Archief

Een vraag van een bezoeker: De uitdrukking “morale bombing” is voor mij geen bekend begrip. Ik moet dus raden naar de betekenis. In ieder geval vraag ik me af waarom Rotterdam niet in dat lijstje is vermeld (ca. 1.000 doden). Of betreft het hier alleen bombardementen van de geallieerden?

Morale bombing is een lastig begrip, maar nog steeds zeer relevant. Een bombardement dient iets te vernietigen, en meestal betreft datt de militaire infrastructuur: bunkers, wegen, communicatiesystemen, wapenfabrieken. Soms dient het levens te vernietigen. En soms dient het andere doelen.

Voor een mogelijke aflevering onderzoek ik op dit moment de Engelse oorlogsvoering in de lucht. De Britse luchtcampagne kent naast hoogtepunten als de Battle of Britain ook absolute dieptepunten als het bombardement van Dresden. Bij die laatste gebeurtenis werd de mooie middeleeuwse stad volledig in de as gelegd. Drie aanvallen met verschillende soorten bommen moesten de stad totaal vernietigen met een zo groot mogelijk aantal slachtoffers - om het moreel van de Duitsers te breken. Vandaar de term morale bombing: niet het zwaard, maar de wil om het zwaard te dragen moest gebroken worden. In die zin zijn inderdaad ook de bombardementen op Guernica, Warschau, Rotterdam, Londen en Coventry gevallen van morale bombing.

Het bombardement op Dresden kostte 25.000 tot 40.000 Duitsers, voornamelijk burgers, het leven. Het resultaat was zeer beperkt: net zoals bij vrijwel alle andere bombardementen van de geallieerden wisten de nazi’s hun productiecapaciteit intact te houden en bleef het moreel tot het einde toe hoog. De vraag die zich nog steeds opdringt, is wat de zin ervan geweest is. U zult op het antwoord moeten wachten tot de nieuwe reeks.

Meer over ‘1945 - Duitsland & Rusland’:
- Bekijk hier de hele uitzending ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Lees hier alle weblogberichten over ‘1945 - Duitsland & Rusland’
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1945

We krijgen nog dagelijks vele suggesties binnen met ideeën en verhalen voor de tweede serie. Sommige zijn zeer persoonlijk, andere tonen vooral interesse voor de grote trends in de geschiedenis, weer andere geven blijk van de hoop dat In Europa zich meer met Amerika bezig zou houden. Zelf zitten we ook niet zonder ideeën, en wekelijks moeten er keuzes worden gemaakt over het lot van nog virtuele afleveringen. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van het Poolse stadje Świnoujści, beter bekend onder de Duitse naam Swinemünde. Onze researcher Sasza Malko onderzocht de mogelijkheden van een aflevering over één van de bloederigste bombardementen van de geallieerden.

» Lees verder

Als u op onze site bent geweest, heeft u het waarschijnlijk ook gezien, reclame voor diensten en producten waar de VPRO in het algemeen en In Europa in het bijzonder zich normaal niet mee bezig houden. Niet alleen is het zeer gênant voor ons om onze website vol met dergelijke rotzooi te zien, het is voor u een behoorlijk vervelende ervaring. Deze spam is sinds een week of twee met een niet te stuiten stroom bij ons binnengekomen. We zijn het aan het verhelpen, maar tot die tijd vrees ik dat het reageren op de aflevering een vergeefse daad is. We hebben alle correcte reacties bewaard en reinigen nu het hele systeem om straks een onbezoedelde reactierubriek aan te kunnen bieden. Tot die tijd blijft het helaas behelpen. Waarvoor excuses.

Afgelopen zondag hebben we in aangenaam gezelschap de allerlaatste In Europa Salon meegemaakt. Welbespraakte gasten, een prima catering en rampzalig weer maakten het tot een heerlijke vroege zondagmiddag. Oorspronkelijk zou ook Willem Melching daar ook bij aanwezig zijn, maar helaas liep het anders.

