Hieronder een uitgebreide reactie op het eerdere bericht van A.W. Schulte over de vraag in hoeverre de nucleaire ramp van Tsjernobyl en Gorbatsjov’s Glasnost en Perestroika samenhangen.
Discussieer mee - als u wilt - door onderaan dit bericht te reageren.
—
“Geachte redactie,
De terloopse opmerking van A.W. Schulte over de economische achterstand van de USSR rond en na de gebeurtenissen in Tsjernobyl verdient enige toelichting uit eigen waarneming en ervaring.
Tijdens de wapenwedloop die na de Tweede Wereldoorlog op gang was gekomen, had de centrale leiding in Moskou rigoureus prioriteit gegeven aan de ruimtevaart en de militaire industrie, produkten voor huishoudelijk en openbaar gebruik moesten maar als een nevenprodukt in een van deze militaire conglomeraten gemaakt worden. De achterliggende gedachte was simpel: een fabriek die militaire verbindingsapparatuur maakte had dus ook de technologische kennis om b.v. radio’s en televisies in elkaar te zetten. Dat een massaprodukt voor huis-, tuin- en keukengebruik aan geheel andere gebruikseisen moest voldoen, daaraan ging men eenvoudigweg voorbij.
Produktvernieuwing die in deze fabrieken werd uitgedacht door veelal jonge en ambitieuze ingenieurs werd weggehoond of verstikt in militaire geheimzinnigdoenerij en bureaucratie, en bereikte de centrale plannenmakers in Moskou nooit. Modern en vooruitstrevend denken werd door fabrieksbestuurders en politici gelijkgesteld met kapitalistische ambities en kon een carrière ernstig hinderen of op een dood spoor manoeuvreren.
Fabricagetechnieken en technische ontwerpen uit de 60′er en 70′er jaren, waarvan men in het Westen allang afscheid genomen had, waren begin 80′er jaren nog volop in gebruik. En toen er met het aanbreken van de ‘Glasnost’-periode eindelijk openlijk over gepraat kon worden, was het al veel en veel te laat om met kleine aanpassingen bij te sturen.
Een wat extreem maar veelzeggend voorbeeld: Naar betrouwbare schattingen waren er in de Sovjet-Unie in het midden van de jaren tachtig in totaal ongeveer 45 tot 50 miljoen televisieapparaten in gebruik met een technisch ontwerp dat nog stamde uit de 60′er of begin 70′er jaren. Ze verbruikten 10x zoveel elektriciteit als de modernere Westerse apparaten, die ontworpen waren op basis van moderne halfgeleidertechnieken. Bovendien waren ze door de toepassing van verkeerde isolatiematerialen en plastics erg brandgevaarlijk. De beeldbuis vertoonde zoveel zwakke plekken en gebreken dat het letterlijk een tijdbom in de huiskamer was. Regelmatig brandden er dan ook appartementen uit doordat het tv-apparaat in de huiskamer ontplofte of in brand gevlogen was.
Als op een willekeurige avond iedereen in Moskou zijn tv had ingeschakeld ontstond een extra stroombehoefte in de omvang van een flinke energiecentrale. De Sovjet-Unie had weliswaar aan olie en gas geen gebrek maar de productie van elektriciteit was verre van voldoende en het distributienetwerk primitief en inflexibel. Regelmatig viel dan ook in hele woonwijken de stroom uit. Zo werkte de wens tot betere bevrediging van de ‘consumenten’-behoeften dus als een boemerang en groeide dit in relatief korte tijd uit tot een gigantisch probleem voor de centrale overheden.
Niet alleen het technisch ontwerp deugde niet, maar ook de materialen en halffabrikaten - zoals b.v. trafo’s, tuners, halfgeleiders, plastics en glas - waaruit dit ontwerp moest worden samengesteld en die op talloze plaatsen in de USSR in het Grote Plan van Moskou gefabriceerd werden, waren van inferieure kwaliteit. Begin 80′er werden wij en de concurrentie regelmatig door Moskou uitgenodigd om te komen praten over nieuwe tv- en audio-assemblagelijnen en -produktontwerpen.
