Archief

Hij zou wel eens de laatste kunnen zijn. De oudste nog levende Britse Eerste Wereldoorlog-veteraan publiceerde deze maand - op zijn 112e (!) - zijn mémoires: Kitchener’s Last Volunteer. The Life of Henry Allingham, the Oldest Surviving Veteran of the Great War.

Te land, ter zee en in de lucht maakte Allingham de Eerste Wereldoorlog mee: met de British Naval Air Service (zo was hij piloot tijdens de zeeslag bij Jutland), en later in de loopgraven van het westfront. Allingham werd bij het schrijven bijgestaan door ghostwiter Dennis Goodwin, en het boek werd bovendien nog opgeluisterd met een introductie door His Royal Highness Prince Charles.

Eerder dit jaar verscheen al een boek over WOI-veteraan Harry Patch, met de opmerkelijke titel The Last Fighting Tommy. The Life of Harry Patch, The Only Surviving Veteran of the Trenches. Hoe Patch ‘the only surviving veteran’ kan zijn terwijl Allingham ook nog leeft, is niet geheel duidelijk. Allingham’s boek claimt dat Allingham ‘the oldest surviving veteran’ is, wat meer lijkt te kloppen: Allingham (6 juni 1896) is in ieder geval ruim twee jaar ouder dan Patch (17 juni 1898).

Harry Patch is op zijn 110e nog zo kwiek dat hij afgelopen zaterdag in Langemark (België) een plakkaat kon onthullen, waarvan hier enkele foto’s te zien zijn - en hier nog bizar veel meer.

Meer kijken, luisteren en lezen?

Lees het /Geschiedenis-artikel ‘WOI-veteraan schrijft boek’ met:
- Meer over Kitchener’s Last Volunteer
- Tal van links naar OVT-fragmenten over de Eerste Wereldoorlog
- De film De Eerste Wereldoorlog (Gerard Rutten, 1948).

Meer over ‘1916 - De Somme’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1916 - De Somme’
- Lees alle weblogberichten over 1916
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1916

Bekijk Henry Allingham bij zijn boekpresentatie op Youtube (september 2008):

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Het Poolse leger eert op 10 mei de gesneuvelde Russische soldaten die vochten voor de bevrijding van Polen aan het eind van de WOII. We filmen vandaag op de “Russische” begraafplaats. De hele context van die herdenking kraakt mijn hersens.

Om te beginnen maakten de Russen (de Sovjets) in 1939 een deal met Hitler om Polen te verdelen. Verraad 1, zou ik zeggen. Ten tweede weigerden de Russen om de opstand in Warschau in 1944 te steunen, omdat Stalin de opstandelingen ”fascisten” noemde en “agenten van het Westen.” Verraad 2, zou ik zeggen.

De Russen keken ruim twee maanden toe vanaf de rivier hoe de Duitsers Warschau letterlijk met de grond gelijk maakten. Huis na huis werd opgeblazen tot er een Hiroshima-horizon overbleef. Verraad 3, zou ik zeggen. Heel veel Poolse opstandelingen werden vermoord in Russische kampen na de oorlog. Verraad 4, zou ik zeggen.

Kortom, al die eervolle aandacht vandaag voor de Russische grootmacht, notabene door het Poolse leger, verbaast me.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hieronder een reactie op het eerdere bericht over de vraag waarom de spoorlijnen naar concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog nooit gebombardeerd zijn. De onderstaande is van Kevin Prenger, medewerker van www.go2war2.nl, een website over de Tweede Wereldoorlog van STIWOT (Stichting Informatie Wereldoorlog Twee).

———
Op het In Europa-weblog las ik de vraag over het niet bombarderen van de spoorlijnen richting de concentratiekampen. Over dit onderwerp is op ons internetforum al vaker gediscussieerd. Aan de hand van de daar verzamelde informatie heb ik een kort artikel geschreven dat in het bijzonder gaat over het niet bombarderen van Auschwitz:

De spoorlijnen richting de concentratie- en vernietigingskampen zijn nooit doelgericht gebombardeerd, omdat het stopzetten van de deportaties van Joden geen militaire prioriteit had. Dat lijkt althans de belangrijkste reden zijn geweest.

Al sinds 1941 ontvingen de geallieerden berichten over de massamoord op Joden, maar de discussie over het bombarderen van vernietigingskamp Auschwitz kwam pas echt op gang toen de westelijke geallieerden in1944 de zogenoemde Auschwitz-Protocollen ontvingen. Die bevatten de verslagen van vier ontsnapte Joden uit Auschwitz. Het was een zeer gedetailleerd document waarin duidelijk stond geschreven dat Auschwitz een vernietigingskamp was waar volgens de samenstellers van het rapport al meer dan een miljoen mensen omgebracht waren. Ze waarschuwden dat nu de Hongaarse Joden aan de beurt waren om vermoord te worden.

