Archief

Ik sprak met mijn collega Sasza Malko (zijn verslag uit Sint Petersburg staat in de komende gids) over de problemen van “het kwaad” in de geschiedenis. Wanneer is iemand of iets niet langer slechts immoreel maar ronduit kwaadaardig? Het kwaad als iets voorbij menselijke rationaliteit waar niet meer mee te redeneren valt. In discussies over moraliteit staat Hitler als voorbeeld en uiterste belichaming van absolute slechtheid, een nagenoeg onbegrijpelijke, destructieve kracht. Zelfs de gruwelen van Stalin en Mao worden op een andere, meer verklarende, manier benaderd vergeleken met Adolf Hitler.

Dat dat kwaad ook weersproken kan worden, wou ik nog even voor het weekend tonen met de toespraak van Charlie Chaplin uit “The Great Dictator”. Zo heb ik ook een excuus om een van de mooiste toespraken uit de filmgeschiedenis te tonen. En zo heb k ook een excuus om iets ontzettend moois en belangrijks te laten zeggen door een geweldig filmmaker.

Meer over ‘1939 - Duitsland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1939 - Duitsland’
- Lees alle weblogberichten over 1939
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1939

Langzaamaan begint er uit de enorme kluwen plannen en ideeën een zekere lijn in te komen. Was eindredacteur Roel  gisteren al te beluisteren op Radio1 (minuut 21:33) om het over onze ambities te hebben, vandaag verscheen er een interview met Stan van Engelen om de buitenwereld (die de site Publiek Centraal weten te vinden) wat meer te vertellen over wat u mag verwachten..

De podcast van Geert Mak wordt vaker gedownload dan die van DJ Tiësto. Hij heeft nummer 1 in de download top 10 gestaan. Dat moet een lekker gevoel geven.

‘Dat doet het zeker. Goed om te zien dat je al ver voor de start van de serie iets los weet te maken. Je voelt aan alles dat dit voor de VPRO een heel belangrijk project gaat worden. Het is zeer crossmediaal en erg 2.0. Het sluit heel erg aan bij de manier waarop de VPRO nu in dat medialandschap aanwezig wil zijn.’ Lees verder.

Wim Brands liep zojuist even langs om me er op te wijzen dat ook hij een interview met Catherine Merridale heeft gehad voor zijn programma De Avonden. Zeker de moeite waard en hier te beluisteren.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

We hebben zojuist met de redactie gekeken naar het interview dat Alexander Oey had met Catherine Merridale. Ze is de schrijfster van het boek Ivan’s Oorlog, een verslag van haar onderzoek naar Russische veteranen van de Grote Vaderlandse Oorlog (WOII). Ze dook de archieven met correspondentie in, ploos dagboeken door en sprak met vele veteranen - mannen én vrouwen.

Het is een hartverscheurend verslag van hele gewone mensen die in een volkerenvretend conflict worden betrokken. Van jonge boerenknechten, vers van de boerderij gehaald en hoogopgeleide, stadse Joden tot de vele duizenden vrouwen in slechtzittende (mannen)uniformen. Allen werden door de oorlogsmachine meegesleurd naar het front en aldaar geconfronteerd met onbeschrijfelijke gruwelen. Over hoe die veteranen die ervaringen hebben verwerkt en hoe hun herinneringen over die tijd zich hebben gevormd gaat Merridale’s boek.

Het gesprek met haar is indrukwekkend maar u moet er nog een poos op wachten. In de tussentijd moet u het met haar interview voor de BBC doen.

Meer over ‘1943 - Stalingrad’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1943 - Stalingrad’
- Volg the making of ‘1943 - Stalingrad’ op het weblog
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1943

Zoals eerder al op het blog werd vermeld zullen wij op 2 september om 16:00 uur op de Manuscripta beurs te vinden zijn met de allereerste preview van In Europa. Geert Mak en onze eindredacteur Roel van Broekhoven (o.a. van Tegenlicht) zullen daar met Chris Kijne over het programma praten en een voorproefje geven van wat er vanaf 11 november te zien zal zijn.

