Columbus verlaat Amerika

Het laatste gerucht is dat de lancering van de Space Shuttle zondag zou zijn. Dat hoorden we van een Duitse correspondent en iemand van ESA. Een Amerikaanse fotograaf zei juist dat de sensoren het weer deden, en dat er morgen een goeie kans is. Over een uur horen we meer, tot dan even over iets anders.

Gisteren, in Gregory’s Steakhouse in Cocoa Beach, voelde ik me even Amerikaan met een steak voor mijn neus en NBA basketball op de televisie, toen ik Nederlands hoorde spreken. Twee jongens een tafel verderop hadden het over ESTEC, het ESA-onderzoekscentrum in Noordwijk. Van ESA- en aanverwante kant zijn er ruim zevenhonderd mensen overgekomen voor de lancering. Voor het grootste deel gaan die vandaag onverrichterzake terug, maar ingenieurs Rogier Schonenborg en Alessandro Atzei blijven de hele launch window, de periode dat de lancering kan plaatsvinden, tot 14 december (daarna is de positie van het ruimtestation te scheef om met de zonnepanelen genoeg energie op te wekken voor de aankoppelingsoperatie).

Rogier en Alessandro kankerden met graagte op het gebrek aan aandacht dat er in Nederland was voor ruimtevaart. “Het meisje van de kapper in Noordwijk vroeg waar ik werk”, brieste Alessandre, “ik legde uit: het ruimtevaartonderzoekscentrum ESTEC, hier vlakbij, en ze kende het ook nog. Gaaf, zei ze, dan ga je zeker vaak naar Parijs? ‘Parijs’? dacht ik. Toen Bleek dat ze dacht dat ik bij de bij Space Mountain werkte, die attractie in Eurodisney. Zo erg is het dus!”

Ook de pers kreeg ervan langs, maar goed, ikzelf ben het eigenlijk wel met ze eens, dus daar viel geen eer aan te behalen. Dat u het weet: de ruimtevaart doet geweldige dingen, ook voor de economie en de mensen, en krijgt daar veel te weinig credit en aandacht voor, en te veel gezeur over geld.

Maar de mannen wisten ook te melden dat er op maandagavond een militaire lancering is vanaf Cape Canaveral Airforce Bas, hier om de hoek. Een Atlas V-raket brengt dan een classified satelliet voor de US National Reconnaissance Office in een baan om de aarde. “Dat wordt een nachtlancering, dat is extra mooi”, zei Alessandre. Nu nog even uitzoeken wanneer hij precies de lucht ingaat, en waar je het best kunt gaan staan.

Om half acht gisteravond was het zo ver. In een mudjevolle persconferentiezaal legden LeRoy Cain, voorzitter van het mission management team en Doug Lyons, de launch director uit wat er nou aan de hand is met de Shuttle. Inmiddels is de lanceertijd officieel zaterdag 15:43, ofwel 21:43 Nederlandse tijd. Volgens de weermensen is er dan 60 procent kans op goed lanceerweer.

Aan hun strakke gezichten van de NASA-officials viel te raden waarom we zo lang hebben moeten wachten: de discussies, onder grote druk om te lanceren, moeten tot even voor de persconferentie geduurd hebben. Vooral Doug Lyons zag er afgepeigerd uit. “De lancering is uitgesteld tot zaterdag op zijn vroegst. We willen er in ieder geval nog een nacht over slapen”, zei Cain.

Tijdens het vullen van de waterstoftank in de grote External Tank dook er een probleem op met twee van de vier Engine Cutoff (ECO)-sensors. Dat zijn sensoren op de bodem van de tank die voelen of de brandstof vroeger dan verwacht bijna op is, zodat de boordcomputer de motoren kan uitschakelen. Het centrale deel van de raketmotor is een turbopomp die bizarre hoeveelden brandstof verpompt. Als die ineens droog komt te staan, geeft dat een schokgolf, vergelijkbaar met de ‘klonk’ die je hoort als je een snellopende badkamerkraan ineens dichtdraait. Die klap zou de motor op kunnen blazen of tenminste kunnen beschadigen. Daarnaast dient de superkoude raketbrandstof als koelvloeistof, en een ongekoelde raketmotor blijft ook niet lang heel.