Die zomer werd er door Joodse belangenorganisaties veelvuldig gepleit om Auschwitz of de spoorwegen daarheen te bombarderen, maar dat is nooit gebeurd. De Auschwitz-Protocollen bevatten gedetailleerde informatie over de locatie van de vier grote crematoria en het kamp was door de Amerikanen vastgelegd op een luchtfoto. Ook de afstand was te overbruggen, want die zomer werden industriële objecten in de directe omgeving van het kamp gebombardeerd. Desondanks werd er door de luchtmachten geen enkele actie ondernomen om het kamp of de spoorlijnen daarheen te bombarderen. Verzoeken werden steevast afgewimpeld met praktische bezwaren of gewoonweg genegeerd, omdat men prioriteit gaf aan militaire doelen.

Hieronder de reactie (15 juli 1944) van Sir Archibald Sinclair, Brits minister van Luchtvaart, op de vraag van Anthony Eden, de minister van Buitenlandse Zaken, of er iets gedaan kon worden tegen de uitroeiing van de Hongaarse Joden in Auschwitz:

» Lees verder

De Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog (1954-1962) is in Frankrijk nog steeds een beladen episode. Niet alleen vanwege de lange duur of het vele en harde geweld, maar ook omdat deze oorlog nog steeds niet echt ‘geschiedenis’ is geworden: de nasleep ervan is nog voelbaar aanwezig.

In de tweede serie van In Europa staan Frankrijk en Algerije centraal in de aflevering 1958, die gemaakt wordt door Stefanie de Brouwer (foto). U kunt deze aflevering bekijken op zondag 18 januari 2009 (21.05u, Ned. 2).

Op dit moment lijkt er ook in Nederland een hernieuwde aandacht te ontstaan voor deze gruwelijke oorlog. Onlangs verscheen er een boek van Niek Pas: Aan de wieg van het nieuwe Nederland. Nederland en de Algerijnse oorlog 1954-1962. Hij beschrijft hierin hoe de Nederlandse regering de Franse steunde, terwijl de Nederlandse pers en vervolgens ook de publieke opinie zich juist tegen de oorlog keerden. En hoe de solidariteitsacties een grote en nieuwe dynamiek kregen, omdat ze - voor het eerst - op tv te zien waren.

Van 1954 tot 1962 duurde de oorlog die Algerije uiteindelijk onafhankelijk zou maken van Frankrijk. Na acht jaar en veel bloedvergieten verklaarde de Franse president De Gaulle dat hij de onafhankelijkheid van Algerije niet zou tegenhouden - tot woede en ontzetting van de pieds noirs. Pieds noirs waren Franse kolonisten die zich in Algerije hadden gevestigd en daar vaak al generaties lang woonden; na de Franse verovering van Algiers in 1830 was Algerije al een Franse kolonie geworden.

De pieds noirs wilden absoluut geen onafhankelijk Algerije, en De Gaulle stond bekend als iemand die niet snel toegaf. In 1958 had De Gaulle, ten overstaan van een grote menigte in Algiers, uitgeroepen: “Je vous ai compris!” (”Ik heb u begrepen!”). Velen hadden deze uitspraak uitgelegd als een weigering om Algerije onafhankelijk te laten worden. Dat nota bene De Gaulle degene was de Algerijnse onafhankelijkheid zou accepteren, was voor velen dan ook een grote schok.  

Voor uw voorpret hieronder alvast een serie kijk-, lees- en luistertips.

KIJKTIPS:
- Bekijk de In Europa-aflevering over 1958 op zondag 18 januari 2009 (21.05u, Ned. 2)
- Bekijk de Andere Tijden-aflevering “Oktober 1961: 200 doden in Parijs” (23 oktober 2001)
- Bekijk de Andere Tijden-aflevering Vreemdelingenlegioen over de Nederlander Wim Vaal, die in 1955 tekende bij het Vreemdelingenlegioen en in Algerije zou gaan vechten (19 oktober 2000)

LUISTERTIPS:
- Beluister een OVT-interview met Niek Pas over Nederland en de Algerijnse oorlog (OVT, 7 september 2008)
- Beluister een De Avonden-interview met Niek Pas over mei ‘68, Provo en Algerije (19 mei 2008)
- Beluister een column van Jacqueline Wesselius over De Gaulle en de Algerijnse kwestie (OVT, 18 juni 2006)
- Beluister een interview met H.L. Wesseling over zijn boek Frankrijk in oorlog 1870-1962. De meest dramatische eeuw in de Franse geschiedenis (OVT, 24 sept 2006)

