Wat vindt u van ‘1956 - Hongarije?’

38 reacties

• Interessant om achtergronden te horen van een stad die ik inmiddels een aantal malen heb bezocht. Het bevatte voor mij wel degelijk nieuwe elementen die mij nieuwsgierig hebben gemaakt naar deze periode in de vorige eeuw. Wil hier meer over gaan lezen. Het was overigens de eerste kennismaking met In Europa.

  Martijn 11-01-2009

• Onduidelijk vond ik: hoe kon de ene dag een massa mensen worden neergemaaid door geweervuur ( hoeveeel ? ) en de volgende dag kwam er weer een menigte naar die kazerne en konden er blijkbaar zomaar enkele ( ?) soldaten worden opgeknoopt ? Werden ze stiekem ontvoerd ?
  Verder: wie was de leider van de opstand ? Werd er met de Russen onderhandeld ? Wat was het resultaat ? Hoeveel doden vielen er in totaal ?
  Er is geen rode draad , geen algehele lijn te vinden. Ook bij vorige uitzendingen steeds maar van die aparte dingen over één plaats, en dan helemaal uitvergroot. Dat lijkt me voor veel mensen, die helemaal geen geschiedenis hebben gehad heel verwarrend. Ook het verhaal van die “Spitzel”, die iedereen in de gaten hielden: dat was volgens mijn eigen ervaring ook in andere OOstblok-staten zo. Tijdens mijn verblijf in Polen en Roemenië werd ik ook dagelijks bespioneerd , omdat ik bij een gezin logeerde en niet in een hotel, maar ook dan zou dat zo zijn geweest. In Moskwa stond er op iedere gang van het grote hotel met duizenden bedden, op elke gang zo”n oud vrouwtje, babuschka of , die elke kamer in de gaten hield..

  Bernard 11-01-2009

• Het monument in Mosonmagyarovar heb ik al vele malen bezocht, maar nooit had ik enig idee van de impact op dit plaatsje en hun inwoners vanwege de gebeurtenissen. Het verduidelijkt mijn visie omtrent de geschiedenis van de Hongaarse bevolking. Overigens heeft elk monument in Hongarije wel een verhaal en helaas zie je dit soort gedenkplaatsen haast in elk dorp of stad in dit prachtige, maar veel te vaak onderdrukt land.

