Toch is het niet juist om te stellen dat alle moslims altijd de Kroaten steunden. Persoonlijk durf ik te stellen dat de Serviers en moslims uit Bosnie vrij identiek zijn in hun gebruiken en vooral in hun mentaliteit. De moslimleider Izetbegovic zei zelfs publiekelijk dat hij van Servische afkomst was en dat zijn familie Servisch was, voordat zijn familie zich enkele eeuwen geleden tot de islam bekeerde. Veel Serviers verwijten de moslims deze bekeringen, omdat dit resulteerde in een splitsing van de slavische bevolkingsgroepen. Zij die moslim werden kregen het goed, zij die Christen bleven verpauperden door het Ottomaanse regime. Toch behoren deze zaken allemaal tot de geschiedenis, dit mag geen geldig argument zijn iets tegen mensen te plannen alleen omdat zij moslim zijn, en dat is in sommige wrede gevallen wel gebeurd. De moslims zijn in mijn ogen dus inderdaad vaak de slachtoffers geworden in een strijd die eigenlijk primair ging tussen Serviers en Kroaten, die beide vinden dat zij recht hebben op Bosnie Herzegovina omdat dit in het verleden inderdaad een gebied was waar Kroaten en Serviers leefden. Waarom dit gebeurd is, daarvoor zullen we de getuigenissen moeten afwachten van hen die er meer van weten en de oorlogsplannen zelf hebben geregiseerd dan wel uitgevoerd. Ik weet er te weinig vanaf op dit moment. Ik hoop en denk echter dat moslims en Serviers geen diepe haat tegen elkaar koesteren. (in Servie wonen moslim minderheden en dat gaat al jaren goed).

Met mevrouw Tenhumberg kan ik het echt niet eens zijn. De stelling dat de partizanen daden ernstiger zouden zijn geweest dan die van de ustase klinkt echt ongeloofwaardig in de oren. U kunt dit niet staven met de historische bronnen die wij tot onze beschikking hebben. Ik betwijfel ook of de chetniks angst hebben gehad voor communisten, deze groeperingen opereerden onder het motto ‘vrijheid of de dood’ en waren geen angsthazen. Mihailovic is de communisten bijvoorbeeld nooit ontvlucht, wat hem een executie heeft opgeleverd. De ustasa Pavelic vluchtte daarentegen wel, terwijl hij zijn soldaten liet creperen.

Uw bewering dat veel bronnen anti katholiek zijn vind ik vrij kinderachtig. In de westerse media worden de katholieken zeker niet minder gesteund dan de orthodoxen, integendeel zelfs lijkt mij. Het Vaticaan heeft altijd achter Kroatie gestaan onder leiding van Paus Johannes II, die vrijwel overal alom geprezen werd. Deze Paus zei echter helemaal niks over de moorden en verdrijvingen van de Krajina Serviers! Zeer hypocriet. Ik kan werkelijk niemand of niks vinden die anti katholiek is geweest in de verslaggeving van deze 2 oorlogen (WO2 en de Joegoslavie oorlog). De communisten hebben nooit alle geestelijken beschuldigd, hoe komt u daarbij. Van Stepinac werd ook meteen gezegd dat de man Joden heeft gered. Dit terwijl hij toch duidelijk met de ustase poseerde en Pavelic zijn steun gaf. Het komt op mij over alsof de katholieke kerk iets belangrijks is voor u persoonlijk, het lijkt eerder uw mening te beinvloeden dan deze van de verslaggevers. Wat gebeurd is moet gezegd mogen worden! Dat er katholieke Kroatische fraters zijn die zich zeer misdragen hebben is een feit. Zij deden mee in slachtingen en zij stonden oogluikende misdaden oogluikend onder het mom van een vrij en katholiek Kroatie. ER zijn ongetwijfeld veel geestelijken geweest die liefde voor ieder mens hebben getoond, maar dat neemt de andere gevallen niet weg.

Het beschuldigen van de gehele katholieke geestelijkheid door de Communisten in boeken en vlugschriften werd na de oorlog gewoonheid. De onschuldige vermoorde Italiaanse priesters uit Istrië (door communisten omgebracht) en andere zaken, daarover hoort men niets.