LEESTIPS:
- Niek Pas, Aan de wieg van het nieuwe Nederland. Nederland en de Algerijnse oorlog 1954-1962 (Wereldbibliotheek, 2008)
- Lees Jan Blokker’s recensie van Niek Pas’ Aan de wieg het nieuwe Nederland (NRC Next)
- Lees de recensie van OVT-redacteur Mathijs Deen van Niek Pas’ Aan de wieg het nieuwe Nederland op het /Geschiedenis-weblog

Meer over ‘1958 - Frankrijk & Algerije’:
- Bekijk de hele uitzending 1958 - Frankrijk & Algerije
- Bekijk meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1958
- Bekijk the making of ‘1958 - Frankrijk & Algerije’

Prangende vragen uit een email aan de redactie:

Beste redactie van In Europa,

Mijn dochter doet eindexamen geschiedenis. Op de volgende vraag heeft zij geen antwoord en deze vraag werd gesteld tijdens een proefexamen: waarom hebben de geallieerden of heeft het verzet nooit de spoorlijnen naar de concentratiekampen gebombardeerd of gesaboteerd?
Hebben jullie een antwoord?

De (web-)redactie van In Europa pretendeert bepaald niet Het Antwoord te hebben op uw vraag. Sterker nog: hoe zou je hierop nou één simpel antwoord kunnen geven? Het lijkt me dan ook vruchtbaarder om u door te verwijzen naar literatuur die om dezelfde vragen draait.

In eerste instantie schiet me Strepen aan de hemel van G.L. (Gerhard Leopold) Durlacher tebinnen, dat exact dezelfde vragen centraal stelt. Het is oorspronkelijk in 1985 verschenen, maar later in ieder geval nog eens opgenomen in zijn Verzameld Werk (samen met Drenkeling, De zoektocht, Quarantaine en Niet verstaan) - een bundel die ik iedereen van harte kan aanbevelen.

Verder is er het boek Auschwitz and the Allies van Martin Gilbert, dat onder andere de vraag behandelt wanneer de Geallieerden wat precies wisten van Auschwitz (maar zie deze tamelijk kritische Journal of Historical Review-recensie).

En ook is er een bundel The Bombing of Auschwitz: Should the Allies Have Attempted it? (2000) onder redactie van Michael J. Neufeld en Michael Berenbaum. Ik ken het zelf niet, maar begrijp dat het een bundeling van artikelen is, voortgekomen uit een symposium, waarin de verschillende auteurs het onderling niet eens worden over het antwoord op de vraag of Auschwitz - niet alleen de spoorlijnen dus - gebombardeerd had moeten of kunnen worden.

Dit is slechts een eerste aanzet tot een antwoord, een soort work-in-progress - net als dit weblog natuurlijk. Zie ook de reactie in een volgend bericht.

Wie dit leest en antwoorden of meer suggesties heeft, is van harte welkom om hieronder te reageren - of te mailen naar ineuropa@vpro.nl.

Meer over ‘1942 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1942 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1942
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1942

Vanmorgen berichtte de Volkskrant over een game, die speelt tijdens de Slag om Arnhem. Het verleden is een populaire setting voor games - de Tweede Wereldoorlog in het bijzonder. Meestal draaien ze om spanning, spektakel, geweld en entertainment; het spelelement is belangrijker dan het historische.

Van In Europa bestaat geen game, maar In Europa biedt wel mogelijkheden om spelenderwijs kennis te maken met het verleden. De In Europa Atlas herbergt namelijk tal van schatten: video’s, audio-fragmenten en artikelen - en ook bijdragen van u, de bezoekers van deze site.

Waar vindt u de In Europa Atlas? Klik op een van de jaren in het overzicht van alle uitzendingen, en dan vindt u de In Europa Atlas bovenaan elke pagina. Scroll met uw muis langs alle vlaggetjes om de schatten van de Atlas te ontdekken: u ziet dan alles uit de Atlas wat betrekking heeft op de aflevering van uw keuze. Bekijk zo bijvoorbeeld uitzendingen van Andere Tijden, gesprekken bij OVT, artikelen uit NRC of van de /Geschiedenis-website, die horen bij die aflevering.

Heeft u zelf verhalen die we een plaatsje op de Atlas kunnen geven, dan ontvangen we die bijzonder graag. Wilt u ons uw verhalen toesturen om de In Europa Atlas te vullen? Klik hier voor meer informatie.

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten.

Door Lex Runderkamp

Tijdens het maken van zo’n aflevering van In Europa ben je ongeveer 10 dagen op stap. Er is een cameraman, een geluidsman, soms een tolk en altijd die regisseur (ik in dit geval). Alle gesprekken bij de koffie, broodjes, of tijdens het diner gaan over de uitzending.