  Kace 12-01-2009

• De algemene lijn van het verhaal is goed, maar ik ben met Bernard eens; sommige punten worden vergroot door menselijke (subjectieve) verhalen.
  Als ik mag, ik wil een en ander aanvullen.
  Mosonmagyaróvár is een grenstadtje, zonder soldaten wel met een belangrijke grenswacht kaserne, en inlichtingen centrum van de grenswacht. Hier werden van het Westen terugkerende spionnen debriefd.
  De grenswachten werden uit meer betrauwbare ( kommunist-gezinde) families gerecruteerd, hadden van de soldaten afwijkende, beter uniform,
  beter voeding en behoorden onder de minister v binnenlandse zaken, dus zij waren eigenlijk politie troepen. Zij hadden enigzins vergelijkbare status als de marechaussee.
  De duizenden demonstranten bestonden uit de studenten van de lokale Landbouw Academie, middelbare scholieren, huisvrouwen - de arbeiders waren nog op hun werk..De demonstratie was vreedzaam, maar de kreten werden eisend en menigte werd boos en toen de kasernecommandant kapitein Dudás weigerde de gehate rode ster af te halen van het gebouw.
  Hij gaf vuurbeveel en ter plaatse stierven er 83 mensen. Ik meen te weten dat er 150-180 gewonden waren
  Het nieuws van deze ontzettende gebeurtenis overspoelde het land. Alle ziekenhuizen in West Hongarije waren vol met gewonden, zo in Györ , 30 km landinwaarts. Daar organiseerden spontaan naar voren tredende leiders
  ( een onderwijzer en een communist - de partei-secretaris van de theatergezelschap van Györ) hulp voor Mosonmagyaróvár, trucks, arbeiders uit de lokale fabrieken, wapens van de soldaten van Györ( die vaak met hun officieren samen) meegingen. Het hele hongaarse leger is in enkele dagen uiteen gevallen, men wilde niet schieten op landgenoten, de soldaten deserteerden, de officieren doken onder - of deden mee met de opstand.
  In de grenswachtkaserne waren ook kaotische, opstandige toestanden; kapitein Dudás reed met schauffeur naar zijn huis, haalde zijn vrouw en 2 kinderen op en liet zich naar Tschecho-Slowakie brengen, door de zijn eigen mensen bewaakte grens-brug bij Medve, 15 km ten noorden van Györ.
  De grenswachten waren ook ontzet en verweten aan hun 3 overgebleven (dus; niet gevluchte luitenants) dat zij met pistolen in de hand achter de schietende soldate stonden. (Later hoorde ik geruchten over een gedode mitrailleur-schutter, die weigerde op de demonstranten te schieten en werd door zijn luitenant gedood.) Deze kaserne werd door de gewapende helpers uit Györ, samen met de lokale - maar ongewapende bevolking - bestormd. De grenswachten waren gedemoraliseerd ik weet niet meer of er geschoten werd of niet. De grenswachten overleefden het maar de drie officieren werden mishandeld en die moesten naar het ziekenhuis, waar men probeerde hun leven te redden tegen de woedende menigte. Toen de artsen weigerden de 3 gewonde officieren uit te leveren, werden voor de keuze gesteld; zelf voor de volksberechting te staan of de drie “mordenaars”uit te leveren. De artsen kozen eieren voor hun geld - niemand wil sterven in de verdediging van een
  moordenaar.
  De 3 officieren werden tot pulp geslagen, opgeknoopt met de voeten omhoog.
  Een van mijn klasgenoten stond daar bij - waarschijnlijk te dichtbij, - en veretelde mij een jaar later in Wenen, dat toen men de hangende luitenant - die voor zijn ophanging nog dapper vocht met zijn vuisten, in tegenstelling tot zijn maten - op de wens van een engels sprekende fotograaf van de boom haalde en opnieuw ophigng.
  Alle landgenoten die ik ken, schamen zich voor deze story - hoewel ze de doodstraf voor die massamordenaars terecht vinden.
  En de dronken, a-sociale rapalje, over die de ex-grenswacht sprak; huilend3e moeders, vloekende en tierende vaders en broers, waren zeker moordzuchtig.
  Misschien waren ook tussen die eerst wat dronken; om meer moed, of uit gewoonte. Er was tussen hen een man die thuiskomend van zijn werk drie van zijn minderjarige kinderen vond tussen de doden, liggend op de gras. (Na de opstand is hij opgehangen.)
  Ik lag in het militair hospital van Györ in Nov. 1957. meerder keren hoorde ik een ijlende meisje roepen en hartverscheurend roepen. De zieken werden onrustig, iedereen wilde weten wat was er aan de hand. Een bevriende zuster vertelde mij; het was een 15 jarig meisje, slachtoffer van de fatale schietpartij in Mosonmagyaróvár, die 5 kogels in haar buik heeft gekregen.
  Zelfs toen al - zo snel na de opstand - mocht men er niet over praten.
  In deze dagen bracht de ambulance Attila Szigethy naar ons zikenhuis; ex-kamerlid van de vroegere boerenpartij, de meest bekende politicus in West Hongarije in de opstand. Hij had een schedelbasisfractuur en stierf na enkele dagen. Hij was gearresteerd door de Veiligheidsdienst, gemarteld ( wat toen standaard-verhoormethode was) en bij de eerste mogelijkheid spron hij in de trappengat van 2 hoog toen hij van- of naar een verhoor ging. Het gerucht v dat hij gegooid werd, is niet bevestigd, zover ik weet.
  Hoeveel gewonden stierven later is niet bekend. Men mocht er niet over praten.
  En de leiders?
  Onderwijzer Tihanyi, maandenlang verhoord, werd gehangen. Stierf met de eerste couplette van de nationaal anthem op zijn lippen.
  Zijn collega de patij-secretaris ( dit is altijd de hoogste rang binnen een locatie van de communistische partij.) van de theatergezelschap is ook gehangen.
  Kapitein Dudás, na de opstand teruggekeerd naar Hongarije, overgeplaatst, nooit bestraft, als kolonel gepensioneerd en leefde nog kortgeleden in een mooie villa bij Kecskemét. Wil niet praten, wil niet voor de cameraas.
  Zijn gesloten poort wordt door touriesten uit de tour-bussen gefotografeerd
  - de chauffeurs staan gaarne even stil op verzoek .
  Wie waren de leiders van de opstand?
  De wettige ministerpresident was Imre Nagy, professor in de economie, oud kommunist, door de kommunistische partij al eenkeer afgezet ( hij had deze functie tussen 1953 en 1955) in zijn kring vrijdenkende politici, journalisten, kommunistische filozofen etc. Na 4 November gevlucht naar de Yugoslaawische ambassade, toch uitgeleverd onder druk, door de russen ontvoerd met zijn gevolg in 2 bussen, naar Roemeenie geinterneerd, half jaar later thuisgebracht, berecht, veroordeeld, opgehangen. De galg is te zien in het Huis of Terror in Budapest, Andrássy Ut 60, dit gebouw was vroeger het centrum van de hongaarsche geheime politie, beter bekend als de grootste martelcentrum van het land. Nu museum.
  De documentaire - in vond het goed en interessant, maar minder goed dan de vorige afleveringen - noemde een belangrijke omstandigheid niet. Men wilde uit de Warschauw-pact ( de rode tegenhanger van de NATO) en hoopte militaire hulp van de USA, Engeland en Frankrijk. Eisenhouwer stond midden in zijn herverkiezing, Engeland en Frankrijk vielen met Israel
  samen Port Said aan en wilden de door Nasser gesloten heroveren-heropenen. Niemand had geld of soldaten over voor een klein land.
  De russen aarzelden eerst met hun reactie; de 3 in Hongarije gestationeerde ten lelijk toegetakelde tank divisies trokken zich terug en verdwenen -tijdelijk - in de bossen. Na de vrijbrief van Eisenhouwer aan Chrustschow
  , dat de USA zal niet intervenieren - kwam marschal Konew met 20 divisies het land binnen en sloeg de opstand neer in enkele dagen.
  Weet je al wat meer Bernard?
  Als je meer wil weten, kom maar eens langs; bed en breakfast gratis.
  tamás

