Onze researcher Christine Pawlata is druk bezig met het verhaal van het Europese Wirtschaftswunder. Een verhaal waarin Duitsland en Italië een prominente rol vervullen en elkaar vinden in de stad Wolfsburg. Zoals Christine het zelf vertelt:
De stad Wolfsburg werd in 1938 gesticht onder de naam “Stadt der Kraft-durch-Freude-Wagen”. Het idee van de KdF-Wagen was hetzelfde als dat van de Fiat 500: een auto voor iedereen. Dat Hitler mee had getekend aan de ontwerpen van hun Kevers zullen de meeste 68-ers waarschijnlijk niet hebben geweten. De productie van de KdF-Wagen duurde maar tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog; gedurende die oorlog bouwde de fabriek militaire voertuigen.
Toen al werkte er een groot aantal Italianen in de KdF-Stadt, gastarbeiders die tegelijkertijd fascistische bondgenoten waren. Na de breuk met Italië in 1943 veranderden die bondgenoten opeens in dwangarbeiders en kwamen ze in bijpassende behuizingen terecht: barakken. Twee jaar later was de oorlog afgelopen en mochten de Italiaanse dwangarbeiders naar huis. De Stadt der KdF-Wagen heette nu Wolfsburg, naar het gelijknamige nabije kasteel. KdF-Wagen werd veranderd in Volkswagen en stond sinds 1948 onder de leiding van Heinz Nordhoff. Tweederde van de fabriek lag in puin. De productie van Volkswagen trok echter binnen de kortste tijd aan. Zo sterk zelfs dat er niet genoeg arbeiders waren - 10% van de mannelijke bevolking was immers gesneuveld tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Duitsland had om die reden al in 1955 een gastarbeiders-verdrag met Italië gesloten, als eerste land dat arbeidskrachten naar Duitsland mocht “exporteren”. Vanaf 1960 begon ook Volkswagen gastarbeiders te werven, maar uitsluitend Italiaanse. Dat mocht officieel niet, maar dat wilden ze vanwege de ervaring die ze met Italianen al hadden opgedaan en omdat ze geen problemen tussen verschillende etnische groepen wilden.
Nordhoff kreeg het voor elkaar omdat hij persoonlijk bevriend was met de paus. De kerk hielp met het werven van italiaanse arbeidskrachten in de afgelegen gebieden van Zuid-Italië. De plaatselijke clerus riep alle werkloze mannen in die kleine dorpen bij elkaar, zodat de “Anwerbemann” van VW de beste mannen kon uitzoeken. Hij stuurde ze naar de officiele wervings-instelling in Verona, waar de mannen op hart, nieren, tanden en handen werden getest.
Vanuit daar reisden de mannen in treinen naar Wolfsburg, waar ze terechtkwamen in dezelfde barakken die hun landgenoten tot onderdak hadden gediend in de tijd dat die als dwangarbeiders aan de “Kübelwagen” voor de Nazi’s hadden gewerkt. In de barakken woonden er op het hoogtepunt zo’n 9.000 mensen. Ze sliepen met z’n vieren op 12 vierkante meter met gemiddeld 4 toiletten voor 80 mensen. In totaal hebben er zo’n 100.000 Italianen bij Volkswagen gewerkt. Nog steeds wonen er rond de 6.000 Italianen in Wolfsburg, is er een Italiaanse school, een Italiaans cultuurinstituut, en zijn er honderden Italiaanse kappers, pizzeria’s en ijssalons.
