Archief

In Europa zit al enkele maanden vast in de jaren ‘40: daar eindigde immers de eerste serie (1943), en de tweede begint op zondag 23 november (1944). Tot die tijd valt er gelukkig nog veel meer te zien over dit roerige decennium.

In het Noordbrabants Museum in Den Bosch is sinds september de tentoonstelling ‘Gewoon de jaren veertig’ te zien. Voor deze tentoonstelling maakte het digitale Geschiedenis TV-kanaal een serie filmpjes onder de titel ‘Gewoon de jaren veertig’. Verder stond www.geschiedenistv.nl rond de opening van de tentoonstelling een week lang in het teken van het dagelijks leven in de jaren veertig.

Enkele highlights uit het aanbod van GeschiedenisTV over de jaren veertig:
- “Gewoon de jaren veertig”: een 7-delige serie films met louter archiefmateriaal, gemaakt door GeschiedenisTV. Bekijk het eerste filmpje hier of op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV:

» Lees verder

Vanavond zendt het digitale GeschiedenisTV-kanaal de debatten tussen Kennedy en Nixon uit 1960 uit. Direct na Andere Tijden kunt u ze vanavond zien bij GeschiedenisTV, van 22.00-23.46u. U kunt deze debatten ook hier bekijken (103 min.).

Hoewel deze debatten in strikte zin niets met In Europa van doen hebben, wil ik u deze uitzendingen toch niet onthouden: het waren immers historische debatten, de eerste tussen presidentskandidaten live op TV. Het eerste van deze vier debatten is het beroemdst geworden, omdat radioluisteraars Nixon als winnaar aanwezen, terwijl Kennedy volgens televisiekijkers gewonnen had.

Meer weten?
- Bekijk alvast twee totaal verschillende politieke commercials uit 1960: die van Kennedy en die van Nixon
- Bekijk hier de Andere Tijden-uitzending “Kennedy en de media” (18 november 2003)
- Lees het artikel over de uitzending van vanavond op de website van /Geschiedenis.
- Bekijk als introductie alvast dit Youtube-filmpje (2 min.) over de debatten:

/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie: zie www.geschiedenistv.nl.

Afgelopen week ging in Duitsland de film Anonyma. Eine Frau in Berlin in première. Het is de verfilming van het gelijknamige boek, een dagboek van een vrouw in Berlijn over de maanden april t/m juni 1945.

In dit aangrijpende ooggetuigenverslag schrijft de vrouw over bombardementen, honger en verkrachtingen door Russische soldaten - een maar al te wijdverbreide praktijk. Om zelf aan verkrachtingen te ontkomen, zoekt zij een ‘beschermer’ in de vorm van een Russische officier: door te leven als zijn liefje hoopt ze verkrachting door Russische soldaten te ontlopen.

De ontvangst van de film is overigens niet bepaald onverdeeld juichend. De recensie in Die Zeit (‘Flieh, wenn du kannst!’) is behoorlijk enthousiast, maar die in Der Spiegel (‘Vergewaltigungsdrama “Anonyma”: Tränen in rauchenden Trümmern’) is vrij negatief, net als de recensie (‘Kitsch und Vergewaltigung: “Anonyma”‘) en de Video-Filmkritik in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. 

Meer over Anonyma:
- Vanaf 18 december is de film in Nederlandse bioscopen te zien.
- Op de website van de film vindt u onder andere een interview met de hoofdrolspeelster, foto’s en de trailer.
- Bekijk enkele korte fragmenten uit de film op de website van Der Spiegel: “Diese paar Minuten”, “Ab jetzt werde ich entscheiden” en “Was sagen Sie zu unseren Kavalieren?”
- Lees het boek: Anonyma - Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis zum 22. Juni 1945 (Anoniem - Een vrouw in Berlijn. Dagboekaantekeningen van april tot juni 1945). [Het verscheen al in de jaren vijftig, maar is op verzoek van de schrijfster pas heruitgegeven na haar dood in 2002]
- Bekijk de (negatieve) Video-Filmkritik op de FAZ-website
- Bekijk een kort filmpje dat kennelijk tijdens de opnamen van de film gemaakt is.

Bekijk de trailer van de film hieronder:

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 1 NOVEMBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 9: 1925 - Predappio, Italië
- 14.15u: Aflevering 10: 1929 - Berlijn

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1925 - Predappio, Italië’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1925 - Predappio, Italië’
- Lees alle weblogberichten over 1925
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1925

Meer over ‘1929 - Berlijn’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1929 - Berlijn’
- Lees alle weblogberichten over 1929
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1929

/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie zie www.geschiedenistv.nl.

Ook op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV staat een prachtige collectie filmpjes. Daarvandaan is ook de onderstaande film “De weduwe van Mussolini” afkomstig: een interview met de vrouw en zoon van Benito Mussolini en met vele bewoners van diens geboortedorp Predappio, die vaak nog weemoedig terugdenken aan de dagen van weleer (Machiavelli, 1976, 34 min.).

Een bewoner: “Hier zou het nu veel beter gaan met hem aan de macht.”
Mussolini’s zoon: “Zolang het fascisme gekleed ging in burgerkleding, met bolhoed of hoge hoed, ging het goed. Maar toen de transfromatie kwam naar uniformen, in militaire pakken, gingen de zaken minder goed.”

Meer over ‘1925 - Predappio, Italië’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1925 - Predappio, Italië’
- Lees alle weblogberichten over 1925
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1925

Meer zien? Kijk op www.geschiedenistv.nl of het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV.

Eerdere berichten



/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie zie www.geschiedenistv.nl.

Ook op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV staat een prachtige collectie filmpjes. Daarvandaan is ook het onderstaande Polygoon-filmpje afkomstig over de rellen in Parijs in mei 1968: “Hun protest is uitgegroeid tot een veldslag.”

1968 is het onderwerp van een van de afleveringen uit de tweede serie van In Europa. U kunt deze aflevering bekijken op zondag 1 februari 2009 (21.05u, Ned. 2).

