Harirah

Een gesprek met de makers van Harirah.

Vinden jullie het erg als ik een sigaretje opsteek?’ Mohammed Azaay vraagt het beleefd aan zijn collega’s Elvan Akyildiz en Inci Lulu Pamuk. ‘Hier? Dit is wel een erg kleine ruimte, schatje,’ zegt Elvan. ‘Nee, Mo, hier niet, hoor,’ zegt Inci. ‘Ok. Dan niet. Altijd hetzelfde met die Turken. Wij Marokkanen moeten ons altijd aanpassen. Alsof Turken niet allemaal roken,’ sputtert Mo. ‘We blijven het doen, hè, flauwe grappen over elkaar maken,’ zegt Inci.

Net ook al, toen de vierde acteur/maker van het programma Karim El Guennouni zich mobiel meldde met de mededeling dat hij niet kon komen voor het gesprek. Maar Karim had een goed excuus. Hij moest naar de hypotheekadviseur. Ook dat was een dankbaar onderwerp voor een paar grappen, waarin de naam DSB vaak voorkwam.

Mohammed: ‘Je maakt zo’n programma omdat je denkt dat het leuk is, omdat je het zelf leuk vindt. Het wordt tijd dat we de Nederlandse samenleving een beetje opvoeden. Nee, dat mag ik niet zeggen. Ik bedoel… ‘

Elvan: ‘Voeden. Niet opvoeden. Voeden.’

Mohammed: ‘Met andere ogen laten kijken, dat bedoel ik.’

Inci: ‘De spagaat waar we inzitten is dat we liever niet te veel benadrukken dat het een zogenaamd multicultureel programma is, terwijl het dat natuurlijk wel is. Dat kan je niet ontkennen, het is niet wijs en niet sympathiek om daarover te zwijgen. Maar “multicultureel” is een vies woord geworden. Het klinkt als verplicht samen leuk dingen doen.’

Elvan: ‘We spelen een Turks mannetje met een snor dat allerlei avonturen beleeft. Maar dat dat mannetje Turks is, heeft eigenlijk niks te betekenen. Wat hij meemaakt, kan iedereen overkomen.’

Mohammed: ‘Maar als Turkse actrice kan jij toch veel beter een Turkse vrouw spelen dan een Nederlandse actrice?’

Inci: ‘Een Nederlandse actrice kan het ook, maar als ik haar speel is het meer Turks. En ook herkenbaar voor een Turks publiek.’

Harirah is het eerste satirische tv-programma in de geschiedenis van Nederland en ver daarbuiten dat gemaakt is door twee Turkse vrouwen en twee Marokkaanse mannen. Is er een verschil tussen de Turkse en de Marokkaanse aanpak?

Mohammed: ‘Ik heb er eigenlijk geen moment bij stilgestaan.’

Inci: ‘De verschillende culturele achtergronden doen er zeker toe, maar als je zo intensief samenwerkt, vallen ze helemaal weg.’

Mohammed: ‘Wij Marokkanen benaderen het toch net even subtieler.’

Elvan: ‘En wij zijn iets grappiger.’

Inci: ‘Je ziet verschillen tijdens het maken, maar je groeit naar elkaar toe. En dat staat helemaal los van of we Turks of Marokkaans of man of vrouw zijn. Er wordt ruimte gegeven.’

Elvan: ‘Maar dat is moeilijk, hoor, ruimte geven.’

Mohammed: ‘Het uitgangspunt was dat het leuk moest zijn. Maar hoe doe je dat? Hoe weet je wat werkt?’

Elvan: ‘Als je iets leest van een ander en je vindt het helemaal niet leuk, wat doe je dan?’

Mohammed: ‘Soms moet je je darlings killen.’

Inci: ‘Kill your darlings. Dat vind ik zo’n rare uitdrukking! Dat is toch helemaal niet goed? Kill your darlings is democratisch, dat is niet altijd goed.’

Mohammed: ‘Humor is ook zo moeilijk te beoordelen. Je moet het aanvoelen.’

Elvan: ‘Het lijkt wel alsof het alleen maar achteruit gaat met de humor op tv. Er is heel veel helemaal niet leuk.’

Mohammed: ‘Dat is de verlamaïsering. Komische programma’s worden vaak te gemakkelijk gemaakt.’

Inci: ‘Ik dacht laatst, we moeten “Sex in Het Dorp” maken.’

Elvan: ‘Of “Niks in The City”.’

Mohammed: ‘?’

Je kan het ook zo zien, dat de twee duo’s in elkaars armen zijn gejaagd door de Nederlandse maatschappij. Er is geen ander land te bedenken, waar een Turks en een Marokkaans theaterduo samen een satirisch tv-programma zouden maken. Dat maakt Harirah al uniek. Bovendien zijn bij Harirah de Turken en de Marokkanen elkaars legitimatie voor de harde grappen.

Inci: ‘Ik vond het altijd heel vervelend als wij van Nederlanders op onze theatervoorstellingen als reacties kregen: “Jullie mogen zelf wel grappen over Turken en anderen maken, maar wij niet.” Iedereen mag het doen, vind ik. Het is niet discrimineren, het is humor! Ik moet lachen om de vindingrijkheid van een grap, niet om het kwetsende ervan.’

Mohammed: ‘Ik ben een maand op vakantie geweest en toen ik net terug was, heb ik een paar afleveringen achter elkaar bekeken. Met afstand, als een gewone kijker. Om te weten wat het nou eigenlijk is wat we gemaakt hebben. Wat me het meest opviel, was de enorme variatie. Er zit van alles in. Slapstick, parodie, reality soap. Alle vormen van humor, niet alleen harde grappen.’

Inci: ‘Zitten er typisch Marokkaanse en Turkse onderwerpen in? Ja, de Marokkaanse vrouw die haar man slaat! Als ik serieus op deze vraag zou antwoorden, dan moet ik zeggen dat er dingen inzitten die “men” als typisch Turks of Marokkaans ziet. Maar wij gaan een stapje verder en halen het ook weer onderuit. Die Marokkaanse man die geslagen wordt, geeft cursussen aan Nederlandse mannen die door hun vrouw geslagen worden.’

Mohammed: ‘Die omdraaiingen zitten er allemaal in. De dingen omdraaien is belangrijk voor humor. Het is een goeie manier om iets te zeggen en ermee weg te komen.’

Inci: ‘Tijdens het maken zag je wel heel verschillende ideeën over wat we leuk vinden.’

Mohammed: ‘We zijn alle vier heel verschillend.’

Harirah past in de oud-Hollandse tv-traditie van het 25 minuten lange satirische programma met een gekke naam. Jiskefet, Draadstaal, Nieuw Dier, Koefnoen, Harirah.

Elvan: ‘We krijgen nu natuurlijk de intelligente vraag: wat betekent de titel Harirah? Komt die van de soep? Nee, niet van de soep. Ik heb het nooit als soep gezien.’

Inci: ‘Natuurlijk komt het van de soep! Niet dat ik dat zou willen zeggen, hoor. Maar daar komt het wel vandaan.’

Mohammed: ‘Ja, in het begin was het de soep. Het is een soep waar je alles ingooit. Maar die soep schrijf je zonder “h” aan het eind. Met “h” is het een palindroom.’

Elvan: ‘Een palingdroom?’

Mohammed: ‘Een palindroom. Die kan je ook van achter naar voren lezen, zoals “lul” of “lepel”.’

Inci: ‘Wat gaaf! Nou begrijp ik waarom “Baklava” niet mocht.’

Elvan: ‘ “Avalkab”, dat is niks.’