Wat vindt u van ‘1974 - Portugal’?

21 reacties

• Na het bekijken van deze aflevering bekroop mij het gevoel dat het verhaal niet klopt, bekeken vanuit het standpunt en ervaringen van de Portugezen uit die tijd.
  Eind jaren tachtig had ik een Portugees vriendinnetje in Lissabon. Zij was de kleindochter van generaal Delgado. Deze generaal had een belangrijke rol gespeeld in de Anjerrevolutie heb ik gedurende twee jaar dat ik bevriend was met deze Delgado. Thuis in de huiskamer in Lissabon hingen foto’s van Delgado met belangrijke wereldleiders. De moeder van mijn vriendin was dus de dochter van deze generaal. Ik heb zelfs het pak van de Generaal aangehad. In uw uitzending is de naam van Delgado geen een keer gevallen! Graag een reactie. Met vriendelijke groeten R.M. Spelbos Spelbos@zonnet.nl

  Ruud Spelbos 08-02-2009

• Wat vreselijk oppervlakkig was deze uitzending over de Anjerrevolutie. Te veel is weggelaten. De machtsstrijd tussen de verschillende richtingen werd nauwelijks belicht. De impact op de rest van Europa. De angst van de Verenigde Staten en vele Europese regeringen voor de invloed van de communisten en andere linkse groeperingen in Portugal. De door de CIA gefinancieerde gematigde en rechtse stromingen, die zich allen Sociaal Demokratisch noemden ook al waren een aantal van hen zeer rechts. (O.a. met hulp van een aantal Nederlandse vooraanstaande leden van de PvdA die CIA geld voor gematigde groeperingen naar Portugal brachten). Geert Mak moet zich m.i. schamen voor deze uitzending die een beeld schept die door zijn oppervlakkigheid vertekend is. Is dit het historisch besef dat we jongere generaties willen bijbrengen? Goedkope boeketreeks geschiedenisweergave, een ander woord heb ik er niet voor.

  Wim van Gammeren 08-02-2009

• Het gebruik van het woord ‘dictator’ voor Salazar en Caetano, is werkelijk wederom een smet op ‘In Europa’, evenals het woord ‘fascistisch’ (ofschoon Salazar zelf midden jaren ‘40 een coup van fascisten-syndicalisten en latere marxisten afsloeg en de fascistenpartijen verbood), naast meer dan tien keer ‘gruwelijke dictatuur’ en andere overdrijvingen t.a.v. het autoritaire anti-communistische en verticaal-corporatistische bestuur onder Salazar (die geen dictator was, maar ook presidenten had, en ook andere partijen dulde). Het gaat mij echt te ver. Het lijkt soms wel op Sovjet-terminologie. “Imperialisme”. “Fascisme”. “Reactionair”. “Antirevolutionair”. “Dictator”.

  Bovendien wordt het plunderen door landlopers en volksmassa’s van een adelijk landgoed gepresenteerd als een soort heldendaad. Je ziet de mensen de kasten en sieraden plunderen, en je ziet ook de gefrustreerde houding van de toenmalige leider van de kolchoze op het landgoed van de hertog van Tore Bella.

  De Anjerrevolutie is alleen onbloedig verlopen, door het optreden van CIA en MI6-agenten, onder de kapteins, en door de toevallige familiebanden. U kon het horen: anders zou er met mitrailleurs gevuurd zijn. Ook andere EU-landen hadden hun spionnen in Portugal, omdat zij het ‘reactionaire’ ‘klerikale’ (en andere stereotiepen) bewind van de regering-Salazar al lang verwijderen wilden, maar anderzijds ook, omdat zij (terecht) een communistische couppoging vreesden. (Verder durven de communisten in Portugal geen massamoorden aan te richten, uit angst voor een Spaanse ‘anti-bolsjewistische’ interventie - generaal Franco en diens staf en de Moviemento Nacional regeerden nog in Madrid tot 1975.)