Meer over 1968:
- Bekijk de hele uitzending 1968 - Amsterdam/Parijs/Berlijn 
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1968
- Lees alle weblogberichten over ‘1968 - Amsterdam/Parijs/Berlijn’
- Kijk op www.geschiedenistv.nl of het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV

Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) is samen met de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Brussel begonnen met het onderzoeksproject Erfenissen van Collaboratie. Dit is een onderzoek naar de nasleep van de collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarin de de positie van voormalig collaborateurs in de Nederlandse naoorlogse samenleving wordt onderzocht.

Het onderzoek richt zich op de positie van de voormalige NSB’ers en SS’ers en hun vrouwen en kinderen in de naoorlogse samenleving. Dit onderzoek naar hun uitsluiting en integratie moet nieuwe inzichten opleveren over de vraag hoe er in Nederland met het oorlogsverleden is omgegaan.

Het project Erfenissen van collaboratie bestaat uit drie deelonderzoeken. Het eerste deelonderzoek houdt zich bezig met de fysieke uitsluiting van de collaborateurs. Het vergelijkt de toestand in de interneringskampen in Nederland met die in België. Het tweede deelonderzoek gaat over de vaak moeizame integratie van de voormalig ‘foute’ milieus in de jaren’50 en ‘60. Het laatste deelonderzoek besteedt aandacht aan de nakomelingen van NSB’ers en SS’ers die zich vanaf circa 1980 presenteren als één van de oorlogsslachtoffergroepen.

Meer weten?
- Zie de website www.erfenissenvancollaboratie.nl
- Bekijk de In Europa-aflevering over de verwerking van het oorlogsverleden op zondag 21 december 2008 (Ned. 2, 21.05u).

Meer over ‘1946 - Israel & Europa’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1946 - Israel & Europa’
- Lees alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1946

In de eerste serie van In Europa ging de aflevering 1939 over de kinderen van Duitse ‘foute ouders’. Afgelopen vrijdag ging er een speciale website de lucht in, gevuld met verhalen van kinderen van Nederlandse ‘foute ouders’: www.hetopenarchief.nl.

Kinderen (en kleinkinderen) van ‘foute ouders’ kunnen op deze site hun verhalen kwijt, en natuurlijk kan iedereen die verhalen lezen. Onder (klein)kinderen van ‘foute ouders’ verstaat Het Open Archief (klein)kinderen van Nederlanders die tijdens de Tweede Wereldoorlog de kant van de bezetter kozen èn de kinderen van Nederlandse vrouwen en Duitse militairen.

Waarom nu deze website? Is dat niet rijkelijk laat, meer dan zestig jaar na de Tweede Wereldoorlog? Het idee achter de website is dat praten over of terugdenken aan die periode nog steeds lastig blijkt voor (klein)kinderen van die ‘foute ouders’.

Wat vind je op deze website? Natuurlijk de verhalen zelf (op dit moment al zeventig), de historische achtergronden (door Chris van der Heijden), een literatuurlijst en schrijftips, maar ook informatie over activiteiten (op dit moment alleen schrijfworkshops) - en natuurlijk kunt u uw eigen verhalen erop kwijt. Lees hier hoe u dat kunt doen.

Meer weten?
- Bekijk het verhaal van een van deze kinderen (Goedemorgen Nederland, 24 oktober 2008)
- Beluister hier een gesprek (11 min.) over Het Open Archief op Radio 1 (EO, 23 oktober 2008)
- Beluister hier een gesprek over Vrouwen in de NSB met Zonneke Mathée (OVT, 29 april 2007)
- Zie natuurlijk de website www.hetopenarchief.nl

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

We zijn in Londen. Geert Mak loopt door het Churchill Museum en zoekt overal - zoals het een goede schrijver/journalist betaamt - naar goede quotes. Churchill is een dankbare bron als je daarvan houdt.

Geert Mak zie ik steeds voorover hangen, schrijvend in zijn notitieblok. Ik fotografeer quotes met m’n iPhone. “Fotografeer deze ’s,” vraagt Geert als-ie ziet hoe makkelijk dat is.

Op de foto hiernaast drie geweldig beledigende quotes, toegeschreven aan Churchill, over Clement Attlee, zijn opvolger als premier:
1. “A modest little man with plenty to be modest about” (”Een bescheiden mannetje met genoeg redenen om bescheiden te zijn.”)
2. “A sheep in sheep’s clothing” (”Een schaap in schaapskleren”)
3. “An empty taxi arrived at 10 Downing Street, and when the door was opened, Attlee got out.” (”Een lege taxi arriveerde bij Downing Street 10, en toen de deur geopend werd, kwam Attlee eruit.”)

Geert houdt zich nog in, maar hij geniet zichtbaar van zo’n literaire belediging. Mag ik U, Geachte Lezer, uitnodigen om in de reacties hieronder zoveel mogelijk authentieke quotes van Churchill te citeren?

Hierbij mijn eerste bijdrage:
-Bessie Braddock: “Mr. Churchill, you are drunk.”
-Winston Churchill: “And you, madam, are ugly. As for my condition, it will pass by the morning. You, however, will still be ugly.”

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Noot van de webredactie:
Aan Churchill worden natuurlijk (net als overigens aan vele andere bekende mensen) bijzonder veel citaten toegeschreven: lang niet allemaal terecht, en vaak in meerdere varianten. Hoewel de foto hierboven in het Churchill Museum zelf gemaakt is, vraagt de webredactie zich af of al deze citaten wel kloppen. Het drunk/ugly-citaat bestaat in verschillende varianten, zonder dat de webredactie er een gezaghebbende bron voor heeft kunnen vinden. De uitspraak “A sheep in sheep’s clothing” slaat volgens Wikipedia op Ramsay McDonald en niet op Clement Attlee. De uitspraak over Attlee en de lege taxi zou Churchill persoonlijk en in uitgesproken woorden ontkend hebben tegenover zijn private secretary John Colville. Het blijft dus goed uitkijken met citaten - al mag dat de schoonheid ervan gelukkig niet drukken.

