“It is quite impossible that I should return alive. [But] don’t be grieved at my death, because I shall die arms in hand, wearing the warrior’s clothes. This is the most happy death that anyone can die.”
De woorden van een soldaat voor de slag bij de Somme. Maar niet van een Brit of Fransman die zijn thuisland verdedigt of een Duitser die voor zijn Keizer vecht. Ze werden opgeschreven door Indar Singh, een Sikh uit India. Hij was een van de ongeveer 140.000 Indiërs die aan het Westelijke Front voor hun kolonisator vochten. Nog eens zo’n aantal bevond zich aan het Oostelijke front in het huidige Irak.
En het waren niet de enige vreemdelingen. In hun pogingen genoeg manschappen voor de oorlog te vinden, putten de geallieerde machten uit alle hoeken van hun koloniale imperia. Van de Punjab tot de Navajo-woestijn, van de Himalaya tot de Afrikaanse jungle kwamen de rekruten al dan niet vrijwillig naar de slagvelden van West-Europa. Was het mogelijk geweest een wandeling langs de loopgraven te maken, dan had men daar Kamba’s, Maori’s, Trinidadders, Berbers, Yadava’s en zelfs Sioux-indianen aangetroffen. Een opeenhoping van rassen en culturen zoals die nooit eerder of later is voorgekomen. De wereld leek boven Noord-Frankrijk leeg geschud. Een grote groep kwam als onderdeel van de koloniale legers van Engeland en Frankrijk, anderen melden zich vrijwillig aan, uit eergevoel of een zucht naar maatschappelijke emancipatie.
De Noord-Amerikaanse Indianen leverden een onwaarschijnlijk groot deel van haar mannelijke bevolking uit aan de oorlog: het contingent van ongeveer 13.000 man vertegenwoordigde 20 tot 30 procent van de totale mannelijke indianenbevolking. Ruim de helft hiervan meldde zich vrijwillig, maar plaatselijke ronselaars waren blijkbaar niet onder de indruk. Zoals een officier in een afgelegen reservaat het stelde: ”Our primitive Indians here apparently have not yet reached the stage of education where they have arrived an understanding of their country’s needs.” Ondanks dergelijke scepsis onderscheidden de Indianen zich met eer en ze werden aan het front gewaardeerd om hun inzet en krijgslust. Als gevolg daarvan werden ze dan ook vaak ingezet in de gevaarlijkste situaties.
Ook de Senegalese soldaten in het Franse leger bevonden zich vaak in het heetst van de strijd. De Tirailleurs Senegalais werden door de Duitsers gevreesd om hun vermeende beestachtige meedogenloosheid, een racistisch vooroordeel dat de Fransen tot voordeel zou strekken. Dergelijke vooroordelen bestonden er eigenlijk over alle vreemde troepen. Volkeren die men tot voor kort alleen als exotische karikaturen uit de kranten en kinderboeken kende, stonden plots met honderdduizenden middenin Europa met een wapen in de hand. Alle stereotypen die er over deze “primitievelingen” bestonden, werden lustig op ze geprojecteerd. De bonte verzameling kleurlingen, die vanuit heel de wereld naar het front werd gehaald, betekende eveneens een ongekende migratie naar Europa - een migratie die pas in de jaren ‘60 geëvenaard zou worden.
Net zoals bij de Europese troepen waren hun verliezen enorm: meer dan 71.000 Franse koloniale soldaten stierven in de loopgraven, en van Bagdad tot Ieper sneuvelden 74.000 Indiërs voor het Britse Rijk. Voor vele overlevenden betekende de oorlog een keerpunt in de wijze waarop zij de verhoudingen tussen zichzelf en hun koloniale bestuurders zagen. Veel van Indar Sing’s Sikh-krijgers keerden zich tegen hun Britse overheersers, nadat hun pogingen om een nieuw leven in Canada op te bouwen na de oorlog werden tegengehouden op grond van hun huidskleur. Het was tekenend voor de verhoudingen. Ondanks halfhartig beleid om de veteranen te belonen, bleef de afstand tussen kolonie en kolonisator groot - in zowel fysieke als symbolische zin. Ze mochten bloeden voor het verre vaderland, maar niet delen in de overwinning.
In de Eerste Wereldoorlog vond iedereen zijn eigen trauma, aan de oevers van de Somme, tussen de kapotgeschoten huizen van Passchendaele, op de velden van Verdun. Gebeurtenissen die zó ingrijpend waren dat zij oude, bestaande verbanden doorbraken en leegten achterlieten om gevuld te worden. Voor de enkele meters progressie aan het front waren hele samenlevingen aan de andere kant van de wereld overhoop gegooid en leeggeroofd. Vaders en zonen verdwenen naar oorden waar ze nog nooit van hadden gehoord, waarvan ze niets mochten verwachten en vanwaar ze nooit meer zouden terugkeren. Veteranen en nabestaanden vroegen zich af waarom hun zoveel was afgenomen voor zo ontzettend weinig. Een antwoord is nooit gekomen.
Het monument voor de Tirailleurs in Dakar, Senegal.
LEESLIJST VOOR VREEMDE VETERANEN
Colonial Conscripts: The Tirailleurs Senegalais in French West Africa, 1857-1960
Myron J. Echenberg
Maoris In The Great War: A History Of The New Zealand Native Contingent And Pioneer Battalion:
Gallipoli 1915, France And Flanders 1916-1918
J.M. Cowan
Indian Voices of the Great War: Soldiers’ Letters, 1914-18
David E. Omissi