  tamás , t.balla@quicknet.nl 12-01-2009

• Gisteravond heb ik met gemengde gevoelens gekeken naar de matige uitzending van Geert Mak’s aflevering over de gebeurtenissen in Hongarije in 1956. Naar mijn menig is overmatige aandacht besteedt aan de man die acht en een half jaar cel kreeg vanwege de gebeurtenissen bij de gevangenis in een kleine stad op de grens met Oostenrijk. Een eindeloos gesprek waar de man naast een nors kijkende vrouw zit die onduidelijke dingen in een pan zit te snijden en niet aan het woord komt. Over de politieke gebeurtenissen na de opstand werd nauwelijks informatie gegeven, vooral de rol en het lot van Imre Nagy en anderen werd niet genoemd. Ook de levensloop van het gevluchte Hongaarse echtpaar (op de zolder) in Nederland kwam niet uit de verf.
  Het verloop van die gebeurtenissen is volgens de pagina Imre Nagy in Wikipedia te volgen. (hieronder een uittreksel)
  A.Huyser@kpnplanet.nl
  Kádár werd secretaris van de arbeiderspartij en beloofde Nagy en de andere ministers dat zij veilig het land konden verlaten. Op 23 november 1956 verliet Nagy de Joegoslavische ambassade. Hij wilde in de klaarstaande auto stappen, maar werd door Hongaarse geheime agenten overmeesterd en gevangengenomen. Dit gebeurde overigens ook met de andere ministers. Enige tijd werd hij in Roemenië vastgehouden, daarna in Hongarije.
  Op 17 juni 1958 maakte de Hongaarse regering bekend dat “verscheidene vroegere regeringsleden waren berecht en dat een aantal terechtgesteld waren.” Onder de terechtgestelden, ter dood veroordeeld wegens “hoogverraad en samenzwering tegen de volksdemocratie” waren Nagy, generaal Pál Maléter en Miklós Gimes

  Bram Huyser 12-01-2009

• Het boek vind ik beter dan de documenairereeks. De verbanden zijn in de serie hier en daar een beetje zoek en het is te fragmentarisch. Een uitzending over Hongarije ‘56 was wel weer verbijsterend in zijn detailering. Die over de oprischtind van de EGKS weer te tuttig.

  Rob van Doesburg 12-01-2009

• Een behoorlijk gebalanceerde aflevering. Ik vond het mooi om zowel de mening van het parlementslid als de boswachter te horen. Mijn mening over de vrijheid is echter, de vrijheid die aan de Hongaren en andere oost-europeanen is gegeven na 1989 is maar gunstig voor een klein gedeelte. Met de vrijheid, werden er ook vele sociale instellingen afgenomen (gratis huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg). Zodat mensen zichzelf alsnog niet kunnen ontplooien of voor een gedeelte zelfs nog minder dan eerder het geval was.,

  Freek 12-01-2009

• Ik heb trouwens ook het boek ‘In Europa’ gelezen en daarin kwam ook voor dat niet alleen soldaten maar ook sympathisanten van de Communistische Partij werden opgehangen en zelfs Joden. Er was veel geboefte tijdens de opstand die misbruik maakte van de gelegenheid om inderdaad fascistische praktijken uit te voeren.

  Freek 12-01-2009

• Deze uitzending en de vorige vond ik niet zo sterk. Te onsamenhangend

  Rob 12-01-2009

• Ik ben in slaap gevallen

  Frederik 12-01-2009

• Heel sterk om de man die 8 jaar gevangen zat uitgebreid zijn woord te laten doen. Zo wordt duidelijk hoe schijnbaar toevallig men het slachtoffer van zijn tijd kan worden. Aan de hand van deze man wordt wederom het verhaal In Europa door willekeurige mensen verteld. Jammer dat het echtpaar die bij de familie Mak in Leeuwarden werd ondergebracht, weinig aan het woord kwam. Was dat uit tijdgebrek? Kan de volgende serie uitzendingen meer tijd in beslag nemen. Wat denkt U van anderhalf uur per uitzending?

  Karin van der Valk 12-01-2009

• Zoals hierboven al werd verwoord, vind ook ik het boek “In Europa”vele malen sterker dan de televisieuitzendingen. ZEker wat betreft de uitzendingen na de “Zomerpauze”.
  Verder ben ik in Hongarije geweest zowel tijdens het Kadar-regiem als na de val van het communisme. Mijn indruk was dat de gemiddelde mens het na de “Wende” moeilijker had dan daarvoor. Ik realiseer mij echter zeer wel, dat je in een paar weken bezoek moeilijk een zuivere indruk van de toestand kan krijgen.

  J. Noort 12-01-2009

• Net zoals vele ander e afleveringen is ook deze overroepen. Naakte tijdsdocumenten ontbreken veel te veel.
  Ook de aflevering over Europa was zwak. Laat een fanfarelid wat nadenken over waarom de dirigent 20 jaar geleden ontslagen werd en je hebt geen interessante bijdrage geleverd vopver de Europese geschiedenis. Geef mij maar de ZDF producties. Stukken beter. Spijtig dat de VRT de uitzendingen twee dagen later heruitzendt ipv betere hist programma’s

  Deneckere 12-01-2009

• Een heel interessante documentaire, bravo! Alleen jammer dat de politicus/schrijver/ex-parlementslid Imre Mecs, die kort na de opstand werd opgepakt en als ’staatsgevaarlijke contrarevolutionair’ op zijn 23e ter dood veroordeeld werd, niet heeft verteld in het interview dat hij vanuit de gevangenis altijd naar de universiteit mocht om te studeren en examens af te leggen… Met de toestemming van de communisten, natuurlijk. Dan vraag je je af wat zijn rol is geweest… Later werd hij politicus onder andere bij de “socialisten”, de “nieuwe generatie” communisten… Ik had een interview met Maria Wittner veel authentieker gevonden. Zij werd ook ter dood veroordeeld en heeft langer dan een decennium in de gevangenis gezeten na ‘56.