Dus na enkele dagen koop ik voor de afleiding in een warenhuis twee helicopters die op afstand bestuurbaar zijn. Ze kunnen een luchtgevecht uitvoeren! In de gang van het hotel is al gauw iedereen aan het helicoptervliegen.
Toevallige passanten die naar de lift lopen lijken jaloers, zoveel wordt er gelachen. Op de foto Rik Meier, geluidsman, bioloog, overdenker. Hij is in no time verslaafd.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Op 9 oktober 1944 arriveerde Churchill in Moskou voor een bezoek aan Stalin. Van dit bezoek is een document over dat bekendstaat als het naughty document: een papiertje met de namen van een handvol Oost-Europese landen erop, voorzien van percentages die per land de mate van invloed van Oost (Rusland) en West (Engelsen en Amerikanen) na de Tweede Wereldoorlog zouden aangeven.

Volgens Churchill hebben Stalin en hij op dit ene blaadje papier op 9 oktober 1944 de invloedssferen van de Sovjet-Unie en de westelijke geallieerden afgesproken - invloedssferen die tijdens de gehele Koude Oorlog zouden blijven bestaan. Hiermee zou Churchill Griekenland gered hebben uit de handen van de communisten, maar Polen juist aan hen hebben uitgeleverd: Polen stond er immers niet eens op vermeld.

Een fascinerend verhaal, en een catchy naam: naughty document. Behalve de versie van Churchill hebben we echter nauwelijks bronnen over de afspraak die met dit document bezegeld zou zijn. Hoe belangrijk was dit document voor het naoorlogse Europa?

» Lees verder

Geschiedenis voor een breed publiek, de laatste jaren raakt het steeds meer ‘in’. Sinds kort is er zelfs een prijs voor: de Grote Geschiedenis Prijs. Deze prijs, die de winnaar maar liefst 10.000 euro oplevert, wordt uitgereikt op 6 oktober. De prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, de Volkskrant en de NPS/VPRO, en bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken.

Een prachtige gelegenheid dus om u de /Geschiedenis-website nog eens warm aan te bevelen. Niet alleen omdat die eveneens een breed publiek van alles te bieden heeft op het vlak van geschiedenis, maar ook omdat /Geschiedenis een aantal pareltjes uit de eigen collectie heeft verzameld naar aanleiding van de Grote Geschiedenis Prijs.

Interviews, recensies en websites bij de shortlist van 5 genomineerden vindt u hier. Voor de Ware Veelvraat is er ook nog een soortgelijke pagina met filmpjes, interviews en recensies bij de longlist van 10 boeken. Kijk, luister, lees - en geniet!

De shortlist:
- Machiel Bosman - Elisabeth de Flines. Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw
- Evelien Gans - Jaap en Ischa Meijer. Een joodse geschiedenis 1912 - 1956 (deel 1)
- Suzanna Jansen - Het pauperparadijs. Een familiegeschiedenis
- Luuc Kooijmans - Gevaarlijke kennis. Inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam
- Henk van Osch - Jonkheer D.J. de Geer. De teloorgang van een minister-president

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp, 5 mei 2008

Van Praag naar Warschau, naar de stad van journalist, tolk en producer Sasza Malko. Warschau is in 1944/1945 simpelweg vernietigd door de Duitsers. De Russen stonden aan de oever van de rivier de Wiesel te kijken en deden niets om te helpen.

Geert Mak schrijft in zijn boek: “Foto’s van Warschau uit 1945 lijken op die van Hiroshima.” Dat leek me aanvankelijk een literaire overdrijving - maar toen ik in de montage de filmarchiefbeelden van de stad op dat moment zag, begreep ik onmiddellijk zijn typering.

In de uitzending zit een indrukwekkende pan met de camera van rechts naar links langs de horizon van de stad. Vrijwel geen huis staat overeind. Er ligt alleen puin, met hier en daar een schoongeveegde straat. Je ziet er twee dames lopen. In de eerste versies van de montage is dat archiefbeeld het openingsshot, zo indrukwekkend vind ik het. Maar in latere versies werd het verhaal weer aangepast. Onze hoofdpersoon (zie foto) vergelijkt Warschau met beelden uit een fotoboek van de stad, van voor en tijdens de oorlog.

Deze foto is gemaakt tijdens de opname van een scene die u als Killed darling I op dit weblog kunt bekijken.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Vanaf zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag.