Een ander prachtig voorbeeld - en een favoriet van de webredactie - is een befaamde woordenwisseling tussen Churchill en Lady Nancy Astor, het eerste vrouwelijke Member of Parliament:
-Lady Astor: “If I were married to you, I’d put poison in your coffee.”
-Winston Churchill: “If I were married to you, I’d drink it.”
Dit citaat bestaat echter ook met thee in plaats van koffie, en volgens The Churchill Centre is de grap veel ouder: hij zou al in 1900 in The Chicago Tribune gebruikt zijn (met andere namen dan Churchill en Astor).

Heeft u een favoriet Churchill-citaat, of kent u een mooie anekdote over een citaat dat onterecht aan hem is toegeschreven? Reageer dan hieronder (bij voorkeur met bronvermelding). 

/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie zie www.geschiedenistv.nl.

Ook op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV staat een prachtige collectie filmpjes. Daarvandaan is ook de onderstaande Diogenes-film afkomstig:

‘Op 20 april 1998 besloot de West-Duitse RAF zichzelf op te heffen. Daarmee kwam een einde aan bijna 30 jaar linkse terreur. Van die 30 jaar zaten RAF-terroristen Knut Folkerts en Karl-Heinz Dellwo ruim 15 jaar in gevangenschap. In 1995, vlak na hun vrijlating, maakte het VPRO-programma Diogenes een reportage over de twee ex-terroristen.’

Meer over 1977 en de RAF:
- De In Europa-aflevering ‘1977 - Duitsland’ is te zien op 15 februari om 21.05u (Ned. 2)
- Lees meer over ‘1977 - Duitsland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1977

Meer zien? Kijk op www.geschiedenistv.nl of het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV.

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van het ruwe materiaal van de aflevering 1944 hebben we enkele fragmenten voor u geselecteerd uit een interview met Norman Davies. Davies is een van de grootste kenners van de Poolse geschiedenis en auteur van onder andere Rising ‘44. The Battle for Warsaw (Warschau 1944. De gedoemde opstand van de Polen) (2004) en Europe. A history (1996). De fragmenten zijn Engelstalig en niet ondertiteld.

Hieronder een fragment over de verdeling van het naoorlogse Europa in de praktijk: “the political settlement followed the military settlement”:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/10/03/7.flv

Meer killed darlings:
- Bekijk alle interviewfragmenten met Norman Davies
- Bekijk hier alle killed darlings

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Volg the making of ‘1944 - Warschau & Praag’ in deze reeks weblogberichten
- Lees alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie zie www.geschiedenistv.nl.

Ook op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV staat een prachtige collectie filmpjes. Daarvandaan is ook het onderstaande filmpje ‘Plaats van herinnering - Amsterdam, RAF-terreur’ afkomstig:

Meer over 1977 en de RAF:
- De In Europa-aflevering ‘1977 - Duitsland’ is te zien op 15 februari om 21.05u (Ned. 2)
- Lees meer over ‘1977 - Duitsland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1977

Meer zien? Kijk op www.geschiedenistv.nl of het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV.

In ‘Plaats van Herinnering’ wordt de Nederlandse geschiedenis verteld aan de hand van een plek. Leg ook uw herinneringen aan het verleden vast en surf naar www.plaatsvanherinnering.nl.

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van het ruwe materiaal van de aflevering 1944 hebben we enkele fragmenten voor u geselecteerd uit een interview met Norman Davies. Davies is een van de grootste kenners van de Poolse geschiedenis en auteur van onder andere Rising ‘44. The Battle for Warsaw (Warschau 1944. De gedoemde opstand van de Polen) (2004) en Europe. A history (1996). De fragmenten zijn Engelstalig en niet ondertiteld.

Hieronder een fragment over het ontbreken van Polen in het ‘naughty document’, de Russische aanpak van de Polen na de opstand en Amerikaanse beloften aan Poolse opstandelingen: “I believe that Roosevelt betrayed Poland much more than either Stalin or Churchill”:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/10/03/6.flv

Meer killed darlings:
- Bekijk alle interviewfragmenten met Norman Davies
- Bekijk hier alle killed darlings

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Volg the making of ‘1944 - Warschau & Praag’ in deze reeks weblogberichten
- Lees alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

/Geschiedenis TV is het historische themakanaal van de Publieke Omroep. Met 24 uur per dag, 7 dagen per week documentaires, reportages, films en klassiekers. /Geschiedenis TV is te bekijken via digitale televisie en internet. Voor meer informatie zie www.geschiedenistv.nl.

Ook op het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV staat een prachtige collectie filmpjes. Daarvandaan is ook het onderstaande Polygoon-filmpje afkomstig:

‘Op 15 juni 1972 worden de belangrijkste kopstukken van de Rote Armee Fraktion gearresteerd en later tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld. Het Polygoon journaal doet verslag van de arrestatie van RAF-voorman Andreas Baader.’

Meer over 1977 en de RAF:
- De In Europa-aflevering ‘1977 - Duitsland’ is te zien op 15 februari om 21.05u (Ned. 2)
- Lees meer over ‘1977 - Duitsland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1977

Meer zien? Kijk op www.geschiedenistv.nl of het Youtube-kanaal van Geschiedenis TV.

De Berlijnse Muur was aanleiding voor en decor van befaamde politieke redevoeringen, waarvan die van de Amerikaanse presidenten John F. Kennedy in 1963 en Ronald Reagan in 1987 misschien wel de bekendste zijn. Kennedy’s woorden “Ich bin ein Berliner” zijn gevleugeld geworden; 24 jaar later deed Reagan de profetische oproep “Mr. Gorbachev, tear down this wall!”.

Beide toespraken zijn prachtige staaltjes van Amerikaanse retoriek, en overal allebei gaat het verhaal dat de beroemd geworden citaten min of meer op het laatste moment zijn toegevoegd.