  M. Gort 12-01-2009

• Mooie uitzending, maar wanneer houden we nou eens op de Sovjet-Unie gelijkt te stellen met “de Russen”? Stalin was een Georgiër, Chroestsjov een Oekraïner. “De Russen” werden thuis net zo hard bespioneerd en vervolgd als “de Hongaren”, die op hun beurt er ook wat van konden. De Sovjet-Unie was niet Rusland; De Russen waren niet de Sovjets; de onderdrukking was niet Russisch, maar communistisch; en de tanks die in ‘56 Hongarije binnenratelden waren van het Rode Leger en niet van het Russische leger.
  Natuurlijk begrijp ik dat Rusland het grootste en dominantste land was van de Sovjet-Unie, en als het een keertje in één adem genoemd wordt, kan ik daar heus mee leven. Maar bedenk dan ook dat de Perestrojka net zo goed uit Rusland kwam. In deze aflevering heb ik me wel zeven of acht keer aan geërgerd aan die reductie van de werkelijkheid.

  Marc 12-01-2009

• Marc, Hitler werd ook in Oostenrijk geboren.
  Geloof me maar, de Hongaarse overheid werd toen vanuit Moskou bestuurd. Imre Nagy wou de Russen naar huis sturen, het is helaas niet gelukt. Nogmaals, de RUSSEN!

  M. Gort 12-01-2009

• @M. Gort;
  Het spijt me, maar de vergelijking met Hitler is onzinnig. Hitler was uit op een rassistisch gedefinieerde staat, een etnisch zuivere heilstaat van en voor de Duitsers, of Ariërs zo je wilt (waar hij de Oostenrijkers ook toe rekende), en waar andere volkeren geen plaats zouden hebben. De Sovjet-Unie ging uit van een heel andere ideologie. Die was niet van en voor de Russen, maar van en voor ‘het proletariaat’ ALLER landen. Ik ben het ermee eens dat dat ideaal nooit verwezenlijkt is, en dat de Russen natuurlijk wel dominant waren binnen die constellatie, maar nogmaals, dat betekent nog geen gelijkstelling van Rusland=Sovjet-Unie.
  Je merkt heel terecht op dat de politiek in Boedapest vanuit Moskou gedirigeerd werd, maar Moskou was destijds niet de Russische hoofdstad, maar de hoofdstad van een multi-etnische, communistische staat, die niet gedefineerd werd naar etnische cathegorieën, maar naar klassen. Met dat systeem, dat dus niet Russisch is (Marx was ook een Duitser!) wilde Nagy afrekenen.

  Marc 12-01-2009

• Nee, oorspronkelijk geloofde Nagy Imre zelf ook in de communistische idealen. Hij wou niet afrekenen met het systeem, hij wou simpelweg onafhankelijkheid.
  Weet je, voor ons, Hongaren maakte niet uit waar die soldaat vandaan kwam: de Oekraïne, Rusland, enz. De algemene naam was gewoon “de Russen”.
  ‘“De Russen” werden thuis net zo hard bespioneerd en vervolgd als “de Hongaren”, die op hun beurt er ook wat van konden.’ Ik begrijp niet wat je hiermee bedoelt. De Hongaren hadden geen zeggenschap tegen “de Russen”.

  M. Gort 12-01-2009

• Niet zo lang na de val van de Muur was ik in Dresden DDR bij toenmalige
  kennissen een stel hij pas afgestudeerd ingenieur zij studente voedsel technologie. Ze hadden een programmaatje bedacht waarbij ook een bezoek
  aan een vrouwelijke kennis van hun een overtuigd partij lid. Ik werd gewaarschuwd dat zij er psychologisch slecht aan toe was als gevolg van het
  in een storten van alles waar ze in geloofde. Daar kwam het op neer.
  Of ik op mijn woorden wilde letten tijdens het bezoek aan haar.
  Dat heb ik gedaan. Ik moest er aan denken toen ik de boswachter zag redeneren en het commentaar dat hij van geen kritiek op de onderdrukking
  van voorheen wilde weten. Voer voor psychologen / psychiaters ?

  R.T.Ton 12-01-2009

• Wat ik bedoel is dat ook in Rusland zelf de repressie hevig was (denk aan de Grote Terreur en de collectivisatie, die aan miljoenen Russen het leven kostte), en dat ook in Hongarije, Polen, Roemenië, DDR, Tsjechoslowakije, enzovoort, er mensen meeliepen met het systeem. Ook in Hongarije zaten er wel degelijk Hongaren in de Partij, zoals ook al bleek in deze aflevering.

  Daarnaast kan het wel zijn dat voor de Hongaren iedere soldaat uit het oosten een “Rus” was, maar historisch gezien klopt dat dus gewoon niet. Na de oorlog was slechts 48% van de Sovjet-bevolking Russisch. En het lijkt me voor de huidige verwerking van de geschiedenis, in een Europese context, goed als we recht doen aan de historische feiten en proberen af te komen van die simpele nationale goed-fout schema’s. Kortom, “de Russen” waren niet tegen “de Hongaren”. Het Sovjet regime, en zijn marionetten, waren tegen alle mogelijke politieke en ideologische oppositie, ongeacht nationaliteit.

  Marc 12-01-2009

• Dat de Russen niet tegen de Hongaren waren?? Ik denk het niet dat mijn oma jouw redenering zou kunnen begrijpen, want de Russen wilden haar verkrachten… Zij was toen hoogzwanger! Maar weet je, volgens mij heb jij nooit in het Oostblok gewoond, dus laat maar. Het heeft geen zin om iemand als jou te vertellen hoe het systeem toen en nu in elkaar zat. Degelijke communisten? Dat is een grap! Vooral nu, in deze jaren…
  Volgens mij heb jij niks begrepen van deze documentaire.

  M. Gort 12-01-2009

• Bram Huyser: “Een eindeloos gesprek waar de man naast een nors kijkende vrouw zit die onduidelijke dingen in een pan zit te snijden en niet aan het woord komt. (…) Ook de levensloop van het gevluchte Hongaarse echtpaar (op de zolder) in Nederland kwam niet uit de verf.”