Er is al aardig wat aandacht besteed aan de uitwisseling van meningen tussen Willem Melching en Geert Mak over In Europa. De redactie van OVT had Melching uitgenodigd om met de makers in debat te gaan over het programma. Dat leek in eerste instantie te lukken, maar helaas heeft Melching bezwaar gemaakt tegen een discussie met onze eindredacteur Roel van Broekhoven. Een gesprek over een programma waar de eindverantwoordelijke niet bij betrokken mag worden, is natuurlijk ondenkbaar. De redactie heeft toen besloten het gesprek niet te laten plaatsvinden. Daar willen zowel OVT als In Europa het graag bij laten.

Beluister hier de In Europa Salon - Nabeschouwing eerste serie

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link

Komende zondag zenden we de laatste In Europa Salon van het seizoen uit. We kijken terug en blikken vooruit, gaan in op de lof en de kritiek en praten over de rol van geschiedenis op de televisie. Geert Mak en Roel van Broekhoven gaan in gesprek met Ad van Liempt (Andere Tijden) en Herman Pleij (hoogleraar historische Nederlandse letterkunde) over de plek die onze historie op de beeldbuis heeft.

 U kunt de Salon vanaf 10:00 uur beluisteren op Radio 1.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Het project In Europa is zojuist wat mooier en veelzijdiger geworden. Pascal Brackman, van de Belgische website Routeyou, heeft uit eigen beweging een aantal op In Europa gebaseerde reizen gemaakt. U kunt het allemaal op zijn website bekijken: van stadswandelingen door Hitler´s Wenen tot grootse reizen door Franco´s Spanje van meer dan 2.000 kilometer.

En dit is pas een begin, want u kunt er ook zelf routes aanmaken. Wellicht gaat ook onze redactie er verder mee aan de slag tijdens de aankomende researchreizen voor de tweede serie. De routes zijn niet alleen op de Routeyou-site te zien en uit te printen; u kunt ze ook gratis naar uw GPS-systeem of Tomtom downloaden om er op de fiets of in de auto gebruik van te kunnen maken. Voor mensen met vakantieplannen: kijkt u vooral op Routeyou’s website.

Ik las in de krant over het toenemend straatgeweld in Berlijn, waar steeds grotere groepen neo-nazi’s op gewelddadige wijze de straat in bezit nemen. Uit De Pers:

Het is bij wijze van spreken nog net niet zoals in de jaren dertig, toen Hitlers bruinhemden ’s nachts de straat op gingen en alles en iedereen kort en klein sloegen die hen niet zinde. ‘Het gaat om een territoriumgevecht’, meent Anita Eckel van het Mobiles Beratungsteam gegen Rechtsextremismus (MBR) in Berlijn. ‘Vooral in delen van Lichtenberg wonen veel neonazi’s die hun wijk verdedigen tegen alles wat anders is.’ Volgens Eckel zijn er daardoor in Berlijn Angsträume (angstzones) ontstaan, waar veel mensen die er niet standaard uitzien niet naartoe durven. ‘Ook overdag niet.’

Onmiddellijk moest ik denken aan een van de eerste mensen die we voor In Europa hebben opgespeurd, Professor Bill Fishman. We hadden hem gevonden om als Eastender over Victoriaans Londen te spreken, maar al snel bleek Fishman’s eigen verhaal veel interessanter (en onbruikbaarder). » Lees verder

Nu het eerste seizoen af is, richten wij onze ogen op het komende. We krijgen nog steeds veel suggesties en verhalen binnen van kijkers. Deze brief van een wat oudere kijker heeft in elk geval de interesse van de redactie.

Tijdens de voorbereidingen van de internationale Floriade 1992 waren aan het eind van de jaren ‘80 twee joodse vrouwen uit Moskou bij ons gelogeerd: zij kregen een retourbiljet Moskou-Amsterdam, anders niets.

Deze vrouwen, landbouwkundig ingenieurs (één van de weinig geoorloofde studierichtingen voor Joden indertijd) bereidden de Russische inzending van de Floriade voor. Toen één van de vrouwen hoorde dat wij de Franse taal min of meer machtig waren, vroeg zij mij of ik met haar moeder wilde corresponderen. Dat wilde ik en toen wij begin 1993 een week werden uitgenodigd in Moskou, heb ik de moeder, Esther F., ook ontmoet.