  Ik wil niet de hopeloze koloniale politiek van Salazar en Caetano verdedigen, maar u doet deze mannen echt tekort. Tijdens WO2 bleven zij strikt neutraal en bespaarden hun land (evenals Franco) de gruwelen van de oorlog, en van nationaalsocialisme, marxisme-leninisme en imperialisme.

  Hun economische Derde Weg van (veel te verticaal helaas) corporatisme limiteerde weliswaar de welvaart van Portugal, en hielden het tot een te zeer agrarische staat, maar de Communistische staatsgreep zou ook tot de ondergang geleid hebben. En Portugal is ook vandaag nog zeer afhankelijk van de Europese Unie en kredieten - nadat het zich vol in het kapitalistische marktsysteem gewaagd had, vanuit de relatieve autarkie onder de veertig jaar besturende Salazar-regeringen.

  Nogmaals, ‘dictators’ en ‘dictatuur’ is eenzijdig.

  Wel goed is, dat men het hertogelijk landgoed nu liet zien: een woeste treurige bende. Het waren landarbeiders, niet kleine boeren, die door Marxisten opgehitst gingen ‘besturen’ in 1974-1978. Geen boeren en soldaten en arbeiders.

  De organische samenleving van voor 1974, met rangen en standen, maar evenzeer met een christelijk gevoel voor solidariteit, was sociaal te preferen boven de Anjerrevolutie. In die organische samenleving zou een Rijnlandse verzorgingsstaat voor eenieder, evenals een sociale markteconomie mogelijk zijn geweest.

  De afgunst en de hebzucht die aan zowel casinokapitalisme als aan het jaloerse communisme ten grondslag liggen, richten samenlevingen te gronde.

  Om Salazar tot een soort oorlogsmisdadiger te maken vanwege de koloniale oorlogen, is onjuist. De Nederlandse eenheden in Indië hebben eveneens talrijke misdaden tegen de burgerbevolking begaan; niemand beticht Wilhelmina of Juliana ervan daarmee te hebben ingestemd.

  Oorlog is altijd fout. Tijdens WO2 besefte Salazar dit maar al te goed. De koloniale oorlogen zag hij, net als Charles de Gaulle en de OAS, te zeer als een verdediging van Portugese overzeese burgers tegen ‘terroristische milities” (veelal inderdaad bewapend vanuit Cuba en de Sovjet-Unie of via de PLO) en te weinig als volksopstanden voor onafhankelijkheid. Dat is een manco.

  Doch deze uitzending was té links en té romantisch over deze Anjerrevolutie. Het scheelde maar weinig, of er was massale politieke repressie door de ‘goede linkse’ militaire regering uitgeoefend. Naar het voorbeeld van Fidel Castro - die echter desondanks ook nog altijd verdedigd wordt door ’s lands ‘linkse’ intellectuelen die te lang het toneel overheerst hebben.

  Net als bij het Rote Armee Fraktion-filmpje, één advies: vrijzinnigheid en links karakter van de VPRO zijn één ding, maar ga niet vanuit je eigen vooroordelen een stuk geschiedenis beschrijven. Geschiedenis spreekt uit zichzelf.

  M. Tenhumberg 08-02-2009

• @Ruud Spelbos: Generaal Humberto Delgado is al in 1965 overleden, dus een rol in de Anjerrevolutie kunnen we hem moeilijk toedichten, behalve als een vroeg voorbeeld van oppositie tegen het regime.