  Karin van der Valk: “Jammer dat het echtpaar die bij de familie Mak in Leeuwarden werd ondergebracht, weinig aan het woord kwam. Was dat uit tijdgebrek?”

  Volgens mij was er niks meer bijzonders te vertellen over het echtpaar op de zolder, dat was meer een aanleiding. Die bleven dus hier in Nederland, nooit teruggegaan naar Hongarije toe, klaar. Grappig trouwens dat de vrouwen vaak in stilte blijven, ook in andere afleveringen (in andere landen dus) heb ik dit gezien.

  M. Gort 12-01-2009

• Ik bestrijd helemaal niet dat het Rode Leger een hoop verschrikkelijks heeft aangericht. Ook wil ik het leed van de Hongaren helemaal niet vergoelijken. Wat ik bestrijd is dat dat leger alleen maar uit ‘Russen’ bestond, net zoals dat de Komintern en het Warschau-Pakt en alle instituties en personen die het systeem in stand hielden, niet alleen Russisch waren.

  Daarnaast begrijp ik de anti-Russische emoties van de Hongaren goed. Daar hebben ze alle redenen toe. Wat ik echter mooi vond in de documentaire, is dat de Hongaren zelf wel allemaal de correcte termen gebruiken: ze spreken over de “Sovjet-unie”, en van de Communisten, ook in eigen land. Wat mij gewoon stoorde was de voice-over van Geert Mak, die het consequent heeft over “de Russen”, “de Russische heerschappij”, Stalin als “de grote Russische leider”, enzovoort. Het zou een kleine moeite zijn die terminologie te veranderen in “Sovjet”, en dat zou de geschiedenis meer recht doen. Dus mijn kritiek richt zich helemaal niet tegen de Hongaren, maar tegen de VPRO.

  Tot slot: ik heb wel degelijk in het (voormalige) Oostblok gewoond, en wel in Rusland, en het lijkt me nuttig ook dat perspectief voor de verandering eens serieus te nemen. De Russen zijn ook mensen.

  Marc 12-01-2009

• Natuurlijk zijn ze ook mensen. Ik heb zelf 8 jaar Russisch geleerd op school en ik vond dat niet eens erg! Ik denk dat je voor iets anders “vecht”. Veel succes. Het spijt me zeer, maar eerlijk gezegd, maakt het voor mij niet zoveel uit, Sovjets of Russen… Wij hebben zó veel verhalen gehoord, de communisten proberen het steeds goed te praten, maar het is helemaal niet geloofwaardig meer. Sorry. Ik ben er bang voor dat het toch de Russen waren, die de term Sovjets hebben uitgevonden. Tegenwoordig kan de Oekraïense president, Yuschenko niet eens op zijn eigen taal meer spreken, want de voertaal is daar simpelweg Russisch geworden. En niet andersom… Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet tegen de Russen. Heel veel Hongaren zijn er niet tegen de Russen. Maar wij hebben niet om de Russische heerschappij gevraagd. De Canadese soldaten hebben Nederland ook niet gekoloniseerd na de tweede wereldoorlog. Wij hebben heel veel meegemaakt en wij wilden alleen maar onafhankelijkheid. Wij zijn ook maar mensen.

  M. Gort 12-01-2009

• Alleen al het oproepen van de beschaafde en deskundige reacties van insiders maakt de uitzending de moeite waard. In talloze naslagwerken wordt de geschiedenis gezoegzaam uit de doeken gedaan. Sebastian Haffner toonde de zin van human history al eerder aan. Tijdgenoten herkennen zich erin en verdiepen hun herinnering. Jongeren krijgen meer begrip voor de invloed van oorlog en terreur op de gewone burger, die dit alles niet heeft gewild en willoos moet ondergaan. Goed en kwaad in elke mens komt naar boven. Een geweldige serie. Ga zo door, Geert.

  Jaap 13-01-2009

• De uitzending over Hongarije 1956 vond ik oppervlakkig en ietwat druilerig.

  Men heeft zich niet eens de moeite genomen om namen correct te spellen, laat staan uit te spreken. Veel bedenkelijker is dat de makers van het programma blijkbaar geen kennis hebben genomen van het feit dat documenten over Hongarije ‘56 in de archieven toegankelijk zijn. De Hungaro-Amerikaanse politieke wetenschapper Charles Gati (Johns Hopkins University, ooggetuige van de Hongaarse opstand) heeft in 2006 een standaard werk over Hongarije ‘56 (Failed Illusions. Moscow, Washington, Budapest and the 1956 Hungarian Revolt) gepubliceerd dat mede op dergelijke documenten en op interviews is gebaseerd. De Amerikaanse overheid - dit weet ik ook uit eigen ervaring - heeft vooral via Radio Free Europe de Hongaren misleid door hen op te jutten tegen de communistische machthebbers en daarbij de verwachting gewekt dat als de Hongaren en anderen achter het IJzeren Gordijn wapens zouden grijpen de USA hen te hulp zou komen. Dit had mede te maken met presidentsverkiezingen in die tijd waarbij het om winnen ging van de stemmen van miljoenen etnische Polen, Hongaren en andere Centraal-Europeanen in de Verenigde Staten. Misleiding dus ook van de eigen burgers. Charles Gati heeft president Bush overigens tevergeefs opgeroepen om tijdens zijn bezoek aan Boedapest in 2006 bij de herdenking van de opstand het Hongaarse volk zijn verontschuldigingen voor het weleer gevoerde Amerikaanse beleid aan te bieden. Bush heeft in plaats daarvan een parallel getrokken tussen Hongarije ‘56 en Irak 2006, hetgeen - op zijn zachts gezegd - nogal vergezocht was.