Op 26 juni 1963 - twee jaar nadat de bouw van de Muur was begonnen - stak de Amerikaanse president John F. Kennedy de bevolking van West-Berlijn een hart onder de riem met de woorden:
“Two thousand years ago, the proudest boast was civis Romanus sum. Today, in the world of freedom, the proudest boast is Ich bin ein Berliner [...] All free men, wherever they may live, are citizens of Berlin. And, therefore, as a free man, I take pride in the words Ich bin ein Berliner.”

Een Stern-artikel stelt dat de historicus Andreas Daum achterhaalde dat Kennedy de zin “Ich bin ein Berliner” zelf heeft toegevoegd; de woorden ontbraken in de eerdere versie van zijn rede, die zijn speechschrijvers gemaakt hadden. Kennedy zou dit overigens niet op het moment zelf spontaan hebben besloten, maar al ongeveer een week vóór zijn toespraak.

Bekijk Kennedy’s speech:

Op 12 juni 1987 - twee jaar voordat de Muur zou vallen - hield een andere Amerikaanse president, Ronald Reagan, een eveneens fameuze toespraak in West-Berlijn. Bij de Brandenburger Tor deed hij een oproep aan Michail Gorbatsjov, de president van de Sovjet-Unie:
“There is one sign the Soviets can make that would be unmistakable, that would advance dramatically the cause of freedom and peace. General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and Eastern Europe, if you seek liberalization: Come here to this gate! Mr. Gorbachev, open this gate! Mr. Gorbachev, tear down this wall!”

Misschien nog mooier dan over die van Kennedy is het verhaal achter Reagan’s speech. Volgens een artikel op USNews.com (p. 2-4) bedacht speechschrijver Peter Robinson woorden “Tear down this wall!”, maar werden ze als “unpresidential and extreme” afgeraden door onder anderen Howard Baker (White House Chief of Staff) en Colin Powell (Deputy National Security Adviser). Reagan zei echter “I think we’ll leave it in” nadat hij de speech had gelezen, en “The boys at State are going to kill me for this, but it’s the right thing to do”.

Bekijk Reagan’s speech:

Meer lezen?
- Lees de volledige speech van Kennedy  americanrhetoric.com: met tekst, foto’s en audio)
- Lees de volledige speech van Reagan  reaganlibrary.com). 

Meer over ‘1961 - DDR’?
- Bekijk de uitzending ‘1961 - DDR’ op deze website
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1961
- Lees alle weblogberichten over ‘1961 - DDR’

Rond de Baader Meinhof Gruppe is van alles aan filmmateriaal te vinden op Youtube. Natuurlijk de trailer van de nieuwe film Der Baader Meinhof Komplex (zie dit eerdere bericht), nieuwsbeelden en delen van documentaires, maar sinds kort ook satirische filmpjes van Duitse makelij - al leren die ons misschien meer over Duitse humor dan over de RAF.

In de tweede serie van In Europa staat de RAF centraal in de aflevering 1977. U kunt deze aflevering bekijken op zondag 15 februari 2009 (21.05u, Ned. 2).

In het kielzog van Der Baader Meinhof Komplex verscheen dit filmpje, dat allerhande Baader Meinhof-merchandising aanprijst:
- ‘und jetzt kannst du selbst wie Andreas Baader sein, mit der coolen Andreas Baader Action-Figur’
- verkleedpoppen van Gudrun Ensslin
- de onvermijdelijke game (’Der Kampf gegen das bourgeoise System wird nie langweilig!’)
- en zelfs het als kindvriendelijk aangeprezen ‘Baader Meinhof Komplex 4 kids‘.

En hier een diepte-interview met de bewaker van Christian Klar (en de verkiezing van Germany’s Next Top Terrorist):

Beide filmpjes zijn afkomstig van www.xdrei.de.

Meer over 1977 en de RAF:
- De In Europa-aflevering ‘1977 - Duitsland’ is te zien op 15 februari om 21.05u (Ned. 2)
- Lees meer over ‘1977 - Duitsland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1977

In 1944 nam de Nederlander Ludwig Stevens deel aan de opstand in Warschau tegen de Duitsers. Als scherpschutter. Na het mislukken van de opstand en zijn vlucht zou hij in april 1945 in Tsjechoslowakije bevrijd worden door de Amerikanen.

Stevens was niet de enige Nederlander die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd bevrijd in het oosten van Europa. Drie van dit soort verhalen zond het historische radioprogramma OVT uit op 5 mei 2002, vanwege bevrijdingsdag.

Beluister hier het verhaal van Ludwig Stevens (Fragment OVT 5 mei 2002, 14,5 min.)

Ludwig Stevens werkte in de Mercedesfabrieken te Warschau. In de Poolse hoofdstad werd hij verliefd op een meisje dat zich bij de partizanen had aangesloten. Ook hij sloot zich aan bij het partizanenleger om Warschau te bevrijden van de Duitse bezetting en de oprukkende Russen buiten de stad te houden. Hij werd als sluipschutter een verschrikking voor het Duitse leger. De opstandelingen werden na 63 dagen uiteindelijk door de Duitsers overmeesterd en de partizanen werden wederom tewerkgesteld. Het optrekkende Rode Leger zorgde ervoor dat Ludwig Stevens, die dienstdeed als chauffeur voor de Duitsers, in Tsjechoslowakije terechtkwam. Daar belandde hij uiteindelijk in de Russische gelederen, waarvandaan hij naar de nabijgelegen Amerikanen trok, die hem naar Nederland wisten te vervoeren.

Meer horen? Beluister nog twee andere verhalen via deze pagina.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

De BlokkersDe Historische Zondag is voorbij: op 12 oktober startten de nieuwe geschiedenisprogramma’s Verleden van Nederland en Nederland in 12 moorden. Vanuit In Europa bezien is het natuurlijk de moeite waard om eens te bekijken wat deze series te bieden hebben op tv, radio, internet etc. - en hoe deze nieuwe historische TV-programma’s ontvangen zijn.