  Joop Hopster 09-02-2009

• M. Tenhumberg, het blijft aardig om te zien dat we nu vooral in een tijd leven waar de vergoeilijking van rechtse (in dit geval ook roomse) regimes met net zo goed bloed aan hun handen bon ton is. U ziet overal de meest snode complotten van links, het doet me denken aan de propaganda die bv. de dictators van latijns amerika ook graag bedreven. Een rechtse dictator is in uw kringen goed voor de stabiliteit en altijd veel beter dan een linkse, zie ook de vigerende discussies over Hitler en Stalin. Over de slachtoffers natuurlijk liever geen woord, dat is meestal maar links gezeur van domme humanisten. Als ik u was zou ik deze linkse serie van de VPRO niet langer volgen en liever afstemmen op Radio Maria waar uw ongestoord door vervelende elementen 24 uur per dag kunt genieten van een gezegend wereldreddend corporatisme.

  Ricardo 09-02-2009

• Dit vond ik net als de aflevering over 1968 weer een mooie en evenwichtige aflevering uitgaande van de persoonlijke belevenissen en idealen van betrokken mensen. Dit is en blijft mi. de kracht van In Europa. Natuurlijk kwam veel weer niet of fragmentarisch aan bod maar dat houdt de discussie levend(ig). Die ‘linksigheid’ waar sommigen zich aan ergeren vind ik wel meevallen, daarvoor is de toon voldoende relativerend. Eigenlijk verdient vrijwel iedere aflevering uitdieping via een serie op onderdelen. Het vrijwel totale isolement van Portugal, de zich eindeloos voortslepende en historisch zinloze koloniale oorlog die het land in diepe armoede stortte, de ‘revolutie’ en de naweeën hiervan, het kwam allemaal weer mooi in beeld.

  Ricardo 09-02-2009

• Mooie aflevering maar ik vrees dat het Portugal van nu niet veel is opgeschoten ten opzichte van 1974.
  Het is geen dictatuur maar de rijken zijn zoveel rijker geworden .
  Zelf heb ik van 1980 -1986 gewoond in portugal en kom er nog regelmatig en zie nog steeds dezelfde trieste gezichten.

  rene 09-02-2009

• Ik was ruim een jaar voor de Anjerrevolutie in Portugees Timor. Het viel mij toen daar al op hoe kritisch veel militairen spraken over het regiem in Lissabon en de de oorlogen in Afrika. Er moet TOEN dus al wat gebroeid hebben.

  Peter Schumacher 09-02-2009

• Ik heb die tijd wel bewust meegemaakt, maar toch is mij nooit helemaal duidelijk geworden wat zich daar nu had afgespeeld. Langzamerhand is het ook uit mijn geheugen verdwenen. Ik vond het dus erg interessant te horen dat hierover een aflevering zou komen. Na uitzending was ik toch wel bedroefd dat er zo weinig verteld werd wat er zich nu allemaal had afgespeeld. Wie is er afgezet, wat voor een regime was het, hoe leefde de bevolking daaronder en wat is er na de coup allemaal gebeurd.
  Ik hoop dat dat in de komende uitzendingen beter tot zijn recht zal komen.

  Joep Sengers 09-02-2009

• Het was een erg interessante aflevering! De gebeurtenissen van toen pasten natuurlijk geheel in het optimistische wereldbeeld dat de soixante-huitards toen hadden. De mens kon zich bevrijden van zijn confessionele ketenen en op naar een nieuwe samenleving. De niet een keer genoemde dr Salazar, naar wie wel als ‘dictator’ verwezen werd, geloofde ook in een nieuwe staat, een Estado Novo.
  Zijn regime, dat inmiddels was overgenomen door enkele getrouwen, werd nu in 1974 door de Anjerrevolutie omvergeworpen. Het systeem voldeed niet meer, zo zei Geert Mak dan ook, en het werd tijd voor iets nieuws.

  Het was een mooie, door ‘human interest’ doorspekte televisiedocumentaire, al had ik zo graag iets meer over Salazar gehoord! Deze toegewijde, bescheiden man - een intellectueel met hart voor zijn vaderland - had het land in de jaren dertig wederopgebouwd nadat het failliet was geraakt en geteisterd werd door straatvechters en anarchisten en communisten. Dit deed hij door de Estado Novo op te richten - de Nieuwe Staat - die volgens de feitelijk oeroude principes van het solidarisme en het corporatisme werd ingericht. Werkelijk een prestatie van formaat: wat Engelbert Dollfuss in Oostenrijk maar enkele jaren was gelukt doch wat afgeblazen moest worden vanwege Nazi-terreur, gelukte Salazar.