  Sovjet leider Nikita Chroesjtsjev, aan de andere kant, had in beginsel van ingrijpen kunnen afzien. Dat had echter zijn kop gekost en daar voelde hij blijkbaar niet veel voor. Slechts enkele maanden eerder was hij met de destalinisatie begonnen. Dit laatste werd hem door zijn stalinistische vijanden in de partij- en legerleiding alsook elders in het kolossale Sovjet rijk niet in dank afgenomen. Zij hadden een eventueel ‘verlies’ van Hongarije ongetwijfeld, en naar alle waarschijnlijkheid met succes, aangegrepen om hem af te zetten, waarbij zij op steun konden rekenen van hun kameraden in landen als Polen, Tsjecho-Slowakije, Oost-Duitsland, Hongarije en Roemenië. Voor Chroesjtjev werd ingrijpen in Hongarije zeer verleidelijk nadat Washington Moskou te verstaan heeft gegeven dat de Amerikanen niets zouden doen als de Sovjets de Hongaarse opstand met de harde hand zouden onderdrukken. Wat zij dan ook deden. Het destijds ontzagwekkende Rode Leger zaaide dood en verderf in Hongarije, daarna volgde bloedige terreur. Er was, kortom, onnoemelijk veel menselijk leed. In Nederland lopen er heel wat mensen rond die hun ervaringen gedurende de bezetting in ‘40-’45 nog steeds niet te boven zijn gekomen en dat is begrijpelijk. Misschien zou het een beter begrip van wat de Hongaren hebben meegemaakt ten goede zijn gekomen als Mak c.s. daarbij stil hadden gestaan dat alleen al in tijd uitgedrukt de bezetting van Hongarije door de Sovjets ongeveer het negenvoudige was van de bezetting van Nederland door Nazi-Duitsland.

  Er is verder voorbijgegaan aan het opmerkelijke fenomeen ‘goelasjcommunisme’ in Hongarije na ‘56, aan het feit dat het land de ‘leukste barak’ achter het IJzeren Gordijn werd, zo leuk zelfs dat gekroonde staatshoofden, met inbegrip van koningin Beatrix, presidenten en zelfs de paus János Kádár de hand hebben gedrukt. Dit ondanks het feit dat hij voorheen in hun ogen een ‘marionet van Moskou’ en de ’slager van Boedapest’ was. Opmerkelijk is ook dat volgens Time magazine in de jaren ‘80 Kádár vrije verkiezingen in Hongarije met overgrote meerderheid zou hebben gewonnen

  Tot slot het volgende. In plaats van zoveel tijd te besteden aan de een of andere maffe boswachter die nog steeds communistische idealen koesterend in een wachttoren midden in het bos een rood boekje zit te lezen (wat hij naar mijn gevoel ook niet dagelijks doet en wat ook niet exemplarisch is), had men beter naar antwoorden kunnen zoeken op vragen als waarom de Hongaarse samenleving heden ten dage extreem gepolariseerd is en waarom er zo velen teleurgesteld zijn in democratie en neoliberalisme.

  József Katus 13-01-2009

• De opmerkingen van Marc over het herhaald foutief gebruik van het woord ‘Russen’ en de opmerkingen over hert verzwijgen van de Amerikaanse en Europese houding in de kwestie tonen dat men hier feitelijk niet aan geschiedschrijving doet maar entertainment verkoopt verpakt als geschiedschrijving. TV moet vlot zijn maar de essentie moet gegeven worden, zoniet is het geschiedsvervalsing. Zo verzweeg men in de uitzending over Praag dat de Sovjetunie in 1938 de enigste natie was die zich verzette tegen de annexatie door Hitler van het land. Toch belangrijk om de kwestie te verstaan. De heer Mak zou gewoon gebuisd zijn met wat hij hier toont. Bovendien gebruikt hij hier constant de ‘vrijheid’ versus ‘Stalinistische terreur’. De ‘goeden’ versus de ’slechten’. Moet je over de Fransen in het Midden-Oosten of Vietnam eens gaan zeggen. Of over de Nederlanders in Indonesië. Nou zeg, vrijheid is een abstract begrip dat steeds aan beperkingen is onderworpen. Nederland is vrij maar als de VS Nederlands kanonnenvlees nodig heeft voor haar zoveelste oorlog dan zal Nederland die leveren. Zelfs al mort men achter de schermen. Hetzelfde voor Tsjechië dat zo vrij is delen van een Amerikaans anti-rakettenschild te plaatsen. En hetzelfde voor Hongarije dat zich via Duits en Amerikaans geld in 1988/89 kon vrijkopen uit het Warschauwpakt. In ruil echter liet het dan toe dat diezelfde Duitsers en Amerikanen in Hongarije illegaal en in het geheim Kroatische nationalisten opleidden om dan later te gaan vechten in de Joegoslavische burgeroorlog. Een oorlog waar deze onder toezicht van Duitsland en de VS dan massaslachtingen en ethnische zuiveringen verrichten. Van vrijheid gesproken. Mak & Co betreden hier in de serie al lang platgelopen paden en beperken zich tot de versie die door Westerse regeringen van de geschiedenis is gepresenteerd. Geen verhalen over bijvoorbeeld maffiabaas Lucky Luciano die in 1943 door de VS naar Sicilië werd gestuurd om de boel te runnen. Met gevolgen die erg belangrijk zijn en we nu nog dagelijks zien. Ook niets over het massaal omkopen van belangrijke politici, mediabaronnen en sociale organisaties met mensen als een Willy Brandt, Axel Springer en Guillio Andreotti. En of we de Amerikaanse rol in de bloedige periode van de ’strategie van de spanning’ in Italië met P2 & Co zullen te zien krijgen betwijfel ik sterk.

