Velen noemden (en noemen) de UDM de scab union, de vakbond van de stakingsbrekers. Maar toen een student, die een scriptie schreef over de mijnstakingen, Greatrex onlangs interviewde en refereerde aan de UDM als scab union werd Greatrex heel kwaad. “Dat zijn wij niet.” Toch refereert het woord “Democratic” in de naam van de UDM aan de reden waarom veel mijnwerkers, met name in de provincie Nottinghamshire, weer aan het werk gingen, en dus in de ogen van de mijnwerkers uit Yorkshire scabs waren. Veel mijnwerkers in Nottinghamshire weigerden zelfs al vanaf het begin om te gaan staken. Zij vonden de nationale staking, uitgeroepen door de NUM, ondemocratisch. Omdat Scargill weigerde om een nationale stemming (national ballot) te houden, waarbij alle leden de kans kregen om voor of tegen een landelijke staking te stemmen.
Neil Greatrex zegt dat het voor hem een hele moeilijke beslissing was om niet mee te doen aan de staking. Maar zonder een democratisch besluit over een landelijke staking vond hij niet dat hij mee kon doen. Het was niet, zegt hij, omdat hij het rechtse beleid van Margaret Thatcher steunde. “Ik was zo ongeveer de meest linkse mijnwerker in de omgeving.” Greatrex werkte in een mijn in de buurt van Mansfield, waar nu nog steeds het kantoor van de UDM staat. Niet alleen door de uitgebleven national ballot kreeg Greatrex een afkeer van de staking, maar ook door de agressieve, gewelddadige en bittere houding van de militante stakers. Dit waren de groepen flying pickets uit Hatfield en omgeving, dus mensen als Pat Bennett. Zij kwamen naar Nottinghamshire om te proberen daar de nog werkende mijnen plat te leggen.
Greatrex herinnert zich een incident voor de poort van de mijn waar hij werkte. Een collega van hem had net een ongeluk gehad in de mijn, maar hij wilde ondanks zijn (lichte) verwondingen en ondanks de staking toch werken. Toen hij aankwam bij de poort belandde hij in een haag van stakende mijnwerkers en flying pickets uit Yorkshire. Een groep mannen omsingelde zijn auto en keerde deze op z’n kant, terwijl de man nog in de auto zat. Dit soort agressieve acties had volgens Greatrex een averechts effect op de stakers van Nottinghamshire. Ze keerden zich daardoor juist af van de staking, en het zorgde voor een kloof tussen de mijnwerkers van Yorkshire en Nottinghamshire.
Ondertussen werden de gevolgen van Greatrex’ keuze om niet te gaan staken in zijn privé-omgeving keihard voelbaar. Zijn vader, ook een mijnwerker, keerde hem volledig de rug toe. Greatrex kon alleen nog via zijn broers met zijn vader communiceren. Tot zijn dood, zes jaar later, heeft zijn vader niet meer met hem gesproken. Omdat Greatrex zich tijdens de staking actief ging inzetten voor de werkende mijnwerkers van Nottinghamshire, en ook in de media als hun woordvoerder ging optreden, werden hij en zijn gezin het doelwit van talloze bedreigingen. Zijn vrouw werd bedreigd met verkrachting, zijn kinderen met de dood. Brandbommen werden door zijn brievenbus gegooid en stenen door de ruiten. Stakers stonden hem regelmatig in grote groepen bij zijn huis op te wachten. Greatrex besloot zichzelf te bewapenen, en schafte een jachtgeweer aan.
Als woordvoerder van de stakende mijnwerkers van Nottinghamshire stapte Greatrex op een bepaald moment naar NUM-voorzitter Arthur Scargill toe om hem op het hart te drukken dat hij een national ballot moest houden over de staking. Greatrex was en is er van overtuigd dat Scargill die stemming zou hebben gewonnen. Het zou de nationale staking officieel hebben gemaakt en het een democratisch onderbouwing hebben gegeven. Zoals het hoort. Dit was een ijzersterk signaal geweest naar de regering-Thatcher en de National Coal Board. Greatrex is er nu van overtuigd dat de mijnwerkers de staking hiermee hadden kunnen winnen. Maar Scargill weigerde een national ballot uit te schrijven.
Greatrex vermoedt dat Scargill bang was geworden voor een nederlaag, omdat hij al drie keer eerder een national ballot had verloren. Maar Greatrex weet echt honderd procent zeker dat hij die stemming dit keer had gewonnen, en dat ook de meerderheid van de mijnwerkers in Nottinghamshire vóór hadden gestemd. Doordat een stemming uitbleef, verzwakte Scargill de positie van de vakbond, vindt Greatrex. “Binnen drie maanden begon het iedereen duidelijk te worden dat de staking zou worden verloren. Ik kan natuurlijk niet in zijn hoofd kijken, maar ik denk dat Arthur Scargill zo’n gruwelijke hekel had aan Margaret Thatcher dat hij alleen nog maar tevreden was als de staking de regering volledig ten val zou brengen. En niet alleen om gewoon een goeie deal voor de mijnwerkers te regelen. Ik haatte Thatcher ook, nog steeds. Maar ze was wel democratisch gekozen. Als volk hebben we iedere vijf jaar de mogelijkheid om iemand weg te stemmen. Maar dat moeten we niet willen doen via de mijnwerkers.”
Tijdens de staking werd Greatrex benoemd in het bestuur van de Nottinghamshire-afdeling van de NUM (die zich na de staking zou afscheiden tot de UDM). Over de general secretary waaronder hij diende, Roy Link, gaan verhalen dat hij banden had met kringen rond Thatcher. Volgens Dave Douglass zou Neil Greatrex zelf ook “wined and dined” hebben met de cronies van Thatcher. Maar als ik Greatrex vraag of hij ooit naar Londen is geweest om met mensen dichtbij Thatcher te spreken, dan zegt hij dat dit niet het geval is. “Iedereen noemt de UDM een scab vakbond, en denkt dat ik een groot fan was van Thatcher. Ik háátte Thatcher! Ik haat haar nog steeds!” Greatrex voelde zich beledigd toen de UDM na de staking een brief ontving van Thatcher waarin zij de working miners van Nottinghamshire bedankte voor hun steun tijdens de staking.
Meer over ‘1984 - Engeland’:
- Klik hier voor een interview met Greatrex op de BBC-website
- Bekijk hier de hele aflevering ‘1984 - Engeland’
- Lees meer over ‘1984 - Engeland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1984
