VPRO Dorst Archief (2010-2012)

Hij rolde zijn tong tegen zijn linker wang. Zijn wang was droog, ontdaan van slijm, maar nadat zijn tong de wang had bewerkt kwam het vocht langzaam weer terug. Hij moest lachen. Hij keek om zich heen en begon hardop te vertellen wat hij zag: ‘een lamp, tafel, stoel, muren, deur, raam, een fles, vier glazen, en een wollen muts’. Hardop in zichzelf praten was een gebeuren wat hij vaker praktiseerde. Hij vond het leuk om te doen en het maakt dingen begrijpelijk. Als men namelijk denkt onder de hersenpan krijgen de gedachtes geen lucht, geen ruimte, en dus geen bestaansrecht. Als men gedachtes echter de ruimte in liet, als men ze de wereld in blies, werden ze levend, bestaand, en dus begrijpelijk.
Hij pakte de fles en vulde de vier glazen van links naar rechts tot onder het randje. Hij zette de fles terug op tafel en draaide die een kwart. Hij boog zijn hoofd naar voren om te lezen wat er stond: ‘alkohola lietošana ir kaitīga jūsu veselī bai’.

Hij begreep niet wat er stond, wat ook logisch was, aangezien hij de Letse taal niet machtig was. Toch vond hij de zin prachtig en sprak hij het achtmaal hardop om het uit zijn hoofd te leren.
Hij was klaar. Trots op zijn prestatie besloot hij het enige Letse woord uit te spreken waarvan hij wel wist wat het betekende: ‘priekā’. Na deze proost hief hij het meest linkse glas de lucht in, boog vervolgens zijn arm naar zijn gezicht, zoog zijn lippen vast aan het glas, en dronk de vloeistof in een slok op.

Lachend genoot hij na van de smaak, wreef in zijn handen, en riep nogmaals hard ‘priekā’. Hij was een gelukkig man in Riga. Het was daar koud, vreemd, desolaat en historisch – allemaal dingen waar hij vanwege verschillende redenen wat mee had. Vrienden had hij ook. Veel waren het er weliswaar niet, maar het waren er genoeg om van te leven in de letterlijke en figuurlijke zin van het woord. Zij gaven kleur en recht aan het bestaan en schoten geld voor als hij het weer had uitgegeven. Vooral in wollen mutsen, zijn favoriete verzamelobject, ging veel geld zitten wat hij eigenlijk niet kon missen. Hij pakte weer een glas en brulde het woord ‘vriendschap’ door de kamer. Wederom nam hij in één teug de hele inhoud van het glas in zijn mondholte en slikte het na enkele tellen door in zijn brandende maag.

Negen Lat had de fles hem gekost. In de straat bevond zich een kleine winkel, waar een vriendelijke oude dame hem graag aan zijn nachtelijke benodigheden hielp. Hij kocht altijd dezelfde fles, want experimenteren lag niet in zijn natuur besloten. Als men tenslotte iets goeds heeft, waarom zou men dan iets anders gaan proberen? Het kopen van de fles verliep altijd volgens hetzelfde ritueel. Hij nam de meest linkse fles, draaide de fles een kwart, las de voor hem onbegrijpelijke ingrediënten, en liep voldaan naar de kassa. Het was een simpel ritueel, maar toch complex. Er is tenslotte altijd de neiging om af te wijken, al had hij zich al lang neergelegd bij het feit dat hij een gewoontedier was. Improvisatie, willekeur en doelloosheid, het was niet aan hem besteed. Trots, maar ook teleurgesteld over dit gebrek aan daadkracht, nam hij het derde glas tot zich en dronk het ditmaal in twee slokken op. ´Zie je wel´, dacht hij, ´ik kan wel afwijken van een patroon. Als ik maar wil en durf.´

Hij had nog maar één gevuld glas over. De vraag was wat hij er mee moest doen. Moest hij het nu opdrinken of zou hij het genot een paar minuten uitstellen? Toen gebeurde het, zoals zo vaak. Hij voelde een steek in zijn zij, net onder zijn borst. ‘Verdomme, niet weer’, riep hij schuldbewust. ‘Waarom zit jij mij altijd dwars?’ De gedaante gaf geen antwoord, en deed de vraag af met een flauwe glimlach. ‘Het is beter zo’, had zij tegen hem gezegd. De leegte van deze woorden deed hem geen goed. ‘Wat is beter zo?’ ‘Waarom is het beter zo?’ Ze was al weer weg. De vragen bleven. Hij knikte, moest weer lachen, schudde zijn hoofd, liep naar het open raam, en keek naar de straat beneden. ‘Prima’, zei hij, ‘dan is het beter zo.’

De volgende morgen werd hij gevonden. Zijn muts lag nog boven, net als het laatste volle glas.