  Willy Van Damme 14-01-2009

• Willy, is het jou misschien ook opgevallen dat het Warschaupact in 1991 eigenlijk van zichzelf in elkaar stortte, na de Sovjet-unie? Wat denk je dan van het openen van de Hongaarse-Oostenrijkse grens (toen nog het Ijzeren Gordijn) voor de Oost-Duitsers, die op zo’n manier naar West-Duitsland konden vluchten? Ik ben nieuwsgierig hoeveel dat “heeft gekost”… Heb jij enige informatie daarover?

  M. Gort 14-01-2009

• M. Gort: Het Warschaupakt is in elkaar gestort doordat het gewoonweg niet werkte en financieel niet langer haalbaar bleek. Alle landen zaten tot over hun oren in de schulden en waren virtueel failliet. Je opmerking is dus geheel correct. Het toelaten in Hongarije van mensen uit andere landen van het Warschauwpakt was ongetwijfeld ook een door Amerika en Duitsland gestelde voorwaarde daar het de druk op de DDR enorm verhoogde. Men wist dat dit ging gebeuren. Wat dat heeft gekost is op dit ogenblik onmogelijk te achterhalen. Ik weet wel dat er in die periode veel bankrekeningen in allerlei fiscale paradijzen zijn geopend door Oost-Europese leiders. Je denkt toch niet dat dit allemaal idealisten waren zeker. Niet naief wezen, anders eindig je als Hongaars boswachter. Het idee dat Mak en vele andere pseudohistorici verspreiden is dat de wereld draait om ‘goeden’ en ’slechten’ en om idealen. Niets is minder waar. Toen Caesar West-Europa veroverde op de Kelten en anderen was dat officieel omdat dit barbaren waren die een bedreiging vormde voor de ‘beschaafde’ Romeinse maatschappij en haar ‘idealen’. In realiteit echter was Rome toen bijna failliet en had het dringend nood aan vers goud. Wat de toen hoog beschaafde Kelten in overvloed hadden. Bovendien lag Caesar in ruzie met andere politici in Rome. Door de Kelten te vermoorden kon hij hun geld stelen en met dat geld troepen betalen en politici en zakenlui omkopen en zo de rivalen voor de macht in Rome uitschakelen. Wat hem rijkdom en het dictatorschap opleverde. In wezen is er in de wereld sindsdien niets gewijzigd en worden met wat variaties steeds diezelfde nepargumenten bovengehaald om gebieden te veroveren of kritische regeringen het zwijgen op te leggen. De echte reden is nog steeds hebzucht naar meer geld en meer macht. Disecteer maar eens goed de verklaringen van de Nederlanders om Oost-Indië te veroveren, onze Belgische koning Leopold II voor Congo en nu Bush voor Irak. Het is dat welke mij leidde tot de bovenstaande commentaar dat Mak & Co er niets van bakken. Ik vind dat een schande.

  Willy Van Damme 14-01-2009

• @Willy Van Damme: Nooit gedacht dat Caesar nog eens genoemd zou worden in verband met een televisie-serie over de geschiedenis in de 20e eeuw: heerlijk! Ben erg benieuwd welke vergelijkingen er nog meer zullen volgen.

  Joop Hopster 14-01-2009

• “Wat dat heeft gekost is op dit ogenblik onmogelijk te achterhalen.”
  Het blijft dan toch alleen een concept, niet bewezen dus.

  “Ik weet wel dat er in die periode veel bankrekeningen in allerlei fiscale paradijzen zijn geopend door Oost-Europese leiders. Je denkt toch niet dat dit allemaal idealisten waren zeker. Niet naief wezen, anders eindig je als Hongaars boswachter.”

  Dat de communisten stelen, is niks nieuws. Maar dit allemaal moet bewezen worden. Zonder dat is het helaas niks waard.
  Bedankt voor je advies. Ik zal zeker niet zo eindigen als de boswachter, het zielige mannetje in zijn torentje met het rode boek. Dat was een andere generatie.

  M. Gort 14-01-2009

• M. Gort: Daar de meeste landen hun gegevens hier geheim houden is het logisch dat wij daarover weinig of niets weten. Per toeval lekt er wel eens iets uit of zijn er gegevens beschikbaar waaruit wij dit moeten afleiden. Een kritische blik op de biografiën van bepaalde Oost-Europese leiders zou ook al argwaan moeten opwekken. En dat ‘communisten’ (ik spreek liever over staatskapitalisme) wel eens stalen zal wel. Niets is meer menselijk en ook Pastoors en zelfs bisschoppen laten wel eens te gaarne ‘kinderen tot hun komen’. Hoezeer die ‘bevrijding’ met een korreltje zout dient genomen te worden blijkt uit kortelings te publiceren studie in The Lancet over de voormalige Sovjetunie, studie gemaakt door twee Britse wetenschappers. Een artikel hierover staat vandaag in de Britse Financial Times. Daaruit blijkt dat de wijze waarop de structuur van de Sovjetunie werd ontmanteld zeker 1 miljoen doden doden heeft gekost. Het artikel schrijft dat de in onze media steeds geroemde Amerikaanse economist Jeffrey Sachs, de man die het allemaal leidde en dus verantwoordelijk is, niet bereikbaar was voor commentaar. Ook dat is ‘vrijheid’. Verder discussieert men nog over de Romeinse gescheidenis dus zal er over deze periode nog veel inkt vloeien. Interessant zou de opening van de Britse, Duitse en Amerikaanse geheime archieven zijn. Maar hun archieven over WWII zijn nog deels gesloten. Obama zal hier welk niet roepen om ‘change’. Joop Hopster: De geschiedenis herhaalt zich steeds maar wel altijd in een ietwat andere vorm. Verder is er ook het andere gezegde onder historici: De enige les die we uit de geschiedenis kunnen trekken is dat de mensen er geen lessen uit trekken. Desalnietemin blijft de kennis van onze geschiedenis essentieel.