Wij hebben een beperkt aantal kaarten beschikbaar voor deze voorbeschouwing dus als u er bij wil zijn, stuur ons dan een e-mail naar  ineuropa at vpro.nl t.a.v. Manuscripta. Wij zullen er dan voor zorgen dat u komende zondag uw kaarten in Amsterdam kan ontvangen.

Zal je net zien. Ben je de Russische Revolutie aan het onderzoeken, komt men met de verminkte resten van je lijdend voorwerp aanzetten. Archeologen nabij Yekaterinenburg menen de resten van Alexei en Maria Romanov te hebben ontdekt.

De door Bolsjewieken omgebrachte prins en prinses werden na hun dood in zoutzuur gedoopt en uiteindelijk in een verlaten mijn gegooid, bang als men was dat zelfs na hun dood de Romanovs als een vaandel voor anti-communistische sentimenten zouden kunnen dienen. Pas jaren na de val van de USSR heeft DNA onderzoek het mogelijk gemaakt de jonge Romanovs terug te halen uit de vergetelheid.

De familie reageert voralsnog terughoudend op het nieuws.

Meer over ‘1917 - Rusland’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1917 - Rusland’
- Lees alle weblogberichten over 1917
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1917

Fijn om af en toe te zien dat onze podcast het goed maakt. Ik werd vandaag op de schouder getikt met het bericht dat de GMPC nummer 1 staat in de podcast hitlijsten staat. Met dank aan Erwin Blom.

Glorie is vliedend, dus we blijven bescheiden en verwachten snel weer door een andere, niet noodzakelijk betere, podcast te worden overvleugeld. Maar toch.

Hoofdstuk 7 van de In Europa podcast is binnen. Mensen die moeite hebben met downloaden, vinden aan de linkerzijde van deze pagina verdere uitleg. Mensen met Internet Explorer kunnen hier downloaden, rechtermuisklikken en “doel opslaan als” kiezen.

In Europa gaat haar sluiertippen lichten! Op zondag 2 september zullen wij op Manuscripta, de opening van het boekenseizoen de eerste “In Europa” preview laten zien.Natuurlijk zal ook Geert Mak aanwezig zijn om met ons over het project te praten en te discussiëren.

VPRO-Backstagepashouders die hun toegangskaarten bestellen via onderstaande link krijgen de unieke kans om bij de preview van de verfilming van In Europa te zijn. Kaarten voor Manuscripta kosten € 7,50, maar VPRO-Backstagpashouders betalen slechts 5 euro.

Iedere bezoeker ontvangt bovendien een gratis voorproefje op het komende boekenseizoen, het Boek van Boeken. Dit boek bevat de eerste hoofdstukken van 170 te verschijnen boeken en is alleen verkrijgbaar op Manuscripta.

Reserveer hier je kaarten

De redactie van In Europa is op zoek naar vergeten verhalen uit de Europese geschiedenis. En daar hebben we u voor nodig.

Dit najaar start de televisiereeks In Europa, naar het boek van Geert Mak. Maar zelfs na het boek van 1200 pagina’s en de serie van meer dan 20 uur film is In Europa nog niet af.

Geert Mak’s geschiedenis van ons continent gaat niet alleen over staatshoofden en generaals maar ook over gewone mannen en vrouwen. Daarom zoekt de redactie van In Europa door naar de verhalen die nog niet verteld zijn: persoonlijke belevingen, familieverhalen en achtergebleven overleveringen. Kijkt u op onze In Europa Atlas hoe u kan helpen onze historische kaart te vullen.

Om de een of andere reden speelt Frankrijk deze weken een grote rol op de redactie. Een grote reis zal volgende week door maker Hans Fels gemaakt worden voor de aflevering van 1943. Een aflevering over verraad, collaboratie en overleven. Stefanie de Brouwer vertelt over haar onderzoeksreis door Vichy:

Hans Fels en ik stappen om zeven uur ’s ochtend op Schiphol op de trein. 12 uur later rollen we eindelijk binnen op het station van Vannes, een klein stadje vlakbij de Zuid-Bretonse kust. De man die we gaan ontmoeten zou ons opwachten bij de kiosk.

