Zoals Roel van Broekhoven al vertelde bleek de zoektocht naar Lili Steinmüller (foto) een van de moeilijkste en wonderlijkste. Voordat Roel eerder deze maand kon vertrekken ploeterde researcher Christine Pawlata maandenlang op een geschiedenis vol van vage aanwijzingen, ongegronde verhalen en bij elkaar gelogen bekentenissen. Hier haar verhaal over haar zoektocht naar Lili.
“Lili is niet het meisje van de foto” – dit sms-bericht bereikt me op een late avond vanaf een afgelegen Russisch dorpje in de buurt van Smolensk.
Dit kan niet, roep ik eerst tegen het stomme scherm van mijn telefoon aan en bel vervolgens Roel op, die ergens in een verlaten hotel met researcher Sasza Malko, geluidsman Joris van Ballegooien en cameraman Martijn van Beenen aan de vodka zit. Na een nogal avontuurlijk verhaal - met als belangrijkste ingrediënten scheuren in de plaatselijke kerncentrale, kokende vijvers, schietende pooiers en blauw geslagen prostituees - vertelt hij me dat Lili, die we als door een wonder ergens bij de grens tussen Rusland en Wit-Rusland hebben weten te traceren, naar eigen zeggen niet het meisje is van de foto, die we een jaar eerder in het dorpje Siemnice hebben gevonden.
Lili beweert dat het meisje op de foto haar nicht Lydia is, die nu ergens in Duitsland zou moeten wonen. We willen het eerst niet echt geloven, en denken dat Lili zich gewoon een beetje schaamt dat ze ooit als jong meisje in een badpak voor een foto heeft geposeerd, maar ze blijkt het echt niet te zijn.
Haar neef Leonhard in Duitsland, die ik een paar maanden geleden al aan de telefoon had, weet niets over een Lydia die ook in Duitsland zou wonen. Maar ja, zijn grootvader Teofil (Lili’s vader en Lydia’s oom) had zeven broers en zes zussen. Moeilijk om dat allemaal bij te houden. Als ik de naam Steinmüller in het Duitse telefoonboek intoets, krijg ik 1094 hits. Niet echt bemoedigend, vooral als je bedenkt dat Lydia, áls ze nog leeft, boven de tachtig zou moeten zijn, en het erg waarschijnlijk is, dat ze getrouwd is en een andere naam heeft aangenomen.
Ik vind wel twee Lydia Steinmüllers en een Lidia in het telefoonboek. De eerste Lydia spreekt met een zwaar Beiers dialect en weet niets van Volksdeutsche af. De tweede Lydia die ik bel, blijkt een aangetrouwde Steinmüller te zijn. Zelf komt ze uit Oekraïne, ook via omwegen naar Duitsland gekomen. En haar man en zijn familie waren naar Irkutsk in Siberië gedeporteerd, oorspronkelijk komt die familie wel uit Starya Russa, net als de familie van die Steinmüllers, van wie we weten dat ze in Polen hebben gezeten. Maar deze tak van de familie Steinmüller heeft nooit in Polen gezeten, ook niet in Tadzjikistan.
Het telefoonnummer van mevrouw Lidia Steinmüller die ik in de telefoonboek vind, blijkt niet te werken. Ik ben er nu helemaal van overtuigd dat zij het meisje op de foto moet zin, en bel de andere Steinmüllers in het dorp, hopende dat ik een familielid van haar te pakken krijg. Ik krijg haar zoon aan de lijn, wiens warm Russisch accent mij meteen de moed geeft dat ik haar eindelijk echt heb gevonden. Maar nee, ook deze Steinmüllers hebben altijd in Siberië gewoond, tot ze in de jaren ‘90 naar Duitsland zijn geëmigreerd - en weten niets af van de Steinmüllers waarmee wij contact hebben.
Later op de avond, in de trein van Hilversum naar Amsterdam, krijg ik weer een sms-berichtje: “Bitte rufen Sie mich an. Ich habe Neuigkeiten über Lydia.” Dit keer van Irina uit Duitsland. Irina is Leonhard’s zus, neef en nicht van Lili uit Smolensk (volgt u me nog?). Zij heeft eindelijk haar telefoonnummer voor mij.
Meer over ‘1943 - Polen’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Polen’
- Volg the making of ‘1943 - Polen’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943
