Hier is de radio-uitzending van de vijfde envelop die mij uiteindelijk in Wenen bracht. De uitzending valt binnen het programma HollandDoc op Radio 1 (iedere zondag tussen 21-22u).

Podcast: Speel af in een nieuw venster | Download (12.5MB)

Nu drink ik alleen nog maar Milchkaffee in het kantoortje van Roberto beneden in het pension. Ik heb zo langzamerhand het idee dat ik de afgelopen dagen in een roes heb geleefd. En dat is geloof ik ook wel zo. Sinds gisteravond krijg ik geen grieppoeders meer. De onrust is uit mijn lijf verdwenen. Het enige wat nog door mijn hoofd speelt is dat ik de lijntjes niet aan elkaar heb gekregen. 

Vanmorgen kwam Anna Esterhazy nog even langs. Ze had haar cowboyhoed dit keer  thuisgelaten en gekozen voor een indianenmotief: een groot T-shirt met een God uit de Andes en een indianenketting. Als indiaan oogt ze me sympathieker dan als cowboy. Ze vertelde dat ze nog een paar keer haar handen op de envelop had gelegd, maar dat ze er niets bij gevoeld had. Ik vond dat teleurstellend. Dat zei ik niet toen Anna er was, maar wel later toen Roberto nog even in mijn kamer een kopje Nescafé kwam drinken. 

Ik: ” Wat is het nu voor moeite om iets leuks voor mij te verzinnen?”

Roberto: “Ze verzint niets, ze krijgt dingen door, ze is een medium.”

Ik: “Ach, die media liegen toch altijd alles bij elkaar?”

Roberto: “Wat had je dan gewild?”

Ik: “Ik zelf dacht aan de mogelijkheid dat ze zou ontdekken dat de vorm van de Andromeda nevel precies past in het stratenpatroon van Wenen. En dat het centrum van de nevel samen zou vallen met de Donau. Dan zouden we daar heen rijden en een meneer op een bankje vinden. Die man bleek dan in de Tweede Wereldoorlog een tank te hebben zien verdwijnen in de Donau. En nu, meer dan 60 jaar later verschijnen wij bij het bankje, omdat we door de kosmos (de ruimtefoto van de Andromeda nevel) hierheen geleid zijn. De man reageert overigens pas wanneer ik hem voorzichtig vraag of hij misschien meneer Overturf is. Dan draait hij verschrikt zijn hoofd om en kijkt me recht in de ogen. Ik zie dat er een traan over zijn wang rolt. “Daar bent u eindelijk,” zegt ie. Hij schuift een stukje op en maakt plaats zodat wij allebei aan een kant kunnen plaatsnemen. En dan vertelt hij, voor de allereerste keer, zijn verhaal. Dat er ijs op de rivier lag en dat hij op een ochtend zag dat er een tank heel voorzichtig de rivier op reed. Halverwege zakte hij plots door het ijs en verdween in het water. Als ik vraag of de tank van de nazi’s was of de geallieerden kijkt de man me weer doordringend aan. Hij vraagt of dat wat uit maakt. Ik vind dat een legitieme opmerking en houd verder mijn mond. De eerste weken na het ongeluk kon Overturf bij volle maan de tank nog zien liggen, maar opeens was ie verdwenen. Van de ene op de andere dag. Toen hij navraag ging doen bij de autoriteiten bleken die niets te weten van een ongeluk. Overturf bleek de enige getuige te zijn geweest. En dus was hij ook de enige die kon herdenken. Vandaar dat ie al die jaren hier op het bankje gezeten heeft. Zomer en winter. Jaar in, jaar uit. Totdat wij kwamen.”

Roberto: “Waarom wil je dat alles klopt?”

Ik: “Wat?”

Roberto: “Je bent voortdurend op zoek naar samenhang. En als die er niet is wordt je onrustig en neerslachtig.”

Ik: “Is dat zo?”

Roberto: “Dat is zo.”

Ik: “Misschien heeft het te maken met mijn innerlijke overtuiging dat alles eigenlijk voor niets is. Want dat is natuurlijk zo. En dat weten we stiekem allemaal. Daarvoor hoef je alleen maar jezelf het heelal in te denken. Dan blijft er verdomd weinig samenhang over. Maar er is een ontsnappingsmogelijkheid.  Door overal betekenis aan te geven strelen we onze verbeelding en lijkt het even of alles een reden heeft. Het is deze verbeelding die ons, mij in ieder geval, overeind houdt.”