ZATERDAG 20 SEPTEMBER (Ned. 2):
- 13.40u: Aflevering 1: 1900 - Vooruitblik
- 14.15u: Aflevering 2: 1906 - Berlijn & Wenen

Het volledige uitzendschema van de herhalingen van de eerste serie vindt u hier.

Meer over ‘1900 - Dawn of the Century’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1900 - Dawn of the Century’
- Lees alle weblogberichten over 1900
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1900

Meer over ‘1906 - Berlijn & Wenen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1906 - Berlijn & Wenen’
- Lees alle weblogberichten over 1906
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1906

“De Eerste Wereldoorlog wordt herinnerd als een zinloze slachting. Hoofdschuddend kijken we naar de miljoenen die sneuvelden voor ‘leugens’ en ‘holle kreten’. Maar onze verbijstering is arrogant en beledigend voor de soldaten. In hun ogen had de oorlog wel degelijk zin.”

Dit schrijft Rob Hartmans in Historisch Nieuwsblad in een artikel met de titel “De Eerste Wereldoorlog was geen collectieve verstandsverbijstering”. Hierin haalt hij onder andere de In Europa-aflevering over 1915 aan. Wie meer wil weten over 1915, kan ik - behalve de 1915-aflevering van In Europa - Rob Hartmans’ artikel van harte aanbevelen.

Het draait om de vraag of wij het verleden wel goed begrijpen. Waarom sloegen de soldaten niet veel massaler aan het muiten als ze de oorlog als ‘zinloos’ beschouwden? Is het een juiste interpretatie om te spreken van ‘blinde gehoorzaamheid’ (van de soldaten) of ‘collectieve verstandsverbijstering’ (van iedereen)? Of was er wel degelijk een ‘zin’ voor de soldaten toen, die wij nu niet zo snel meer begrijpen?

Verder noemt Hartmans ook een heleboel literatuurtips, die ik u niet wil onthouden. Niet alleen boeken van latere historici, maar ook vele van soldaten die deze loopgravenoorlog zelf hebben meegemaakt.

Meer over ‘1915 - Ieper, België’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1915 - Ieper, België’
- Lees alle weblogberichten over 1915
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1915

Een van de prachtigste strips over geschiedenis ooit is natuurlijk de serie Van Nul Tot Nu van Thom Roep en Co Loerakker - en voor hele generaties waarschijnlijk een van de eerste gelezen boeken over geschiedenis. Net als In Europa bleek de serie aantrekkelijk voor een breed publiek. Goed nieuws voor iedereen die nog niet alle delen in huis heeft: u kunt een exemplaar van deel 5 uit de serie Van Nul Tot Nu winnen!

» Lees verder

In Europa staat op de longlist voor de Gouden Televizier-Ring 2008. Met 99 andere programma’s overigens: geen reden tot jubelkreten dus vooralsnog, maar wel tot gepaste tevredenheid.

En u - televisiekijkend Nederland - bepaalt wie de Ring uiteindelijk wint: u bent de jury. Een hele eer en een hele verantwoordelijkheid, maar In Europa heeft alle vertrouwen in de juistheid van uw oordeel. Stemmen op uw favoriete programma - wij van In Europa adviseren In Europa - kunt u hier.

» Lees verder

Hoewel In Europa met maar liefst 35 afleveringen bepaald niet te klagen heeft over zendtijd, kunnen we daarin natuurlijk maar een zeer kleine selectie van gebeurtenissen en ontwikkelingen uit de geschiedenis van de twintigste eeuw belichten.

Gelukkig zijn er daarnaast nog programma’s die al veel langer bestaan en een veel ruimere selectie kunnen maken, zoals OVT op de radio en Andere Tijden en het digitale Geschiedenis TV-kanaal op TV.

Vanavond bij Andere Tijden een onderwerp dat door sommigen van u wel aanbevolen is voor de tweede serie, maar waarover In Europa geen uitzending gaat maken: de Slag bij Arnhem. In Andere Tijden vanavond de oudste film over deze slag.

KIJKTIP: Kijk vanavond naar Andere Tijden (21.25u, Ned. 2) - en bekijk de trailer hier alvast. De gehele aflevering kunt u hier bekijken.

Deze uitzending van Andere Tijden gaat over een film over de Slag bij Arnhem in 1944. ‘Aha! A bridge too far! De verfilming van het gelijknamige boek van Cornelius Ryan door Richard Attenborough met een sterrencast aan acteurs, onder wie Dirk Bogarde, Sean Connery, Michael Caine, James Caan, Gene Hackman, Anthony Hopkins, Laurence Olivier en - last but not least - Robert Redford!’, zult u misschien denken. Maar nee.