Een opmerking vooraf: hoewel ze allebei een inkijkje bieden in de geschiedenis van Nederland en de Nederlanders, zijn de series sterk verschillend. Nederland in 12 moorden is een tv-serie naar het gelijknamige boek van de drie Blokkers (Jan sr., Jan jr. en Bas), terwijl Verleden van Nederland zichzelf aanprijst als ‘een multimediale reis door onze geschiedenis’. Verleden van Nederland is dus een veel omvangrijker project, en werkt dan ook samen met een bijna ongeloofwaardig groot aantal andere organisaties.

Wat hebben ze te bieden?

Op UitzendingGemist kun je de eerste aflevering van Nederland in 12 moorden terugzien, maar Verleden van Nederland trof ik er niet aan. Op de website van Nederland in 12 moorden kun je de eerste aflevering al terugzien, op de website van Verleden van Nederland kun je alleen een fragment per aflevering zien via Youtube. Hieronder dat van de eerste aflevering:

» Lees verder

Op 25 februari 1956 hield Nikita Chroestjov een rede over Stalin, die wereldberoemd zou worden. In zijn toespraak tot het 20e Partij-congres bekritiseerde Chroestjov de persoonsverheerlijking rond Stalin. Chroestjov sprak geen totale afkeuring uit over zijn voorganger, maar toch sloeg zijn rede in als een bom: kritiek op Stalin was voorheen immers zelden publiekelijk geuit.

Hoe kwam het verhaal van de ‘geheime’ rede van Chroestjov in de wereld? BBC-correspondent John Rettie berichtte er als eerste over, begin maart 1956. Een bevriende Rus, Kostya Orlov, had hem ingelicht. Aanvankelijk wist Rettie niet in hoeverre Orlov’s verhaal klopte, dus hij overlegde met zijn chef, “and in the end we decided we did believe it”. Terugkijkend vermoedt Rettie dat Chroestjov het verhaal bewust naar buiten gebracht heeft, via Orlov. [Geniet van Rettie's verhaal en andere lees- en luistertips via de links onderaan dit bericht]

De ‘destalinisatie’ onder Chroestjov zou leiden tot een periode van ‘dauw’, die meer vrijheid leek te beloven voor personen en een grotere mate van autonomie voor Oostbloklanden. Onder de landen die deze verandering zagen als een kans op meer zeggenschap, bevonden zich Polen en Hongarije. Nadat Polen erin geslaagd was om enige concessies te krijgen, liep het in Hongarije echter helemaal uit de hand. De ‘dauw’ bleek niet zo lauw gegeten te worden als deze was opgediend, en de opstand van Hongarije in oktober 1956 werd hard neergeslagen. 

In de tweede serie van In Europa staat Hongarije centraal in de aflevering 1956. U kunt deze aflevering bekijken op zondag 11 januari 2009 (21.05u, Ned. 2).

LEES- EN LUISTERTIPS:
- BBC-correspondent John Rettie over zijn onthulling in 1956: ‘The day Khrushchev denounced Stalin’ 
- Een radiogesprek van 31 oktober 1956: Parool-correspondent Jan de Graaf spreekt met de Nederlandse gezant in Hongarije. Beluister het fragment (6 min.) hier (OVT, 5 november 2000).
- /Geschiedenis-artikel ‘Kritiek Chroestjov op Stalin. Britse journalist bracht verhaal naar buiten’
- BBC News-artikel ‘1956: Khrushchev lashes out at Stalin’
- In de reeks Great Speeches van The Guardian vindt u een Engelse vertaling van Chroestjov’s rede: deel 1, deel 2, deel 3, deel 4 en deel 5 [deze speech is niet als mp3-bestand te downloaden, maar andere - zoals van Churchill, Kennedy, Mandela, Roosevelt en De Gaulle - wèl].
- En in de categorie ‘klein leed’: een /Geschiedenis-artikel over hoe de Stalinlaan in Amsterdam zijn naam verloor vanwege de inval in Hongarije.
- Kijk, luister en lees verder in /Geschiedenis Dossier Hongarije

Meer over ‘1956 - Hongarije’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1956 - Hongarije
- Bekijk the making of ‘1956 - Hongarije’
- Bekijk alle bijdragen op de In Europa Atlas: 1956

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 18 OKTOBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 7: 1917 - Rusland
- 14.15u: Aflevering 8: 1922 - Berlijn

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1917 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1917 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1917
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1917

Meer over ‘1922 - Berlijn’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1922 - Berlijn’
- Lees alle weblogberichten over 1922
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1922

Door researcher Eveline Gillot:

Hij was het eerste slachtoffer in de reeks geplande moordaanslagen: Siegfried Buback, procureur-generaal bij het Hooggerechtshof in Karlsruhe en in de ogen van de Rote Armee Fraktion de absolute belichaming van onrecht en kapitalisme. Op 7 april 1977 werd Buback in zijn dienstwagen doodgeschoten, evenals zijn chauffeur en begeleider.

Op 25 april schrijft een student aan de Universität Göttingen een open brief naar het studentenblad van de universiteit. Onder het pseudoniem ‘Göttinger Mescalero’ publiceert hij een Nachruf, een necrologie, opgedragen aan de vermoorde Buback. In het gewaagde stuk, geschreven in het scherpe slang van een typische RAF-sympathisant, kan de Mescalero een “klammheimliche Freude” niet onderdrukken, toen hij hoorde van het overlijden van de conservatieve jurist: “(…) Ich weiß, das er bei der Verfolgung, Kriminaliseriung, Folterung von Linken eine herausragende Rolle spielte,“ stelt de Mescalero zelfs.

Maar verderop in het stuk maakt de student een belangrijk punt. Ook al is hij tegen de criminalisering, tegen het materialisme én deelt hij de strijdlust van de RAF, geweld zoals de moord op Buback keurt hij af. “Unser Weg zum Sozialismus (…) kann nicht mit Leichen gepflastert werden.“

» Lees verder

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 11 OKTOBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 5: 1916 - De Somme
- 14.15u: Aflevering 6: 1917 - Frankrijk

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1916 - De Somme’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1916 - De Somme’
- Lees alle weblogberichten over 1916
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1916

Meer over ‘1917 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1917 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1917
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1917

In navolging van mijn eerdere bericht over de Grote Geschiedenis Prijs 2008 hier dan toch eindelijk de uitslag: afgelopen maandag werd Luuc Kooijmans in het televisieprogramma Gek van Geschiedenis gehuldigd als winnaar met zijn boek Gevaarlijke kennis. Inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam. De Grote Geschiedenis Prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, de Volkskrant en de NPS/VPRO, en bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken.