  Willy Van Damme 15-01-2009

• De uitzendingen van Geert Mak vind ik prima. Nu weet ik wat er hier in Europa is gebeurd.Tijdens de tweede wereld oorlog zat ik in een ander wereld deel, maar de ellende is prakties het zelfde. Zo heeft ieder zijn verhaal.

  Cor Rademaker 19-01-2009

• Enigszins merkwaardig dat de OAS in hele stuk niet eens genoemd werd. En voor een bredere benadering was het goed geweest als tenminste 1 Algerijn aan het woord was gelaten (b.v. in plaats van dat eindeloze gezwam van de generaal over hoe hij opdracht kreeg de opstand neer te slaan). Verder een goede, interessante uitzending.

  Erik C. 19-01-2009

• Ik ben erg onder de indruk van dit verhaal over Algerie, vele martel episodes hier getoond zijn te herkennen in het boek van Tahar Ben Jeloun in “Een verblindende afwezigheid van het licht”. Ik heb inderdaad nooit geweten dat deze hel zo ‘infernal’ was en dat terwijl ik toch in die tijd in Frankrijk woonde. Vaak razzia’s meegemaakt in Parijs en leuzen op de muren van gebouwen van de FLN en OAS. De media toen liet ook niets doorschemeren van deze zwarte tijd in de geschiedenis. De autochtone fransen vonden dat ze in hun recht stonden en vooral de beter gesitueerden. Zij wilden niet hun l’Algerie kwijt!! Ik ben blij dat mij deze onrustige tijd van toen (ik was 19 jaar), duidelijk is gemaakt. Dank hiervoor. Alleen één mankement, een Algerijn had ook zeker zijn verhaal moete kunnen vertellen.

  Monneke 19-01-2009

• Ik realiseerde me dat ik toen in de jaren 1956/1957 als 17/18jarige vakantie vierde en zat te schilderen in Zuid-Frankrijk (Cannes, Antibes, LeCannet, Fréjus etc). Ik hoorde daar van de vreselijke toestanden in Algerije. Op het strand waar ik overdag ook wel eens vertoefde, trof ik jonge mensen uit Algerije, Tunesie, Libie, Frankrijk zelf natuurlijk, en samen hadden we er discussies over. Toen had ik het idee dat we er in Nederland niet veel over hoorden. Daar ter plaatse ging in elk geval een ‘wereld’ vol ellende voor me open. Zo erg kon ik het mij niauwelijks voorstellen. De pieds noirs, daarvan had ik het idee dat het de bevolking van Algerije was, die uiteindelijk in Frankrijk was beland en daar allerlei lage baantjes kregen. Maar nu bleek dat dus heel anders te zijn! Zo leer ik nog op mijn bijna ‘oude dag’.
  De jongemannen uit Tunesie namen me mee naar een in aanbouw zijnd huis, waar zij een schitterende mozaiekvloer aan het leggen waren. Heel aardige jonge mensen waren het en ze spraken goed Frans!
  De geschiedenislessen op de middelbare school waren niet gegaan over de tegenwoordige tijd (van toen). Achteraf had daar wel veel meer aandacht aan moeten worden besteed. Wat wist ik er weinig van af….
  Ik kreeg daar de boeken te lezen van Marcel Pagnol. In Nederland of op de middelb.school: nooit van gehoord.
  Voor mij was de documentaire een mooi ‘extra’ op mijn eigen herinneringen. Maar ik had zeker ook wel de Algerijnse mensen zelf erin gezien! Alsof die er niet bij waren, of het alleen om de Fransen ging (in Algerije of in Frankrijk)…. Waarom eigenlijk hadden zij geen stem in deze documentaire?
  Maar alles bij elkaar toch de moeite waard hoor!
  De reactie van Anno Dijkstra: “Wat laf om de wandaden van anderen te gebruiken om een uitzending te maken over het koloniaal verleden. Een reden voor mij om mijn lidmaatschap van de vpro op te zeggen” om het lidmaatschap van de VPRO op te zeggen, begrijp ik niet….
  Wat heeft dat er nou mee te maken, Anno?

  Mary 19-01-2009

• de man met de ooglap is na nadenken er trots op dat zijn martelmethoden 50 jaar na dato nog gebruikt worden. bizar.
  kan me zo voorstellen dat je als links pascifistisch ingesteld mens omslaat naar anders als je de schooljuf aan de deur gespijkerd ziet en 40 kinderen de keel afgesneden.
  barbaarse gruwelijkheden die helaas nog voortduren.

  mijn exstiefpa is Frans - Algerijn, nee Algerijn-Fransman, inmiddels op leeftijd. ik heb hem hier nooit over gehoord.

  Eleonoor 19-01-2009

• Niks Ben Bella, niks OAS, het was echt sumier
  De vergelijking met de GIA van heden die ook zo gek zijn op kelen kwam niet aan bod
  Wel wat geleerd over die Pieds Noirs en de hevige gruwelen en misdaden van de “Fransen”
  Het wordt toch tijd die misdaden, ook o.a. die van de Hollanders, al die ontzettende verzwegen of goed geprate vetzakkerijen eens echt te evalueren. Wat dat betreft kunnen we van onze oosterburen nog wat leren. Eens zal het er toch van moeten komen.

  Guy Sonnen 20-01-2009

Reageer!