De film A Bridge too Far dateert uit 1977, terwijl er al in 1945 - een jaar na dato! - een film blijkt te zijn gemaakt over de Slag om Arnhem: Theirs is the Glory. In de film spelen echte soldaten (dus geen acteurs) na hoe ze bij Arnhem vochten voor hun leven. Elke soldaat in de film heeft daar zelf een jaar eerder gevochten. Verder interviews met een van de laatste nog levende veteranen en bewoners van Oosterbeek, die de slag hebben meegemaakt.

Voor de voorpret:
- Lees de volledige aankondiging bij Andere Tijden
- Lees dit artikel op /Geschiedenis met links naar bijpassend audio- en video-materiaal (o.a. fragmenten uit A Bridge too Far)

De afleveringen van In Europa duren slechts 35 minuten. Lang niet al ons materiaal kunnen we dus in de afleveringen kwijt. Van het resterende materiaal blijven vaak mooie fragmenten over, waarvan we u een selectie willen laten zien in de weblog-reeks Killed darlings.

Van de aflevering 1944 bleef een fragment over met het ‘mannetje van de radio‘ dat contact probeerde te onderhouden tussen de Poolse troepen, die in augustus 1944 in Warschau in opstand waren gekomen tegen de Duitsers, en de Poolse regering in ballingschap te Londen. Bekijk deze killed darling hier:

http://download.omroep.nl/vpro/flash/2008/09/10/WarschauWeb.flv

Meer killed darlings:
- Bekijk alle interviewfragmenten met Norman Davies
- Bekijk hier alle killed darlings

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Volg the making of ‘1944 - Warschau & Praag’ in deze reeks weblogberichten
- Lees alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp

Antonin Sticha is een gepensioneerde kolonel uit het Tsjechische leger. Hij deed als overtuigd communist mee aan de opstand in Praag in mei 1945.

Na de oorlog bleef hij in het leger en sympathiseerde met de beweging van Alexander Dubček, die begin 1968 het “communisme met het menselijke gezicht” probeerde te vestigen in Tsjecho-Slowakije. Deze Praagse lente werd beeindigd in augustus 1968 met de inval van Russische troepen (formeel Warschau Pact).

Antonin Sticha vertelt vandaag vol vuur over de Praagse opstand. De rol van de Amerikanen, die het westen van zijn land al hadden bevrijd, wil hij nauwelijks bespreken. Voor hem was het vooral de moedige opstand van de communisten tegen de Duitsers.

Sticha praat - met alle respect - als een mitrailleur. Eindeloos lang, monotoon. Ik maak me zorgen om m’n tolk die urenlang blijft luisteren - maar niets meer vertaalt. Ik stuur de cameraploeg de flat uit, want ik vrees dat ze op een gegeven moment huilend op de vloer zullen vallen. Als televisiemaker heb ik dit soort situaties vaker meegemaakt. Het heeft iets tragisch: een man alleen die niemand meer in zijn omgeving heeft die naar hem wil luisteren (z’n vrouw is vorig jaar overleden). En dan staat er plotseling die televisieploeg in zijn flat die in alles geïnteresseerd lijkt. Hij trekt ook even zijn uniform aan, zodat we iets meer kunnen filmen dan een man die zijn levensgeschiedenis op de bedrand vertelt.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Op de In Europa Atlas vind je onder het jaar 1916 een fragment uit de aflevering 1916: De Somme. Hierin toont Roger Smither van het Imperial War Museum een stukje uit de film The Battle of the Somme van Geoffrey Malins en John McDowell, gemaakt in opdracht van het Britse leger voor het thuisfront. De film bestaat vrijwel geheel uit beelden die rond de start van het offensief (1 juli 1916) geschoten zijn, maar een klein stukje is (in Smither’s woorden) ‘generally now recognized to be a fake’. 

In het fragment zie je mannen over the top gaan, de loopgraven uit en niemandsland in. Dit moest de Britse bioscoopbezoekers - zo’n twintig miljoen - het gevoel geven dat ze konden zien ‘what the front was really like’. Niets is dus minder waar: de befaamde over the top-scène is nep. Hij is waarschijnlijk een heel stuk achter het front gemaakt. Maar waar?

Een uitgebreide zoektocht naar de échte plek (en nog veel meer) vind je in de film Battle of the Somme - The True Story, die te zien is op Youtube. Bekijk de hele film (8 delen van zo’n 9 minuten) met het verhaal achter deze vervalsing: deel 1, deel 2, deel 3, deel 4, deel 5, deel 6, deel 7 en deel 8.

Een algemener beeld van de Slag bij de Somme geeft de gedramatiseerde BBC-documentaire The Somme - From Defeat to Victory (2006) op Youtube: bekijk hier deel 1, deel 2, deel 3, deel 4, deel 5, deel 6 en deel 7. Deze film werd gemaakt ter gelegenheid van de 90e verjaardag van de slag: 1 juli 2006.

