Het veelbekroonde boek Stalingrad van Antony Beevor kan zeker niet onbesproken blijven na de aflevering van vorige week. De auteur was een van de eerste westerlingen die toegang wist te krijgen tot de Russische archieven die tot na de val van de Berlijnse muur gesloten waren gebleven. Dit leverde een flinke dosis aan nieuw historisch materiaal op dat Beevor op toegankelijke wijze wist te verwerken tot een bijzondere reconstructie.
In deze zeer gedetailleerde beschrijving van het oorlogsgeweld in beide steden aan de hand van knappe research komt Beevor meerdere malen terug op het fenomeen van de ‘Hiwi’s’. Dit bij de meesten onder ons waarschijnlijk onbekende begrip is afkomstig van het woord ‘Hilfwilligen’ en werd door de Duitsers in het leven geroepen om kortgezegd de Sovjets in Duits uniform aan te duiden.
Beevor rekent tot deze Hiwi’s de drie volgende categorieën: allereerst de soldaten die gemobiliseerd werden door Duitse troepen, de zogenoemde ‘Cossack sectie’. Ten tweede de lokale bevolking die zich vrijwillig in dienst stelde van de Duitsers en de soldaten van het Rode leger die het schrikbewind van Stalin ontvluchtten en overliepen naar de vijand. Tot slot noemt hij de Sovjetkrijgsgevangenen in de kampen van Novo-Aleksandrovsk die hun vrijheid ‘kochten’ door voor de Duitsers als keukenhulp of stalknecht te fungeren.
Gezien het gebrek aan mankracht binnen de Duitse wehrmacht was het niet verwonderlijk dat de Hiwi’s al snel door de Duitsers werden ingezet aan de frontlinies en in 1942 bestond een kwart (zo’n 70.000 man) van het 6e leger dan ook uit Sovjetkrachten.
In brief aan Generaal Beck schrijft kolonel Groscurth, stafchef van het 11e corps: “It is disturbing that we are forced to strengthen our fighting troops with Russian prisoners of war, who already are being turned into gunners. It’s an odd state of affairs that the beasts we have been fighting against are now living with us in closest harmony”. Ironisch genoeg waren deze Hiwi’s de meest fanatieke soldaten die zich letterlijk doodvochtenin de strijd tegen hun eigen landgenoten. Zij wisten tenslotte beter dan welke Duitser dan ook wat hen te wachten stond als ze in de handen van de Sovjets zouden vallen. “What can we do? If we run back to the Russians we would be treaten as traitors. And if we refuse to fight, we’ll be shot by the Germans”, vertelt een Sovjet-deserteur in het boek van Beevor.
Hun uiterst strijdvaardige houding neemt niet weg dat deze Hiwi’s in de ogen van de nazi’s als slaven Untermenschen in een Duits uniform bleven. Toch blijkt uit getuigenissen dat ze door de legerleiding niet bijzonder slecht behandeld werden. Dit duidde ook weer op het verschil in ideologie tussen de nazi-hiërarchie, die een volledige onderdrukking van de Slaven nastreefde, en de Duitse legerofficieren die juist als ‘bevrijders van het communisme’ wilden overkomen.
Natuurlijk is de kwestie van de Hiwi’s samen met vele andere historische feiten inmiddels weer diep weggestopt in de Russische archieven. Er zullen dan ook weinig Russen zijn die hiervan op de hoogte (willen) zijn. Een Russische militair weigert dan ook in eerste instantie Beevors verhalen over de Hiwi’s geloven. Als Beevor hem wijst op archiefmateriaal, reageert hij als volgt: “They were no longer Russians”.
Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943