  Ik kan begrijpen dat heer Tenhumbergs (zie hierboven) poogt het beeld van Salazar positiever te schetsen omdat er enkel aan Salazar c.s. als ‘dictatuur’ werd gerefereerd. In een artikel dat ik een anderhalf jaar geleden heb geschreven, heb ik gepoogd deze anti-Salazar-consensus van onze moderne tijd ietwat te doorbreken, zonder veel voorbij te gaan aan de misdaden van het latere regime: http://www.roepstem.net/salazar.html

  Hoezeer de euforie van de moderne, maakbare mens ook uit de documentaire leek te spreken, het portret van de dwaze revolutionair Wilson vormde hierbij een welkome afwisseling, die - voor de huidige begrippen - de uitzending weer in evenwicht bracht. De scène uit 1974 met diens doldrieste revolutionaire malligheid, zijn pogingen deze gelijkheidsdwang op de boerenbevolking af te dwingen die even daarvoor het landgoed van een oude familie had geconfisqueerd (en uiteraard voorgoed hadden vernield), en de scène anno 2008 met en veel oudere Wilson met zijn links, boertig dweperig gekweel lieten me weer zien wat revolutionairen met elkaar gemeen hebben: ze jagen kinderlijke idealen na, en blijven kinds, tenzij ze op hun schreden terugkeren.

  Marcel Bas 09-02-2009

• Een mooi fragment in deze aflevering vind ik die van die boer met zijn spade, dat aan moest tonen hoe moeilijk het wel niet was de basisprincipes van de revolutie aan de ongeletterde medemens over te brengen. En dat terwijl die landarbeider met zijn boerenverstand de vinger haarfijn op de zere plek wist te leggen.

  Marko 09-02-2009

• De uitzending was zeer boeiend, vooral de informatieve gesprekken met Vitor Alves en Otelo Sraivo de Carvalho.

  Een opvallende omissie was echter dat er geen aandacht werd besteed aan de rol van de MFA (Beweging van de Strijdkrachten) en de band die deze beweging aanging met de communistische partij PCP.

  De PCP was in die tijd een van de meest orthodoxe en pro-Moskougezinde communistische partijen in West-Europa. De langdurige machtsstrijd, die op 11 maart 1975 werd beslecht in het nadeel van de PCP, kwam niet echt aan bod. Jammer.

  Paul Kuiper 09-02-2009

• @M Tenhumberg: Gaat u maar eens in Portugal de wezen bezoeken achtergelaten na de politieke moorden van het bewind van Salazar, bezoekt u maar eens de folterkamers in de ex-gevangenis van Peniche, waar menig journalist, politiek opponent, vakbondslid, of gewone burgers gemarteld zijn… allemaal normaal voor het fijne demokratische bewind dat ze er in Portugal voor 1974 op na hielden, nietwaar? Het feit dat onze westerse “demokratien” steeds meer op rechtse diktaturen gaan lijken betekent niet dat u in puur negationisme kunt gaan doen.

  Kees van der Beek 10-02-2009

• Hapklaar en oppervlakkig, zoals de hele tv-serie In Europa. (Het boek is beter.) En zo is het ook bedoeld, want onder het huidige knevelende omroepbeleid is oppervlakkigheid het adagium. Diepgang levert geen centjes op. Dat kan de de januskop ‘doelgroep’ natuurlijk ook niet aan, diepgang he? Volgens de stofzuigerverkopers bij de Zendercoördinatie dan. Dat er op de zondagochtendradio nog iets meer over gezegd kan worden, mogen we als ‘extra’ beschouwen - niet geschikt voor doorsnee kijkertjes.