Bernard Ullmann heeft gewacht tot zijn tachtigste, nu twee jaar geleden, om een boek te schrijven over zijn moeder. Haar, en dus ook zijn, geschiedenis, is dan ook wel iets om even over na te denken. Zijn moeder, een telg uit de Joodse Parijse bourgeoisie, was de vrouw van een van de leiders van het collaborerende Vichy-regime, die in 1947 werd gefusilleerd wegens hoogverraad. Als zoon van een ‘Ere-Ariër’ van joodse afkomst, heeft Bernard vanuit een wel heel bijzondere positie in het Hart van de Collaboratie kunnen kijken. Zijn boek over die tijd is sober, niet-veroordelend, maar messcherp.

Maar hoe herkennen we elkaar?, vroeg hij aan de telefoon. Ik zou een bordje ophouden met zijn naam erop geschreven, spreken we af. Als ik de stationshal inloop, sla ik mezelf voor het hoofd: vergeten een bordje te maken. Ik houd het boek omhoog, me op dat moment niet realiserend dat op de cover een grote foto van Bernards moeder staat. Ik zie een oude man even schrikken. Hij glimlacht naar me: “Het bloed heeft me geroepen”.

» Lees verder

Nee, daar hebben we geen zin in. *klik* De hoorn van van de Franse burgemeester vliegt er op. Stefanie staart een poosje verslagen de ruimte in. Een simpel verzoek tot het filmen resulteerde zojuist in een fraai staaltje Franse hoffelijkheid. Nog maar eens proberen.

Ik snap niet zo goed waarom wij daar nou niet mogen filmen. Het is maar een graf. ” En welk graf zou u dan willen?” “Het graf van Fernand de Brinon”, (de ambassadeur van Vichy bij de Duitse bezetter, geexecuteerd wegens hoogverraad in 1947). ” Ah, ik dacht al . Zoals ik al had gezegd, daar heb ik geen zin in en bovendien moet u daar toestemming voor vragen aan de familie. De burgemeester raakt met elk woord kwader. “U zit hier alleen maar onze geschiedenis te bezoedelen met dat soort documentaires. Ik heb al teveel tijd aan u besteed, tot ziens.”

Het is tekenend voor het onderwerp. Het graf van de beroemde Vichy bewindsman is een symbool voor het weggestopte Frankrijk. Het Frankrijk van de collaboratie met de Nazi’s, van Petain, van het Franse fascisme. Vichy Frankrijk is, voor veel Fransen een pijnlijk onderwerp waar men liever over zwijgt.
Researcher Stefanie de Brouwer is druk bezig met de Franse collaboratiestaat maar ondervind overal tegenstand. De oude joodse eigenaar van de beroemde bioscoop Le Balzac aan de Champs Elysées, waar in de oorlog de Duitsers het roer overnamen en antisemitische films draaiden, weigert iedere medewerking. Hij wil niet dat zijn bioscoop op wat voor wijze dan ook geassocieerd kan worden met die films. En bovendien, er is toch al genoeg over die zaken gesproken? ” Ik kijk naar de toekomst mevrouw”.

In Vichy, de slaperige provinciestad die in de oorlogsjaren als hoofdstad van het regime diende is de ontkenning volkomen. In het voormalige Hotel du Parc waar maarschalk Petain zelf zijn hoofdkwartier had bevinden zich nog steeds zijn prive vertrekken. Na de bevrijding zijn de deuren op slot gegaan om nooit meer te worden geopend. Bij het 60-jarige ‘jubileum’ heeft de stad zich nog wel eens over het hoofd gekrabd, moesten ze het appartement van Petain niet toch openen voor publiek. Maar nee, toch maar niet. En zo accumuleert het stof zich op de stoel waar Petain ooit regeerde. Of we er mogen filmen? Ach, waarom zouden we dat nou willen doen?

Meer over ‘1940 - Frankrijk’:
- Bekijk de hele uitzending ‘1940 - Frankrijk’
- Lees alle weblogberichten over 1940
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1940

Geen grapje of getructe foto, dit lekker zonnend stelletje. Echte foto’s uit de jaren ‘30. De eerste kiekjes met de Kodak Kodachrome getuigen van een kleurrijk verleden.

Der Spiegel heeft ze samengesteld en meer materiaal kunt u dan ook hier vinden. Een aanrader. De rest van het artikel kunt u overigens hier vinden.