De jury verkoos Kooijmans’ boek boven die van de vier andere auteurs op de shortlist: Machiel Bosman, Evelien Gans, Suzanna Jansen en Henk van Osch. Volgens de jury is Gevaarlijke kennis ‘een gedurfd boek, waarin de vraag centraal staat waar wetenschappelijke kennis op grenzen stuit en de behoefte aan religieuze beleving begint [...] Luuc Kooijmans heeft een zeer moeilijk onderwerp met ogenschijnlijk gemak – als het ware langs zijn neus weg – aan de orde gesteld. Daarvoor verdient hij lof. Hij schuwt de hilarische anekdote niet, en verluchtigt zijn boek met toepasselijke illustraties. Gevaarlijke kennis is een hoogst origineel, uitstekend geschreven en doorwrocht historisch boek. Het verdient ten volle de Grote Geschiedenis Prijs 2008.’

LEES- EN LUISTERTIPS:
- Beluister het interview over Gevaarlijke kennis met Luuc Kooijmans in OVT (10 februari 2008)
- Lees de recensie van Mathijs Deen op het /Geschiedenis-weblog
- Lees het volledige juryrapport van de Grote Geschiedenis Prijs 2008

Geschiedenis op tv: jarenlang was dat hoofdzakelijk de wekelijkse uitzending van Andere Tijden, dat ook alweer acht jaar bestaat. Afgelopen winter kwam daar de eerste serie van In Europa bij (die momenteel wordt herhaald: zie het uitzendschema), en de tweede serie gaat op 23 november van start.

Er zit echter nog veel meer geschiedenis op tv aan te komen: dit najaar bestaat de zondagavond op Nederland 2 zelfs voor een groot deel uit geschiedenisprogramma’s.

Wat highlights voor u op een rijtje:
- 23 november 2008 t/m 22 maart 2009 (zondag 21.05u, Ned. 2): de tweede serie van In Europa (VPRO)
- 12 oktober t/m 28 december 2008 (zondag 19.15u, Ned. 2): Nederland in 12 moorden (Teleac). Naar het gelijknamige boek van Jan sr., Jan jr. en Bas Blokker over de Nederlandse geschiedenis aan de hand van 12 moorden.
- 12 oktober t/m 30 november 2008 (zondag 20.15u, Ned. 2): de 8-delige serie Verleden van Nederland (NPS/VPRO). Naar het gelijknamige boek over Nederland van de prehistorie tot de 21e eeuw, gepresenteerd door Charles Groenhuijsen
- Al sinds 24 september (woensdag 19.25u, Ned. 2): de 11-delige serie Wij zijn de geschiedenis (KRO), over persoonlijke herinneringen aan historische gebeurtenissen. Leg herinneringen van jezelf of anderen op film vast en voeg ze toe op de website.

Al deze programma’s - en nog veel meer, op zowel binnen- als buitenlandse zenders - vindt u handzaam bij elkaar op de ‘Geschiedenis op TV’-pagina op de onvolprezen website van /Geschiedenis. Sla deze pagina op in uw favorieten en u bent slechts 1 klik verwijderd van alle historische programma’s op TV.

[Geheimtipp: Op de hoogte blijven? Elke vrijdag verschijnt de /Geschiedenis-nieuwsbrief met alle nieuws rond In Europa, Andere Tijden, OVT, het Geschiedenis TV-kanaal en de /Geschiedenis-website. Klik hier om u op te geven.]

Een mooie anekdote uit een email aan de redactie:

‘N.a.v. de uitzending over Gavrilo Princip door Geert Mak kwam ik bij onderstaande bladzijde 52 uit Jo Spier, Dat alles heeft mijn oog gezien: Herinneringen aan het concentratiekamp Theresienstadt (Elsevier, 1978). Wellicht is dit Geert Mak onbekend, en daarom verzoek ik u het hem door te sturen:

“Serajewo
Theresienstadt 1943

We zaten in onze werkplaats zonder kolenschop. Men deelde ons bij het kampmagazijn mede dat ze geen kolenschoppen hadden maar men verklaarde zich bereid om iets te bezorgen waarmee we ons zouden kunnen behelpen.

Ze gaven ons een voorwerp dat bij nadere beschouwing het naambordje van een graf bleek te zijn. Op het bordje stond: ‘Hier ruhet der Serbische Märtyrer Gabriël Princip’. [red.: tekening hiernaast]

Gabriël Princip was de Servische student die in 1914 de Oostenrijkse troonopvolger bij een bezoek aan Serajewo heeft doodgeschoten. Dat was het ’startschot’ voor de Eerste Wereldoorlog. Hij is in de gevangenis van Theresienstadt aan tuberculose gestorven. Twee jaar lang hebben we kolen geschept met z’n gedenkteken.”

J. van A.’


De webredactie dankt J. van A. bijzonder hartelijk - ook voor de tekening!

Meer lezen over Jo Spier?

- Bekijk een aantal van de cartoons van illustrator Jo Spier (op Flickr.com) van ná de Tweede Wereldoorlog, waarin hij annexatie van Duits grondgebied door Nederland bepleit

- Zie zijn biografie op de onderzoekswebsite VillaBouchina.nl of in de digitale versie van het Biografisch Woordenboek van Nederland (BWN)

Meer over ‘1914 - Wenen & Sarajevo’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1914 - Wenen & Sarajevo’
- Lees alle weblogberichten over 1914
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1914

Bron: Flickr.comEen van de bekendste foto’s van Robert Capa is Death of a Loyalist Militiaman, beter bekend als The Falling Soldier (links), een foto van een - letterlijk - doodvallende soldaat tijdens de Spaanse Burgeroorlog: Federico Borrell García.