Leestips:
- Een artikel over de film The Battle of the Somme (1916) op Wikipedia 
- De website van de documentaire The Somme - From Defeat to Victory (2006) 
- Lyn McDonald - Somme (Somme 1916)
- Martin Middlebrook - The First Day on the Somme: 1 July 1916 (De eerste dag aan de Somme)

Meer over ‘1916 - De Somme’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1916 - De Somme’
- Lees alle weblogberichten over 1916
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1916

Op zondag 23 november kunt u alvast een PREVIEW van de tweede serie van In Europa zien: om 21.05u op Nederland 2.

De TWEEDE SERIE (1944-1999) is vanaf zondag 30 november wekelijks te zien op de vertrouwde tijd en plaats: elke zondag om 21.05u op Nederland 2. 

Vanaf zaterdag 20 september wordt de COMPLETE EERSTE SERIE van In Europa (1900-1943) herhaald, in blokken van twee afleveringen per zaterdagmiddag. Hieronder het volledige uitzendschema:

» Lees verder

Er is een nieuwe prijs voor de beste historische website van Nederland: de Archieven.nl-prijs, in het leven geroepen door Archieven.nl, Historisch Nieuwsblad en DE REE-archiefsystemen.

Wanneer u uw favoriete historische website hier nomineert (vóór 10 oktober), maakt u kans op een van deze 25 prijzen.

De website moet wel aan een aantal criteria voldoen. De jury bestaat uit Amanda Kluveld, Ronald van Raak en een redactielid van Historisch Nieuwsblad. De winnaar wordt bekendgemaakt in Historisch Nieuwsblad nummer 1 van 2009.

Lees meer over deze verkiezing op de websites van Archieven.nl of Historisch Nieuwsblad.

Het belang van het verleden voor het heden is niet altijd (en niet voor iedereen) even groot of voelbaar. In het leven van sommigen blijft het verleden echter levensgroot aanwezig - zoals voor de Nederlandse oud-SS’er Heinrich Boere (1921), die er vandaag het nieuws weer mee haalde.

In het voorjaar van 2009 moet Boere in Duitsland terechtstaan voor de moord op drie Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog, zo besloot de rechtbank te Aken vandaag. Na de oorlog heeft hij deze moorden al toegegeven. In 1947 ontsnapte hij uit Nederlandse gevangenschap en vluchtte hij naar Duitsland, waar hij sindsdien woont. Boere is wellicht de allerlaatste die terecht moet staan voor oorlogsmisdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Boere behoorde tot het “Sonderkommando Feldmeijer”, onder leiding van Johannes Hendrik Veldmeijer (foto). Dit Sonderkommando pleegde op instigatie van Höhere SS- und Polizeiführer Hanns Rauter minstens 20 represaillemoorden. Een van de slachtoffers was de schrijver A.M. de Jong, bekend van onder andere zijn Merijntje Gijzen-boeken.

MEER LEZEN?
- De NPS heeft in 2000 de documentaire De Silbertanne-moorden van Jan Louter en Rob van Olm uitgezonden, waarin Heinrich Boere en andere leden van Sonderkommando Feldmeijer zelf aan het woord komen. De documentaire kan ik helaas nergens online vinden; kunt u dat wel, reageert u dan svp hieronder.
- Lees een artikel van Rob van Olm over Heinrich Boere.

Hoe komt In Europa eigenlijk tot stand? Maker Lex Runderkamp doet geregeld verslag van het ontstaan van zijn aflevering over 1944, die u kunt bekijken op zondag 30 november 2008 (Ned. 2, 21.05u). Volg the making of 1944 op de voet in deze reeks weblogberichten:

Door Lex Runderkamp, 2 mei 2008

In Praag filmen we de herdenking van de bevrijding van Tsjechië - in 1945 heette ‘t nog Tsjecho-Slowakije. Volgens de geschiedenisboekjes is het land bevrijd door de Sovjets. Tsjecho-Slowakije kwam dan ook na de oorlog in de Russische invloedsfeer terecht. In Europa kijkt nu naar de rol van de Amerikanen in dat gebied.

Generaal Patton arriveerde in mei 1945 in het westelijke deel van Tsjechië (West Bohemen genaamd) en kreeg de politieke opdracht van Eisenhower om te stoppen. De Amerikanen waren nog maar 80 kilometer van Praag verwijderd. Patton was woedend. Maar de afspraak was gemaakt dat de Russen Praag mochten bevrijden.

