De aflevering over 1945 gaat, zoals eerder aangekondigd, over Duitsers als slachtoffers tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Duitsers zien we in eerste instantie meestal als daders, of als omstanders - maar de laatste jaren is het debat over Duitsers als slachtoffers opgelaaid.
Duitsers als slachtoffers van het Rode Leger, dat in 1944 vanuit het oosten Duits grondgebied binnenviel. Maar ook van de bombardementen van Engelse en Amerikaanse luchtvloten op Duitse steden. In beide gevallen werden grote aantallen burgers getroffen.
De recente aandacht voor het Duitse slachtofferschap heeft voor de nodige commotie gezorgd. Sommigen vinden het tijd dat dit onderwerp nu ook aan de orde gesteld wordt, anderen zijn bang dat dit ons oog kan afwenden van het leed dat de Duitsers hebben aangericht. En het ligt alleen maar gevoeliger wanneer Duitsers zelf schrijven over het Duitse leed - stukken gevoeliger dan wanneer een Brit of Amerikaan dat doet. ‘Mogen’ Duitsers zelf het leed van Duitsers wel benadrukken?
In Europa wijdt een afleveringen van de tweede serie aan de Duitsers als slachtoffers. U kunt ‘m bekijken op zondag 7 december 2008.
In deze aflevering maken we onder andere kennis met Leonid Rabitchev (foto linksboven), die als Russische officier tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog getuige was van verkrachtingen door Russische soldaten in Duitsland. Na de oorlog schreef hij een boek over zijn herinneringen. Verder vertelt Irmtraud Burghart (foto rechts), die verkracht werd door Russische soldaten, haar verhaal.
Over het Duitse slachtofferschap is de laatste jaren veel gepubliceerd. Günter Grass schreef met In Krebsgang een roman over de Wilhelm Gustloff, een Duits schip vol vluchtelingen dat in 1945 door Russiche torpedo’s werd getroffen. En Jörg Friedrich (foto links) schreef Der Brand, over de luchtbombardementen op Duitse steden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Friedrich beschrijft het enorme leed dat de bombardementen aanrichtten. Dit brisante boek was een belangrijke stimulans voor het slachtoffer-debat.
Na een hele stroom van boeken, artikelen en tv-series is het Duitse slachtofferschap inmiddels bon ton: je ‘mag’ tegenwoordig ook aandacht vragen voor het Duitse leed. Hoewel niemand zal ontkennen dat ook Duitsers geleden hebben in de Tweede Wereldoorlog, wordt elke nieuwe publicatie echter nog steeds met argusogen gevolgd. Hieronder een kleine selectie.
Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945
KIJKTIPS:
- In Europa, aflevering 1945: zondag 7 december 2008 om 21.05u op Ned. 2.
- De ARD-serie Die Flucht (2007) over Heimatvertriebene: Duitsers die Oost-Pruisen verlieten, op de vlucht voor het Rode Leger.
- Bekijk The Memphis Belle. A Story of a Flying Fortress, een Amerikaanse propagandafilm van William Wyler: ‘a first-person perspective of a World War II bombing raid, showing how it feels to be threatened by “flak [enemy fire] so thick you can get out and walk on it”.’ (op http://www.archive.org/)
LEESTIPS:
- Patrick Dassen, Ton Nijhuis en Krijn Thijs (red.) - Duitsers als slachtoffers. Het einde van een taboe? [bundel met artikelen over het Duitsers-als-slachtoffers-debat; goed en evenwichtig, gericht op een breed publiek: kortom, noodzakelijk leesvoer]
- Anoniem - Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis zum 22. Juni 1945 (Een vrouw in Berlijn. Dagboekaantekeningen van april tot juni 1945). [Aangrijpende getuigenis van een vrouw in de maanden rond de Russische verovering van Berlijn. Het verscheen al in de jaren vijftig, maar is op verzoek van de schrijfster pas heruitgegeven na haar dood in 2002]
- Günter Grass - Im Krebsgang (In krabbengang). [roman over de ondergang van de Wilhelm Gustloff, een Duits schip vol vluchtelingen in de Oostzee in 1945]
- Jörg Friedrich - Der Brand. Deutschland im Bombenkrieg, 1940-1945 (De brand. De Geallieerde bombardementen op Duitsland, 1940-1945). [Der Brand is als een belangwekkend boek ontvangen, maar krijgt ook kritiek omdat Friedrich's taalgebruik te 'emotioneel' zou zijn]
- Frederick Taylor - Dresden. Tuesday 13 february 1945. [Taylor's boek gaat over het bombardement op Dresden in februari 1945, dat de stad grotendeels verwoestte. Taylor heeft veel oog voor het leed en de verschrikkingen, maar ziet Dresden meer dan Friedrich als een legitiem doelwit]
- Giles MacDonogh - After the Reich. The Brutal History of the Allied Occupation. [lees een eerder weblogbericht hierover]
