De geschiedenis zit vol met vragen waarop geen simpel antwoord te geven valt - of zelfs überhaupt geen echt antwoord. Een van deze vragen speelt een rol in de aflevering over 1944: Waarom steunden de Geallieerden de opstand van Warschau in 1944 niet?
Op 1 augustus 1944 kwam het Poolse ondergrondse leger (Armia Krajowa) in Warschau in opstand tegen de Duitse bezettingsmacht, op het moment dat het Rode Leger de stad naderde. De Polen hoopten dat ze hun eigen hoofdstad konden bevrijden voordat de Russen kwamen. Vanwege de Russische opmars verwachtten de Polen dat deze strijd niet meer dan enkele dagen zou hoeven te duren. De Russen hielden echter halt vóór de stad, en steun van Britse en Amerikaanse zijde kregen de opstandelingen nauwelijks. Ondanks hun benarde positie wisten de Polen het ruim twee maanden vol te houden - een prestatie die niemand vooraf voor mogelijk had gehouden.
De Duitse troepen kregen zo van de Geallieerden alle gelegenheid om de opstand van Warschau neer te slaan. En dat deden ze op hardhandige wijze. Op 2 oktober capituleerden de Polen. Tijdens de 63 dagen van de opstand lieten tussen de 10.000 tot 20.000 Poolse soldaten het leven, en ongeveer evenveel Duitse. Het aantal Poolse burgerdoden was nog vele malen groter: misschien wel 200.000 - veroorzaakt door de nietsontziende Duitse represailles. De poster rechtsboven (afkomstig van warsawuprising.com) is zo treffend, omdat het opschrift (’We staan niet alleen’) achteraf gezien zo wrang is: de Poolse hoop werd volkomen de bodem in geslagen.
De mislukte opstand roept allerlei onaangename vragen op. Waarom beval Stalin het Rode Leger halt te houden aan de oevers van de Weichsel? Liet hij de Polen en Duitsers elkaar bewust uitmoorden, of kon het Rode Leger op dat moment weinig uitrichten? En waarom slaagden de Engelsen en Amerikanen er - net als in 1939 - opnieuw nauwelijks in om hulp te bieden?
Deze vragen zijn niet eenvoudig te beantwoorden. Ook Norman Davies, Poolse geschiedenis-expert en auteur van de dikke pil Rising ‘44. The Battle for Warsaw, komt er niet helemaal uit. Een van de verklaringen is overigens dat de archieven hierover - zowel de Russische als de Britse - nog steeds niet vrijgegeven zijn. Wanneer dat gebeurt, moeten we deze geschiedenis waarschijnlijk herschrijven. Tot die tijd verwijs ik u met liefde naar de onderstaande tips.
KIJK- EN LEESTIPS:
- In Europa, aflevering 1944: zondag 30 november 2008 om 21.05u op Ned. 2.
- Op www.warsawuprising.com vind je tal van filmpjes, foto’s, ooggetuigenverslagen en leesvoer.
- Norman Davies - Rising ‘44. The Battle for Warsaw (Warschau 1944. De gedoemde opstand van de Polen)
Meer over ‘1944 - Warschau & Praag’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1944 - Warschau & Praag’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1944 - Warschau & Praag’, waaronder die van Lex Runderkamp over the making of en extra fragmenten uit een interview met Norman Davies
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1944
