nrc.next, vrijdag 14 juni

Er is een nieuwe vrijwilligster in het bezoekerscentrum van het terpdorp. Ik noem haar Els. Els oogt gedreven, praat gedreven en veert voortdurend op uit haar stoel om haar verhaal kracht bij te zetten. Naast haar zit een vrouw die hier al jaren vrijwilliger is. Zij zegt niets. Ik noem haar Trijntje. Trijntje zit rustig op een stoel en wacht tot er bezoekers verschijnen die met haar de terp op gaan voor een rondleiding. 

Els probeert een dialoog op te zetten: ‘Dat schilderij daar, wat vind je daarvan Trijntje?’

(lange stilte)

Els, zelf dan maar weer: ‘Het is misschien wat abstract.’

Na tien minuten krijgt Els, vrij onverwacht eigenlijk, Trijntje aan de praat. Ze vraagt iets over de terp. Dat is voor Trijntje het signaal om de tekst van haar rondleiding halverwege op te pakken en tot het einde aan toe op te dreunen. Op fluistertoon.

Els (verbaasd): ‘Is dit hoe je het ook doet op de terp?’

Trijntje: Ik denk van wel.

Els (beoordelend): Er zit niet veel intonatie in, is het wel?

Trijntje: Nee, dat niet. 

Els (concluderend): Het is wat eentonig, sorry dat ik het zeg, je mag me slaan hoor.

Trijntje: Soms ga ik wat snel. 

Els (zelfverzekerd): Je hoeft het natuurlijk ook niet zo te doen als ik. 

Trijntje: Ja, dat weet ik.

Els (bemoederend): Kijk eens, je weet ‘t al.

nrc.next, maandag 15 juni

“Welkom terug van de terp.”

“Dank je.”

“Wat is je het meest bijgebleven?”

“Ik denk het feit dat ik echt alle tijd had om met mensen te praten en rustig om me heen te kijken. Ik hoefde niet snel een verhaaltje te halen.”

“Nog veel radio-opnames gemaakt?”

“Nee, dat is nog zoiets. Ik liep meestal rond met mijn schriftje, zodat ik ongemerkt gesprekjes en situaties kon opschrijven. Voor het eerst zag ik dat ik met mijn microfoon veel bedreigender ben dan met een schriftje. Bovendien kon ik mijn belevenissen in een geschreven tekst veel nauwkeuriger weergeven.”

“Naar je hand zetten bedoel je. En wat ga je dan met die verhalen doen in de radio-uitzending?”

“Eh, nou, het leek me ook leuk om, het is volgende week immers ‘de Week van het Luisterboek’, om dan korte verhaaltjes over de terp voor te lezen.”

“Je hebt er ook nog een excuus voor gevonden zie ik.”

“Ach, waarom ook niet.”

“Nou succes. Tot slot nog even iets anders. Denken de lezers nu echt dat er iemand anders is die jou dit interview heeft afgenomen?”

“Dat denk ik wel.”

“Die hebben niet door dat jij dit bent?”

“Nee, dat denk ik niet.”

“Ik weet het nog niet zo net met dat geschreven woord van je.”

De radio uitzending over het terpdorp zal niet aanstaande zondag, maar zondag 21 juni plaatsvinden. In het programma HollandDoc op Radio 1. Die uitzending zal ik dan ook presenteren, als vervanger van de vaste presentator Vincent Bijlo. 

nrc.next dinsdag 9 juni

Paniek op de terp. Tijdens mijn ochtendwandeling is de Britse meneer langsgekomen. Hij heeft Mary, mijn gastmoeder op de terp, heel serieus een briefje overhandigd. Daarop staat de naam van de burgemeester en zijn telefoonnummer. De Britse meneer heeft gezegd dat ik de burgemeester moet opbellen. En nu zit ik dus met het briefje voor mijn tent. Waarom zou ik moeten bellen? Eerlijk gezegd schrok ik er wel van. Ik heb namelijk een stukje over het mopperende Britse echtpaar geschreven. Dat ze hun buren zo leugenachtig vonden, omdat die zich bij de gemeente hebben laten inschrijven, terwijl ze hun huis alleen als vakantiewoning gebruiken.

Geloof me, het zijn natuurlijk ook aardige mensen met koffie en cake, maar ze klaagden echt over van alles. Daar heb ik vervolgens iets kleins uitgepikt en opgeschreven. En nu zit ik met bonzend hart op mijn campingstoeltje.  Ik besluit de burgemeester nog maar niet te bellen. 