(Ik vraag me eigenlijk wel af of het geen probleem is om de motoren zomaar uit te zetten, die zitten daar toch ook niet voor niets. Maar een brandstoftekort zal waarschijnlijk sowieso pas laat in de vlucht optreden, en er is ook nog een noodlandingsscenario in Spanje. Ik zal het eens vragen.)

Hoe dan ook: De ECO-sensoren zijn al maanden een probleem, ook bijvorige lanceringen, dus er is extra apparatuur geïnstalleerd die de ECO-sensoren weer in de gaten houdt. Die gaven tijdens het voltanken een waarschuwing. Daarom werd, als test, de tank weer geleegd. Twee van de vier ECO-sensoren bleven aangeven dat ze ‘nat’ waren. De launch commit criteria, de veiligheidsregels over wanneer een lancering door mag gaan, zeggen dat tenminste drie van de vier het moeten doen. “We waren in duidelijke overtreding van die regels, dus heb ik het advies gegeven de lancering af te gelasten”, zei lanceerbaas Lyons.

Uit de gegevens is op te maken dat het waarschijnlijk niet aan de sensor zelf ligt, maar aan een kortsluiting ergens in de apparatuur die de gegevens doorzendt naar de boordcomputer. Dat gerucht klopte dus in ieder geval.

Cain hield een ingewikkeld verhaal over het in kaart brengen van opties en mogelijke risicoprofielen van alternatieve scenario’s, dat erop neerkomt dat NASA misschien ondanks het probleem wil lanceren, op zaterdag.

Een team studeert al maanden op de vraag of het probleem misschien omzeild kan worden. Bijvoorbeeld door, mochten alle vier sensoren uitvallen, de astronauten de motoren zelf uit te laten schakelen na een bepaalde tijd. Cain: “Dat team had geen deadline, maar die deadline is nu morgen. Ze moeten er een nachtje over slapen. Misschien dat ze dan nog operational workarounds vinden waar we nu niet aan denken.”

Uit zijn lichaamstaal - hoofdschudden en fronsen - leek dat ondergeschikte Lyons daar weinig in zag, maar ook hij had het over alle opties open houden en de goede sfeer in het lanceersteam. Uit het publiek, vooral journalisten van Amerikaanse ruimte- en luchtvaartbladen, kwamen veel kritische vragen. NASA en de Shuttle hebben een pijnlijke geschiedenis met het negeren van bekende problemen. De Space Shuttle Challenger ontplofte in 1986 door problemen met de afdichting van de booster-raketten, waarover technici al lang alarmberichten hadden afgegeven. En Space Shuttles hadden al sinds de allereerste lancering in1981 te kampen met het vallende schuim dat de vleugelrand van het ruimteveer Columbia in 2003 beschadigde, waardoor het bij terugkeer in de dampkring met bemanning en al verbrandde.

Aan de andere kant: de Shuttle, wel eens de ingewikkeldste machine op aarde genoemd, bestaat uit miljoenen onderdelen, waarvan er heel veel als reservesysteem bedoeld zijn. Er is altijd wel iets dat het niet helemaal 100 procent doet. Als er geen extra apparatuur geïnstalleerd was om de ECO-sensoren te monitoren, zoals op eerdere vluchten, was het probleem helemaal niet opgemerkt.

De druk om te lanceren is enorm. Niet alleen is uitstel peperduur, maar ook is de agenda van de Shuttle tot de pensioneringsdatum in 2010 loeistrak volgepropt, vooral om het internationaal ruimtestation af te bouwen.

Als er iets aan de Shuttle moet gebeuren, moet hij teruggebracht worden naar de hangar, de 160 meter hoge Vehicle Assembly Building, wat hoe dan ook weken gaat kosten. Zulk uitstel betekent tekortschieten in de verplichtingen aan ISS-partners.

“We hebben morgen een meeting om twee uur”, sloot Cain af, “en we verwachten dat dat geen korte meeting zal worden, dus we zien u weer om vijf uur.” Onder voorbehoud natuurlijk.

