Over een kleine 6 maanden moet de eerste aflevering van de tweede reeks van In Europa op de buis. We gaan het 17 afleveringen lang hebben over de tweede helft van de eeuw. Een periode die veel dichter bij de geschiedenis van de makers zelf ligt. En dat dat kan leiden tot tumultueuze ontwikkelingen op de redactie bleek al meteen deze week. Researcher Sasza Malko bleek ineens moeite te hebben met de aflevering die zal gaan over het leed dat de Duitsers op hun beurt na de oorlog is aangedaan.
Het ging over de duizenden door de Russen verkrachte vrouwen en de uit hun huizen en van hun land verjaagde Duitsers. Malko, die als Pool en jood zijn portie van de oorlog heeft meegekregen, vindt dat je geen medelijden hoeft te hebben met de Duitsers. In een verontruste mail schreef hij aan de rest van de redactie:
“Toen vroeger Ischa Meijer geen slachtoffers meer kon vinden omdat iemand bijv. te bang was geworden, haalde hij mij hardhandig bij z’n microfoon en introduceerde hij mij als volgt: “En dan nu onze poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse jood”. Welnu, elk kleinste celletje van mijn poolsjoodse joodsepoolse poolsejoodse wezen schreeuwt nu dat dat wat de Duitsers in 1945 in Oostpruisen overkomen is, maar een minuscule fractie is van wat zij daarvoor zes jaar lang andere mensen aangedaan hadden.”
Malko wil best door researchen als het moet, want hij is een professional. Maar liever niet. Het leidde hier ter redactie tot interessante en verhitte debatten. De kern ervan: ”Het is zestig jaar geleden, je moet toch een keer kunnen vergeven?” Of: ”De Duitsers die in de winter van 1945 verjaagd werden en verkracht, dat waren geen SS-ers of nazi-ideologen. Dat waren gewone Duitsers. Hadden die dat verdiend?”
Daarmee was in elk geval één ding duidelijk: die aflevering over wraak en vergeving moest er komen. Komt er een eind aan je recht op wraak? Bestaat er wel recht op wraak? Is iemand die kan vergeven een beter mens? Hoe ga je om met de pijn die jou en je familie is aangedaan?
En zo gaan we binnenkort filmen bij de liaison officier van het Russische leger die een boek schreef over de veldtocht naar Berlijn en de talloze verkrachtingen en moordpartijen op Duitse vrouwen langs de weg. Hij stond erbij, terwijl een kolonel de rijen Russische soldaten over de in de berm liggende vrouwen verdeelde. Nog steeds zwijgen ze daarover in Rusland. Een enkeling mompelt nog iets van “verdiende loon”.
In Israel zijn we bij een reünie van de Avengers, een groepje inmiddels oude mannen, die vlak na de oorlog probeerden het brood en drinkwater van Duitse gevangenen in hun kamp te vergiftigen. De Avengers hebben maar van één ding spijt: dat het ze niet gelukt is. Maar op de reünie voeren hun kinderen het woord, die op een heel andere manier in de werkelijkheid van het hedendaagse Israel worstelen met hun wraak, hun pijn en hun moeite met vergeven. Ditmaal draait het niet om Duitsers, maar om de Palestijnen. Onze poolsjoodse, joodspoolse Sasza Malko wordt toetssteen in deze aflevering. Krijgen wij hem op andere gedachten, of hij ons?
Aflevering 2 van de tweede serie: 1945, te bekijken op 7 december 2008.
Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk de gehele uitzending op deze website
- Lees hier alle weblogberichten over de aflevering ‘1945 - Duitsland & Rusland’, met onder andere de killed darlings: extra fragmenten uit een interview met Jörg Friedrich over de bombardementen op Duitse steden in de Tweede Wereldoorlog
- Vind meer video, audio en artikelen over 1945 op de In Europa Atlas: 1945