Zij vertelde wat haar in de oorlog is overkomen als secretaresse en vertaalster van Stalin. Ze vertaalde en verzorgde de Franse, Engelse, Duitse en Italiaanse correspondentie. In 1945 capituleerde Duitsland en Esther werd naar het westen gestuurd om te helpen bij de ondervraging van Hermann Göring.

Ze kreeg een militair uniform aangemeten en werd vervolgens de kamer met de voormalige Gestapo-baas ingestuurd. Göring zag de mooie jonge vrouw, zei dat hij nooit had geweten dat Russische vrouwen zo knap waren en gaf haar een handkus. Esther liep in paniek de zaal uit naar het toilet en boende minstens vijf minuten op haar hand, ging terug naar Göring en begon aan haar klus.

De redactie hoopt dat we meer te horen krijgen van mevrouw F. of haar familie. Mocht dat gebeuren, dan leest u het hier het eerst. Heeft u zelf nog een verhaal met ons te delen? Dan kunt u uw emails sturen naar ineuropa@vpro.nl. 

Afgelopen zondag vond de één na laatste In Europa Salon plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat zondag centraal stond in de aflevering van In Europa. Afl 18 (slot): 1943 - Polen
Met de in Polen geboren journalist en In-Europa-redacteur Sasza Malko en Auschwitzdeskundige Hans Citroen.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Polen.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Afgelopen zondag hadden we onze allerlaatste aflevering. En net als alle andere uitzendingen werd ook deze goed bekeken, ondanks de lengte van onze slotaflevering. Wij willen iedereen bedanken voor het kijken, bekritiseren en meedenken. Het maken van deze eerste serie is een dankbaar maar hels karwei geweest met een prachtig resultaat.

De redactie gaat nu, uitgeput maar tevreden, bezig met het tweede seizoen. Hier op dit blog en op onze website kunt u de voortgang daarvan volgen en, als u een mooi verhaal kent, misschien zelfs beïnvloeden. We hopen dat u blijft komen met suggesties en ervaringen die voor een onvergetelijk tweede seizoen zullen zorgen.

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Komende zondag zenden we onze laatste aflevering van dit seizoen uit. De zoektocht naar de vrouw op deze foto was een bijzonder onwaarschijnlijke. Roel van Broekhoven vertelt over zijn ervaringen in Polen en Rusland:

“Er gaat altijd wel iets fout, maar zelden is een reportagereis zo enerverend als die voor het jaar 1942, naar Rusland en Polen. Tijdens een researchreis vorig jaar vonden we een bijzonder fascinerende foto van Lili Steinmüller. Ze staat tot aan haar bovenbenen bekoorlijk te zijn in het water van een Poolse visvijver - een gewaagde foto voor die tijd, zeker als je weet dat hij genomen werd door een Poolse amateurfotograaf die in hetzelfde dorp woonde waar Lili met haar familie was neergestreken.”

(Door Roel van Broekhoven)

» Lees verder

Zojuist kreeg ik deze email binnen van een oplettende kijker: 

Naar aanleiding van de aflevering over Rusland: er werd een veteraan zonder benen geïnterviewd waarover gezegd werd dat hij zijn benen was kwijtgeraakt door miltvuur (Anthrax). Mij lijkt dit een vertaalfout, meest waarschijnlijk lijkt hier “koudvuur” ofwel gangreen. Miltvuur is niet de oorzaak van amputaties, koudvuur wel. Wellicht kunt u wat met deze opmerking.

Beste kijker, u heeft helemaal gelijk. Het betrof inderdaad koudvuur. Een snelle blik op het internet leert ons: koudvuur of nat gangreen is, anders dan droog gangreen (necrose), een infectie waarbij gezond weefsel aangetast wordt, vaak uitgaande van een verwonding waarbij veel avitaal weefsel ontstaat (b.v. schotwonden, pletwonden) met contaminatie door grond of mest, door een infectie met anaërobe bacterien, zoals Clostridium welchii. Vaak produceren deze bacteriën gassen (gasgangreen) die de weefselspleten opendrukken, waardoor de infectie zich razendsnel kan verspreiden. Bij palpatie voelt men de gasbellen knisteren in het weefsel. Snelle amputatie kan nodig zijn om het leven van de patiënt te redden.