“Op deze dagen werken we ons suf, ik zie mijn bed nauwelijks”, zei Arthur Graine, een robotica-ingenieur met wie ik in gesprek kwam in de kantine. Hij was een van de vijftig man die de Shuttle-lanceertoren openklapten, en is ooit in Amsterdam in het Van Gogh-museum geweest.

Wij persvolk vervelen ons suf. De persconferentie over de vertraging was oorspronkelijk gepland voor vier uur. Dat werd half vijf, vijf uur, half zes, enzovoort, tot en met zeven uur, nu ik deze letters tik (er zijn netwerkproblemen, dus deze post verschijnt later).

Helemaal geen goed teken, dat uitstel, is inmiddels de opinie. Een van de Duitse journalisten heeft van een collega in Duitsland gehoord dat de lancering vermoedelijk naar zaterdag wordt uitgesteld. En wat meer is, Arthur Graine, de ingenieur in de kantine, zegt dat ook, maar gebaart: “mondje dicht.” De officëlen zullen het ons zo wel uitleggen. Hoewel … de persconferentie staat inmiddels op half acht.

Achteraf zag iedereen het van tevoren al aankomen: de lancering is geschrapt voor vandaag: “Ik dacht al: het gaat veel te goed, wanneer gaat er iets mis?”, zei Brigitte Kolmsee van ESA. Twee sensoren in de External Tank (de enorme PET-fles waarop de Shuttle is gemonteerd) doen het niet goed, daarom wordt de lancering vierentwintig uur uitgesteld.

Dat is slechts het officieuze verhaal, want de NASA-persconferentie met een officiële toelichting op de launch scrub is ook gecanceled. Maar dat is dan weer goed nieuws, zegt de geruchtenmolen, want het betekent dat de technici denken dat ze het kunnen repareren. “Het is iets in het elektronische circuit bij de sensoren, niet bij de sensor zelf”, weet Claudia di Giorgio van het Italiaanse blad Le Scienze. Zij heeft het weer van iemand van het Amerikaanse network CBS, en die kan het weten.

Ik hoor het wel, en houd u op de hoogte.

Het is nog steeds stralend weer, en de kans op een succesvolle lancering op de geplande tijd - 16:31 lokale tijd, 22:31 Nederlandse tijd - wordt nog altijd op 90 procent geschat.

“Eerst zie je alleen de vlammen, en voel je de hitte op je gezicht”, hoorde ik gisteren een lanceringsveteraan en fotograaf vertellen. “Het geluid doet er een poosje over om bij je te komen”. Toeschouwers moeten op minstens 3 mijl, ongeveer 5 kilometer, van de Shuttle staan. “Eerst voel je een soort gek gevoel in je buik, alsof je slecht gegeten hebt. Over het water zie je golven naar je toekomen, vogels vliegen op en alle auto-alarms gaan af. Dan wordt het geluid steeds harder. Het klinkt alsof massa’s mensen op de autodaken staan te trommelen. And then it will be so fucking loud!”

Nog meer dingen om op te letten: de schaduw van de raket plus brandstofpluim, en de wolken verbrandingsgassen, die na zonsondergang mooie lichtende nachtwolken worden.

Volgens het loeistrakke programma begint om 10:31 lokale tijd, ofwel 16:31 Nederlandse tijd, het voltanken van de Shuttle. De External Tank, het 47 meter hoge gevaarte waaraan de Shuttle is vastgemaakt, wordt volgepompt met 1,45 miljoen liter vloeibaar waterstof van min 253 graden en 540 duizend liter vloeibaar zuurstof van min 183 graden, in twee aparte tanks.