Roberto: “Jaja. (stilte) Wist jij dat de croissant een Weense uitvinding is?”

Zeventien uur geslapen. Heel enerverend gedroomd. Ik zat in de Tweede Wereldoorlog. Aan het einde ervan, ik voelde de aftiteling al lopen: …naar een idee van Adolf Hitler. Mijn taak was om met een tank naar de Familie Von Trapp in Salzburg te rijden. Maar die was, en dat besef ik me nu pas, al lang in veiligheid, omdat ze zingend naar Zwitserland waren gelopen. De orders waren in ieder geval helder: ik moest met mijn tank de Donau oversteken. Bij Wenen. Probleem was dat alle bruggen kapot waren geschoten. Vandaar dat ik een stuk bevroren rivier opreed. Dat ging goed tot halverwege. Juist toen ik me afvroeg of ik een geallieerde was of een nazi zakte de tank door het ijs en werd ik wakker. 

Het gekke is dat ik me ontzettend opgeladen voel. Ook omdat Roberto zich nog steeds als een ware vader over me ontfermd. Ik zie er niet uit (enorme puist op de neus), maar heb geen koorts ofzo. Volgens Roberto kan ik echter nog steeds heel erg ziek zijn, maar dat wordt onderdrukt door de grieppoeders. Dus dat zie je dan niet. Hij wil ook niet dat ik veel naar buiten ga. Alleen kleine stukjes in de buurt.

Vanmiddag hebben we een korte wandeling gemaakt naar een goede vriendin van Roberto: Anna Esterhazy. Dat is bijzonder, want de hele buurt heet hier Esterhazy. De Esterhazy’s vormen een van de invloedrijkste families van het land en zwaaien al eeuwenlang met allerlei scepters. Componisten als Haydn hebben muziek voor ze geschreven. Dit werd me al getipt door Jasper. Jasper: “Het zal je vast alleen maar afleiden maar als je Esterhazy en Andromeda in Google gooit, dan kom je uit bij…Joseph Haydn. Die heeft in zijn leven als hofcomponist gewerkt voor Paul I Anton Esterházy. Hij heeft in Wenen gewoond net zoals zijn broer Michael Haydn. En die laatste heeft weer het stuk ‘Andromeda ed Perseo’ gecomponeerd.”

Anna is een buitenbeentje in de familie. Zij is een helend medium en woont in een benedenwoning vol rode meubels en gouden fotolijstjes. Ook draagt ze een alpentrui en een cowboyhoed. Ik heb haar de envelop met het literaire fragement én de foto van de Andromeda nevel gegeven. Daar heeft ze haar handen op gelegd. Normaal sta ik niet zo open voor dit soort dingen, maar nu wel. Wat ik wel vervelend vond is dat Anna heel hard ging lachen. Op een enge manier. Net als Andries Knevel. Die lacht ook niet erg hartelijk. Gelukkig had Anna ook thee gezet en vertelde ze over haar dochter die dierenarts assistente is in Leipzig. Roberto vroeg of ze enig verband kon ontdekken tussen de foto en het literaire fragment. Na een lange stilte (ze had beide handen weer op de envelop gelegd) keek ze me indringend aan: “An-dro-me-da”, zei ze en het leek alsof ze mijn goedkeuring vroeg. Ik knikte dat het goed was. Daarna deed ze haar ogen weer dicht en schudde haar hoofd. Het was heel lang stil. Ongemakkelijk lang. “Weg, alles weg”, zei ze toen ze haar ogen na een eeuwigheid weer open deed. Roberto sloeg met beide handen op zijn dijbenen en stond op: “Schade.” Zo gaat dat dus, dacht ik. Op aanraden van Roberto liet ik de envelop achter. Voor het geval Anna een helder moment zou krijgen. 

Nu zit ik weer in mijn kamer in het pension. Ik maak me zorgen. Van te voren dacht ik dat ik een reis door Wenen ging maken. Langs de Donau. Maar nu zit ik al een paar dagen in een uitgekleed pension met Roberto. Die zegt dat ik het moet nemen zoals het is. Dat vind ik moeilijk. Mijn idee is dat andere journalisten van alles boven water zouden hebben gehaald. Met wetenschappers en intellectuelen. Terwijl ik een helend medium met een cowboyhoed krijg toebedeeld. Op die momenten voel ik me mislukt (Ik: “Ich bin ein Versager”; Roberto: “Ein Versager ist ein fortwährender Forscher”). Roberto is nu bij de Bibliotheek de muziek van Michael Haydn aan het halen.