De Russen hadden echter vertraging opgelopen. Zo was er een niemandsland ontstaan rondom Praag, waar de Amerikanen niet in mochten, waar Duitse troepen de benen namen voor de aanstormende Russen, en waar de Russen met hun laatste druppels benzine uiteindelijk pas op 9 mei binnenkwamen. De stad was al twee dagen in opstand gekomen tegen de Duitse bezetter. De Amerikanen moesten toekijken. “Very frustrating,” zegt een 86-jarige Amerikaanse veteraan tegen ons.

Nu, in 2008, herschrijven de Tsjechen hun geschiedenis, zo zien we deze week. Nu het communistische regime is verdwenen worden de Amerikanen als bevrijders geëerd. Het Amerikaanse volkslied galmt door de straten van Praag en een eindeloze reeks klassieke Jeeps en Dodges rijden door de hoofdstad.

Het Pattonmuseum in Plzen stelt deze officierswagen van Patton ter beschikking. Ik kan het niet nalaten me even te laten fotograferen, zoals Patton dat in West Bohemen liet doen: met een voet nonchalant op de bumper.

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944

Hoewel de tv-serie In Europa door de VPRO en niet door Geert Mak gemaakt wordt, is Geert Mak natuurlijk wel degelijk betrokken bij de tv-serie. Niet alleen omdat zonder zijn boek In Europa de serie er nooit was geweest, maar ook omdat hij in elke aflevering te zien en te horen is. Maar dit is natuurlijk lang niet de Hele Mak.

Vanavond zendt HollandDoc “Profiel: Geert Mak” uit, om 23.20u op Nederland 2, over “Geert Mak, de man die de geschiedenis in de huiskamer bracht. Wat is zijn kracht? Wat is zijn zwakte? Waarom is Nederland zo dol op hem? En: hoe kon Geert Mak uitgroeien tot onze nationale historicus?”

Bekijk de uitzending “Profiel: Geert Mak” op UitzendingGemist.

Wie aan één profiel nog niet genoeg heeft, verwijs ik graag naar:
- Een portret van Geert Mak in Vrij Nederland (2004)
- De dossiers van Geert Mak bij /Geschiedenis, bij Zomergasten of bij HollandDoc - allemaal met tal van audio- en video-fragmenten. Aardig is bijvoorbeeld zijn radiodebuut uit 1986, toen Mak een twee uur durende reisreportage voor Het Spoor Terug maakte van zijn zoektocht naar de Birma-spoorlijn en zijn vader. Beluister uur 1 hier en beluister uur 2 hier.
- De biografie van Geert Mak op zijn eigen website.

“From Stettin in the Baltic to Trieste in the Adriatic an Iron Curtain has descended across the Continent”, sprak Winston Churchill op Westminster College te Fulton, Missouri op 5 maart 1946. De redevoering is een van zijn beroemdste, en vaak lees je dat de term “Iron Curtain” in deze rede gemunt werd. Maar dat blijkt niet het geval: niet in deze rede en niet door Churchill. Had Churchill de term aan Joseph Goebbels ontleend?

Ruim een jaar eerder gebruikte Goebbels deze term namelijk al in dezelfde zin - als scheiding van Europa in een door de Russen beheerst communistisch deel en een door Engelsen en Amerikanen beheerst kapitalistisch deel. Goebbels schreef dit in een artikel met de titel “Das Jahr 2000″ in het blad Das Reich in februari 1945 - een voorspelling van hoe Europa er in het jaar 2000 uit zou zien.

De voorspelling van Goebbels kwam weliswaar niet uit, maar Churchill’s gebruik van de term ‘Iron Curtain’ in Fulton was dus niet nieuw. Wikipedia vermeldt nog meer voorbeelden van eerder gebruik van de term, waaronder tweemaal door Churchill zelf in telegrammen aan de Amerikaanse president Harry S. Truman (in mei en juni 1945).

Had Churchill de term van Goebbels overgenomen, of van een van de anderen? En was hij zich daarvan bewust, of dacht hij echt de term zelf te hebben gemunt? Hierover tast ik nog in het duister. Weet u wél hoe het zit, reageert u dan vooral onderaan dit bericht.

BRONNEN:
- Churchill-speeches.com: fantastische website met audio-versies van Churchill’s redevoeringen. Klik om Churchill’s rede te beluisteren hier (en dan op Highlights > Iron Curtain)
- De volledige tekst van Churchill’s speech
- Engelse vertaling van Goebbels’ artikel
- Beluister een interview in OVT op 30 september 2007 met Willem Melching en Marcel Stuivenga: direct aan het begin komt het IJzeren Gordijn aan de orde
- De cartoon is afgedrukt op 6 maart 1946 (de dag na Churchill’s speech in Fulton) in de Daily Mail en is afkomstig van deze website

Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944