Dat Frankrijk het voor elkaar gekregen zonder al te veel moeite de periode van het collaborerende Vichy-regime te vergeten is inmiddels duidelijk. Heel Frankrijk streed in het verzet, Vichy was er puur ‘om erger te voorkomen’ en het land werd in 1944 ‘door zichzelf bevrijd’ zoals De Gaulle dat in zijn beroemde bevrijdingstoespraak verklaarde. De Franse politiek van de daaropvolgende decenia is illustrerend voor deze houding.
Zo bleef ook het Vichy-verleden van oud-president Francois Mitterrand lange tijd achter slot en grendel. Enkele journalisten waagden zich aan het onderwerp, zonder groot succes. De hoop van links Frankrijk in de jaren 80 mocht niet aangetast worden. Pas in 1992 kreeg Mitterrand felle kritiek over zich heen toen hij tijdens de herdenking van de ‘Rafle du Vélodrome d’Hiver’, weigerde namens de staat Frankrijk de Franse betrokkenheid bij de vervolging en misdaden tegen de joden te erkennen. “Vichy was niet de Franse republiek. Het was alleen in naam Frans.” Daarnaast stelde hij: “Het verzet, de regering de Gaulle stoelde juist op de verwerping van Vichy.”
Hoewel de Franse pers zich jarenlang opvallend stil had gehouden over deze zwarte bladzijde in de Franse geschiedenis doken er ineens weer allerlei publicaties op over de Vichy regering en daarmee werd ook het verleden van Mitterrand weer ter discussie gesteld.
In 1994 publiceerde Pierre Péan ‘Une jeunesse Francaise’ over het controversiële verleden van de toenmalige president. De tegenstrijdigheden uit zijn jonge jaren zijn al zichtbaar op de coverfoto waarop Mitterrand te zien is met maarschalk Pétain en op de foto eronder als Morland, zijn schuilnaam in het verzet. Het boek richt zich op periode van 1934 tot 1947, om te beginnen met de complexe studententijd waarin Mitterrand een rechtse activist was en sympathiseerde met de antirevolutionaire en royalistische ‘Action Française’ met als slogan “La France aux Francais”.
Toen in september 1939 Frankrijk de oorlog aan Duitsland verklaarde ging Mitterrand het leger in als sergeant. Een jaar later vielen de Duitse troepen Frankrijk binnen en werd hij gevangen genomen. Hij ontsnapte en vertrok naar Vichy waar hij werkzaam was als archivaris om vervolgens een functie te krijgen in de commissie die zich bezighield met terugkerende oorlogsgevangenen.
Uniek is dat de belangrijkste bron voor “Une jeunesse Française” Mitterrand zelf was. Hij sprak voor het eerst openlijk over zijn tot dat moment weggeschoven verleden. Hoewel de oud-president in dienst was van Vichy in de periode dat de jodendeportaties al begonnen waren laat Mitterrand schrijver Péan in de interviews weten zelf nooit echt antisemitische opvattingen te hebben gehad. “Ik dacht niet na over antisemitisme en hield me niet bezig met de wetten die in die tijd werden vervaardigd. Ook heb ik nooit geflirt met extreem rechts. Ik was altijd een republikein. Ik was een product van mijn opvoeding: uit een typisch Frans traditioneel katholiek en middenklasse gezin en daardoor conservatief en patriottisch.” Hij zegt bewust te zijn geweest van de jodenhaat bij hoge functionarissen en intimi van maarschalk Petain en verklaart hier nooit achter te hebben gestaan. Wel koesterde hij een enorme bewondering voor Petain en zijn nationale revolutie.
Ook de relatie met René Bousquet, destijds secretaris generaal van de Vichy- politie die een cruciale rol speelde in de beruchte razzia van de ‘rafle du vel d’Hiv’ is lang onderwerp geweest van debat. Uit het boek van Péan blijkt dat de twee wel degelijk bevriend waren, ook in de periode dat Mitterrand president was. Mitterrand zou Bousquet zelfs indirect de hand boven het hoofd gehouden hebben toen hij in 1949 voor de Hoge raad stond wegens misdaden tegen de menselijkheid.
Dat ‘Une jeunesse Française’ een zeer onthullend boek is bleek uit de reacties van de Franse (linkse) pers toen het boek in 1994 verscheen. Niet zozeer zijn werkzaamheden voor Vichy, maar vooral zijn nauwe band met Bousquet zorgde voor veel verontwaardiging onder het Franse volk en in het bijzonder binnen de socialistische partij (PS). Jonge socialisten bekritiseerden het jarenlange zwijgen van de partijhiërarchie.
Tot die tijd had Mitterrand de geruchten over zijn verleden altijd weten te ontkennen door zijn rol in het verzet te accenturen. Met het boek van Péan werd dit beeld pijnlijk gecorrigeerd.
Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940