  Griet van Bijnen 10-02-2009

• Wederom een prachtige aflevering van een mooi stuk tv.
  Met name de laatste scéne van boer Wilson die vol emotie het lied zingt en daarmee laat zien dat de zijn strijd en ideaal sporen heeft nagelaten: wat een prachtshot !Waar voor een prijs wat mij betreft.

  Bert van Til 10-02-2009

• Dat de heer ‘Ricardo’ deze uitzending goed vond, is voor mij een teken aan de wand: deze uitzending was bevooroordeeld en versterkt alleen de foutieve en valse opvattingen over de Anjerrevolutie die bij ‘oud links’, bij de jaren ‘60 en ‘jaren ‘70-linkse ideologen ook in Nederland nog altijd hardnekkig leven.

  Natuurlijk zijn de persoonlijke portretten correct, maar de familieleden van de door de ‘vreedzame’ Anjerrevolutionaire o.l.v. Otelo vermoorde politieagenten worden niet getoond.

  Is er soms een Politieke controle over onze publieke omroepen.

  M. Tenhumberg 12-02-2009

• In de aflevering over de Anjerrevolutie waren opnamen te zien van Portugese soldaten die aan boord van schepen gingen om in de koloniën te gaan vechten.In dat stukje film zag je de betreffende schepen uit Lissabon vertrekken. Wellicht heb ik het verkeerd gezien, maar ik meende toch dat er een grijs met wit geschilderd passagiersschip bij was met een gele schoorsteen met groen met witte banden erop. Dat moét een schip van de Holland Amerikalijn geweest zijn. Zouden er Nederlandse HALschepen gecharterd zijn voor deze troepentransporten, terwijl men in Nederland toen toch zeer afwijzend stond tegenover de oorlogen in zuidelijk Afrika?

  H. Jongerius 22-02-2009

• @H. Jongerius: Voor zover ik weet zijn de beelden van het schip gemaakt door een ploeg van de VARA (voor Achter het Nieuws), uitgezonden op 1 mei 1974 en kort daarvoor geschoten. Ik heb echter geen idee of dit een HAL-schip is of niet.

  Joop Hopster 23-02-2009

• Om een of andere reden is mijn reactie niet aangekomen. Daarom opnieuw. Als linkse revolutie kan de Anjerrrevolutie niet als geslaagd worden bestempeld. Portugal is nog altijd het armste land van West-Europa, met rampzalige toestanden in onderwijs en gezondheidsdienst. Het kapitalisme zwaait er meer de plak dan ooit. Corruptie is aanwezig op alle niveaus, ook de allerhoogste. De “bevrijde” kolonien behoren tot de armste landen ter wereld. Het Salazar-regime was een dictatuur maar zeker geen fascistische , wel een nationaal-conservatieve, gesteund door de Kerk. Terloops, wat iemand hier vertelde dat Salazar op grote schaal scholen sloot is onwaar: juist het tegenovergestelde is gebeurd, duizenden plattelandschooltjes werden er gebouwd en die bestaan nog steeds, maar zijn of worden nu gesloten. Vergeet niet dat Portgual al eeuwen lang verachterd was, zelfs de soldaten van Napoleon vermeldden dat in hun brieven. Nauturlijk ben je nu vrij om porno te kopen, maar als je erg kritisch wordt vinden ze je wel (zoals trouwens in alle zgn democratische regimes).

  Raymond Kamiel 13-03-2009

• @Raymond Kamiel: Uw reactie is wel doorgekomen, maar staat elders, namelijk hier: http://www.ineuropa.nl/programmas/36788896/afleveringen/40966115/

  Joop Hopster 13-03-2009

• If you are willing to buy real estate, you would have to get the http://www.lowest-rate-loans.com. Moreover, my brother always takes a bank loan, which is the most firm.

  ESSIEHARTMAN 23-06-2010

Reageer!