Voor de volledigheid: Miltvuur of antrax is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Bacillus anthracis. Miltvuur komt bij de mens in verschillende vormen voor. Bij mensen die met vee of huiden omgaan treedt soms een zwarte pijnloze steenpuist-achtige ontsteking van de huid op, de pustula maligna. Deze geneest in de regel zonder ernstige gevolgen; als niet wordt behandeld kan de mortaliteit echter wel tot 20% bedragen. Bij inademing van miltvuursporen echter kan een longontsteking gevolgd door sepsis optreden die dodelijk kan aflopen, vooral indien veel sporen zijn ingeademd; longmiltvuur (anthrax pulmonalis). Tenslotte kan miltvuur ook via het maagdarmkanaal worden opgelopen: darmmiltvuur (anthrax intestinalis). Dat u het weet.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Het veelbekroonde boek Stalingrad van Antony Beevor kan zeker niet onbesproken blijven na de aflevering van vorige week. De auteur was een van de eerste westerlingen die toegang wist te krijgen tot de Russische archieven die tot na de val van de Berlijnse muur gesloten waren gebleven. Dit leverde een flinke dosis aan nieuw historisch materiaal op dat Beevor op toegankelijke wijze wist te verwerken tot een bijzondere reconstructie.

In deze zeer gedetailleerde beschrijving van het oorlogsgeweld in beide steden aan de hand van knappe research komt Beevor meerdere malen terug op het fenomeen van de ‘Hiwi’s’. Dit bij de meesten onder ons waarschijnlijk onbekende begrip is afkomstig van het woord ‘Hilfwilligen’ en werd door de Duitsers in het leven geroepen om kortgezegd de Sovjets in Duits uniform aan te duiden.

Beevor rekent tot deze Hiwi’s de drie volgende categorieën: allereerst de soldaten die gemobiliseerd werden door Duitse troepen, de zogenoemde ‘Cossack sectie’. Ten tweede de lokale bevolking die zich vrijwillig in dienst stelde van de Duitsers en de soldaten van het Rode leger die het schrikbewind van Stalin ontvluchtten en overliepen naar de vijand. Tot slot noemt hij de Sovjetkrijgsgevangenen in de kampen van Novo-Aleksandrovsk die hun vrijheid ‘kochten’ door voor de Duitsers als keukenhulp of stalknecht te fungeren. » Lees verder

Ik was op zoek naar de speech van Winston Churchill, waarin hij op deze dag in 1946 de term “IJzeren Gordijn” muntte. Het zou een profetische speech blijken, die toentertijd voor veel wrevel zorgde hier in Europa. De Sovjet-Unie werd nog steeds als een bondgenoot gezien en Churchill werd, niet voor de eerste keer, als oorlogszuchtig bestempeld. Maar het zou ook niet voor de eerste keer blijken dat Churchill het bij het rechte eind had.

Enfin, al zoekende kwam ik terecht op de prachtige website Churchill-Speeches.com, waar u een weelde aan speeches van Churchill kunt beluisteren. De site is op een prachtige wijze vormgegeven en levert de tekst er als ondertiteling bij. Geniet ervan!

Voor elk jaar proberen we ook de verhalen en bronnen achter de uitzending te vinden. Film, audio, en reportages over 1943. Hier een kleine selectie uit dit jaar:

- De kaart vertelt de verhalen achter de uitzending.  Bekijk Frank Capra’s kijk op de oorlog in het oosten.
- Wie bedroog wie? Leer meer over het spel tussen Hitler en Stalin.
- Het grootste oorlogsschip van de Nazi’s, de Bismarck, vond een waterig graf op de bodem van de oceaan.
- In Stalingrad zaten niet alleen Duitsers en Russen vast: ook Nederlanders vochten mee.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Afgelopen zondag vond de ‘In Europa Salon’ weer plaats. Een gesprek over gebeurtenissen in het jaar dat vanavond centraal staat in de aflevering van In Europa. Afl 17: 1943 Stalingrad. Met militair-historicus Wim Klinkert en de oud-Rusland correspondent Alexander Münninghoff.

Beluister hier de In Europa Salon - 1943: Stalingrad.

Alle uitgezonden In Europa Salons kunt u beluisteren via deze link.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943