Men wilde in de bestaande fabrieken nieuwe fabrikagetechnieken installeren en nieuwe ontwerpen produceren. Met soms irritante hooghartigheid werd ons duidelijk gemaakt dat men ‘al het overige’ (i.e. de halffabrikaten) wel vanuit de lopende produktie binnen in de USSR zou betrekken. Van licenties en/of patenten kopen wilde ze weinig tot niets weten… Vooruit, de hoogst noodzakelijke dan maar. Zo werden er in fabrieken in b.v. Moskou, Lvov en Minsk nieuwe produktielijnen geïnstalleerd die vanaf het begin nauwelijks betrouwbare produkten opleverden. De uitvalpercentages beliepen 20 tot 30 procent en de reparatiekosten enorme aantallen manuren en Roebels.
Omstreeks de tijd dat Tsjernobyl ontplofte, begon het besef dat er werkelijk iets ingrijpends moest gebeuren tot in de hoogste kringen in Moskou duidelijk te worden - niet alleen bij Gorbatsjov, maar zeker ook binnen de Ministeries en de KGB (die immers altijd en overal bij beprekingen aanwezig was).
Moskouse Handelshuizen (FTO’s) en buitenlandse handelsvertegenwoordigingen kregen opdracht wat opener en agressiever technische en commerciële kennis te verwerven bij Westerse bedrijven en commerciële vertegenwoordigers als ondergetekende werden met grotere regelmaat uitgenodigd bij fabrieken en Mnisteries om uit te komen leggen wat er naar onze mening zou moeten gebeuren.
Het ongeluk in Tsjernobyl heeft in dit ‘bewustwordingsproces’ ongetwijfeld een belangrijke rol gespeeld, maar een doorslaggevende is enigszins overdreven. Natuurlijk kreeg de ‘Perestroika’-golf, die toen net begonnen was, met dit ongeluk een enorme kapstok waar veel frustratie en argumentatie aan opgehangen kon worden.
Maar de Partij en de centrale regering in Moskou waren toen al veel van hun geloofwaardigheid kwijt en de degeneratie van de geleide economie met z’n valse statistieken, politieke en sociale leugens was m.i. al een tijdje onomkeerbaar geworden. Tsjernobyl was daar het zoveelste en erg overtuigende voorbeeld van.
Met vriendelijke groet,
Martin van den Broek
1985 -1992 Commercial Manager Oost-Europa voor Philips Electronics
1993- 1996 Director Philips Belarus
—
Meer hierover:
- Lees ‘Over Gorbatsjov, Tsjernobyl en Glasnost‘ van A.W. Schulte
- Lees ook A.W. Schulte’s eerdere bijdrage op de In Europa Atlas: 1986
- Discussieer mee door onderaan dit bericht te reageren
Meer over ‘1986 - Tsjernobyl’:
- Beluister hier de ‘In Europa Salon 1986 - Tsjernobyl’
- Bekijk de hele aflevering ‘1986 - Tsjernobyl‘ op deze website
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1986
- Lees alle weblogberichten over ‘1986 - Tsjernobyl’
Six episodes of “In Europa” are now available with English subtitles, so we can finally make at least part of the series available for an English speaking audience.
In Europa kreeg de prijs onder meer toegekend vanwege het innovatieve gebruik van Googlemaps, voor het letterlijk op de kaart zetten van historische verhalen. Ook de brede inzet van Pod- en Vodcasts en de crossmediale grondslag speelden een belangrijke rol.
Vrijdag 16 oktober heeft de European Society for Education and Communication de Grand Award 2009 toegekend aan In Europa. Britta Hosman, een van de makers, nam namens de hele redactie van In Europa in Wenen de prijs in ontvangst.
Bekijk hier alle filmpjes over the making of In Europa