Geert Mak heeft zojuist het pand verlaten, maar niet voordat hij de laatste podcasts in had gesproken. Hoofdstukken 9 t/m 12 plus epiloog. Namens hem warme dank voor de luisteraars van deze onderneming. Volgende week hoofdstuk 7, Juli 1940-1942.

Op het moment ben ik druk bezig een nieuwe podcast reeks op poten te zetten. De Europese 20e eeuw zal daarin muzikaal verklaard moeten worden, wat overigens geen makkie blijkt te zijn. Groot was dan ook mijn verrukking toen deze week de inhoud van Adolf Hitler’s platenkast bekend werd gemaakt.

De collectie, ooit geïnventariseerd door de Russische officier Lew Besymenski (zelf Joods) lag weggeborgen op de zolder van zijn huis en werd bij toeval herontdekt door zijn dochter. Zij heeft de collectie publiek gemaakt en de lijst verbaasd. Naast de te verwachten Richard Wagner bevolken veel Untermenschen, Russen en Joden, de verzameling.
—————————————
Hier de voorlopige lijst met geluid erbij.

Richard Wagner - “de Vliegende Hollander” Luister hier.
Modest Mussorgski - aria “Dood van Boris Godunoff”,  luister hier
Pyotr Tchaikovsky - met de Poolse Jood Bronislaw Hubermann als sterviolist, luister hier
Alexander Borodin, luister hier
Sergei Rachmaninov, luister hier
Artur Schnabel, Joods musicus en zanger

Terug van een slopende reis die Jorien en haar mannen, Maarten (beeld) en Rik (geluid) maakten, komen de eerste foto’s van de inspannende onderneming binnen. Meer dan 7000 kilometer in krap 8 dagen door Rusland, daarbij drie nachten aan slaap missend leverde gelukkig genoeg materiaal op voor de uitzending “1933″. Hier alvast een klein voorproefje daarvan.
Mij is verteld dat er ook filmmateriaal is van louche, halfnaakte dronken Russen in een slecht verlichte treincoupé die ons team ter plekke probeerden aan te spreken maar dat is nog niet binnen, Hopelijk verandert dat. » Lees verder

Het project In Europa is goed op weg, veel afleveringen voor ons eerste seizoen zijn reeds klaar, de ontwerpen voor de te bouwen website zijn werkelijk prachtig en via het web komen de inzendingen van lezers met hun eigen verhaal gestaag binnen. De eerder beloofde maandprijs, een boek naar keuze, gaat naar mevrouw Veldhuizen met haar verhaal over haar oma en haar zusters. In vele opzichten een ideaal verhaal met een duidelijke plaats (de Deens-Duitse grensstreek) en een tijdslijn die verschillende Grote Gebeurtenissen bestrijkt. » Lees verder

Een nieuwe maandag, een nieuwe podcast. Vandaag hoofdstuk 6: Overwinnend Duitsland.
Mensen met Internet Explorer kunnen de podcast ook hier downloaden.

Vandaag is het 71 jaar geleden dat de Olympische Spelen van Berlijn werden gehouden. Een mooi moment om even terug te kijken op de meest beruchte Olympiade.

In een tijd waarin wereldtentoonstellingen nog wat betekenden en waar “nationale trots” een concreter begrip was, stonden de Olympische spelen naast sportiviteit en beschaafde competitie op nationaal vlak vooral voor propaganda. In de geest van sportiviteit werd door de sportieve prestaties en succesvolle organisatie blijk gegeven van ’s lands vitaliteit.
Een gegeven dat voor weinig problemen zorgde in Amsterdam, Stockholm of St Louis maar in Nazi-Duitsland voor spanningen zorgde. Velen waren bezorgd dat het succes van de Spelen Hitler’s regime en ideologie zou versterken. Uit protest trachtte men zelfs een volksolympiade te organiseren in Barcelona. 6000 atleten, grotendeels arbeiders en communisten kwamen naar Catalonië om een daad tegen het fascisme te stellen. Maar helaas voor de anti-fascisten werd dit toernooi door het uitbreken van de burgeroorlog ruw verstoord. Ondertussen maakte men in Berlijn goede sier. » Lees verder