De volgende ochtend staat de Britse meneer weer voor mijn tent. Hij kijkt me doordringend aan: “Do you have five minutes?”. Nu zul je het hebben. Ik zeg: “Yes”. “Good”, zegt ie, want hij gaat het uurwerk in de klokkentoren opwinden en misschien vind ik het leuk om mee te gaan. Op de weg naar boven vervalt hij weer in één grote klaagzang. Dat de kerk zo slecht wordt onderhouden en dat de post zo slecht bezorgd wordt. Ik begin er de charme wel van in te zien. 

nrc.next woensdag 10 juni

Voor mijn tent ligt een klein flesje met een urine-kleurige vloeistof. Er zit een briefje op: “Chris, koud! Hier een glas 15 jr. oude single malt. Sterkte. Kadambari.” Ik bekijk het flesje aandachtig, draai de dop eraf en ruik voorzichtig aan de halsopening. Het tintelt in mijn neus: sterk spul. Nadat ik de helft heb opgedronken vraag ik me af of er een kwaadaardige opzet in het spel kan zijn (“Tentmoord in Terpdorp”). Waarschijnlijk niet want ik word de volgende dag gewoon weer wakker. 

Die middag staat er een vrouw bij de tent. Of ik de man van de krant ben. Dat ben ik. Nou, zij is de vrouw van de whisky. Ze is teruggekomen omdat ze wil weten hoe ik de eenzaamheid op de terp ervaar. Haar komst is natuurlijk in tegenspraak met haar vraag, maar ze legt uit wat ze bedoelt: ze wil weten of ik mezelf al ben tegengekomen. Ik vind dat een moeilijke vraag. De eerste dagen deed ik erg mijn best om voor de tent te gaan zitten en met mezelf in gesprek te raken: “Zeg Chris” “Ja” “Hoe is het?” “Mwa” “Oh”. De eenzaamheid levert dan weinig op. Bovendien kan ik het eigenlijk prima met mezelf vinden. Ik lees wat, eet een appel, geniet van de rust en kijk wat voor me uit. Neen, ik ben meer het type dat zichzelf tegenkomt wanneer hij anderen ontmoet.

nrc.next donderdag 11 juni

Met niets of niemand iets te maken. Dat vinden de mensen in dit dorp heel erg belangrijk. Ook de boerin waar ik een kopje thee drink. “Als ik ‘s ochtends in mijn blote kont door de achtertuin wil lopen,” zegt de vrouw, “dan kan dat.” Ze praat verder, maar dat hoor ik niet. Ik sta even stil bij een schijnbaar universeel vrijheidssymbool: in de blote kont door een achtertuin lopen. Waarom willen vrije mensen altijd in hun blote kont door achtertuinen lopen? En waarom zegt deze mevrouw dat? Weet ze dan niet dat ik haar nu in mijn hoofd door haar achtertuin zie lopen, in haar grote blote kont? En wat doet ze daar dan? Alleen maar lopen? Nee, dat denk ik niet. Deze vrouw wil iets te doen hebben. Schoffelen ofzo. Of grasmaaien. Maar waarom in een blote kont grasmaaien? Het waait hier altijd, dus dat gemaaide gras is ook vogelvrij. Is het niet fijn als je je ook vrij kunt voelen in een strakke heupslip of, en dat heeft mijn voorkeur bij deze mevrouw, in iets wat ze nu al aan heeft, dus gewoon een ondergoedje, een paar sokken, instapschoenen, een broek en een trui? Goed, ik geloof dat de mevrouw het inmiddels al een tijdje over iets heel anders heeft. Eens kijken of ik weer kan inhaken in het gesprek. 

Aan de rand van de vierkante kilometer waarbinnen ik me mag bewegen staat de boerderij van Bowe Noordenbos, een jonge boer wiens ouders 13 jaar geleden kort na elkaar overleden. Bowe wordt sindsdien door omliggende boeren geholpen bij zijn werkzaamheden op de boerderij. Op aanraden van een koopman heeft hij na een aantal jaren de schapen, het waren er 40, van de hand gedaan: “Ik was bang dat ik ze anders zou verwaarlozen en dat wil ik niet.” Op dit moment heeft hij nog 18 koeien en een paar stukken land, waarvan hij de meeste verhuurd aan omliggende boeren.

Wanneer ik bij Bowe aanklop zit hij net koffie te drinken. Hij biedt me een kop aan en gooit er alvast een grote hoeveelheid suiker en melk in. Ik schrik daarvan (”Is dat voor mij?”) waarop hij heel verbaasd reageert (”De meeste mensen drinken het zo”). Na de koffie leidt Bowe me rond (”U moet natuurlijk zo weer verder”). Zelf loopt hij met zijn 2.04 meter voortdurend gebogen door de ruimtes.

In de boerderij lijkt het alsof de tijd twee keer heeft stilgestaan, eerst in de jaren ‘30 en vervolgens in de jaren ‘70. Alle schuren en kamers met in totaal wel 7 bedsteden zijn nog in originele staat op een aantal typische behangetjes na.

Bowe Noordenbos from chris bajema on Vimeo.