De foto maakte Capa wereldberoemd, en is een van de bekendste (oorlogs)foto’s ooit. Nadat er al eerder twijfels waren over de authenticiteit van de foto, is er nu een veel luguberder versie van het ontstaan van deze foto. Was Robert Capa verantwoordelijk voor de dood van Federico Borrell García?

The Falling SoldierDe expositie ‘This is war! Robert Capa at work’ (vanaf 17 oktober) in de Londense Barbican Art Gallery kondigt aan: “For the first time, this exhibition reveals all the known images taken by Capa on that day, including newly discovered negatives which re-surfaced in 2007. These images may shed new light onto the ongoing debate about whether Capa fabricated the most famous war photograph of all time”.

KIJK- EN LEESTIPS:
- Lees ‘The camera never lies. But photographers can and do’ (The Guardian, 27 sept 2008)
- Lees ‘Proving that Robert Capa’s “Falling Soldier” is Genuine: A Detective Story’ door Capa-biograaf Richard Whelan (op pbs.org)
- Bekijk The Falling Soldier en andere foto’s van Robert Capa
- 17 Oktober 2008 t/m 25 januari 2009: Expositie ‘This is War! Robert Capa at work’ in de Barbican Art Gallery te Londen

Meer over ‘1936 - Spanje’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1936 - Spanje’
- Lees alle weblogberichten over 1936
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1936

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van het ruwe materiaal van de aflevering 1944 hebben we enkele fragmenten voor u geselecteerd uit een interview met Norman Davies. Davies is een van de grootste kenners van de Poolse geschiedenis en auteur van onder andere Rising ‘44. The Battle for Warsaw (Warschau 1944. De gedoemde opstand van de Polen) (2004) en Europe. A history (1996). De fragmenten zijn Engelstalig en niet ondertiteld.

Hieronder een fragment over Churchill’s verhouding tot wat hij ‘bolshevik baboons’ noemde, zijn militaire afhankelijkheid van Stalin, het ontstaan van het ‘naughty document’ - en wat Stalins vinkje erop betekent:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/10/03/5.flv

Meer killed darlings:
- Bekijk alle interviewfragmenten met Norman Davies
- Bekijk hier alle killed darlings

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Volg the making of ‘1944 - Warschau & Praag’ in deze reeks weblogberichten
- Lees alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Sinds zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 4 OKTOBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 3: 1914 - Wenen & Sarajevo
- 14.15u: Aflevering 4: 1915 - Ieper, België

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1914 - Wenen & Sarajevo’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1914 - Wenen & Sarajevo’
- Lees alle weblogberichten over 1914
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1914

Meer over ‘1915 - Ieper, België’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1915 - Ieper, België’
- Lees alle weblogberichten over 1915
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1915

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van het ruwe materiaal van de aflevering 1944 hebben we enkele fragmenten voor u geselecteerd uit een interview met Norman Davies. Davies is een van de grootste kenners van de Poolse geschiedenis en auteur van onder andere Rising ‘44. The Battle for Warsaw (Warschau 1944. De gedoemde opstand van de Polen) (2004) en Europe. A history (1996). De fragmenten zijn Engelstalig en niet ondertiteld.

In dit fragment gaat Norman Davies in op de afwegingen van Churchill en Roosevelt in 1944 over de oorlogvoering in Oost-Europa en het Verre Oosten:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/10/03/4.flv

Meer killed darlings:
- Bekijk alle interviewfragmenten met Norman Davies
- Bekijk hier alle killed darlings

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Volg the making of ‘1944 - Warschau & Praag’ in deze reeks weblogberichten
- Lees alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

De In Europa Scheurkalender 2009 (uitgeverij Atlas) ligt vanaf dinsdag 7 oktober in de winkels. Deze scheurkalender is inhoudelijk gelijk aan die van vorig jaar - en dus uitermate geschikt voor iedereen die ‘m vorig jaar gemist heeft.

In 1999 trok Geert Mak een vol jaar door Europa: een reis door het continent en tegelijk een reis door de twintigste eeuw. Iedere dag bracht hij, in een korte momentopname, verslag uit op de voorpagina van NRC Handelsblad. Het materiaal dat hij tijdens die tocht verzamelde, vormde de basis voor zijn boek In Europa.

Ter gelegenheid van de verfilming van In Europa werden de oorspronkelijke dagelijkse reisimpressies van Geert Mak bijeengebracht op de In Europa Scheurkalender 2008. Op veler verzoek is van deze unieke kalender een editie voor 2009 gemaakt, zodat de historische reis van Geert Mak opnieuw dagelijks kan worden gevolgd en meegeleefd door iedereen die hem in 2008 miste.

HerfstDoor researcher Eveline Gillot:

De dreiging is voelbaar. In de trein kijken passagiers elkaar wantrouwend vanachter hun gratis kranten aan. Ik trek m’n kraag nog wat verder omhoog als ik op de fiets stap. De wind fluit in mijn oren en de mist vertroebelt mijn zicht. Norse agenten stoppen hun handen nog iets dieper in de zakken. Het in bruine bladeren gehulde Oosterpark is hermetisch afgezet met pantserwagens.

…ik fantaseer wat onderweg na een werkdag RAF-research in Hilversum. De Duitse herfst, 1977, de absolute climax in een jarenlange periode van terreur. Een tijd van ‘angst, grimmigheid en paranoia’ noemt Mak dit seizoen in de groenblauwe reis-Bijbel. West-Duitsland in oorlogstijd.

Filmposter Deutschland im HerbstDeutschland im Herbst. Een zes weken durende geweldsorgie teistert de bevolking. De eerdere strijd tegen de staat en het kapitalisme lijkt inmiddels te zijn vergeten. De missie is nu om de kopstukken, Andreas Baader, Gudrun Ensslin en Jan-Carl Raspe, vrij te krijgen uit de gevangenis. Genadeloos.