Tijdens de lancering worden dat alles in noodtempo naar de drie raketmotoren van de Shuttle gepompt, ieder zo groot als een kleine personenauto. Ze leveren een vermogen van 27.000 Megawatt, het vermogen van enkele tientallen flinke energiecentrales. Daarbij, en dat klinkt heel milieuvriendelijk, komt alleen water vrij. Maar de Solid Rocket Boosters (SRB), de twee witte zijraketten, zijn wat minder groen. Ieder verbranden ze 450 ton aluminiumpoeder gemixt met ammoniumperchloraat. Met hun vaste brandstof lijken de SRB’s precies op de vuurpijlen die we met nieuwjaar afsteken. Het voordeel daarvan is dat het simpel is, en de SRB’s kunnen, hergebruikt worden, nadat ze zijn afgeworpen en in zee geparachuteerd (de External Tank, die pas later wordt afgeworpen, verbrandt in de atmosfeer). Het nadeel van het vuurpijl-principe is dat je een SRB niet meer uit kan zetten als hij een keer brandt.

Gisteren mochten we de Shuttle, ingebouwd in de lanceertoren op lanceerplatform 39A, nog twee keer zien, een keer bij daglicht, en een keer om acht uur ’s avonds toen het donker was, bij de roll back. Dan wordt de lanceertoren ‘opengeklapt’: het gedeelte van de lanceertoren waarlangs technici bij de Shuttle kunen, wordt weggedraaid als een openslaand boek, en de Shuttle plus raketten is in vol ornaat zichtbaar. Voor de tientallen aanwezige fotografen wordt hij dan nog eens even fraai uitgelicht met krachtige xenonlampen. “Het ziet er elke keer hetzelfde uit”, mompelde een routinier achter zijn statief.

Voor wie nog een baan zoekt: Begin volgend jaar gaat Europese ruimtevaartorganisatie ESA op zoek naar vier à vijf astronauten, als aanvulling van het Europees astronautencorps. Dat is de afgelopen jaren geslonken van zo’n vijftien naar negen man, terwijl er voor ESA-astronauten juist meer tijd op het Internationaal Ruimtestation beschikbaar komt.

Geruchten over de wervingsronde, de eerste in jaren, deden al langer de ronde. Op de persconferentie die ESA vandaag gaf over Columbus en ATV gaf Jean-François Clairvoy, ex-astronaut en directeur van het ESA-astronautencorps, zekerheid en details: er zijn er vier nodig of misschien wel vijf. In het algemeen geldt binnen ESA dat landen ‘beloond’ worden naar rato van hun financiële bijdrage aan ESA, en die van Nederland is tamelijk laag.

Maar officieel is de enige eis aan hun nationaliteit dat ze uit een land met ESA-lidmaatschap zijn, verzekerde Clairvoy, al sloot ook hij niet uit dat het uiteindelijk toch op het paspoort van de kandidaten aan zal komen. “Als goede kandidaten vergelijkbaar zijn, zullen dit soort nationale politieke overwegingen ook wel mee gaan spelen.”

Volgens Franco Bonacina van ESA gaat de oproep begin 2008 uit en worden er veel kandidaten verwacht, zodat de eerste schifting al via een webgebaseerd aanmeldingsformulier zal verlopen. De selectie zal ongeveer een half jaar duren. Wat de wannabe-Gagarins precies moeten kunnen, is nog niet bekend, maar een technische, medische of wetenschappelijke achtergrond en goede gezondheid strekken waarschijnlijk tot aanbeveling, een 9 tot 5-mentaliteit niet.

In de niet echt gezellige lobby van het Hampton Inn hotel in ruimtevaartstadje Cocoa Beach zit de verzamelde Europese ruimtevaartjournalistiek aan een biertje, met lodderige ogen en gekreukte kleren van een lange dag reizen. Alle twintig zijn het mannen, de vier aanwezige vrouwen werken voor de afdeling voorlichting van de ESA.

Hoofd PR van de NASA Franco Bonacina houdt een briefing die het midden houdt tussen een schoolreisjes-preek (’Morgenochtend om 7:30 stipt moet iederereen beneden bij de bus zijn, als je die mist sta je er alleen voor’), en een magische bezwering (’Volgens de weersverwachtingen is er 90 procent kans dat de lancering donderdag doorgaat. Maar we hebben ook wel eens tegen 10 procent kans moeten opboksen. Dus zo’n kans zegt niets’).

