Na afloop van de afgelopen aflevering over Vichy kwamen er een aantal emails binnen met vragen over een van de belangrijkste gebeurtenissen in Frankrijk tijdens de oorlog, de vernietiging van de Franse vloot. Zoals deze kijker het beknopt formuleerde:
De populariteit van Vichy is niet te verklaren zonder de Franse vloot erin te betrekken. Dat kwam helaas niet in deze uitzending aan bod. Vanwege de schimmige situatie van een half bezet Frankrijk met in het vrije deel nog een behoorlijke vloot (niet geclaimd door Hitler), boorden de Britten deze (liggend in de haven) in de grond. Hierbij kwamen duizenden marinemensen om, de zoveelste vernedering van Franrijk in die dagen. Ook daarom kreeg Vichy zoveel steun van de bevolking.
Hoewel de uitzending niet ging over de precieze mate van populariteit (hoeveel procent) maar meer dat de regering Petain überhaupt gesteund werd, heeft deze kijker een goed punt. Hoe zat het met die vloot?De Franse vloot: de trots van de staat, een absolute prestigekwestie en een essentiële pilaar van de Vichy-regering om zich staande te houden tussen de geallieerden en de Duitsers. Er was dan ook geen sprake van dat enige andere macht hier ooit zeggenschap over zou krijgen. Al moest de vloot zijn ‘leven’ geven.
Na de wapenstilstand in 1940 kwamen de Duitsers met de Vichy-regering overeen dat de Franse vloot, weliswaar zwaar ontwapend, hoe dan ook in Franse handen zou blijven. Hiermee werd de Marine, een enorme hoeveelheid zeer geavanceerde oorlogsschepen, het enige militaire apparaat waar de Fransen zelf nog iets over te zeggen hadden. Deze ‘neutraliteit’ van de Franse vloot was dan ook essentieel voor de legitimiteit van de Vichy-regering.
Wel was admiraal Darlan, destijds minister van de marine en leidende kracht in Pétains regering, al op zijn hoede. In een geheim telegram aan zijn naaste medewerkers laat hij weten dat voorzorgsmaatregelen genomen moeten worden zodat de vijand of andere buitenstaander de vloot nooit in handen zouden kunnen krijgen. In het ergste geval moet de vloot tot zinken worden gebracht.
Voor de geallieerden in Noord-Afrika bleef de marine een bron van grote zorgen. Als de Fransen niet de Duitse kant zouden kiezen zouden de Duitsers er zelf wel voor zorgen de vloot in handen te krijgen. Dit alles leidde tot de Britse bombardementen van de vloot in Mers el-Kabir op 3 juli 1940, genaamd operatie Catapult. Meer dan twaalfhonderd mannen komen hierbij om. Een traumatische ervaring en bepalend voor de Frans-Britse verhoudingen.
Als twee jaar later op 8 november de geallieerden Noord Afrika bevrijden, is dit voor Hitler de perfecte aanleiding om eindelijk het Vrije Frankrijk binnen te vallen, tot dusverre het ‘Koninkrijk van Maarschalk Pétain’. Desondanks blijft de regering Vichy er heilig in geloven dat de Duitsers zich aan hun belofte zouden houden de vloot met geen vinger aan te raken. In een telegram laat Hitler dan ook weten dat ’La zone libre’ niet bezet zal worden, daartegenover staat dat de zeemacht het land beschermt tegen de geallieerden en de ‘vijanden van de maarschalk’. Toulon, het centrum van de marine waar op dat moment zo’n 90 zware oorlogsschepen aan boord liggen, zal voor twee weken het enige stukje onbezette Frankrijk zijn. De grote illusie blijft bestaan dat de dreiging (Britten, Amerikanen en Gaullisten) vanuit de zee komt. Alle krachten worden hierop gericht. De realiteit zal anders zijn.
Wat men niet wist is dat op 19 november operatie Lila van start was gegaan waarin Hitler de in 1940 afgelegde belofte doorbreekt en het gemunt heeft op de vloot in Toulon. Panzers en SS-ers zijn al in het nabijgelegen Bandol.
De Franse admiraal François Darlan sluit ondertussen een geheim akkoord met Generaal Eisenhower waarin Frankrijk de zeggenschap over de vloot behoudt als het zich bij de geallieerden voegt. Op 12 november roept Darlan de vloot op zich bij de geallieerden aan te sluiten in het verzet tegen de Duitsers. Problematisch was dat de commandanten allemaal een belofte hadden afgelegd aan de Vichy-regering. Hiervan afzien zou als hoogverraad beschouwd worden. Daarnaast zou de Luftwaffe alles inzetten om de uittocht van de Franse vloot tegen te houden.
Onder de commandanten ontstaat grote onenigheid over wel of niet uit te varen en zich aan te sluiten bij de geallieerden ondanks Duitse aanwezigheid. Dit laatste gebeurt niet. Op 27 november beveelt Admiraal Jean de Laborde, commandant van de ‘flotte de combat’ de scheepsbemanning de schepen zelf tot zinken te brengen zodat de marine zijn trots kan behouden. De Fransen vloot komt noch in Duitse noch in Britse handen, maar deze ‘grand sabordage de la flotte Francaise’ betekent wel het einde van een vloot, de trots van Frankrijk al vanaf het prerevolutionaire tijdperk.
Frankrijk verloor al zijn koloniën al aan de geallieerden, het zogenaamde ‘Vrije Frankrijk’ was nu bezet gebied en van de vloot was niks meer over. Het is dan ook niet zo gek dat een groot deel van de Fransen zich vanaf dat moment tegen de Vichy-regering keerde en voor het verzet koos.
Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940