Op 5 september wordt werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer op ruwe en brutale wijze ontvoerd. Wanneer de auto met Schleyer en zijn vier begeleiders de gebruikelijke route door een woonwijk rijdt, staat een clubje RAF-leden al in de startblokken. Een stortbui van kogels doorzeeft alle begeleiders en kleurt de straatstenen rood. Een zucht van verlichting als ze uit hun geweldsroes ontwaken en merken dat Schleyer de loodgolf heeft overleefd.

Met de kaping van een groot passagiersvliegtuig van Lufthansa, met 86 inzittenden, worden opnieuw de Duitse zenuwen op de proef gesteld. Vier Arabieren, die sympathiseren met de kopstukken van de Rote Armee Fraktion, zijn de gevreesde gijzelnemers. De piloot wordt onderweg geëxecuteerd en de gijzelnemers lijken in staat ook de passagiers dit lot toe te kennen.

» Lees verder

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Amerikaanse soldaten bevrijden Praag?De bevrijding van het westelijke deel van Tsjechië (West-Bohemen) is na de Tweede Wereldoorlog meteen in de doofpot gestopt. In de communistische geschiedschrijving had de Sovjet-Unie Tsjechoslowakije bevrijd van de Duitsers. Dat werd de kinderen in Tsjechië dan ook braaf geleerd.

Wij bezoeken het zogeheten Patton museum in Pilsen, de plaats in Tsjechië waar de Amerikanen stilhielden in 1945. Daar wordt de Amerikaanse bevrijding inmiddels uitbundig belicht en gevierd.

Directeur Patton MuseumDe eigenaar van het museum eert alles wat Amerikaans is. Hij heeft in zijn museum ook een “propaganda-hoekje” waar geïllustreerd wordt hoe de Russen met die Amerikaanse aanwezigheid omgingen in de naoorlogse jaren. Op foto’s werden witte Amerikaanse sterren ingekleurd als rode sovjet-sterren. “Ze gingen zelfs zo ver om te beweren dat Russen in Amerikaanse uniformen ons land hadden bevrijd,” piept de museumdirecteur.

Gek genoeg vertelt de Britse historicus Norman Davies me later dat de geheime dienst van Stalin, de NKVD, die de eigen rode troepen in Europa vooruit dwong, gebruik maakte van Amerikaans materieel, jeeps en wapens. Volgens hem is het daarom heel goed denkbaar dat er Russen in Amerikaanse kleding rondliepen in Tsjechië. De Amerikanen hadden heel veel materiele steun verleend aan de Russische optocht tegen de Duitsers.

Ik blijf me er altijd prettig over verbazen hoe ingewikkeld de werkelijkheid kan zijn.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Amerikaanse soldaten

FilmposterSinds 17 september draait Der Baader Meinhof Komplex in Duitse bioscopen, een film over de linkse terreurbeweging Rote Armee Fraktion. De RAF verdeelde de Duitse bevolking in de jaren ‘60 en ‘70 in sympathisanten en tegenstanders - en bracht in de loop van die jaren een orgie van geweld teweeg.

In de tweede serie van In Europa staat de RAF centraal in de aflevering 1977, die u kunt bekijken op zondag 15 februari 2009 (21.05u, Ned. 2).

Der Baader Meinhof Komplex is de duurste Duitse film aller tijden en de Duitse inzending voor de Oscars, maar kreeg uiteenlopende kritieken. Een van de kritiekpunten is dat het vooral een bloedstollende actiefilm is geworden (zie ter illustratie de trailer onderaan dit bericht), die niet al te veel licht werpt op de karakters of de radicalisering van de RAF. Jonge, hippe, linkse terroristen met niet geheel duidelijke idealen en karakters staan centraal. Wordt de romantische revolutionaire mythe, die om de RAF heen hangt, zo niet al te erg behouden?

Een tweede verwijt is dat er weinig aandacht is voor de slachtoffers van het RAF-geweld: ze worden wel steeds neergeschoten, maar krijgen nauwelijks een ‘gezicht’ - alles draait om de terroristen en hun perspectief. De slachtoffers zijn vrijwel allemaal letterlijk figuranten in de film, zoals ze dat voor de RAF-kopstukken van destijds ook waren.

Na Goodbye Lenin! (over de DDR, 2003), Der Untergang (over Hitler’s laatste dagen, 2004) en Das Leben der Anderen (over de Stasi, 2006) is dit de vierde film in korte tijd over een beladen episode uit het Duitse verleden - en hopelijk nog lang niet de laatste. De vorige drie waren ook in Nederland box office hits, en niets wijst erop dat dit voor Der Baader Meinhof Komplex anders zal verlopen.

Der Baader Meinhof KomplexHieronder voor de voorpret alvast wat kijk-, luister- en leestips:

LEESTIPS:
- Boek: Stefan Aust - Der Baader Meinhof Komplex (1985, later herhaaldelijk herdrukt) [alom geprezen en nog steeds de meest veelomvattende studie]
- Filmrecensies: Duitslandweb (‘Als bidden voor de wereldvrede niet helpt’), NRC(‘Duitse RAF-film in première in Berlijn’) en Trouw (‘Eindelijk eens een goede film over de RAF’)
- Websites: Omvangrijk RAF-dossier op Duitslandweb en de uitgebreide site www.baader-meinhof.com

LUISTERTIP:
- Een item over de omstreden film uit het Radio 1 Journaal (25 september 2008)

KIJKTIPS:
- De film Der Baader Meinhof Komplex (vanaf 20 november in Nederlandse bioscopen)
- Bekijk een teaser en een trailer van de film op de officiële website
- Bekijk de Video-Filmkritik (”Polit-Porno”) op de website van de Frankfurter Allgemeine Zeitung
- De trailer van de film op Youtube:

Meer over 1977 en de RAF:
- De In Europa-aflevering ‘1977 - Duitsland’ is te zien op 15 februari om 21.05u (Ned. 2)
- Lees meer over ‘1977 - Duitsland’ in deze reeks weblogberichten
- Nog meer video, audio en artikelen vindt u op de In Europa Atlas: 1977

Archief