Bij Geert Mark is het jammer, dat teveel de mainstream-history en de herhaalde vooroordelen opnieuwe ‘bevestigd’ worden, terwijl nieuwe ontdekkingen en een beetje meer kritische houding niet zouden misstaan. Het stuk over Siemnice was veel genuanceerder (over Polen in WO2), terwijl ook over Vichy-Frankrijk wilde geruchten de basis vormen van veel historici. Dat politiemannen in Vichy-Frankrijk bij razzia’s van 1.200 man maar 33 joodse mannen inleverden bij de SD-autoriteiten, zegt veel. En dat die 33 ook nog een communistisch, mannelijk geslacht en werkzame leeftijd waren.

Overwinnaars schrijven de geschiedenis. Wat liberaal-radicalen, marxisten en nationaalsocialisten en sommige nationalisten met elkander verbindt, is dezelfde wijze van propaganda maken tegen de geestelijkheid van de “omstreden” Roomse Kerk.

Vijftig jaar geleden, op 9 oktober 1958, stierf Pius XII, de meest besproken paus uit de wereldgeschiedenis. De katholieke kerk en vooral de Romeinen rouwden om het verlies van de man die de Heilige Stad quasi ongeschonden door de oorlog had geleid. Velen beschouwden hem als een van de grootste pausen ooit, tot Rolf Hochhuth in 1963 zijn controversiële toneelstuk Der Stellvertreter publiceerde. Hochhuth beschuldigde Pius XII ervan dat hij niets ondernomen had om de jodenvervolging aan te klagen, laat staan te stoppen. Sindsdien discussiëren historici over de rol van deze paus ten aanzien van het lot van de Joden voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In welke mate was Pius XII op de hoogte van de uitroeiing van de Joden? En hoe reageerde de hoogste morele leider in de wereld daarop?

Deze vragen zijn opnieuw actueel. Ten eerste omdat het Vaticaan volop bezig is Pius XII heilig te verklaren. Ten tweede omdat de katholieke kerk nog steeds geen medeverantwoordelijkheid heeft genomen. Tot slot omdat de laatste rechtstreekse getuigen van deze dramatische gebeurtenis aan het verdwijnen zijn. Het blijft noodzakelijk om de mechanismen die tot de Holocaust geleid hebben, bloot te leggen en er lessen uit te trekken.

In mijn boek ga ik in op de houding van Pacelli en latere Pius XII tegenover de machtsgreep van Hitler, het antisemitisme van de verschillende Kerken, de ondergang van de katholieke Centrumpartij, het concordaat tussen nazi-Duitsland en het Vaticaan, de encycliek Mit Brennender Sorge, het paganisme, het nationaal-socialistisch onderwijs, het T4-programma (de moord op fysiek en mentaal gehandicapten), de inval in Polen, de Operatie Barbarossa, de Joden in Nederland, priester-president Tiso van Slowakije, de Ustasa in Kroatië, de deportatie van de Joden uit Rome, de Hongaarse Holocaust, de hulp aan oorlogsmisdadigers, het verzet tegen het nazisme, de weigering van de kerk om ondergedoken joodse kinderen terug te geven, het falen van de geallieerden, het antisemitisme na de Holocaust, en de morele schuldvraag van de kerk en de paus.

Coproductie Houtekiet/Atlas
512 Blz.
geïllustreerd
ISBN 978 90 8924

Dirk Verhofstadt

Maar opmerkelijker is wellicht de rol van de katholieke kerk in dit geheel. Stepinac heeft inderdaad niet ingegrepen maar men kan zich afvragen wat hij had kunnen doen. Overigens deden andere bischoppen fanatieker mee, zoals Ivan Saric, de bisschop van Sarajevo. Maar de grootse rol was weggeled voor lage priesters, meestal gewezen franciscanen of andere lage clerici. Een bekend voorbeeld was Miroslav Filipovic, een franciscaner-monnik die kampcommandant was in Jasenovac was. De macht van de Ustasha leunde vooral op deze lage geestelijkheid