Als de lancering in de week na donderdag niet lukt moet het in januari, onder andere omdat NASA lanceringen aan het eind van het jaar wil vermijden. Dat heeft niets met kerst- of nieuwjaarsstemming te maken. NASA is bang voor een verlaat millenniumprobleem: sommige software zou eens kunnen haperen bij de overstap naar 2008.

Veteranen onder de journalisten beginnen over alle keren dat de countdown een paar minuten voor ‘0′ gestaakt werd. In zijn hilarische memoires ‘Riding Rockets’ vertelt Shuttle-astronaut Mike Mullane uitgebreid over zulke slopende launch scrubs. De astronauten zitten voor de lancering uren in hun moeilijk-zittende pakken gepropt, liggend op hun rug met hun benen omhoog, compleet opgefokt van de opwinding en ook angst dat er iets misgaat of, nog erger, dat ze zelf iets fout doen.

Mullane beschrijft hoe hij alle drie keer dat hij meevloog hoognodig moest plassen, hoe hij ook zijn best had gedaan om zich van tevoren uit te drogen met hardlopen (dat uitdrogen was ook de motivatie van de, vermeende bezopen astronauten uit een NASA-rapport eerder dit jaar. Bier doet immers plassen).

Bij het afblazen van de lancering zakt alle spanning in als een natte krant, en moet alles weer opnieuw, van het wachten en jezelf in een pak wormen tot het moeilijke afscheid van vrouw (man) en kinderen. Ja, het is een hondenbaan.

Stel, je wilt nog eens het kunstmatige natuurgeweld van een echte lancering zien, maar je kansen slinken. De Amerikaanse Space Shuttle heeft nog dertien vluchten te gaan voor hij in 2010 met pensioen gaat, en de opvolgers zijn nog niet in zicht. De Russen deden altijd al moeilijk als je op lanceerbasis Baikonoer wou gaan pottenkijken. En je wilt ook een lancering die iets voorstelt, niet de zoveelste satelliet of ploegenwissel op het Internationaal Ruimtestation.

Dan ga je dus Columbus uitzwaaien, het Europese stukje ruimtestation dat aanstaande donderdag, 6 december om 23:31 Nederlandse tijd Kennedy Space Center in Florida verlaat (en dus ook Amerika).

Columbus, het werk van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA (onze eigen NASA, maar dan iets minder roemrucht), is een 6,9 meter lange cilinder van 12.800 kilogram met een doorsnee van 4,5 meter. Een replica staat prominent in de Space Expo in Noordwijk, maar veel is er niet aan te zien: van buiten een koekblik, van binnen een kille gang laboratoriumgang: tl-licht, metalen platen aan de muur, schakelaars, mysterieuze opschriften.

De folders zeggen meer: Columbus is volgepropt met tien International Standard Payload Racks, modules ter grootte van een pinautomaat. Zo vind je er onder andere de European Physiology Modules Facility voor proefjes op gewichtloze mensen, en het biolab voor proefjes met bacteriën, celculturen en kleine planten en insecten. Of het fluid science laboratory, om te studeren op gewichtloze vloeistoffen. Hier zullen de ISS-astronauten hun uren moeten maken, ploeterend op de experimenten in gewichtloosheid die wetenschappers op aarde besteld hebben.

ESA is apetrots op Columbus. Het is een van de grootste Europese bijdragen aan het ruimtestation ISS, en er is vast een ronkende Europees-Amerikaanse verklaring voor de naam, met Christoforus Columbus, en veel ‘exploration’ en ‘daring’ en ‘innovation’ erin.

Dat ga ik voor u uitzoeken, de komende week. Net als de kosten, want bij alle maten en gewichten op het web ben ik nog geen prijskaartje tegengekomen. Verder krijgt u alles, nou ja zo veel mogelijk, van het gedoe rond de lancering, met gretige astronauten en benauwde achterblijvers, pezend grondpersoneel, pers en PR, gevoelige apparatuur en brute raketmotoren. Plus stress, blunders en mooie beelden van de lancering op de 6e. Hoop ik dan, al was het maar omdat Shuttle-lanceringen nogal eens worden uitgesteld. En ik ga de 11e terug.